Adhyaya 208

Verse 1

देव्युवाच । इदं देयमिदं देयमिति प्रोक्तं तु यच्छ्रुतौ । दानादानविशेषांस्तु श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

ദേവി പറഞ്ഞു—ശ്രുതിയിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ‘ഇതു ദേയം, ഇതു ദേയം’ എന്നു പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. ദാനത്തിന്റെയും അദാനത്തിന്റെയും (നൽകരുതാത്തതിന്റെ) പ്രത്യേക ഭേദങ്ങൾ ഞാൻ തത്ത്വമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 2

कानि दानानि शस्तानि कस्मै देयानि कान्यपि । कालं देशं च पात्रं च सर्वमाचक्ष्व मे विभो

ഏതു ദാനങ്ങളാണ് പ്രശംസനീയങ്ങൾ? ഏതു ദാനം ആര്ക്ക് നൽകണം? കൂടാതെ യുക്തമായ കാലം, ദേശം, പാത്രം—ഇവയെല്ലാം എനിക്ക് പൂർണ്ണമായി പറഞ്ഞു തരിക, ഹേ പ്രഭോ.

Verse 3

ईश्वर उवाच । वृथा जन्मानि चत्वारि वृथा दानानि षोडश । सुजन्मानि च चत्वारि महादानानि षोडश

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—നാലു തരത്തിലുള്ള ജന്മങ്ങൾ വ്യർത്ഥം; പതിനാറു തരത്തിലുള്ള ദാനങ്ങളും വ്യർത്ഥം. അതുപോലെ നാലു തരത്തിലുള്ള സുജന്മങ്ങളും പതിനാറു തരത്തിലുള്ള മഹാദാനങ്ങളും ഉണ്ട്.

Verse 4

देव्युवाच । एतद्विस्तरतो ब्रूहि देवदेवजगत्पते

ദേവി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവാ, ജഗത്പതേ! ഇതു വിശദമായി പറഞ്ഞുതരിക.

Verse 5

ईश्वर उवाच । वृथा जन्मानि चत्वारि यानि तानि निबोध मे । कुपुत्राणां वृथा जन्म ये च धर्मबहिष्कृताः । प्रवासं ये च गच्छंति परदाररताः सदा

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ആ നാലു വ്യർത്ഥജന്മങ്ങളെ എന്നിൽ നിന്ന് അറിഞ്ഞുകൊൾക. കുപുത്രനായവന്റെ ജന്മം വ്യർത്ഥം; ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് ബഹിഷ്കൃതരായവരുടേതും. പ്രവാസത്തിലേക്ക് പോയി അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞ്, എപ്പോഴും പരസ്ത്രീരതരായി കഴിയുന്നവരുടെ ജീവിതവും വ്യർത്ഥം തന്നെ.

Verse 6

परपाकं च येऽश्नंति पर दाररताश्च ये । अप्रत्याख्यं वृथा दानं सदोषं च तथा प्रिये

മറ്റുള്ളവരുടെ പാചകഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവരും പരസ്ത്രീയിൽ ആസക്തരായവരും—അവരുടെ ആചാരം നിന്ദ്യമാണ്. പ്രിയേ, വിധിപൂർവ്വം അർപ്പിക്കാത്ത ദാനം വ്യർത്ഥം; ദോഷമുള്ള ദാനവും അതുപോലെ വ്യർത്ഥമാണ്.

Verse 7

आरूढपतिते चैव अन्यायोपार्जितं धनम् । वृथा ब्रह्महने दानं पतिते तस्करे तथा

ധർമ്മാചാരത്തിൽ നിന്ന് പതിതനായവന് നൽകിയ ദാനം തീർച്ചയായും ഫലഹീനമാണ്. അന്യായമായി സമ്പാദിച്ച ധനം മലിനമാണ്. അതുപോലെ ബ്രാഹ്മണഹന്തകനോ പതിതനായ കള്ളനോക്ക് നൽകിയ ദാനം പുണ്യഫലം തരുകയില്ല.

Verse 8

गुरोश्चाप्रीतिजनने कृतघ्ने ग्रामयाजके । ब्रह्मबन्धौ च यद्दत्तं यद्दत्तं वृषलीपतौ

ഗുരുവിന്റെ അപ്രീതി ഉണ്ടാക്കുന്നവന്, കൃതഘ്നന്, വെറും ഉപജീവനത്തിനായി ഗ്രാമയാജകത്വം ചെയ്യുന്നവന്, ‘ബ്രഹ്മബന്ധു’ (പേരിനുള്ള ബ്രാഹ്മണന്), അല്ലെങ്കിൽ അധർമ്മിണിയായ സ്ത്രീയിൽ ആസക്തനായവന് നൽകിയ ദാനം വ്യർത്ഥമാകുന്നു.

Verse 9

वेदविक्रयिणे चैव यस्य चोपपतिर्गृहे । स्त्रीनिर्जिते च यद्दत्तं वृथादानानि षोडश

വേദം വിൽക്കുന്നവന്, വീട്ടിൽ ഉപപതി (പരപുരുഷൻ) ഉള്ളവന്, കാമവശനായി സ്ത്രീയുടെ അധീനനായവന് നൽകിയ ദാനങ്ങൾ—ഇവയും മറ്റുള്ളവയും ചേർത്ത് ‘വ്യർത്ഥദാനങ്ങൾ’ പതിനാറെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 10

सुजन्म च सुपुत्राणां ये च धर्मे रता नराः । प्रवासं न च गच्छंति परदारपराङ्मुखाः

സുജന്മവും സദ്പുത്രന്മാരും ലഭിച്ച, ധർമ്മത്തിൽ രമിക്കുന്ന പുരുഷന്മാർ, അനാവശ്യമായി പ്രവാസം പോകാത്തവർ, പരസ്ത്രീയിലേക്കു മുഖം തിരിക്കാത്തവർ—ഇവയാണ് ധാർമ്മികജീവിതത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ.

Verse 11

गावः सुवर्णं रजतं रत्नानि च सरस्वती । तिलाः कन्या गजोश्वश्च शय्या वस्त्रं तथा मही

പശുക്കൾ, സ്വർണം, വെള്ളി, രത്നങ്ങൾ, സരസ്വതീദാനം (വിദ്യാദാനം), എള്ള്, കന്യാദാനം, ഗജാശ്വങ്ങൾ, ശയ്യ, വസ്ത്രം, ഭൂമിദാനം—ഇവയെല്ലാം മഹാദാനങ്ങളായി എണ്ണപ്പെടുന്നു।

Verse 12

धान्यं पयश्च च्छत्रं च गृहं चोपस्करान्वितम् । एतान्येव महादेवि महादानानि षोडश

ധാന്യം, പാൽ, കുട, ആവശ്യമായ ഉപകരണങ്ങളോടുകൂടിയ ഗൃഹം—ഹേ മഹാദേവി, ഇവയേയാണ് പതിനാറു മഹാദാനങ്ങൾ।

Verse 13

गर्वावृतस्तु यो दद्याद्भयात्क्रोधात्तथैव च । भुंक्ते दानफलं तद्धि गर्भस्थो नात्र संशय

അഹങ്കാരമൂഡനായി, അല്ലെങ്കിൽ ഭയത്താൽ, അല്ലെങ്കിൽ കോപത്താൽ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, ആ ദാനഫലം ഗർഭസ്ഥനായി തന്നേ അനുഭവിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 14

बालत्वेऽपि च सोऽश्नाति यद्दत्तं दंभकारणात् । मन्युना मंतुना चैव तथैवार्थस्य कारणात्

ആഡംബരത്തിനായി നൽകിയ ദാനത്തിന്റെ ഫലം അവൻ ബാല്യത്തിലുമേ അനുഭവിക്കുന്നു—അത് വൈരാഗ്യത്താൽ, കണക്കുകൂട്ടുന്ന മനസ്സാൽ, അല്ലെങ്കിൽ ലാഭഹേതുവാൽ നൽകിയതായാലും।

Verse 15

देशे काले च पात्रे च शुद्धेन मनसा तथा । न्यायार्जितं च यो दद्याद्यौवने स तदश्नुते

ശുദ്ധമനസ്സോടെ, യുക്തമായ ദേശ-കാലത്തിൽ, യോഗ്യപാത്രനു, ന്യായാർജിത ധനം ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ—ആ ദാനഫലം യൗവനത്തിൽ അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 16

अन्यायेनार्जितं द्रव्यमपात्रे प्रतिपादितम् । क्लिष्टं च विधिहीनं च वृद्धभावे तदश्नुते

അന്യായമായി സമ്പാദിച്ച ധനം അപാത്രനു നൽകിയാലും, കഷ്ടത്തോടെ അല്ലെങ്കിൽ വിധിവിധാനമില്ലാതെ നൽകിയാലും—അതിന്റെ ഫലം മനുഷ്യൻ വാർദ്ധക്യകാലത്തേ അനുഭവിക്കും; അതും ക്ഷീണവും ക്ലേശവും നിറഞ്ഞതായിരിക്കും.

Verse 17

तस्माद्देशे च काले च सुपात्रे विधिना नरः । शुभार्जितं प्रयुञ्जीत श्रद्धया शाठ्यवर्जितः

അതുകൊണ്ട് യോജ്യമായ ദേശത്തും യോജ്യമായ കാലത്തും, വിധിപ്രകാരം, മനുഷ്യൻ ശ്രദ്ധയോടെ വഞ്ചന ഒഴിവാക്കി, സദാചാരമായി സമ്പാദിച്ച ധനം സുപാത്രനു ദാനം ചെയ്യണം.

Verse 18

स्वाध्यायाढ्यं योगवंतं प्रशांतं पुराणज्ञं पापभीरुं वदान्यम् । स्त्रीषु क्षान्तं धार्मिकं गोशरण्यं व्रतैः क्रान्तं तादृशं पात्रमाहुः

സ്വാധ്യായസമ്പന്നൻ, യോഗനിഷ്ഠൻ, പ്രശാന്തൻ, പുരാണജ്ഞൻ, പാപഭീരു, ദാനശീലൻ; സ്ത്രീകളോടു ക്ഷമയും സംയമവും ഉള്ളവൻ, ധർമ്മനിഷ്ഠൻ, ഗോകൾക്കു ശരണ്യൻ, വ്രതങ്ങളാൽ നിയന്ത്രിതൻ—ഇത്തരം വ്യക്തിയെയാണ് ‘പാത്രൻ’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 19

सत्यं दमस्तपः शौचं सन्तोषोऽनैर्ष्यमार्जवम् । ज्ञानं शमो दया दानमेतत्पात्रस्य लक्षणम्

സത്യം, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം, തപസ്, ശൗചം, സന്തോഷം, അസൂയാരഹിതത്വം, ആർജവം, ജ്ഞാനം, ശമം, ദയ, ദാനം—ഇവയാണ് സുപാത്രന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ.

Verse 20

एवंविधे तु यत्पात्रे गामेकां तु प्रयच्छति । समानवत्सां कपिलां धेनुं सर्वगुणान्विताम्

ഇത്തരം സുപാത്രനു ദാനം ചെയ്യുമ്പോൾ ഒരു പശുവിനെ നൽകണം—കിടാവോടുകൂടിയ, കപില (താമ്രവർണ്ണ) പാലുതരുന്ന ധേനു, സർവഗുണസമ്പന്നമായത്.

Verse 21

रौप्यपादां स्वर्णशृङ्गीं रुद्रलोके महीयते । एकां गां दशगुर्दद्याद्गोशती च तथा दश

വെള്ളി കുളമ്പുകളും സ്വർണ്ണ കൊമ്പുകളും ഉള്ള ഗാവ് രുദ്രലോകത്തിൽ മഹത്വം പ്രാപിക്കുന്നു. ഒരു ഗാവിനെ പത്തിരട്ടി ദക്ഷിണയോടെ ദാനം ചെയ്യണം; അതുപോലെ നൂറു ഗാവിനെയും പത്തിരട്ടി ദക്ഷിണയോടെ ദാനം ചെയ്യാം.

Verse 22

शतं सहस्रगुर्दद्यात्सर्वे समफलाः स्मृताः । सुशीला सोमसंपन्ना तरुणी च पयस्विनी । सवत्सा न्यायलब्धा च प्रदेया ब्राह्मणाय गौः

ശതഗുണമോ സഹസ്രഗുണമോ ദക്ഷിണയോടെ ദാനം ചെയ്യാം—ഇവയെല്ലാം സമഫലപ്രദമെന്ന് സ്മൃതികൾ പറയുന്നു. ബ്രാഹ്മണനു നൽകേണ്ട ഗാവ് സുസ്വഭാവിനി, പോഷിത, യുവതി, പാൽ തരുന്ന, കിടാവോടുകൂടിയ, ന്യായമായി ലഭിച്ചവയായിരിക്കണം.

Verse 23

वंध्या सरोगा हीनांगी दुष्टा वृद्धा मृतप्रजा । अन्यायलब्धा दूरस्था नेदृशी गां प्रदापयेत्

വന്ധ്യ, രോഗബാധിത, അവയവക്കുറവുള്ള, ദുഷ്ടസ്വഭാവിനി, വൃദ്ധ, സന്താനം മരിച്ച, അന്യായമായി ലഭിച്ച അല്ലെങ്കിൽ ദൂരെയിട്ട്—ഇത്തരത്തിലുള്ള ഗാവിനെ ദാനം ചെയ്യരുത്.

Verse 24

यो हीदृशीं गां ददाति देवोद्देशेन मानवः । प्रत्युताधोगतिं याति क्लिश्यते च महेश्वरि

ദേവന്റെ നാമത്തിൽ ഇത്തരമൊരു അയോഗ്യ ഗാവിനെ ദാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ, മറിച്ച് അധോഗതിയിലേക്കു വീണു ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നു, ഹേ മഹേശ്വരി.

Verse 25

रुष्टा क्लिष्टा दुर्बला व्याधिता च न दातव्या या च मूल्यैरदत्तैः । लेशो विप्रेभ्यो यया जायते वै तस्या दातुश्चाफलाः सर्वलोकाः

കോപമുള്ള, ക്ലേശിത, ദുർബല അല്ലെങ്കിൽ രോഗബാധിതയായ ഗാവിനെ ദാനം ചെയ്യരുത്; വില വിധിപൂർവം അടച്ചിട്ടില്ലാത്തതും നൽകരുത്. ആ ദാനത്തിൽ ബ്രാഹ്മണർക്കു അല്പമെങ്കിലും അസന്തോഷം ജനിച്ചാൽ, ദാതാവിന് എല്ലാ ലോകഫലങ്ങളും നിഷ്ഫലമാകും.

Verse 26

अतिथये प्रशान्ताय सीदते चाहिताग्नये । श्रोत्रियाय तथैकापि दत्ता बहुगुणा भवेत्

ശാന്തനായ അതിഥിക്കും ദീനജനത്തിനും ആഹിതാഗ്നിക്കും വേദജ്ഞനായ ശ്രോത്രിയ ബ്രാഹ്മണനും ഒരൊറ്റ പശുവിനെ ദാനം ചെയ്താലും അത് പലമടങ്ങ് പുണ്യഫലം നൽകുന്നു.

Verse 27

गां विक्रीणाति चेद्देवि ब्राह्मणो ज्ञानदुर्बलः । नासौ प्रशस्यते पात्रं ब्राह्मणो नैव स स्मृतः

ഹേ ദേവീ! യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനത്തിൽ ദുർബലനായ ബ്രാഹ്മണൻ പശുവിനെ വിറ്റാൽ, അവൻ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന പാത്രനല്ല; സ്മൃതിപ്രകാരം അവൻ യഥാർത്ഥ ബ്രാഹ്മണനുമല്ല.

Verse 28

बहुभ्यो न प्रदेयानि गौर्गृहं शयनं स्त्रियः । विभक्ता दक्षिणा ह्येषा दातारं नोपतिष्ठति

പശു, വീട്, ശയ്യ, ഭാര്യ—ഇവയെ പലർക്കായി വിഭജിച്ച് ദാനം ചെയ്യരുത്; കാരണം വിഭജിച്ച ദക്ഷിണ ദാതാവിനെ യഥാർത്ഥമായി സഹായിക്കുന്നില്ല.

Verse 29

प्रासादा यत्र सौवर्णाः शय्या रव्रोज्ज्वलास्तथा । वराश्चाप्सरसो यत्र तत्र गच्छंति गोप्रदाः

എവിടെ സ്വർണമയ പ്രാസാദങ്ങളും രത്നപ്രഭയിൽ ദീപ്തമായ ശയ്യകളും ശ്രേഷ്ഠ അപ്സരസ്സുകളും ഉണ്ടോ—അവിടേക്കാണ് ഗോദാനം ചെയ്തവർ എത്തിച്ചേരുന്നത്.

Verse 30

नास्ति भूमिसमं दानं नास्ति गंगासमा सरित् । नास्ति सत्यात्परो धर्मो नान्यो देवो महेश्वरात्

ഭൂമിദാനത്തിനെ തുല്യമായ ദാനം ഇല്ല, ഗംഗയെ തുല്യമായ നദി ഇല്ല; സത്യത്തേക്കാൾ ഉയർന്ന ധർമ്മം ഇല്ല, മഹേശ്വരനെ ഒഴികെ മറ്റൊരു ദേവനും ഇല്ല.

Verse 31

उच्चैः पाषाणयुक्ता च न समा नैव चोषरा । न नदीकूलविकटा भूमिर्देया कदाचन

അതി ഉയർന്നതും കല്ലുകൾ നിറഞ്ഞതും അസമമായതും ഉപ്പുകര/ഉഷരമായതും, അല്ലെങ്കിൽ നദീതീരത്ത് കഠിനവും ദുർഗമവുമായ ഭൂമിയും—ഇത്തരം ഭൂമി ഒരിക്കലും ദാനം ചെയ്യരുത്।

Verse 32

षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गे वसति भूमिदः । आच्छेत्ता चानुमंता च तान्येव नरकं व्रजेत्

ഭൂമിദാനം ചെയ്യുന്നവൻ അറുപതിനായിരം വർഷം സ്വർഗത്തിൽ വസിക്കും; എന്നാൽ ആ ഭൂമി കവർന്നെടുക്കുന്നവനും അതിന് സമ്മതം നൽകുന്നവനും—അതേ കാലം നരകത്തിലേക്ക് പോകും।

Verse 33

कुरुते पुरुषः पापं यत्किञ्चिद्वृत्तिकर्शितः । अपि गोचर्ममात्रेण भूमिदानेन शुद्ध्यति

ജീവികയുടെ സമ്മർദ്ദത്തിൽ മനുഷ്യൻ ഏതാനും പാപങ്ങൾ ചെയ്യാം; എങ്കിലും ഗോചർമ്മമാത്രം ഭൂമി ദാനം ചെയ്താലും അവൻ ശുദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 34

छत्रं शय्यासनं शंखो गजाश्वाश्चामराः स्त्रियः । भूमिश्चैषां प्रदानस्य शिवलोकः फलं स्मृतम्

ഛത്രം, ശയ്യാ-ആസനം, ശംഖം, ഗജാശ്വങ്ങൾ, ചാമരങ്ങൾ, സേവികാസ്ത്രീകൾ, ഭൂമി—ഇവയുടെ ദാനഫലം ശിവലോകപ്രാപ്തിയെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു।

Verse 35

आदित्येऽहनि संक्रांतौ ग्रहणे चन्द्र सूर्ययोः । पारणैश्चैव गोदाने नोपोष्यः पौत्रवान्गृही

ഞായറാഴ്ച, സംക്രാന്തിദിനം, ചന്ദ്ര-സൂര്യഗ്രഹണസമയം, കൂടാതെ പാരണ സമയത്തും ഗോദാനം ചെയ്യുമ്പോഴും—പൗത്രവാൻ ഗൃഹസ്ഥൻ ഉപവസിക്കരുത്।

Verse 36

इन्दुक्षये तु संक्रान्त्यामेकादश्यां शते कृते । उपवासं न कुर्वीत यदीच्छेत्संततिं ध्रुवम्

ചന്ദ്രക്ഷയകാലത്ത്, സംക്രാന്തിയിലും ഏകാദശിയിലും—ഇങ്ങനെ നൂറു വ്രതങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം—നിശ്ചിത സന്തതി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഉപവാസം ചെയ്യരുത്।

Verse 37

यथा शुक्ला तथा कृष्णा न विशेषोऽस्ति कश्चन । तथापि वर्धते धर्मः शुक्लायामेव सर्वदा

ശുക്ലപക്ഷം പോലെ തന്നെ കൃഷ്ണപക്ഷവും—ഒരുവിധ ഭേദവും ഇല്ല; എങ്കിലും ധർമ്മം എപ്പോഴും പ്രത്യേകിച്ച് ശുക്ലപക്ഷത്തിലേ വളരുന്നു।

Verse 38

दशम्येकादशीविद्धा द्वादशी च क्षयं गता । नक्तं तत्र प्रकुर्वीत नोपवासो विधीयते

ഏകാദശി ദശമിയാൽ വിദ്ധമായും ദ്വാദശി ക്ഷയമായി ലോപിച്ചാലും, അവിടെ നക്തഭോജനം മാത്രം ചെയ്യണം; പൂർണ്ണ ഉപവാസം വിധിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല।

Verse 39

उपोष्यैकादशीं यस्तु त्रयोदश्यां तु पारणम् । करोति तस्य नश्येत्तु द्वादश दद्वादशीफलम्

ഏകാദശി ഉപവസിച്ച് ത്രയോദശിയിൽ പാരണ ചെയ്യുന്നവന്റെ ദ്വാദശീഫലം നശിക്കുന്നു; ദ്വാദശിയുടെ പുണ്യം നഷ്ടമാകുന്നു।

Verse 40

उपवासे तथा श्राद्धे न खादेद्दन्तधावनम् । दन्तानां काष्ठसंगाच्च हन्ति सप्तकुलानि वै

ഉപവാസത്തിലും ശ്രാദ്ധത്തിലും ദന്തധാവനക്കൊമ്പ് ചവയ്ക്കരുത്; പല്ലുകൾക്ക് കാഷ്ഠസ്പർശം വന്നാൽ ഏഴ് കുലങ്ങൾക്ക് ഹാനി ഉണ്ടാകുമെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 41

दर्शं च पौर्णमासं च पितुः सांवत्सरं दिनम् । पूर्वविद्धमकुर्वाणो नरकं प्रतिपद्यते

അമാവാസ്യയിലെ ദർശകർമ്മവും പൗർണമാസകർമ്മവും പിതാവിന്റെ വാർഷിക ശ്രാദ്ധദിനവും—പൂർവ്വവിദ്ധ തിഥി യഥാവിധി പരിഗണിച്ച് ചെയ്യാത്തവൻ നരകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 42

हानिश्च संततेः प्रोक्ता दौर्भाग्यं समवाप्नुयात् । द्रव्याभावेथ श्राद्धस्य विधिं वक्ष्यामि तत्त्वतः

സന്തതിയുടെ നഷ്ടം എന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ദൗർഭാഗ്യവും സംഭവിക്കാം. ഇനി ദ്രവ്യാഭാവത്തിൽ ശ്രാദ്ധവിധി ഞാൻ തത്ത്വമായി പറയുന്നു।

Verse 43

एकेनापि हि विप्रेण षट्पिण्डं श्राद्धमाचरेत् । षडर्घ्यान्पारयेत्तत्र तेभ्यो दद्याद्यथाविधि

ഒരേയൊരു ബ്രാഹ്മണനുണ്ടായാലും ആറു പിണ്ഡങ്ങളോടെ ശ്രാദ്ധം ആചരിക്കണം. അവിടെ ആറു അർഘ്യങ്ങൾ സമാപിപ്പിച്ച് പിന്നെ യഥാവിധി അവനു ദാനം നൽകണം।

Verse 44

पिता भुंक्ते द्विज करे मुखे भुंक्ते पितामहः । प्रपितामहस्तालुस्थः कण्ठे मातामहः स्मृतः

പിതാവ് ബ്രാഹ്മണന്റെ കൈയിൽ നിന്നു ഭോഗം സ്വീകരിക്കുന്നു; പിതാമഹൻ അവന്റെ വായിൽ ഭോഗിക്കുന്നു. പ്രപിതാമഹൻ താലുവിൽ വസിക്കുന്നു എന്നും മാതാമഹൻ കണ്ഠത്തിൽ വസിക്കുന്നു എന്നും സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു।

Verse 45

प्रमातामहस्तु हृदये वृद्धो नाभौ तु संस्थितः । अलाभे ब्राह्मणस्यैव कुशः कार्यो द्विजः प्रिये । इदं सर्वपुराणेभ्यः सारमुद्धत्य चोच्यते

പ്രമാതാമഹൻ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നു; ‘വൃദ്ധൻ’ നാഭിയിൽ സ്ഥാപിതനാണ്. പ്രിയേ, ബ്രാഹ്മണൻ ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ കുശപ്പുല്ലുകൊണ്ട് ദ്വിജനെ രൂപപ്പെടുത്തണം. സകലപുരാണങ്ങളിലെ സാരം എടുത്ത് ഇതു പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 46

न चैतन्नास्तिके देयं पिशुने वेदनिन्दके । प्रातःप्रातरिदं श्राव्यं पूजयित्वा महेश्वरम्

ഇത് നാസ്തികനോടും പിശുനനോടും വേദനിന്ദകനോടും നല്കരുത്. മഹേശ്വരനെ പൂജിച്ച ശേഷം പ്രഭാതംപ്രഭാതം ഇതു ശ്രവണം/പാരായണം ചെയ്യിക്കണം.

Verse 47

कुलीनं सर्वशास्त्रज्ञं यथा देवं महेश्वरम् । अस्य धर्मस्य वक्तारं छत्रं दद्यात्प्रपूजयेत्

കുലീനനും സർവശാസ്ത്രജ്ഞനുമായ ആചാര്യനെ ദേവൻ മഹേശ്വരനെപ്പോലെ ആദരിക്കണം. ഈ ധർമ്മത്തിന്റെ വക്താവിന് ഛത്രം ദാനം ചെയ്ത് ഭക്തിപൂർവ്വം പ്രപൂജ ചെയ്യണം.

Verse 48

अपूज्याद्वाचकाद्यस्तु श्लोकमेकं शृणोति च । नासौ पुण्यमवाप्नोति शास्त्रचौरः स्मृतो हि सः

പൂജിക്കപ്പെടാത്ത വാചകനിൽ നിന്ന് ഒരു ശ്ലോകം പോലും കേൾക്കുന്നവന് പുണ്യം ലഭിക്കില്ല; അവൻ ‘ശാസ്ത്രചോർ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 49

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजयेद्वाचकं बुधः । अन्यथा निष्फलं तस्य पुस्तकश्रवणं भवेत्

അതുകൊണ്ട് ജ്ഞാനി എല്ലാ ശ്രമത്തോടെയും വാചകനെ പൂജിച്ച് സത്കരിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ അവനു ഗ്രന്ഥശ്രവണം നിഷ്ഫലമാകും.

Verse 50

यस्यैव तिष्ठते गेहे शास्त्रमेतत्सदुर्लभम् । तस्य देवि गृहे तीर्थैः सह तिष्ठेच्छिवः स्वयम्

ഹേ ദേവീ! ആരുടെ ഗൃഹത്തിൽ ഈ അതിദുർലഭമായ ശാസ്ത്രം നിലകൊള്ളുന്നുവോ, ആ ഗൃഹത്തിൽ തീർത്ഥങ്ങളോടുകൂടെ സ്വയം ശിവൻ വസിക്കുന്നു.

Verse 51

बहुनात्र किमुक्तेन भवेन्मोक्षस्य भाजनम् । न चैतत्पिशुने देयं नास्तिके दंभसंयुते

ഇവിടെ അധികം എന്തു പറയണം? അത്തരക്കാരൻ മോക്ഷത്തിന് യോഗ്യപാത്രനാകുന്നു. എന്നാൽ ഈ ഉപദേശം പിശുനനായ നിന്ദകനു നൽകരുത്; ദംഭസഹിതനായ നാസ്തികനും നൽകരുത്.

Verse 52

इदं शान्ताय दान्ताय देयं शैवद्विजन्मने

ഇത് ശാന്തനും ഇന്ദ്രിയസംയമനമുള്ളവനുമായ—ശൈവ ദ്വിജനു നൽകേണ്ടതാണ്.

Verse 208

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे दानपात्रब्राह्मणमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टोत्तरद्विशततमो ऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതി-സാഹസ്രീ സംഹിതയിൽ, ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിൽ, ആദ്യ ‘പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യം’ വിഭാഗത്തിൽ, ശ്രാദ്ധകൽപ്പാന്തർഗതമായ ‘ദാനപാത്രബ്രാഹ്മണമാഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുനൂറ്റെട്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.