Adhyaya 165: The Glory of Mathurā: The Account of Piṇḍa-Offering at the Catuḥsāmudrika Well
Mathurā-māhātmya: Catuḥsāmudrika-kūpa-piṇḍadāna-kathā
Tīrtha-Māhātmya and Ethical-Discourse (dāna, śrāddha, post-mortem consequence)
വരാഹൻ പൃഥിവിയോട് ദക്ഷിണാപഥത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠാനത്തിൽ നടന്ന ഒരു ദൃഷ്ടാന്തം പറയുന്നു. സമ്പന്നനായ വൈശ്യൻ സുശീലൻ ഗൃഹപരിപാലനത്തിലും വ്യാപാരത്തിലും മുങ്ങി സ്നാനം, ദാനം, ജപം, ഹോമം, ദേവാർച്ചന, ബ്രാഹ്മണ-ദേവഭക്തി എന്നിവ അവഗണിച്ചു. മരണാനന്തരം അവൻ പ്രേതമായി ജലമില്ലാത്ത വരണ്ട പ്രദേശങ്ങളിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു. യാത്രക്കാരനായ വ്യാപാരി വിഭുവിനെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തി തിന്നാൻ ഒരുങ്ങിയ പ്രേതം, നിബന്ധനയായി—വിഭു മഥുരയിൽ പോയി ചതുഃസാമുദ്രിക കൂപത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് തന്റെ പേരിൽ പിണ്ഡദാനം നടത്തണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുന്നു. വിഷ്ണു ക്ഷേത്രത്തിൽ ഒരിക്കൽ മനസ്സില്ലാതെ നൽകിയ ഒരു സ്വർണമാഷകവും തന്നെ നിലനിർത്തിയെന്ന് പ്രേതം പറയുന്നു; അതിനാൽ ദാനവും തീർത്ഥബന്ധിത ശ്രാദ്ധകർമ്മവും പാപശമനവും ദുഃഖനിവാരണവും ആകുന്നു.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 165
Verse 1
श्रीवराह उवाच ॥ अतः परं प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यथावृत्तं प्रतिष्ठाने दक्षिणापथमण्डले ॥
ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇനി ഞാൻ കൂടുതൽ പ്രസ്താവിക്കുന്നു; ഹേ വസുന്ധരേ, ശ്രവിക്ക. ദക്ഷിണാപഥ മണ്ഡലത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠാന നഗരത്തിൽ സംഭവിച്ചതിന്റെ യഥാവൃത്താന്തം ഇതാണ്.
Verse 2
सुशीलो नाम वैश्यस्तु तस्मिन्वसति पत्तने ॥ धनधान्यसमृद्धस्तु बहुपुत्रः कुटुम्बवान् ॥
ആ നഗരത്തിൽ സുശീലൻ എന്നൊരു വൈശ്യൻ താമസിച്ചു. അവൻ ധനധാന്യസമൃദ്ധനും, അനേകം പുത്രന്മാരുള്ളവനും, കുടുംബവാനുമായിരുന്നു.
Verse 3
कुटुम्बभरणासक्तो नित्यकालं हि तिष्ठति ॥ स्नानं दानं जपं होमं देवार्चां न करोति सः ॥
കുടുംബപോഷണത്തിൽ ആസക്തനായി അവൻ നിത്യം അതിലേർപ്പെട്ടിരുന്നു. ധാർമ്മികസ്നാനം, ദാനം, ജപം, ഹോമം, ദേവാരാധന എന്നിവ ഒന്നും അവൻ ചെയ്തില്ല.
Verse 4
क्रयविक्रयसक्तस्य कालो दीर्घो गतस्तदा ॥ कदाचिदपि पापोऽसौ न साधु गमनं गतः ॥
വാങ്ങലും വിൽപ്പനയും മാത്രമാക്കി ആസക്തനായ അവന്റെ കാലം ദീർഘമായി കടന്നു. ആ പാപി ഒരിക്കലും സത്സംഗത്തിലേക്കോ സന്മാർഗത്തിലേക്കോ പോയില്ല.
Verse 5
न तेन धर्मश्रवणं कदाचिदपि संश्रुतम् ॥ देवानां ब्राह्मणानां च भक्तिस्तस्य न विद्यते ॥
അവൻ ഒരിക്കലും ധർമ്മോപദേശം ശ്രവിച്ചിട്ടില്ല. ദേവന്മാരോടും ബ്രാഹ്മണരോടും അവനിൽ ഭക്തിയോ ആദരമോ ഇല്ലായിരുന്നു.
Verse 6
आत्मोदरनिमित्तं हि पापं च कुरुते सदा ॥ गच्छन्तं बहुकालं च न तं बुध्यति पापकृत् ॥
സ്വന്തം വയറിനുവേണ്ടി അവൻ എപ്പോഴും പാപം ചെയ്തു. ഏറെകാലം കഴിഞ്ഞിട്ടും ആ പാപി അത് ബോധിച്ചില്ല.
Verse 7
न तस्य जायते बुद्धिर्दानं दातुं कदाचन ॥ तस्यैवं वसतस्तत्र प्रतिष्ठाने पुरोत्तमे ॥
അവന് ഒരിക്കലും ദാനം നൽകാനുള്ള ബുദ്ധി ജനിച്ചില്ല. ഇങ്ങനെ അവൻ ശ്രേഷ്ഠനഗരമായ പ്രതിഷ്ഠാനത്തിൽ വസിച്ചു.
Verse 8
धनयुक्तोऽपि पापोऽसौ न ददाति कदाचन ॥ नैवान्यमतिदातारं शक्नोति च निरीक्षितुम् ॥
ധനം ഉണ്ടായിട്ടും ആ പാപി ഒരിക്കലും ദാനം ചെയ്തില്ല. മറ്റൊരു മഹാദാതാവിനെ നോക്കിക്കാണാനും അവന് സഹിക്കാനായില്ല.
Verse 9
स तु कालेन महता कुटुम्बासक्तमानसः ॥ कदाचिद्दैवयोगेन साध्वीं भार्यां प्रियान्सुतान् ॥
എന്നാൽ ഏറെകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, കുടുംബത്തിൽ ആസക്തമായ മനസ്സുള്ള അവൻ ഒരിക്കൽ ദൈവയോഗത്താൽ സദാചാരിണിയായ ഭാര്യയെയും പ്രിയപുത്രന്മാരെയും (സംബന്ധിച്ച്) ലഭിച്ചു.
Verse 10
परिभ्रमन्क्षुधाविष्टो मरुदेशं गतोऽपि सः ॥ तत्रैव च कृतावासो बहुकालं स वै वणिक् ॥
അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞ്, വിശപ്പാൽ പീഡിതനായി അവൻ മരുഭൂമിപ്രദേശത്തെത്തി. അവിടെ തന്നേ ആ വണിക് വാസമാക്കി ഏറെകാലം പാർത്തു.
Verse 11
कदाचिद्दैवयोगेन तत्र सार्थ उपागतः ॥ तस्य मध्ये तु वणिजो मथुरायां विनिःसृताः ॥
ഒരിക്കൽ ദൈവയോഗവശാൽ അവിടെ ഒരു സാർത്ഥം എത്തി. അതിൽ മഥുരയിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട വണിക്കരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 12
गते सार्थे तु स वणिक् तं वृक्षं समुपाश्रितः ॥ तत्रैव वसति प्रेतो रौद्ररूपो भयानकः ॥
സാർത്ഥം പോയശേഷം ആ വണിക്ക് ആ വൃക്ഷത്തെ ആശ്രയിച്ചു. അതേ സ്ഥലത്ത് രൗദ്രരൂപമുള്ള ഭയങ്കര പ്രേതം വസിച്ചിരുന്നു.
Verse 13
दीर्घदंष्ट्रः सुविकटो ह्रस्वबाहुर्विभीषणः ॥ महाहनुर्विशालाक्षो बिडालसदृशाननः ॥
ദീർഘദംഷ്ട്രങ്ങളുള്ളവൻ, അത്യന്തം വികടൻ, ഹ്രസ്വബാഹുവും വിഭീഷണനും; മഹാഹനുവും വിശാലാക്ഷനും, പൂച്ചയെപ്പോലുള്ള മുഖവുമുള്ളവൻ.
Verse 14
अथ कालेन बहुना दैवयोगेन भामिनि ॥ तत्राजगाम कश्चित्तु क्रयविक्रयकारकः ॥
പിന്നീട് ഏറെ കാലം കഴിഞ്ഞ്, ഹേ ഭാമിനി, ദൈവയോഗവശാൽ അവിടെ വാങ്ങലും വിൽപ്പനയും ചെയ്യുന്ന ഒരുവൻ വന്നു.
Verse 15
तं दृष्ट्वा दूरतः प्रेतश्चातिहर्षेण संयुतः ॥ तत्राजगाम नृत्यन् स इदं वचनमब्रवीत् ॥
അവനെ ദൂരത്തിൽ നിന്ന് കണ്ട പ്രേതം അത്യധിക ഹർഷത്തോടെ നിറഞ്ഞു. നൃത്തം ചെയ്തുകൊണ്ട് അവിടെ വന്ന് ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.
Verse 16
भक्ष्यभूतो ममाद्यत्वं क्व भवान्यातुमिच्छति ॥ प्रेतस्य वचनं श्रुत्वा सोऽतिभीतो द्रुतं गतः ॥
“ഇന്ന് നീ എന്റെ ഭക്ഷ്യമായിരിക്കുന്നു; ഇനി എവിടേക്കാണ് പോകാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്?” പ്രേതത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൻ അത്യന്തം ഭയന്ന് വേഗത്തിൽ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു।
Verse 17
गच्छन्तं तं गृहीत्वा स प्रेतो वचनमब्रवीत् ॥ मम त्वं विहितो भक्ष्यः स्वयं प्राप्तोऽसि मानव ॥
പോകുന്ന അവനെ പിടിച്ചുകൊണ്ട് പ്രേതം പറഞ്ഞു— “നീ എന്റെ നിശ്ചിത ഭക്ഷ്യമാണ്; മനുഷ്യനേ, നീ സ്വയം ഇവിടെ എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു।”
Verse 18
मांसं ते भक्षयिष्यामि पिबामि तव शोणितम् ॥ इत्याकर्ण्य वचस्तस्य स वणिग्वाक्यमब्रवीत् ॥
“നിന്റെ മാംസം ഞാൻ തിന്നും; നിന്റെ രക്തം ഞാൻ കുടിക്കും.” അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ വണിക് മറുപടി പറഞ്ഞു।
Verse 19
मयि संभक्षिते रक्षः कुटुम्बं हि मरिष्यति ॥ ततो वचनमाकर्ण्य प्रेतो वचनमब्रवीत् ॥
“എന്നെ ഭക്ഷിച്ചാൽ, ഹേ രാക്ഷസാ, എന്റെ കുടുംബം തീർച്ചയായും നശിക്കും.” ഇത് കേട്ട് പ്രേതം മറുപടി പറഞ്ഞു।
Verse 20
कस्मात्स्थानात्समायातः सत्यं ब्रूहि महामते ।
“നീ ഏത് സ്ഥലത്തിൽ നിന്നാണ് വന്നത്? മഹാമതേ, സത്യം പറയുക।”
Verse 21
विभुरुवाच ॥ गोवर्ध्धनो गिरिवरो यमुना च महानदी ॥ तयोर्मध्ये पुरी रम्या मथुरा लोकविश्रुता ।
വിഭു പറഞ്ഞു— ഗോവർധനം ശ്രേഷ്ഠമായ പർവ്വതവും യമുന മഹാനദിയും ആകുന്നു. അവയുടെ മദ്ധ്യേ ലോകപ്രസിദ്ധമായ രമ്യനഗരമായ മഥുര സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
Verse 22
तस्यां वसाम्यहं प्रेत पितृपैतामहे गृहे ॥ तत्र मे वसतो नित्यं यद्द्रव्यं पूर्वसञ्चितम् ।
അവിടെ ഞാൻ പ്രേതരൂപത്തിൽ പിതാവിന്റെയും പിതാമഹന്റെയും പിതൃഗൃഹത്തിൽ വസിക്കുന്നു. അവിടെ വസിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ മുൻപ് സമ്പാദിച്ച് സഞ്ചയിച്ച ധനം—
Verse 23
तत्सर्वं तस्करैर्नीतं क्षीणवित्तोऽभवं तदा ॥ स्वल्पं वित्तं गृहीत्वाहं समायातो मरुस्थलम् ।
അത് എല്ലാം കള്ളന്മാർ കൊണ്ടുപോയി; അപ്പോൾ ഞാൻ ധനഹീനനായി. അല്പം ശേഷിച്ച പണം എടുത്തുകൊണ്ട് ഞാൻ മരുഭൂമി പ്രദേശത്തേക്ക് എത്തി.
Verse 24
तव दृष्टिपथं यातो यत्कार्यं तत्कुरुष्व मे ।
ഞാൻ നിന്റെ ദൃഷ്ടിപഥത്തിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു; ചെയ്യേണ്ട കാര്യം എന്തായാലും അത് എനിക്കായി ചെയ്യുക.
Verse 25
प्रेत उवाच ॥ न त्वां खादितुमिच्छामि कृपा मे जायते त्वयि ॥ समयेन हि मोक्ष्यामि कुरुष्व वचनं मम ।
പ്രേതൻ പറഞ്ഞു— ഞാൻ നിന്നെ ഭക്ഷിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; നിന്നോടു എനിക്ക് കരുണ ഉദിക്കുന്നു. സമയമായാൽ ഞാൻ നിന്നെ വിട്ടയക്കും— എന്റെ വാക്ക് അനുസരിക്കുക.
Verse 26
निर्वृत्य गच्छ मथुरां मम कार्यार्थसाधकः ॥ तत्र गत्वा त्वया कार्यं यत्कर्तव्यं वदामि तत् ।
നീ മഥുരയിലേക്കു പോയി എന്റെ കാര്യം സാധിപ്പിക്കൂ. അവിടെ ചെന്നാൽ നീ ചെയ്യേണ്ടത് ഞാൻ നിന്നോട് പറയും.
Verse 27
स्नानं कृत्वा तु विधिवत्कूपे चातुःसामुद्रिके ॥ पिण्डदानं कुरुष्व त्वं मम नाम्ना प्रयत्नतः ।
ചാതുഃസാമുദ്രിക എന്ന കിണറ്റിൽ വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്ത്, എന്റെ നാമത്തിൽ പരിശ്രമത്തോടെ പിണ്ഡദാനം ചെയ്യുക.
Verse 28
नाहं यास्यामि मथुरां द्रव्याभावे कथंचन ॥ भक्षयस्व शरीरं मे ततस्तृप्तिमवाप्स्यसि ।
ധനം ഇല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ യാതൊരു വിധത്തിലും മഥുരയിലേക്കു പോകുകയില്ല. എന്റെ ശരീരം ഭക്ഷിക്കൂ; അപ്പോൾ നീ തൃപ്തി പ്രാപിക്കും.
Verse 29
प्रेत उवाच ॥ गृहे बहुधनं तेऽस्ति त्वं गच्छ मम सत्कुरु ॥ आस्ते धनमपर्याप्तं गच्छ त्वं मा विलम्बय ।
പ്രേതൻ പറഞ്ഞു—നിന്റെ വീട്ടിൽ ധാരാളം ധനം ഉണ്ട്; പോയി എനിക്കു യോജിച്ച കർമ്മം ചെയ്യുക. ധനം മതിയുണ്ട്; നീ പോകൂ, വൈകിക്കരുത്.
Verse 30
विभुरुवाच ॥ गृहे मम धनं नास्ति यत्त्वया समुदीरितम् ॥ गृहे शेषं मम धनं न चान्यत्तत्र विद्यते ॥
വിഭു പറഞ്ഞു—നീ പറഞ്ഞതുപോലുള്ള ധനം എന്റെ വീട്ടിൽ ഇല്ല. വീട്ടിൽ ശേഷിക്കുന്നതുതന്നെ എന്റെ സമ്പത്ത്; അവിടെ മറ്റൊന്നുമില്ല.
Verse 31
पितृपैतामही कीर्तिरविक्रेया हि सा मया ॥ प्रेतः प्रहस्य सानन्दमिदं वचनमब्रवीत् ॥
“പിതൃ‑പിതാമഹന്മാരുടെ കീർത്തി—അത് ഞാൻ വിറ്റുതരാൻ കഴിയുന്നതല്ല.” എന്ന് പറഞ്ഞു പ്രേതൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ആനന്ദത്തോടെ ഈ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു.
Verse 32
अस्ति चैव धनं प्रोक्तं यन्मया त्वद्गृहे विभो ॥ सुवर्णभारो गर्तस्थो गृहे तिष्ठति सञ्चितः ॥
“ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ, ഹേ വിഭോ, നിന്റെ വീട്ടിൽ ധനം ഉണ്ട്—സ്വർണ്ണത്തിന്റെ ഒരു ഭാരമൊരു കുഴിയിൽ വെച്ച്, വീട്ടിനുള്ളിൽ തന്നെ സംഭരിച്ചിരിക്കുന്നു.”
Verse 33
निवर्त गच्छ सन्तुष्टः सुहृदां प्रीतिवर्धनः ॥ एवं द्रक्ष्यामि ते मार्गं मथुरा येन गम्यते ॥
“തിരിഞ്ഞുപോ; സന്തോഷത്തോടെ പോകുക. സുഹൃത്തുകളുടെ സ്നേഹം വർധിപ്പിക്കുന്നവനാകുക. ഇങ്ങനെ മഥുരയിലെത്തുന്ന വഴി ഞാൻ നിനക്കു കാണിച്ചുതരാം.”
Verse 34
सूता उवाच ॥ वणिग्घृष्टमना भूत्वा पुनर्वचनमब्रवीत् ॥ इमामवस्थां सम्प्राप्य कथं ज्ञानसमुद्भवः ॥
സൂത പറഞ്ഞു—വ്യാപാരി മനസ്സിൽ വിഷണ്ണനായി വീണ്ടും പറഞ്ഞു: “ഈ അവസ്ഥയിലെത്തിയ ശേഷം ജ്ഞാനോദയം എങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നു?”
Verse 35
ततः स कथयामास यद्वृत्तं हि पुरातनम् ॥ प्रतिष्ठाने पुरवरे विष्णोरायतनं महत् ॥
അതിനുശേഷം അവൻ പുരാതനമായി സംഭവിച്ച വൃത്താന്തം പറഞ്ഞു: പ്രതിഷ്ഠാനം എന്ന ശ്രേഷ്ഠ നഗരത്തിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ മഹത്തായ ആയതനം (ക്ഷേത്രം) ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 36
प्रभातसमये तत्र विष्णोरायतने शुभे ॥ ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रास्तत्र समागताः ॥
പ്രഭാതസമയത്ത് അവിടെ വിഷ്ണുവിന്റെ ശുഭമായ ആലയത്തിൽ ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് സമാഗമിച്ചു.
Verse 37
तस्मिन्काले तु मित्रेण नीतोऽहं विष्णुमन्दिरम् । अत्यादरेण महता सन्तोष्य च पुनः पुनः ॥
അന്നേരത്ത് ഒരു സുഹൃത്ത് എന്നെ വിഷ്ണുമന്ദിരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി; മഹത്തായ ആദരത്തോടെ അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും എന്നെ സത്കരിച്ചു സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
Verse 38
मित्रेण सह तत्रैव तस्य पार्श्वे व्यवस्थितः ॥ श्रुतो मया ततः कूपः पुण्योऽयं पापनाशनः ॥
അവിടെയേ തന്നെ സുഹൃത്തിനൊപ്പം അവന്റെ പക്കൽ നിന്നുകൊണ്ട് ഞാൻ അപ്പോൾ കേട്ടു—“ഈ കിണർ പുണ്യമയമാണ്; ഇത് പാപനാശിനിയാണ്.”
Verse 39
समुद्राः किल तिष्ठन्ति चत्वारोऽत्र समागताः ॥ तस्य कूपस्य माहात्म्यं श्रुतं तत्र महत्फलम् ॥
“ഇവിടെ നാലു സമുദ്രങ്ങളും ഒന്നിച്ചു സമാഗമിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു എന്നു പറയുന്നു.” അവിടെ ഞാൻ ആ കിണറിന്റെ മഹാത്മ്യം കേട്ടു; അതിന്റെ ഫലം അത്യന്തം മഹത്തായതെന്ന് പ്രസിദ്ധമാണ്.
Verse 40
वाचकाय ततो दानं दत्तं सर्वैर्महाजनैः ॥ मित्रेण प्रेरितो दाने मया मौनं समाश्रितम्
അപ്പോൾ എല്ലാ മഹാജനങ്ങളും വാചകനു ദാനം നൽകി. സുഹൃത്ത് ദാനത്തിന് പ്രേരിപ്പിച്ചിട്ടും ഞാൻ മൗനം ആശ്രയിച്ചു (ദാനം നൽകാതെ പിന്മാറി).
Verse 41
मित्रेण च पुनः प्रोक्तं यथाशक्त्या प्रदीयताम् ॥ तदा मित्रमसङ्गेन दत्तो वै स्वर्णमाषकः
സുഹൃത്ത് വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“യഥാശക്തി പ്രകാരം ദാനം നൽകപ്പെടട്ടെ.” അപ്പോൾ ആ സുഹൃത്ത് അസക്തിയോടെ സത്യമായി ഒരു സ്വർണമാഷകം (ചെറിയ സ്വർണ്ണനാണയം) നൽകി.
Verse 42
ततः कालेन महता गतो वैवस्वतक्षयम् ॥ वैवस्वतनियोगेन ततोऽहं पूर्वकर्मभिः
പിന്നീട് ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് ഞാൻ വൈവസ്വതൻ (യമൻ) എന്നവന്റെ ധാമത്തിലേക്ക് പോയി. വൈവസ്വതന്റെ നിയോഗപ്രകാരംയും എന്റെ പൂർവകർമ്മങ്ങളാലും, തുടർന്ന് എനിക്ക് നിശ്ചിത അവസ്ഥ ലഭിച്ചു.
Verse 43
प्रेतत्वं समनुप्राप्तो दुस्तरं दुर्गमं महत् ॥ न दत्तं न हुतं चापि तीर्थं नैवावगाहितम्
ഞാൻ പ്രേതാവസ്ഥയെ പ്രാപിച്ചു—അത് കടക്കാൻ ദുഷ്കരം, രക്ഷപ്പെടാൻ ദുര്ഗമം, അത്യന്തം കഠിനം. ഞാൻ ദാനം ചെയ്തില്ല, ഹോമത്തിൽ ആഹുതി അർപ്പിച്ചില്ല, തീർത്ഥസ്നാനവും ചെയ്തില്ല.
Verse 44
न तर्पितास्तु पितरः प्राप्तोऽहं प्रेततां ततः ॥ इत्येत्कथितं सर्वं यन्मां त्वं परिपृच्छसि
ഞാൻ പിതൃകളെ തർപ്പണത്തോടെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയില്ല; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ പ്രേതാവസ്ഥയെ പ്രാപിച്ചത്. നീ എന്നോടു ചോദിക്കുന്നതെല്ലാം ഇങ്ങനെ ഞാൻ മുഴുവനായി പറഞ്ഞു.
Verse 45
गच्छ त्वं सम्मुखस्तत्र यत्र सा मथुरा पुरी ॥ प्रेतस्य वचनं श्रुत्वा विभुर्वचनमब्रवीत्
“പോകുക—നേരെ അവിടേക്ക് പോകുക; അവിടെയാണ് ആ മഥുരാപുരി.” പ്രേതത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം ആ ശക്തിമാൻ മറുപടിയായി പറഞ്ഞു.
Verse 46
प्रेत उवाच ॥ कथितं हि मया पूर्वं यद्वृत्तं हि पुरातनम् ॥ वाचकाय तु यद्दत्तं सुवर्णस्य च माषकम्
പ്രേതൻ പറഞ്ഞു—മുമ്പേ നടന്ന ആ പുരാതന സംഭവവൃത്തം ഞാൻ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; പാരായകനു സ്വർണ്ണത്തിന്റെ ഒരു മാഷകം ദാനമായി നൽകി.
Verse 47
तद्दानस्य प्रभावेण नित्यं तृप्तोऽस्मि वै विभो ॥ अकामेन मया दत्तं तस्येदं कर्मणः फलम्
ആ ദാനത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ, ഹേ മഹാവിഭോ, ഞാൻ നിത്യവും തൃപ്തനാണ്. ആഗ്രഹമില്ലാതെ ഞാൻ നൽകി; അതാണ് ആ കര്മ്മത്തിന്റെ ഫലം.
Verse 48
प्रेतभावं गतस्यापि न मे ज्ञानस्य विभ्रमः ॥ ततश्च स वणिक्श्रेष्ठ आगत्य मथुरां पुरीम्
പ്രേതാവസ്ഥയിൽ എത്തിയിട്ടും എന്റെ ജ്ഞാനത്തിൽ ഭ്രമമില്ല. തുടർന്ന് ആ ശ്രേഷ്ഠ വ്യാപാരി മഥുരാ നഗരത്തിലേക്ക് വന്ന് (മുന്നോട്ട് പോയി).
Verse 49
कृतं तेन च तत्सर्वं यथा प्रेतेन भाषितम् ॥ प्रेतोऽसौ तेन कृत्येन मुक्तिं प्राप्य दिवं गतः
പ്രേതൻ പറഞ്ഞതുപോലെ അവൻ എല്ലാം ചെയ്തു. ആ കൃത്യത്താൽ ആ പ്രേതൻ മോക്ഷം പ്രാപിച്ച് സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്ക് പോയി.
Verse 50
तीर्थे चैव गृहे वापि देवस्थानेऽपि चत्वरे ॥ यत्र तत्र मृता देवि मुक्तिं यान्ति न चान्यथा ॥
തീർത്ഥത്തിലോ വീട്ടിലോ, ദേവസ്ഥാനത്തിലോ ചത്വരത്തിലോ—എവിടെയായാലും മരിച്ചാൽ, ഹേ ദേവീ, അവർ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു; മറ്റെങ്ങനെ അല്ല.
Verse 51
अन्यत्र हि कृतं पापं तीर्थमासाद्य गच्छति ॥ तीर्थे तु यत्कृतं पापं वज्रलेपो भविष्यति ॥
മറ്റിടത്ത് ചെയ്ത പാപം തീർത്ഥത്തെ പ്രാപിച്ചാൽ നശിക്കുന്നു; എന്നാൽ തീർത്ഥത്തിൽ ചെയ്ത പാപം വജ്രലേപംപോലെ ദൃഢമായി ഒട്ടിപ്പിടിക്കുന്നു।
Verse 52
मथुरायां कृतं पापं तत्रैव च विनश्यति ॥ एषा पुरी महापुण्या यस्यां पापं न विद्यते ॥
മഥുരയിൽ ചെയ്ത പാപം അവിടെയേ നശിക്കുന്നു. ഈ പുരി മഹാപുണ്യമയമാണ്; ഇവിടെ പാപം നിലനിൽക്കില്ല।
Verse 53
कृतघ्नश्च सुरापश्च चौरॊ भग्नव्रतस्तथा ॥ मथुरां प्राप्य मनुजो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥
കൃതഘ്നൻ, മദ്യപൻ, കള്ളൻ, വ്രതഭംഗം ചെയ്തവൻ പോലും—മഥുരയെ പ്രാപിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ എല്ലാ മലിനതകളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും।
Verse 54
परदाररता ये च ये नरा अजितेन्द्रियाः ॥ मथुरावासिनः सर्वे ते देवा नरविग्रहाः ॥
പരസ്ത്രീരതരും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിക്കാത്തവരുമായ പുരുഷന്മാരായാലും—മഥുരയിൽ വസിക്കുന്നവർ എല്ലാവരും മനുഷ്യരൂപധാരികളായ ദേവന്മാരെന്നു പറയപ്പെടുന്നു।
Verse 55
बलिभिक्षाप्रदातारस्ते मृताः क्रोधवर्जिताः ॥ तीर्थस्नानरता ये च देवास्ते नरमूर्तयः ॥
ബലിയും ഭിക്ഷയും നൽകുന്നവർ, ക്രോധവിമുക്തരായി മരിക്കുന്നവർ, തീർത്ഥസ്നാനത്തിൽ നിരതരായവർ—അവർ മനുഷ്യരൂപത്തിലുള്ള ദേവന്മാരെന്നു വിവരണപ്പെടുന്നു।
Verse 56
यदन्येषां सहस्रेण ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥ एकेन पूजितेन स्यान्माथुरेणाखिलं हि तत् ॥
മറ്റിടങ്ങളിൽ ആയിരം മഹാത്മ ബ്രാഹ്മണരെ പൂജിച്ചതാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം മുഴുവനും, ഒരൊറ്റ മാഥുരനെ (മഥുരാവാസിയെ) പൂജിച്ചതാൽ തന്നെ ലഭിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു।
Verse 57
अनृग्वै माथुरो यत्र चतुर्वेदस्तथापरः ॥ न च वेदैश्चतुर्भिः स्यान्माथुरेण समः क्वचित् ॥
ഇവിടെ ഒരു മാഥുരൻ വെറും ‘ഋഗ്വേദമില്ലാത്തവൻ’ മാത്രമല്ല; മറ്റൊരാൾ ചതുര്വേദജ്ഞനുമാകാം. എങ്കിലും നാലു വേദങ്ങളോടുകൂടിയാലും മാഥുരനോട് സമത്വം എവിടെയും ഇല്ല।
Verse 58
भवन्ति सर्वतीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च ॥ मङ्गलानि च सर्वाणि यत्र तिष्ठन्ति माथुराः ॥
മഥുരാവാസികൾ താമസിക്കുന്നിടത്ത് എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും, എല്ലാ പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളും, എല്ലാ മംഗളകരമായ അനുഗ്രഹങ്ങളും സന്നിഹിതമാകുന്നു।
Verse 59
चतुर्वेदं परित्यज्य माथुरं पूजयेत्सदा ॥ सिद्धा भूतगणाः सर्वे ये च देवगणा भुवि ॥
ചതുര്വേദങ്ങളെയും പോലും മാറ്റിവെച്ച് എപ്പോഴും മാഥുരനെ പൂജിക്കണം; കാരണം ഭൂമിയിലെ സിദ്ധന്മാരും ഭൂതഗണങ്ങളും ദേവഗണങ്ങളും എല്ലാം അവരോടു ബന്ധപ്പെട്ടു നിൽക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു।
Verse 60
मथुरावासिनो लोकान्पश्यन्ति च चतुर्भुजान् ॥ मथुरायां ये वसन्ति विष्णुरूपा हि ते नराः
മഥുരയിൽ താമസിക്കുന്നവർ (ദിവ്യമായ) ചതുര്ഭുജ രൂപങ്ങളെ ദർശിക്കുന്നു; മഥുരയിൽ വസിക്കുന്ന മനുഷ്യർ വിഷ്ണുരൂപികളാണെന്ന് തന്നെ പറയുന്നു।
Verse 61
ज्ञानिनस्तान्हि पश्यन्ति अज्ञानाः पश्यन्ति तान्न च
ജ്ഞാനികൾ അവരെ ദർശിക്കുന്നു; അജ്ഞാനികൾ അവരെ ഒരിക്കലും ദർശിക്കുകയില്ല।
Verse 62
एतत्ते कथितं भूमे माहात्म्यं मथुराभवम् ॥ चतुःसामुद्रिके कूपे पिण्डदाने परां गतिम्
ഹേ ഭൂമേ! മഥുരയിൽ നിന്നുയർന്ന ഈ മഹാത്മ്യം നിന്നോട് പറഞ്ഞു—ചതുഃസാമുദ്രിക കിണറ്റിൽ പിണ്ഡദാനം ചെയ്താൽ പരമഗതി ലഭിക്കുന്നു।
Verse 63
त्यक्त्वा जगाम निधनं प्रेतत्वं समुपागतः ॥ निरुदकेषु देशेषु विच्छायेषु वनेषु च
ദേഹം വിട്ട് മരണത്തെ പ്രാപിച്ച് അവൻ പ്രേതാവസ്ഥയെ നേടി; ജലമില്ലാത്ത ദേശങ്ങളിലും നിഴലില്ലാത്ത വനങ്ങളിലും അവൻ അലഞ്ഞു।
Verse 64
कुटुम्बभरणार्थाय सम्प्राप्तो दुर्गमाटवीम् ॥ वृद्धः पिता मम गृहे माता पत्नी पतिव्रता
കുടുംബഭരണത്തിനായി ഞാൻ ദുർഗമമായ കാട്ടിൽ എത്തി; എന്റെ വീട്ടിൽ വൃദ്ധനായ പിതാവും മാതാവും പതിവ്രതയായ ഭാര്യയും ഉണ്ട്।
Verse 65
स्नानस्य च फलं देहि ततो गच्छ यथासुखम् ॥ प्रेतवाक्यं ततः श्रुत्वा विभुर्वचनमब्रवीत्
‘നിന്റെ സ്നാനഫലം എനിക്ക് തരിക; പിന്നെ നീ ഇഷ്ടംപോലെ പോകുക.’ പ്രേതവാക്യം കേട്ട ശേഷം വിഭു മറുപടി പറഞ്ഞു।
Verse 66
वाचकस्तत्र पठति कथां पौराणिकीं शुभाम् ॥ मम मित्रं च तत्रैव नित्यकालं च गच्छति
അവിടെ ഒരു വാചകൻ മംഗളകരമായ പുരാണകഥ പാരായണം ചെയ്യുന്നു. എന്റെ സുഹൃത്തും അവിടേക്കുതന്നെ നിത്യം, എല്ലായ്പ്പോഴും പോകുന്നു.
Verse 67
कथं धारयसॆ प्राणान्वृक्षमूलं समाश्रितः
വൃക്ഷത്തിന്റെ വേരിൽ ആശ്രയിച്ച് നീ പ്രാണങ്ങളെ എങ്ങനെ നിലനിർത്തുന്നു?
Verse 68
तिष्ठेद्युगसहस्रं तु पादेनैकेन यः पुमान् ॥ तस्याधिकं भवेत्पुण्यं मथुरायां निवासिनः
ഒരു പുരുഷൻ ഒരേ പാദത്തിൽ സഹസ്രയുഗം നില്ക്കുകയാണെങ്കിലും, അവന്റെ പുണ്യത്തേക്കാൾ മഥുരയിൽ വസിക്കുന്നവന്റെ പുണ്യം കൂടുതലായിരിക്കും.
Frequently Asked Questions
The text frames ethical instruction through consequence: sustained neglect of snāna, dāna, and devotion (including respect for brāhmaṇas and devas) leads to preta-bhāva, while even small acts of giving and properly directed rites (notably piṇḍadāna at a recognized tīrtha) are presented as capable of restoring moral order and relieving post-mortem distress.
No explicit tithi, pakṣa, māsa, or seasonal marker is specified in the provided passage. The narrative uses general temporal cues such as prabhāta-samaya (morning time) for temple gathering and recitation, and “kālena mahatā” (after a long time) to indicate moral causality unfolding over extended duration.
Within the Varāha–Pṛthivī pedagogical frame, the chapter links moral conduct to landscape: the preta’s suffering is described through ecologies of deprivation (nirudaka-deśa, maru-deśa, vichchhāya-vana), while Mathurā is depicted as a regulated sacred environment where harmful residues (pāpa) are said to be neutralized. This contrast can be read as an early ethical geography in which human practice (dāna, tīrtha-snāna, piṇḍadāna) is mapped onto sustainable social-ritual order and the health of inhabited places.
No royal dynasties or named sage lineages are cited in the excerpt. The narrative references social and institutional actors—vaiśya householders, merchants (vaṇij), brāhmaṇas and other varṇas assembled at a Viṣṇu-āyatana, and a vācaka (public reciter) of paurāṇikī kathā—indicating an urban civic-religious setting rather than a genealogical history.