Adhyaya 19
Sumanā and Somaśarmā: Tapas at the Kapilā–Revā Confluence and the Theophany of Hari
सोमशर्मा व त्याची पत्नी सुमना कपिला–रेवा (नर्मदा) यांच्या पवित्र संगमावर येऊन स्नान करतात, देव व पितरांना तर्पण-अर्घ्य अर्पण करतात आणि नारायण व शिव यांच्या मंत्रजपासह तपश्चर्या आरंभतात. द्वादशाक्षरी मंत्राने वासुदेवाचे ध्यान करत तो गाढ समाधीत स्थिर होतो. तपात विघ्न आणण्यासाठी भयंकर सर्प, वन्य पशू, भूत-प्रेत, वादळ-वृष्टी व भयावह दृश्ये प्रकट होतात; तरीही तो ढळत नाही. तो वारंवार हरिच्या शरण जातो, विशेषतः नृहरि/नृसिंहाचे स्मरण करून शरणागतीच्या स्तोत्रवत् वचनांनी मन स्थिर ठेवतो. त्याच्या अढळ भक्तीने प्रसन्न होऊन हृषीकेश स्वतः प्रकट होतात व वर देण्याची तयारी दर्शवतात. मग सोमशर्मा विजय-नमस्काररूप स्तुती करून भगवंताचे गुण व मत्स्यापासून बुद्धापर्यंत अवतारांचे कीर्तन करतो आणि जन्मोजन्मी कृपा व मोक्षाची याचना करतो.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । सोमशर्मा महाप्राज्ञः सुमनया सह सत्तमः । कपिलासंगमे पुण्ये रेवातीरे सुपुण्यदे
सूत म्हणाले—महाप्राज्ञ व श्रेष्ठ सोमशर्मा सुमना हिच्यासह पवित्र कपिला-संगमास, परम पुण्यदायी रेवा (नर्मदा) तीरावर गेला।
Verse 2
स्नात्वा तत्र स मेधावी तर्पयित्वा सुरान्पितॄन् । तपस्तेपे सुशांतात्मा जपन्नारायणं शिवम्
तेथे स्नान करून त्या मेधावीने देव व पितरांचे तर्पण केले; मग शांतचित्त होऊन तप केले आणि नारायण व शिव यांचे पवित्र नामजप सतत करू लागला।
Verse 3
द्वादशाक्षरमंत्रेण ध्यानयुक्तो महामनाः । तस्यैव देवदेवस्य वासुदेवस्य सुव्रतः
द्वादशाक्षरी मंत्राने ध्यानयुक्त झालेला तो महामना, सुव्रती, देवाधिदेव वासुदेवाच्या ध्यानातच लीन झाला।
Verse 4
आसने शयने याने स्वप्ने पश्यति केशवम् । सदैव निश्चलो भूत्वा कामक्रोधविवर्जितः
आसनावर, शय्येवर, प्रवासात, स्वप्नातही तो केशवाचे दर्शन घेतो; सदैव स्थिर राहून तो काम-क्रोधरहित होतो।
Verse 5
सा च साध्वी महाभागा पतिव्रतपरायणा । सुमना कांतमेवापि शुश्रूषति तपोन्वितम्
ती साध्वी, महाभागा, पतिव्रतपरायणा सुमना देखील तपयुक्त आपल्या प्रिय पतीची शांत भावाने सेवा-शुश्रूषा करीत असे।
Verse 6
ध्यायमानस्य तस्यापि विघ्नैः संदर्शितं भयम् । सर्पा विषोल्बणाः कृष्णास्तत्र यांति महात्मनः
ध्यानस्थ त्या साधकासही विघ्नांनी भय दाखविले; हे महात्मन्, तेथे तीव्र विषयुक्त काळे सर्प येऊन पोहोचले.
Verse 7
पार्श्वे ते तप्यमानस्य तस्य ते सोमशर्मणः । सिंहव्याघ्रगजा दृष्टा भयमेवं प्रचक्रिरे
तपश्चर्या करणाऱ्या सोमशर्म्याच्या जवळ सिंह, वाघ व हत्ती दिसले; आणि त्यांनी अशा रीतीने भय निर्माण केले.
Verse 8
वेताला राक्षसा भूताः कूष्मांडाः प्रेतभैरवाः । भयं विदर्शयंत्येते दारुणं प्राणनाशनम्
वेताळ, राक्षस, भूत, कूष्मांड व प्रेतभैरव—हे सर्व प्राणनाशक, अत्यंत दारुण भय दाखवितात.
Verse 9
नानाविधा महाभीमाः सिंहास्तत्र समागताः । दंष्ट्राकरालवक्त्राश्च जगर्जुश्चातिभैरवम्
तेथे नानाविध महाभीषण सिंह एकत्र जमले; दातांनी विकराळ मुख असलेले ते अतिभयंकर गर्जना करू लागले.
Verse 10
विष्णोर्ध्यानात्स धर्मात्मा न चचाल महामतिः । महाविघ्नैः सुसंरूढैश्चालितो मुनिपुंगवः
विष्णुध्यानात स्थित तो धर्मात्मा महामती किंचितही ढळला नाही; अत्यंत प्रबळ व पूर्ण वाढलेल्या महाविघ्नांनीही मुनिश्रेष्ठ हलला नाही.
Verse 11
एवं न चलते ध्यानात्सोमशर्मा द्विजोत्तमः । झंझावातैश्च शीतेन महावृष्ट्या सुपीडितः
अशा रीतीने झंझावात, कडाक्याची थंडी व मुसळधार पावसाने फार त्रस्त झाला तरी द्विजोत्तम सोमशर्मा ध्यानातून किंचितही ढळला नाही।
Verse 12
भंभारावमहाभीमः सिंहस्तत्र समागतः । तं दृष्ट्वा भयवित्रस्तः सस्मार नृहरिं द्विजः
तेव्हा भयंकर गर्जना करणारा अतिभीषण सिंह तेथे आला। त्याला पाहून भयाने थरथर कापत त्या ब्राह्मणाने नृहरिचे स्मरण केले।
Verse 13
इंद्रनीलप्रतीकाशं पीतवस्त्रं महौजसम् । शंखचक्रधरं देवं गदापंकजधारिणम्
त्याने इंद्रनीलमण्यासारखा दीप्तिमान, पीतांबरधारी, महातेजस्वी देव पाहिला—जो शंख-चक्र धारण करून गदा व पद्मही धारण करीत होता।
Verse 14
महामौक्तिकहारेण इंदुवर्णानुकारिणा । कौस्तुभेनापि रत्नेन द्योतमानं जनार्दनम्
जनार्दन चंद्रवर्णासारख्या दीप्त महान् मोत्यांच्या हाराने आणि कौस्तुभ रत्नानेही अलंकृत होऊन तेजस्वी दिसत होते।
Verse 15
श्रीवत्सांकेन दिव्येन हृदयं यस्य राजते । सर्वाभरणशोभांगं शतपत्रनिभेक्षणम्
ज्याच्या वक्षःस्थळी दिव्य श्रीवत्सचिन्ह शोभते; ज्याचे अंग सर्व आभूषणांच्या शोभेने उजळलेले आहे; ज्याचे नेत्र शतपत्र कमळासारखे आहेत।
Verse 16
सुस्मितास्यं सुप्रसन्नं रत्नदामाभिशोभितम् । भ्राजमानं हृषीकेशं ध्यानं तेन कृतं ध्रुवम्
मृदु हास्ययुक्त, अतिशय प्रसन्न, रत्नमाळेने शोभित व तेजस्वी हृषीकेशावर त्याने ध्यान स्थिर केले—ध्रुव व अचल।
Verse 17
त्वमेव शरणं कृष्ण शरणागतवत्सल । नमोस्तु देवदेवाय किं मे भयं करिष्यति
हे कृष्णा, तूच माझे एकमेव शरण; शरणागतांवर वात्सल्य करणारा. देवाधिदेवाला नमस्कार—माझे भय काय करील?
Verse 18
यस्योदरे त्रयो लोकाः सप्त चान्ये महात्मनः । शरणं तस्य प्रविष्टोस्मि क्वास्ते भयं ममैव हि
हे महात्मन्! ज्याच्या उदरी त्रैलोक्य व आणखी सात लोक वसतात, त्याच्याच शरणी मी प्रविष्ट झालो; मग माझे भय कुठे?
Verse 19
यस्माद्भयाः प्रवर्तंते कृत्यादिक महाबलाः । सर्वभयप्रहर्तारं तमस्मि शरणं गतः
ज्याच्यापासून कृत्या इत्यादी महाबल भय उत्पन्न होतात, आणि जो सर्व भयांचा नाश करतो—त्याच्या शरणी मी गेलो आहे.
Verse 20
पातकानां तु सर्वेषां दानवानां महाभयम् । रक्षको विष्णुभक्तानां तमस्मि शरणं गतः
जो सर्व पापांना व दानवांना महाभय आहे, आणि विष्णुभक्तांचा रक्षक आहे—त्याच्या शरणी मी गेलो आहे.
Verse 21
वृंदारकाणां सर्वेषां दानवानां महात्मनाम् । यो गतिः कृष्णभक्तानां तमस्मि शरणं गतः
सर्व देवांची व महात्मा दानवांची जी परम गती आहे, आणि श्रीकृष्णभक्तांचा निश्चय आश्रय व ध्येय आहे—त्या प्रभूची मी शरण घेतली आहे.
Verse 22
अभयो भयनाशाय पापनाशाय ज्ञानवान् । एकश्चेंद्रस्वरूपेण तमस्मि शरणं गतः
जो अभय, भयाचा नाश करणारा, पापाचा संहार करणारा व ज्ञानवान आहे; आणि जो एकच इंद्रस्वरूपाने प्रकटतो—त्याची मी शरण घेतली आहे.
Verse 23
व्याधीनां नाशकायैव य औषधस्वरूपवान् । निरामयो निरानंदस्तमस्मि शरणंगतः
जो औषधस्वरूप होऊन व्याधींचा नाश करतो, जो निरामय आहे व सांसारिक आनंदाने अस्पर्शित आहे—त्याची मी शरण घेतली आहे.
Verse 24
अचलश्चालयेल्लोकानपापो ज्ञानमेव च । तमस्मि शरणं प्राप्तो भयं किं मे करिष्यति
जर अचलही लोकांना हलवील, जर निष्पापता व ज्ञानही डळमळतील—तरी त्याची शरण मिळाल्यावर भय माझे काय करणार?
Verse 25
साधूनां चापि सर्वेषां पालको यो ह्यनामयः । पाति विश्वं च विश्वात्मा तमस्मि शरणंगतः
जो अनामय असून सर्व साधूंचा पालक आहे, जो विश्वाचे रक्षण करतो आणि जो विश्वात्मा आहे—त्याची मी शरण घेतली आहे.
Verse 26
यो मे मृगेंद्ररूपेण भयं दर्शयतेग्रतः । तमहं शरणं प्राप्तो नरसिंहं नमाम्यहम्
जो माझ्यासमोर मृगेंद्ररूपाने भय दाखवितो, त्या नरसिंहाची मी शरण घेतो आणि त्यास नमस्कार करतो।
Verse 27
मदमत्तो महाकायो वनहस्ती समागतः । गजलीलागतिं देवं शरणागतवत्सलम्
मदमत्त, महाकाय वनहत्ती धावून आला; तरी गजलीलेसारखी गती असलेल्या, शरणागतवत्सल त्या देवाची मी शरण घेतो।
Verse 28
गजास्यं ज्ञानसंपन्नं सपाशांकुशधारिणम् । कालास्यं गजतुंडं च शरणं सुगतोस्म्यहम्
गजमुख, ज्ञानसंपन्न, पाश व अंकुश धारण करणारा, श्यामवदन गजतुंडधारी त्या सुगताची मी शरण घेतो।
Verse 29
हिरण्याक्षप्रहर्तारं वाराहं शरणंगतः । वामनं तं प्रपन्नोस्मि शरणागतवत्सलम्
हिरण्याक्षाचा संहार करणाऱ्या वराहाची शरण घेऊन, शरणागतवत्सल त्या वामनाला मी शरण जातो।
Verse 30
ह्रस्वास्तु वामनाः कुब्जाः प्रेताः कूष्मांडकादयः । मृत्युरूपधराः सर्वे दर्शयंति भयं मम
ठेंगणे वामन, कुब्ज, प्रेत आणि कूष्मांड इत्यादी—हे सर्व मृत्युरूप धारण करून माझ्यासमोर भय दाखवितात।
Verse 31
अमृतं तं प्रपन्नोस्मि किं भयं मे करिष्यति । ब्रह्मण्यो ब्रह्मदो ब्रह्मा ब्रह्मज्ञानमयो हरिः
मी त्या अमृतस्वरूप प्रभूच्या शरण आलो आहे—भय माझे काय करील? तो हरि ब्राह्मणप्रिय, ब्रह्मदानकर्ता, ब्रह्मस्वरूप आणि ब्रह्मज्ञानमय आहे।
Verse 32
शरणं तं प्रपन्नोस्मि भयं किं मे करिष्यति । अभयो यो हि जगतो भीतिघ्नो भीतिदायकः
मी त्याच्याच शरण आलो आहे—भय माझे काय करील? तो जगासाठी अभय, भयाचा नाश करणारा, आणि दुष्टांना भय देणारा आहे।
Verse 33
भयरूपं प्रपन्नोस्मि भयं किं मे करिष्यति । तारकः सर्वलोकानां नाशकः सर्वपापिनाम्
मी भयस्वरूप (भयाचा अधिपती) प्रभूच्या शरण आलो आहे—आता भय माझे काय करील? तो सर्व लोकांचा तारक आणि सर्व पाप्यांच्या पापांचा नाश करणारा आहे।
Verse 34
तमहं शरणं प्राप्तो धर्मरूपं जनार्दनम् । सुरारणं यो हि रणे वपुर्द्धारयतेऽद्भुतम्
मी धर्मस्वरूप जनार्दनाच्या शरण आलो आहे—जो रणांगणात देवांच्या शत्रूंचा शत्रू होण्यासाठी अद्भुत रूप धारण करतो।
Verse 35
शरणं तस्य गंतास्मि सदागतिरयं मम । झंझावातो महाचंडो वपुर्दूयति मे भृशम्
मी त्याच्याच शरणी जाईन—तोच सदैव माझी खरी गती आहे। महाचंड झंझावात सुटला आहे; माझे शरीर फार व्याकुळ होत आहे।
Verse 36
शरणं तं प्रपन्नोस्मि सदागतिरयं मम । अतिशीतं चातिवर्षा आतपस्तापदायकः
मी त्याच्याच शरणास गेलो आहे; तोच माझी नित्य गती आहे। अतिशीत, अतिवृष्टी आणि दाहक आतप—हे सर्व दुःखदायक आहेत।
Verse 37
एषां रूपेण यो देवस्तस्याहं शरणं गतः । कालरूपा अमी प्राप्ता भयदा मम चालकाः
जे देव या रूपांनी प्रकटतात, त्यांच्याच शरणास मी गेलो आहे। हे कालरूपाने आलेले, भयदायक आणि मला पुढे ढकलणारे आहेत।
Verse 38
एषां शरणं प्रपन्नोस्मि हरेः स्वरूपिणां सदा
मी सदैव त्यांच्याच शरणास आहे—जे हरिचेच स्वरूप आहेत।
Verse 39
यं सर्वदेवं परमेश्वरं हि निष्केवलं ज्ञानमयं प्रदीपम् । वदंति नारायणमादिसिद्धं सिद्धेश्वरं तं शरणं प्रपद्ये
ज्याला सर्वदेवांचा परमेश्वर, निष्कल-निर्मळ, ज्ञानमय प्रदीप म्हणतात; ज्याला आदिसिद्ध, सिद्धेश्वर नारायण म्हणतात—त्या नारायणाच्या मी शरणास जातो।
Verse 40
इति ध्यायन्स्तुवन्नित्यं केशवं क्लेशनाशनम् । भक्त्या तेन समानीतस्तदात्महृदये हरिः
अशा रीतीने क्लेशनाशक केशवाचे नित्य ध्यान व स्तुती करीत, भक्तीने त्याने हरिला आपल्या आत्महृदयातच आणून ठेवले।
Verse 41
उद्यमं विक्रमं तस्य स दृष्ट्वा सोमशर्मणः । आविर्भूय हृषीकेशस्तमुवाच प्रहृष्टवान्
सोमशर्म्याचा उद्योग व पराक्रम पाहून हृषीकेश (विष्णु) स्वतः प्रकट झाले आणि आनंदित होऊन त्यास बोलले।
Verse 42
सोमशर्मन्महाप्राज्ञ श्रूयतां भार्यया सह । वासुदेवोस्मि विप्रेंद्र वरं याचय सुव्रत
हे महाप्राज्ञ सोमशर्मा, पत्नीसमवेत ऐक. हे विप्रश्रेष्ठ, मी वासुदेव आहे; हे सुव्रती, वर माग।
Verse 43
तेनोक्तो हि स विप्रेन्द्र उन्मील्य नयनद्वयम् । दृष्ट्वा विश्वेश्वरं देवं घनश्यामं महोदयम्
असे ऐकून, हे विप्रश्रेष्ठ, त्याने दोन्ही नेत्र उघडून विश्वेश्वर देवास पाहिले—घनश्याम व महोदय तेजस्वी।
Verse 44
सर्वाभरणशोभांगं सर्वायुधसमन्वितम् । दिव्यलक्षणसंपन्नं पुंडरीकनिभेक्षणम्
त्यांचे अंग सर्व आभूषणांनी शोभत होते, ते सर्व आयुधांनी युक्त होते; दिव्य शुभलक्षणांनी संपन्न व कमलनयन होते।
Verse 45
पीतेन वाससा युक्तं राजमानं सुरेश्वरम् । वैनतेयसमारूढं शंखचक्रगदाधरम्
पीतांबर परिधान करून तेजस्वी सुरेश्वर, वैनतेय (गरुड)ावर आरूढ, शंख-चक्र-गदा धारण करणारे होते।
Verse 46
ब्रह्मादीनां सुधातारं जगतोस्य महायशाः । विश्वस्यास्य सदातीतं रूपातीतं जगद्गुरुम्
तो ब्रह्मा आदि देवांचा श्रेष्ठ धाता, या जगाचा महायशस्वी आधार आहे। तो सदा कालातीत, रूपातीत, आणि समस्त विश्वाचा जगद्गुरु आहे।
Verse 47
हर्षेण महताविष्टो दंडवत्प्रणिपत्य तम् । श्रियायुक्तं भासमानं सूर्यकोटिसमप्रभम्
महान हर्षाने भरून जाऊन त्याने त्यास दंडवत् प्रणाम केला—श्रीयुक्त, तेजस्वी, कोटी सूर्यांसमान प्रभा असलेल्या त्या प्रभूस।
Verse 48
बद्धांजलिपुटोभूत्वा तया सुमनया सह । जयजयेत्युवाचैनं जयमाधवमानद
हात जोडून अंजली बांधून, त्या सुमना साध्वीसमवेत तो म्हणाला—“जय जय! हे माधव, मान देणाऱ्या, तुझा जयजयकार असो!”
Verse 49
जय योगीश योगीन्द्र जय नागांगशायन । यज्ञांग जय यज्ञेश जय शाश्वतसर्वग
जय असो, हे योगीश, योगींद्र! जय असो, हे नागशयनी! जय असो, ज्यांचे अंगच यज्ञ आहे; हे यज्ञेश! जय असो, हे शाश्वत सर्वव्यापी!
Verse 50
जय सर्वेश्वरानंत यज्ञरूप नमोऽस्तु ते । जय ज्ञानवतां श्रेष्ठ जय त्वं ज्ञाननायक
जय असो, हे सर्वेश्वर अनंत, यज्ञस्वरूप; तुला नमस्कार असो। जय असो, हे ज्ञानवतांमध्ये श्रेष्ठ; जय असो, हे ज्ञाननायक!
Verse 51
जय सर्वदसर्वज्ञ जय त्वं सर्वभावन । जय जीवस्वरूपेश महाजीव नमोस्तुते
जय हो, हे सर्वद सर्वज्ञ! जय हो, हे सर्वभावन! जय हो, हे जीवस्वरूपेश! हे महाजीव, तुला नमस्कार असो।
Verse 52
जय प्रज्ञादप्रज्ञांग जय प्राणप्रदायक । जय पापघ्न पुण्येश जय पुण्यपते हरे
जय हो, हे प्रज्ञास्वरूप, प्रज्ञेचा स्रोत! जय हो, हे प्राणप्रदायक! जय हो, हे पापघ्न पुण्येश! जय हो, हे हरी, पुण्यपते!
Verse 53
जय ज्ञानस्वरूपेश ज्ञानगम्याय ते नमः । जय पद्मपलाशाक्ष पद्मनाभाय ते नमः
जय हो, हे ज्ञानस्वरूपेश! ज्ञानाने गम्य अशा तुला नमस्कार। जय हो, हे पद्मपलाशाक्ष! हे पद्मनाभ, तुला नमस्कार।
Verse 54
जय गोविंदगोपाल जय शंखधरामल । जय चक्रधराव्यक्त व्यक्तरूपाय ते नमः
जय हो गोविंद गोपाल! जय हो, हे निर्मळ शंखधर! जय हो, हे चक्रधर अव्यक्त! व्यक्तरूप धारण करणाऱ्या तुला नमस्कार।
Verse 55
जय विक्रमशोभांग जय विक्रमनायक । जय लक्ष्मीविलासांग नमो वेदमयाय ते
जय हो, हे विक्रमशोभित देहधारी! जय हो, हे विक्रमनायक! जय हो, हे लक्ष्मीविलासमय रूप! वेदमय प्रभो, तुला नमस्कार।
Verse 56
जय विक्रमशोभांग जय उद्यमदायक । जय उद्यमकालाय उद्यमाय नमोनमः
जय असो, ज्यांची विक्रमशोभा तेजस्वी आहे; जय असो, जे उद्यम देणारे आहेत। उद्यमाच्या काळाला जय, आणि स्वयं उद्यमाला पुनःपुन्हा नमस्कार।
Verse 57
जय उद्यमशक्ताय उद्यमत्रयधारक । युद्धोद्यमप्रवृत्ताय तस्मै धर्माय ते नमः
जय असो त्या धर्माला, जो सत्प्रयत्नाची शक्ती आहे, जो त्रिविध उद्यम धारण करतो, आणि युद्धोद्यमात प्रवृत्त आहे—त्या धर्माला मी नमस्कार करतो।
Verse 58
नमो हिरण्यरेताय तस्मै ते जायते नमः । अतितेजःस्वरूपाय सर्वतेजोमयाय च
हिरण्यरेता (सुवर्णबीज) यांना नमस्कार; आणि ज्यांच्यापासून तुझा उद्भव होतो त्या परमाला नमस्कार। अतितेजस्वरूप, सर्वतेजोमय प्रभूस प्रणाम।
Verse 59
दैत्यतेजोविनाशाय पापतेजोहराय च । गोब्राह्मणहितार्थाय नमोस्तु परमात्मने
दैत्यांचे तेज नष्ट करणाऱ्या, पापाचे तेज हरून नेणाऱ्या, आणि गो-ब्राह्मणांच्या हितासाठी प्रवृत्त परमात्म्यास नमस्कार असो।
Verse 60
नमोस्तु हुतभोक्त्रे च नमो हव्यवहाय ते । नमः कव्यवहायैव स्वधारूपाय ते नमः
हुतभोक्ता (आहुती भक्षण करणारा) यांस नमस्कार; हव्यवाह (हविष्य वाहणारा) यांस नमस्कार। कव्यवाह (पितृआहुती वाहणारा) यांसही नमस्कार; स्वधारूप तुम्हांस नमस्कार।
Verse 61
स्वाहारूपाय यज्ञाय पावनाय नमोनमः । नमस्ते शार्ङ्गहस्ताय हरये पापहारिणे
स्वाहा-स्वरूप, यज्ञ-स्वरूप, पावन प्रभूला पुनःपुन्हा नमस्कार। शार्ङ्गधनु धारण करणाऱ्या हरि, पापहारी, तुला प्रणाम।
Verse 62
सदसच्चोदनायैव नमो विज्ञानशालिने । नमो वेदस्वरूपाय पावनाय नमोनमः
सत्कर्माकडे प्रेरणा देणाऱ्या व असत्कर्मापासून रोखणाऱ्या, ज्ञान-निधानाला नमस्कार। वेद-स्वरूप पावन प्रभूला पुनःपुन्हा नमस्कार।
Verse 63
नमोस्तु हरिकेशाय सर्वक्लेशहराय ते । केशवाय परायैव नमस्ते विश्वधारिणे
हरिकेश, सर्व क्लेश हरून नेणाऱ्या, तुला नमस्कार। केशव, परम प्रभू, विश्वधारक, तुला प्रणाम।
Verse 64
नमः कृपाकरायैव नमो हर्षमयाय ते । अनंताय नमो नित्यं शुद्धाय क्लेशनाशिने
कृपाकर प्रभू, तुला नमस्कार; हर्षमय प्रभू, तुला नमस्कार। अनंत, नित्य, शुद्ध, क्लेशनाशक, तुला सदैव प्रणाम।
Verse 65
आनंदाय नमो नित्यं शुद्धाय केवलाय ते । रुद्रैर्नमितपादाय विरंचिनमिताय ते
आनंदस्वरूप, शुद्ध व केवल प्रभूला नित्य नमस्कार। ज्यांचे चरण रुद्रांनी वंदिले आहेत आणि विरंचि (ब्रह्मा) यांनी नमिले आहेत, त्यांना प्रणाम।
Verse 66
सुरासुरेंद्रनमित पादपद्माय ते नमः । नमोनमः परेशाय अजितायामृतात्मने
देवेंद्र व असुरेंद्र ज्यांच्या कमलचरणांना नतमस्तक होऊन वंदन करतात, त्या आपल्याला नमस्कार। परमेश्वर, अजित, अमृतस्वरूप आपल्याला पुनःपुन्हा नमो नमः।
Verse 67
क्षीरसागरवासाय नमः पद्माप्रियाय ते । ओंकाराय च शुद्धाय अचलाय नमोनमः
क्षीरसागरात वास करणाऱ्या, पद्मा (लक्ष्मी) प्रिय, आपल्याला नमस्कार। ओंकारस्वरूप, शुद्ध, अचल प्रभूला पुनःपुन्हा नमो नमः।
Verse 68
व्यापिने व्यापकायैव सर्वव्यसनहारिणे । नमोनमो वराहाय महाकूर्माय ते नमः
सर्वत्र व्यापणारे, सर्वव्यापक, सर्व व्यसनांचे हरण करणारे, आपल्याला पुनःपुन्हा नमो नमः। वराह व महाकूर्मरूप प्रभो, आपल्याला नमस्कार।
Verse 69
नमो वामनरूपाय नृसिंहाय महात्मने । नमो रामाय दिव्याय सर्वक्षत्रवधाय च
वामनरूप प्रभूला नमस्कार, महात्मा नृसिंहाला नमस्कार। दिव्य रामालाही नमस्कार—जे सर्व क्षत्रियांचा वध करणारे आहेत।
Verse 70
सर्वज्ञानाय मत्स्याय नमो रामाय ते नमः । नमः कृष्णाय बुद्धाय नमो म्लेच्छप्रणाशिने
सर्वज्ञ मत्स्यावताराला नमस्कार; हे राम, आपल्याला नमस्कार। कृष्णाला नमः, बुद्धाला नमः, आणि म्लेच्छांचा नाश करणाऱ्या प्रभूला नमस्कार।
Verse 71
नमः कपिलविप्राय हयग्रीवाय ते नमः । नमो व्यासस्वरूपाय नमः सर्वमयाय ते
कपिल-विप्ररूपाने तुला नमस्कार, हयग्रीवरूपानेही तुला नमस्कार। व्यासस्वरूपाला नमस्कार; हे सर्वमय, सर्वव्यापी, तुला नमस्कार।
Verse 72
एवं स्तुत्वा हृषीकेशं तमुवाच जनार्दनम् । गुणानां तु परं पारं ब्रह्मा वेत्ति न पावन
अशा रीतीने हृषीकेशाची स्तुती करून तो जनार्दनास म्हणाला—हे पावन! गुणांच्या पलीकडचा परम पार ब्रह्मालाही कळत नाही.
Verse 73
न चैव स्तोतुं सर्वज्ञस्तथा रुद्र सःहस्रदृक् । वक्तुं को हि समर्थस्तु कीदृशी मे मतिर्विभो
सर्वज्ञ सहस्रनेत्रधारी रुद्रही (तुझी) पूर्ण स्तुती करू शकत नाही. मग कोण समर्थ आहे जो (तुझी महिमा) सांगेल? हे विभो, माझी बुद्धी तरी कितीशी!
Verse 74
निर्गुणं सगुणं स्तोत्रं मयैव तव केशव । क्षमशब्दापशब्दं मे तव दासोस्मि सुव्रत
हे केशवा! निर्गुण आणि सगुण—अशा दोन्ही रूपांनी हे स्तोत्र मीच तुला अर्पिले आहे. माझ्या शब्दांत दोष वा अपशब्द असतील तर क्षमा कर; हे सुव्रत, मी तुझा दास आहे.
Verse 75
जन्मजन्मनि लोकेश दयां मे कुरु पावन
हे लोकेश, हे पावन! जन्मोजन्मी माझ्यावर दया कर.