Adhyaya 280

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि च्यवनेश्वरमुत्तमम् । तत्रैव संस्थितं लिंगं सर्वपातकनाशनम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—അതിനുശേഷം, ഹേ മഹാദേവീ, ഉത്തമനായ ച്യവനേശ്വരനിലേക്കു പോകണം. അവിടെയേ സ്ഥാപിതമായ ലിംഗം സർവ്വ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 2

यत्र शर्यातिना दत्ता सुकन्या सा महर्षये । यत्र संस्तंभितं सैन्यमानाहार्त्तमथाकरोत्

ഇത് ശർയാതി രാജാവ് സുകന്യയെ മഹർഷിക്കു കന്യാദാനമായി നൽകിയ സ്ഥലം; കൂടാതെ സൈന്യം തടയപ്പെട്ട ശേഷം ആക്രമണത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറിപ്പിക്കപ്പെട്ട സ്ഥലവും ഇതുതന്നെ।

Verse 3

एष शर्यातियज्ञस्य देशो देवि प्रकाशते । प्रभासक्षेत्रमध्ये तु साक्षात्पातकनाशनः

ഹേ ദേവീ, ഇത് ശർയാതിയുടെ യജ്ഞസ്ഥലമായി പ്രസിദ്ധമാണ്; പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ഇത് പ്രത്യക്ഷ പാപനാശകനായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 4

साक्षात्तत्राभजत्सोममश्विभ्यां सह कौशिकः । चुकोप भार्गवश्चैव महेन्द्राय महातपाः

അവിടെ കൗശികൻ അശ്വിനീദേവന്മാരോടൊപ്പം സാക്ഷാൽ സോമം പങ്കിട്ടു. മഹാതപസ്വിയായ ഭാർഗവനും മഹേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മേൽ ക്രോധിച്ചു.

Verse 5

संस्तंभयामास च तं वासवं च्यवनः प्रभुः । सुकन्यां चापि भार्यां स राजपुत्रीमवाप्तवान्

ശക്തനായ ച്യവന ഋഷി വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) തന്നെയെ തടഞ്ഞുനിർത്തി. കൂടാതെ രാജകുമാരി സുകന്യയെ ഭാര്യയായി ലഭിച്ചു.

Verse 6

देव्युवाच । कथं विष्टंभितस्तेन भगवान्पाकशासनः । किमर्थं भार्गवश्चापि कोपं चक्रे महातपाः

ദേവി പറഞ്ഞു—അവൻ എങ്ങനെ ഭഗവാൻ പാകശാസനൻ (ഇന്ദ്രൻ)നെ തടഞ്ഞുനിർത്തി? മഹാതപസ്വിയായ ഭാർഗവൻ എന്തുകൊണ്ട് ക്രോധിച്ചു?

Verse 7

नासत्यौ च कथं ब्रह्मन्कृ तवान्सोमपायिनौ । तत्सर्वं च यथावृत्तमाख्यातु भगवान्मम

ഹേ ബ്രഹ്മൻ, അദ്ദേഹം നാസത്യദ്വയം (അശ്വിനീദേവന്മാർ) സോമപാനം ചെയ്യുന്നതെങ്ങനെ ആക്കി? സംഭവിച്ചതെല്ലാം യഥാവൃത്തമായി എനിക്ക് പറയുക, പ്രഭോ.

Verse 8

ईश्वर उवाच । भृगोर्महर्षेः पुत्रोऽभूच्च्यवनो नाम नामतः । स प्रभासं समासाद्य तपस्तेपे महामुनिः

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—മഹർഷി ഭൃഗുവിന്റെ പുത്രൻ, പേരാൽ പ്രസിദ്ധനായ ച്യവനൻ. അദ്ദേഹം പ്രഭാസത്തിൽ എത്തി ആ മഹാമുനി തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 9

स्थाणुभूतो महातेजा वीरस्थाने च भामिनि । अतिष्ठत्सुचिरं कालमेकदेशे वरानने

ഹേ ഭാമിനി, ഹേ വരാനനേ! ആ മഹാതേജസ്വി വീരസ്ഥാനത്തിൽ തൂണുപോലെ അചലനായി, ഒരിടത്ത് വളരെ ദീർഘകാലം നിലകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 10

स वल्मीकोऽभवत्तत्र लताभिरभिसंवृतः । कालेन महता देवि समाकीर्णः पिपीलकैः

ഹേ ദേവി! കാലക്രമത്തിൽ അവൻ അവിടെ വൽമീകമായി മാറി; ലതകളാൽ മൂടപ്പെട്ടു; ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ചുറ്റും ഉറുമ്പുകൾ നിറഞ്ഞു।

Verse 11

स तथा संवृतो धीमान्मृत्पिंड इव सर्वतः । तप्यते स्म तपो घोरं वल्मीकेन समावृतः

വൽമീകത്താൽ മൂടപ്പെട്ട ആ ധീമാൻ എല്ലാടവും മണ്ണുകട്ടപോലെ അടഞ്ഞു; എങ്കിലും അവൻ ഘോരതപസ്സ് തുടരുകയായിരുന്നു।

Verse 12

अथास्य यातकालस्य शर्यातिर्नाम पार्थिवः । तीर्थयात्राप्रसंगेन श्रीसोमेशदिदृक्षया । आजगाम महाक्षेत्रं प्रभासं पापनाशनम्

പിന്നീട് കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ശർയാതി എന്ന രാജാവ് തീർത്ഥയാത്രയുടെ അവസരത്തിൽ, ശ്രീ സോമേശനെ ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, പാപനാശകമായ മഹാക്ഷേത്രം പ്രഭാസത്തിലേക്ക് വന്നു।

Verse 13

तस्य स्त्रीणां सहस्राणि चत्वार्यासन्परिग्रहाः । एकैव तु सुता शुभ्रा सुकन्यानाम नामतः

അവനു നാലായിരം ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; എങ്കിലും അവനു ഒരേയൊരു ദീപ്തിമതി പുത്രി മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ; അവൾ ‘സുകന്യാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായിരുന്നു।

Verse 14

सा सखीभिः परिवृता सर्वाभरणभूषिता । चंक्रम्यमाणा वल्मीकं भार्गवस्य समासदत्

അവൾ സഖിമാർ ചുറ്റിപ്പറ്റി, സർവാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയായി, നടന്നു നടന്നു ഭാർഗവന്റെ വൽമീകത്തിനരികെ എത്തി।

Verse 15

सा चैव सुदती तत्र पश्यमाना मनोरमान् । वनस्पतीन्विचिन्वंती विजहार सखीवृता

അവിടെ ആ സുന്ദരദന്തിയായ യുവതി മനോഹരമായ വൃക്ഷങ്ങളെ നോക്കി, സസ്യങ്ങളും പുഷ്പങ്ങളും തിരഞ്ഞെടുത്തു, സഖിമാരോടൊപ്പം ആനന്ദത്തോടെ വിഹരിച്ചു।

Verse 16

रूपेण वयसा चैव सुरापानमदेन च । बभंज वनवृक्षाणां शाखाः परम पुष्पिताः

രൂപയൗവനത്തിന്റെ ഗർവത്താലും സുരാപാനമദത്താലും മത്തയായി, അവൾ വനവൃക്ഷങ്ങളുടെ അത്യന്തം പുഷ്പിതമായ ശാഖകൾ പൊട്ടിച്ചു।

Verse 17

तां सखीरहितामेकामेकवस्त्रामलंकृताम् । ददर्श भार्गवो धीमांश्चरंतीमिव विद्युतम्

അപ്പോൾ ധീമാനായ ഭാർഗവൻ അവളെ സഖിമാരില്ലാതെ ഏകയായി, ഏകവസ്ത്രധാരിണിയായി അലങ്കൃതയായി, മിന്നലുപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവളായി കണ്ടു।

Verse 18

तां पश्यमानो विजने स रेमे परमद्युतिः । क्षामकण्ठश्च ब्रह्मर्षिस्तपोबलसमन्वितः

ആ നിർജനസ്ഥാനത്ത് അവളെ നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്ന ആ പരമദ്യുതിമാൻ ആനന്ദിച്ചു; ക്ഷാമകണ്ഠനായ ബ്രഹ്മർഷിയും തപോബലസമ്പന്നനായി അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 19

तामभाषत कल्याणीं सा चास्य न शृणोति वै । ततः सुकन्या वल्मीके दृष्ट्वा भार्गवचक्षुषी

അവൻ ആ കല്യാണിയായ ശുഭകന്യയോട് സംസാരിച്ചു; എന്നാൽ അവൾ അവന്റെ വാക്ക് കേട്ടില്ല. പിന്നെ സുകന്യ വൽമീകത്തിനുള്ളിലെ ഭാർഗവ മുനിയുടെ കണ്ണുകൾ കണ്ടു ശ്രദ്ധിച്ചു.

Verse 20

कौतूहलात्कण्टकेन बुद्धिमोहबलात्कृता । किन्नु खल्विदमित्युक्त्वा निर्बिभेदास्य लोचने

കൗതുകത്താൽ, മോഹവശമായി ബുദ്ധി മങ്ങിയതിനാൽ, അവൾ ഒരു മുള്ളുകൊണ്ട് അങ്ങനെ ചെയ്തു. “ഇത് എന്ത്?” എന്നു പറഞ്ഞ് അവന്റെ കണ്ണുകൾ കുത്തി ഭേദിച്ചു.

Verse 21

अकुध्यत्स तया विद्धो नेत्रे परममन्युमान् । ततः शर्यातिसैन्यस्य शकृन्मूत्रे समावृणोत्

അവൾ കണ്ണുകൾ കുത്തി ഭേദിച്ചിട്ടും, അത്യന്തം കോപശക്തിയുള്ളവനായിട്ടും, അദ്ദേഹം കോപിച്ചില്ല. എന്നാൽ പിന്നെ ശർയാതി രാജാവിന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ മലമൂത്ര വിസർജനം തടഞ്ഞു.

Verse 22

ततो रुद्धे शकृन्मूत्रे सैन्यमानाहदुःखितम् । तथागतमभिभेक्ष्य पर्यतप्यत पार्थिवः

മലമൂത്രം തടയപ്പെട്ടപ്പോൾ സൈന്യം കടുത്ത വേദനയിൽ കരഞ്ഞു നിലവിളിച്ചു. സംഭവിച്ചതെല്ലാം കണ്ട രാജാവ് അത്യന്തം വിഷമിച്ചു.

Verse 23

तपोनित्यस्य वृद्धस्य रोषणस्य विशेषतः । केनापकृतमद्येह भार्गवस्य महात्मनः । ज्ञातं वा यदि वाऽज्ञातं तदिदं ब्रूत मा चिरम्

‘ഈ മഹാത്മ ഭാർഗവൻ തപസ്സിൽ നിത്യനിഷ്ഠൻ, വൃദ്ധൻ; കോപിച്ചാൽ പ്രത്യേകമായി ഭയങ്കരൻ. ഇന്ന് ഇവിടെ അദ്ദേഹത്തിന് അപകാരം ചെയ്തത് ആരാണ്—അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ? വൈകാതെ ഉടൻ പറയുക.’

Verse 24

तत्रोचुः सैनिकाः सर्वे न विद्मोऽपकृतं वयम् । सर्वोपायैर्यथाकामं भवान्समधिगच्छतु

അപ്പോൾ എല്ലാ സൈനികരും പറഞ്ഞു—“ഈ അപകൃത്യം ആരാണ് ചെയ്തതെന്ന് ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല. നിങ്ങൾ യുക്തമെന്ന് കരുതുന്ന ഏതു മാർഗ്ഗത്തിലായാലും അത് കണ്ടെത്തുക.”

Verse 25

ततः स पृथिवीपालः साम्ना चोग्रेण च स्वयम् । पर्यपृच्छत्सुहृद्वर्गं प्रत्यजानन्न चैव ते

പിന്നീട് ആ ഭൂപാലൻ (രാജാവ്) ചിലപ്പോൾ മൃദുവചനങ്ങളാലും ചിലപ്പോൾ കഠിനവചനങ്ങളാലും സ്വയം തന്റെ സുഹൃദ്‌വൃന്ദത്തെ ചോദ്യം ചെയ്തു; എങ്കിലും അവർ ആ കാര്യത്തിൽ ഒന്നും സമ്മതിച്ചില്ല.

Verse 26

आनाहार्त्तं ततो दृष्ट्वा तत्सैन्यं संमुखोदितम् । पितरं दुःखितं चापि सुकन्यैवमथाब्रवीत्

അപ്പോൾ ആഹാരമില്ലാതെ വിഷണ്ണരായി മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന സൈന്യത്തെ കണ്ടും, പിതാവും ദുഃഖിതനാണെന്ന് കണ്ടും, സുകന്യ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 27

मया तातेह वल्मीके दृष्टं सर्वमभिज्वलत् । उद्द्योतवदविज्ञानात्तन्मया विद्धमन्तिकात्

“അച്ഛാ, ഇവിടെ ഈ വൽമീകത്തിൽ എല്ലാം ജ്വലിക്കുന്നതായി ഞാൻ കണ്ടു. അത് പ്രകാശമെന്നു തെറ്റിദ്ധരിച്ചു, അജ്ഞാനവശാൽ അടുത്തുനിന്ന് ഞാൻ അതിനെ അടിച്ചു.”

Verse 28

एतच्छ्रुत्वा तु शर्याति र्वल्मीकं क्षिप्रमभ्यगात् । तत्रापश्यत्तपोवृद्धं वयोवृद्धं च भार्गवम्

ഇത് കേട്ട ശർയാതി വേഗത്തിൽ വൽമീകത്തിനരികിലേക്ക് ചെന്നു. അവിടെ തപസ്സാൽ മഹാനായും വയസ്സാൽ വൃദ്ധനായും ആയിരുന്ന ആ ഭാർഗവനെ അവൻ കണ്ടു.

Verse 29

अथावदत्स्वसैन्यार्थं प्रांजलिः स महीपतिः । अज्ञानाद्बालया यत्ते कृतं तत्क्षंतुमर्हसि

അപ്പോൾ രാജാവ് കരംകൂപ്പി തന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ പേരിൽ പറഞ്ഞു—അജ്ഞാനത്താൽ ഒരു ബാലിക നിന്നോടു ചെയ്ത കുറ്റം നീ ക്ഷമിക്കേണമേ।

Verse 30

ततोऽब्रवीन्महीपालं च्यवनो भार्गवस्तदा । रूपौदार्यसमायुक्तां लोभमोहसमावृताम्

പിന്നീട് ഭാർഗവൻ ച്യവനൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു—അവൾ രൂപവും ഔദാര്യവും ഉള്ളവളെങ്കിലും, ലോഭവും മോഹവും കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടവളാണ്।

Verse 31

तामेव प्रतिगृह्याहं राजन्दुहितरं तव । क्षमिष्यामि महीपाल सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

ഹേ രാജാവേ! നിന്റെ ആ പുത്രിയെ തന്നേ ഞാൻ സ്വീകരിച്ചാൽ, ഹേ ഭൂമിപാലാ, ഞാൻ കുറ്റം ക്ഷമിക്കും—ഇത് ഞാൻ നിനക്കു സത്യമായി പറയുന്നു।

Verse 32

ईश्वर उवाच । ऋषेर्वचनमाज्ञाय शर्यातिरविचारयन् । ददौ दुहितरं तस्मै च्यवनाय महात्मने

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഋഷിയുടെ വചനം മനസ്സിലാക്കി ശർയാതി ഒരു വിചാരവുമില്ലാതെ തന്റെ പുത്രിയെ ആ മഹാത്മാവ് ച്യവനനു നൽകി।

Verse 33

प्रतिगृह्य च तां कन्यां भगवान्प्रससाद ह । प्राप्ते प्रसादे राजा तु ससैन्यः पुरमाव्रजत्

ആ കന്യയെ സ്വീകരിച്ചതോടെ ഭഗവാൻ ഋഷി പ്രസന്നനായി. പ്രസാദം ലഭിച്ചതിനുശേഷം രാജാവ് സൈന്യസഹിതം നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി।

Verse 34

सुकन्यापि पतिं लब्ध्वा तपस्विनमनिन्दितम् । नित्यं पर्यचरत्प्रीत्या तपसा नियमेन च

സുകന്യയും കുറ്റമറ്റ തപസ്വിയായ ഭർത്താവിനെ ലഭിച്ച ശേഷം, പ്രേമത്തോടെ നിത്യവും അദ്ദേഹത്തെ സേവിച്ചു—തപസ്സും നിയമാനുഷ്ഠാനവുംകൊണ്ട്.

Verse 35

अग्नीनामतिथीनां च शुश्रूषुरनसूयया । समाराधयत क्षिप्रं च्यवनं सा शुभानना

അനസൂയയോടെ, അസൂയയില്ലാതെ, ശുഭമുഖിയായ സുകന്യ അഗ്നികളെയും അതിഥികളെയും ഭക്തിപൂർവ്വം ശുശ്രൂഷിച്ചു; അതിനാൽ അവൾ ച്യവന ഋഷിയെ शीഘ്രം പൂർണ്ണമായി പ്രസന്നമാക്കി.

Verse 280

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभास क्षेत्रमाहात्म्ये च्यवनेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ സപ്തമ പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ പ്രഥമ ‘പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യ’ത്തിൽ ‘ച്യവനേശ്വരമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന രണ്ടുനൂറ്റി എൺപതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.