Adhyaya 16

Verse 1

ईश्वर उवाच । पातालविवरस्यापि माहात्म्यं शृणु सांप्रतम् । पूर्वपृष्टं महादेवि ब्रह्मणा विश्वकर्मणा

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇപ്പോൾ പാതാളവിവരത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും കേൾക്കുക. ഹേ മഹാദേവി, ഇതിനെക്കുറിച്ച് മുൻപ് ബ്രഹ്മാവും വിശ്വകർമ്മാവും ചോദിച്ചിരുന്നു।

Verse 2

तमोभावे समुत्पन्ने जातास्तत्रैव राक्षसाः । सूर्यस्य द्वेषिणः सर्वे ह्यसंख्याता महाबलाः

അന്ധകാരാവസ്ഥ ഉദിച്ചപ്പോൾ അവിടെയേ റാക്ഷസർ ജനിച്ചു—അസംഖ്യർ, മഹാബലികൾ, എല്ലാവരും സൂര്യനെ ദ്വേഷിക്കുന്നവർ।

Verse 3

ते तु दृष्ट्वा महात्मानं समुद्यंतं दिवाकरम् । ते धूम्रप्रमुखाः सर्वे जहसुः सूर्यमंजसा

എന്നാൽ മഹാത്മാവായ ദിവാകരൻ ഉദയിക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, ധൂമ്രൻ നേതൃത്വം വഹിച്ച അവർ എല്ലാവരും ഒരേ നിമിഷം സൂര്യനെ നേരിട്ട് ആക്രമിച്ചു।

Verse 4

अस्माकमंतकः कोऽयं विद्यते पापकर्मकृत् । इत्यूचुर्विविधा वाचः सूर्यस्याग्रे स्थितास्तदा

‘ഇവൻ ആരാണ്—ഞങ്ങളുടെ അന്തകൻ—പാപകർമ്മം ചെയ്യുന്നവൻ?’ എന്ന് പറഞ്ഞ് അവർ അപ്പോൾ സൂര്യന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നുകൊണ്ട് പലവിധ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 5

इति श्रुत्वा तदा देवः क्रोधस्फुरिताधरः । राक्षसानां वचश्चैव भक्ष्यमाणो दिवाकरः

ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ദേവനായ ദിവാകരൻ ക്രോധത്തിൽ അധരം വിറച്ച്, രാക്ഷസരുടെ വാക്പ്രഹാരവും ആക്രമണവും കൊണ്ട് যেন ഗ്രസിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ ആയി।

Verse 6

ततः क्रोधाभिभूतेन चक्षुषा चावलोकयत् । स क्रूररक्षःक्षयकृत्तिमिरद्विपकेसरी

പിന്നെ ക്രോധം കീഴടക്കിയ ദൃഷ്ടിയാൽ അദ്ദേഹം നോക്കി; ആ രവി അന്ധകാരമെന്ന ഗജത്തിന് സിംഹംപോലെ, ക്രൂര രാക്ഷസന്മാരെ നശിപ്പിക്കുന്നവനായി।

Verse 7

महांशुमान्खगः सूर्यस्तद्विनाशमचिंतयत् । अजानन्नंततश्छिद्रं राक्षसानां दिवस्पतिः

മഹാകിരണമയനായ ആകാശചരൻ സൂര്യൻ, ദിവസപതി, അവരുടെ നാശം ചിന്തിച്ചു; എന്നാൽ രാക്ഷസരുടെ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിടവ്—ഒളിച്ചോടൽമാർഗം—അവൻ അറിഞ്ഞില്ല।

Verse 8

स धर्मविच्युतान्दृष्ट्वा पापोपहतचेतसः । एवं संचिंत्य भगवान्दध्यौ ध्यानं प्रभाकरः

ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോയി പാപംകൊണ്ട് മുറിവേറ്റ മനസ്സുള്ളവരെ കണ്ടു, ഭഗവാൻ പ്രഭാകരൻ ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച് ഗാഢധ്യാനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 9

अजानंस्तेजसा ग्रस्तं त्रैलोक्यं रजनीचरैः । ततस्ते भानुना दृष्टाः क्रोधाध्मातेन चक्षुषा

രജനീചരർ അവരുടെ തേജസ്സാൽ ത്രിലോകം ഗ്രസിച്ചതെന്ന് അറിയാതെ, ഭാനു ക്രോധംകൊണ്ട് വീർന്ന കണ്ണുകളാൽ അവരെ നോക്കി।

Verse 10

निपेतुरंबरभ्रष्टाः क्षीणपुण्या इव ग्रहाः । राक्षसैर्वेष्टितो धूम्रो निपतञ्छुशुभेंऽबरात्

അവർ ആകാശത്തിൽ നിന്നു വീണു; ക്ഷീണപുണ്യമുള്ള ഗ്രഹങ്ങളെപ്പോലെ. രാക്ഷസന്മാർ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ ധൂമ്രവർണ്ണ പിണ്ഡവും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നു വീഴുമ്പോൾ ദീപ്തിയായി തിളങ്ങി.

Verse 11

अर्द्धपक्वं यथा तालफलं कपिभिरावृतम् । यदृच्छया निपेतुस्ते यंत्रमुक्ता यथोपलाः

അർദ്ധപക്വമായ താളഫലം കുരങ്ങുകൾ ചുറ്റിനിൽക്കുന്നതുപോലെ, അവർ യാദൃച്ഛികമായി ഉരുണ്ടുവീണു—യന്ത്രത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുകിട്ടിയ കല്ലുകൾപോലെ.

Verse 12

ततो वायु वशाद्भ्रष्टा भित्त्वा भूमिं रसातलम् । जग्मुस्ते क्षेत्रमासाद्य प्रभासं वरवर्णिनि

പിന്നീട് വായുവിന്റെ പ്രബലതയിൽ വഴിതെറ്റി, അവർ ഭൂമിയെ ഭേദിച്ച് രസാതലത്തിലേക്ക് എത്തി; ഹേ സുന്ദരവർണ്ണിനീ, ആ ക്ഷേത്രം പ്രാപിച്ച് പ്രഭാസത്തിലേക്ക് വന്നു.

Verse 13

यत्र चार्कस्थलो देवः सर्वसिद्धिप्रदायकः । तत्सान्निध्यस्थितं देवि पातालविवरं महत्

അവിടെ സർവ്വസിദ്ധികളും നൽകുന്ന ദിവ്യമായ അർക്കസ്ഥല ദേവൻ ഉണ്ട്; ഹേ ദേവീ, ആ സാന്നിധ്യത്തിൽ തന്നെയാണ് പാതാളത്തിലേക്കുള്ള മഹാവിവരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.

Verse 14

अन्यानि कोटिशः संति तानि लुप्तानि भामिनि । कृतस्मरात्समारभ्य यावदर्कस्थलो रविः

ഹേ ഭാമിനീ, ഇത്തരത്തിലുള്ള മറ്റും കോടിക്കണക്കിന് (വിവരങ്ങൾ) ഉണ്ട്; എന്നാൽ അവ ലുപ്തമായി. കൃതസ്മരകാലം മുതൽ, രവി അർക്കസ്ഥലമായി നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം ഇത് നിലനിൽക്കും.

Verse 15

देवमातुर्वरं प्राप्य सिद्धयोऽष्टौ व्यवस्थिताः । एतस्मिन्नंतरे देवि सूर्यक्षेत्रमुदाहृतम्

ദേവമാതാവിൽ നിന്ന് വരം ലഭിച്ച അഷ്ടസിദ്ധികൾ തത്തത്ത സ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതരായി. ഈ ഇടവേളയിൽ, ഹേ ദേവി, ആ സ്ഥലം ‘സൂര്യക്ഷേത്രം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 16

सूर्यस्य तेजसो देवि मध्यभागं हि तत्स्मृतम् । सर्वं हेममयं देवि नापुण्यस्तत्र वीक्षते

ഹേ ദേവി, ആ സ്ഥലം സൂര്യന്റെ തേജസ്സിന്റെ മദ്ധ്യഭാഗമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അവിടെ എല്ലാം സ്വർണമയമായതുപോലെ; ഹേ ദേവി, അവിടെ അശുഭം കാണപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 17

विवराणां शतं चैकं स्पर्शाश्चैव तु कोटिशः । तत्र संति महादेवि सिद्धेशस्तु प्ररक्षति

ഹേ മഹാദേവി, അവിടെ നൂറ്റൊന്ന് വിവറുകൾ (ദ്വാരങ്ങൾ/രന്ധ്രങ്ങൾ) ഉണ്ട്; സ്പർശസ്ഥാനങ്ങൾ കോടിക്കണക്കിന് ഉണ്ട്. അവ അവിടെ നിലനിൽക്കുന്നു; സിദ്ധേശൻ തന്നെ അതിനെ കാത്തുരക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 18

इदं क्षेत्रं महादेवि प्रियं सूर्यस्य सर्वदा । सूर्यपर्वणिसंप्राप्ते कुरुक्षेत्राधिकं प्रिये

ഹേ മഹാദേവി, ഈ ക്ഷേത്രം എപ്പോഴും സൂര്യനു പ്രിയമാണ്. ഹേ പ്രിയേ, സൂര്യപർവ്വം വന്നാൽ ഇത് കുരുക്ഷേത്രത്തേക്കാൾ പോലും അധിക പുണ്യപ്രദമാകുന്നു.

Verse 19

ब्राह्मी चैव हिरण्या च संगमश्च महोदधेः । एतत्त्रिसंगमं देवि कोटितीर्थ फलप्रदम्

ബ്രാഹ്മീയും ഹിരണ്യയും, മഹാസമുദ്രത്തോടുള്ള അവരുടെ സംഗമവും—ഹേ ദേവി, ഈ ത്രിസംഗമം കോടി തീർത്ഥങ്ങളുടെ ഫലം നൽകുന്നു.

Verse 20

देवमाता च तत्रैव मंकीशस्तत्र तिष्ठति । नागस्थानं नगस्थानं तत्रैव समुदाहृतम् ।१

അവിടെയേ ദേവമാതാ വിരാജിക്കുന്നു; അവിടെയേ മങ്കീശനും വസിക്കുന്നു. അവിടെയേ ‘നാഗസ്ഥാനം’ എന്നും ‘നഗസ്ഥാനം’ എന്നും പറയപ്പെടുന്ന സ്ഥലങ്ങളും പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 21

इति संक्षेपतः प्रोक्तमर्कस्थलमहोदयम् । राक्षसानां च संपातादभूच्च विवरं यथा

ഇങ്ങനെ സംക്ഷേപമായി അർക്കസ്ഥലത്തിന്റെ മഹിമ പ്രസ്താവിച്ചു; രാക്ഷസരുടെ പ്രബലാക്രമണത്താൽ എങ്ങനെ ഒരു വിവരം/പിളർപ്പ് ഉണ്ടായി എന്നതും പറഞ്ഞു.

Verse 22

अन्यानि तत्र देवेशि लुप्तानि विवराणि वै । एवं तु प्रकटं तत्र दृश्यतेऽद्यापि भामिनि

ഹേ ദേവേശി! അവിടെയുള്ള മറ്റു വിവറുകൾ നിശ്ചയമായും ലുപ്തമായിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഹേ ഭാമിനി! ഇതു അവിടെ ഇന്നും വ്യക്തമായി ദൃശ്യമാണ്.

Verse 23

श्रीमुखं नाम तद्द्वारं रक्ष्यते मातृभिः प्रिये । वर्षमेकं चतुर्द्दश्यां नियमाद्यस्तु पूजयेत्

പ്രിയേ! ആ ദ്വാരത്തിന് ‘ശ്രീമുഖം’ എന്ന പേരാണ്; മാതൃഗണങ്ങൾ അതിനെ കാവൽ ചെയ്യുന്നു. ആരെങ്കിലും നിയമത്തോടെ ഒരു വർഷം ചതുര്ദശിദിനത്തിൽ (അവിടെ) പൂജ ചെയ്താൽ—

Verse 24

तत्र मातृगणान्देवि सुनंदाद्यान्विधानतः । पशुपुष्पोपहारैश्च धूपदीपैस्तथोत्तमैः । विप्राणां भोजनैर्देवि तस्य सिद्धिर्भविष्यति

ഹേ ദേവി! അവിടെ സുനന്ദാ മുതലായ മാതൃഗണങ്ങളെ വിധിപ്രകാരം പൂജിക്കണം—ശാസ്ത്രോക്ത പശു-ഉപഹാരങ്ങൾ, പുഷ്പങ്ങളും നിവേദ്യങ്ങളും, കൂടാതെ ഉത്തമ ധൂപ-ദീപങ്ങളാൽ. ഹേ ദേവി! വിപ്രന്മാർക്ക് ഭോജനമർപ്പിച്ചാൽ അവന്റെ സിദ്ധി സമ്പൂർണമാകും.

Verse 25

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्रार्कस्थलसंनिधौ । पूजयेन्मातरः सर्वा यदीच्छेत्सिद्धिमात्मनः

അതുകൊണ്ട് സർവ്വപ്രയത്നത്തോടെയും അവിടെ അർക്കസ്ഥലത്തിന്റെ സന്നിധിയിൽ, സ്വന്തം ആത്മസിദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ എല്ലാ മാതൃദേവിമാരെയും പൂജിക്കണം।

Verse 26

एतास्तु मातरो देवि सुनंदागणनामतः । ख्यातिं यांति प्रभासे तु क्षेत्रेस्मिन्वरवर्णिनि

ഹേ ദേവി! ഈ മാതൃദേവിമാർ ‘സുനന്ദാ-ഗണം’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; ഹേ വരവർണിനി! ഈ പുണ്യപ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിൽ അവർ ഖ്യാതിയും മഹിമയും പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 27

एतत्संक्षेपतः प्रोक्तं पातालोत्तरमध्यतः । तच्छ्रुत्वा मुच्यते देवि सर्वापद्भ्यो नरोत्तमः

ഇത് പാതാലോത്തരത്തിന്റെ മദ്ധ്യഭാഗത്തിൽ നിന്നു സംക്ഷേപമായി പ്രസ്താവിച്ചതാണ്. ഹേ ദേവി! ഇത് ശ്രവിച്ചാൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മനുഷ്യൻ സർവ്വാപത്തുകളിൽ നിന്നു മോചിതനാകും।