Adhyaya 31

Verse 1

प्रह्लाद उवाच दिव्यस्वप्रभया ध्वांतं भूतानां नाशयन्सदा । जनयन्परमानंदं भक्तानां च भयापहः

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—സ്വദിവ്യപ്രഭയാൽ സദാ ജീവികളുടെ അന്ധകാരം നശിപ്പിക്കുകയും, ഭക്തർക്കു പരമാനന്ദം ജനിപ്പിക്കുകയും, അവരുടെ ഭയം അകറ്റുകയും ചെയ്യുന്നവൻ.

Verse 2

पताकाभिर्ध्वजस्थाभिर्द्वारकाजयवर्द्धनः । दिव्यपुण्यप्रकाशेन राजते गिरिराडिव

പതാകകളും ധ്വജസ്തംഭങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, ജയവർദ്ധിനിയായ ദ്വാരക—ദിവ്യ പുണ്യപ്രകാശത്തോടെ—ഗിരിരാജനെപ്പോലെ ദീപ്തമായി തിളങ്ങുന്നു.

Verse 3

दृष्ट्वाऽलयं तदा विष्णोस्तदायुधविभूषितम् । विहाय पादुके च्छत्रं दण्डवत्पतिता भुवि

അപ്പോൾ ആയുധങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതമായ വിഷ്ണുവിന്റെ ആലയം കണ്ട അവർ പാദുകയും ഛത്രവും ഉപേക്ഷിച്ച് ദണ്ഡവത് ആയി ഭൂമിയിൽ വീണു നമസ്കരിച്ചു।

Verse 4

भूमिसंलुठनं तेषां तीर्थानामद्भुतं महत् । अभवद्विप्र शार्दूलाः क्षेत्रादीनां च सर्वशः

ഹേ വിപ്രശാർദൂലന്മാരേ! ആ തീർത്ഥങ്ങളുടെ ഭൂമിയിൽ ഉരുളൽ അത്ഭുതവും മഹത്തുമായതായി; അതുപോലെ എല്ലാ ക്ഷേത്രാദികളിലും സകലത്തിലും അങ്ങനെ തന്നെയായി।

Verse 5

वाराणसी कुरुक्षेत्रं प्रयागो जाह्नवी तथा । यमुना नर्मदा पुण्या पुण्या प्राची सरस्वती

വാരാണസി, കുരുക്ഷേത്രം, പ്രയാഗം; ജാഹ്നവി (ഗംഗ)യും; യമുനയും പുണ്യ നർമദയും; പുണ്യ പ്രാചിയും സരസ്വതിയും—(എല്ലാം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു)।

Verse 6

गोदावरी महापुण्या गया तिस्रस्तु मंगलाः । शालिग्रामं महाक्षेत्रं पुण्या चक्रनदी शुभा

മഹാപുണ്യമായ ഗോദാവരി; ഗയ; ആ മൂന്ന് മംഗള (തീർത്ഥങ്ങൾ/ധാരകൾ); ശാലിഗ്രാമം എന്ന മഹാക്ഷേത്രം; ശുഭവും പുണ്യവുമായ ചക്രനദിയും—(എല്ലാം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു)।

Verse 7

पयोष्णी तपती कृष्णा कावेर्य्याद्याः सुपुण्यदाः । पुष्करादीनि तीर्थानि सागराः पर्वतोत्तमाः

പയോഷ്ണീ, തപതീ, കൃഷ്ണാ, കാവേരി മുതലായവ—അത്യുത്തമ പുണ്യദായിനികൾ; പുഷ്കരാദി തീർത്ഥങ്ങൾ; സമുദ്രങ്ങൾ; ഉത്തമ പർവതങ്ങൾ—(എല്ലാം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു)।

Verse 8

अयोध्या मथुरा माया अवंत्याद्याश्च मुक्तिदाः । श्रीरंगाख्यमनंतं च प्रभासं च विशेषतः

അയോധ്യ, മഥുര, മായാ (ഹരിദ്വാർ) എന്നിവയും അവന്തി മുതലായവയും—മോക്ഷദായിനികൾ; ‘അനന്ത’ എന്ന ശ്രീരംഗവും, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രഭാസവും (പ്രശസ്തം).

Verse 9

पुरुषोत्तमं महाक्षेत्रमरण्यान्यादयः शुभाः । त्रैलोक्ये वर्त्तमानानि सर्वतीर्थानि सर्वशः

പുരുഷോത്തമന്റെ മഹാക്ഷേത്രവും ശുഭമായ അരണ്യാദികളും—ത്രിലോകത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും എല്ലായ്പ്പോഴും ഇവിടെ സന്നിഹിതമാണെന്നപോലെ (വിശേഷം).

Verse 10

दृष्ट्वा कृष्णालयं पुण्यं मुहुर्मुहुः प्रहर्षिताः । जय शब्दैर्नमःशब्दैर्गर्जंतो हरिनामभिः

പുണ്യമായ കൃഷ്ണാലയം ദർശിച്ചപ്പോൾ അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു—‘ജയ’ ‘നമഃ’ എന്ന നാദങ്ങളാൽ ഗർജിച്ച്, ഹരിനാമങ്ങൾ ഉച്ചത്തിൽ ജപിച്ചു.

Verse 11

आनंदाश्रूणि मुंचंतः प्रेम्णा गद्गदया गिरा । स्तुवंति मुनयः सर्वे तीर्थादीनि च सर्वशः

ആനന്ദാശ്രുക്കൾ ചൊരിഞ്ഞുകൊണ്ടും പ്രേമത്താൽ ഗദ്ഗദമായ വാണിയോടെയും, എല്ലാ മുനികളും തീർത്ഥങ്ങളെയും പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളെയും സമഗ്രമായി സ്തുതിച്ചു.

Verse 12

अथ संस्तुवतां तेषामन्योन्यं मुदितात्मनाम् । वीक्ष्य वक्त्राणि सर्वेषां महर्षिर्नारदोऽब्रवीत्

അനന്തരം, അവർ ആനന്ദാത്മാക്കളായി പരസ്പരം സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, മഹർഷി നാരദൻ എല്ലാവരുടെയും മുഖങ്ങൾ നോക്കി പറഞ്ഞു.

Verse 13

श्रीनारद उवाच । राशयः पुण्य पुंजानां कृता युष्माभिरुत्तमाः । तज्जन्मना सहस्रैस्तु यद्दृष्टं कृष्णमंदिरम्

ശ്രീ നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഉത്തമന്മാരേ, നിങ്ങൾ പുണ്യപുഞ്ജങ്ങളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾ സമ്പാദിച്ചിരിക്കുന്നു; ആയിരം ജന്മങ്ങൾക്കു ശേഷം മാത്രമേ കൃഷ്ണമന്ദിരദർശനം ലഭിക്കൂ।

Verse 14

दर्शनं कृष्णदेवस्य द्वारकागमने मतिः । दृढभक्तिर्महाविष्णोर्नाल्पस्य तपसः फलम्

ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ ദർശനം, ദ്വാരകയിലേക്കു പോകാനുള്ള ദൃഢനിശ്ചയം, മഹാവിഷ്ണുവിൽ അചഞ്ചല ഭക്തി—ഇവ ചെറുതപസ്സിന്റെ ഫലമല്ല।

Verse 16

धन्येयं गौतमी गंगा गौतमोऽयं महातपाः । यत्प्रसादेन सर्वेषां कल्याणं समुपस्थितम्

ധന്യമാണ് ഈ ഗൗതമീ ഗംഗ, ധന്യനാണ് ഈ മഹാതപസ്വി ഗൗതമൻ; അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസാദത്താൽ എല്ലാവർക്കും ക്ഷേമം സഫലമായി വന്നിരിക്കുന്നു।

Verse 17

यज्ञाध्ययनदानानां तपोव्रतसमाधिनाम् । संप्राप्तफलमस्माभिर्युष्माभिः सर्वतीर्थकाः

യജ്ഞം, ശാസ്ത്രാധ്യയനം, ദാനം, തപസ്, വ്രതം, സമാധി—ഇവയുടെ ഫലങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്കും നിങ്ങൾക്കും ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു, ഹേ സർവതീർത്ഥസ്വരൂപന്മാരേ।

Verse 18

यूयं सर्वाणि तीर्थानि क्षेत्राणि चैव कृत्स्नशः । कृष्णाज्ञया सर्वकालं तिष्ठध्वं सर्वदैवतैः

നിങ്ങളാണ് സമസ്ത തീർത്ഥങ്ങളും സമസ്ത പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളും പൂർണ്ണമായി. കൃഷ്ണാജ്ഞപ്രകാരം എല്ലാ ദേവതകളോടും കൂടി സദാകാലം ഇവിടെ വസിക്കുവിൻ।

Verse 19

धन्या वै पूर्वजास्तेषां वंशजाः कृष्णदर्शनं । सोत्सवा द्वारकां यांति पश्यंति च हरिप्रियाम्

ആരുടെ വംശജർക്ക് ശ്രീകൃഷ്ണദർശനം ലഭിക്കുന്നുവോ, അവരുടെ പൂർവ്വികർ സത്യമായും ധന്യരാണ്. അവർ ഉത്സവോന്മേഷത്തോടെ ദ്വാരകയിലേക്കു പോയി ഹരിപ്രിയ നഗരിയെ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 20

इयं च शोभते पुण्या द्वारका कृष्ण वल्लभा । प्रपश्यंतु महाभागास्तथा वाराणसीं शुभाम्

ഈ പുണ്യമായ ദ്വാരക—ശ്രീകൃഷ്ണനു പ്രിയപ്പെട്ടത്—മഹത്തായി ശോഭിക്കുന്നു. മഹാഭാഗ്യവർ ഇതിനെ ദർശിക്കട്ടെ; അതുപോലെ ശുഭമായ വാരാണസിയെയും ദർശിക്കട്ടെ.

Verse 21

क्षेत्राणि कुरुमुख्यानि पश्यंतु द्वारकां प्रभोः । तादृशी मथुरा काशी मायाऽध्योध्या च राजते

കുരുക്ഷേത്രം മുതലായ ശ്രേഷ്ഠ ക്ഷേത്രങ്ങൾ പ്രഭുവിന്റെ ദ്വാരകയെ ദർശിക്കട്ടെ. അതുപോലെ മഥുര, കാശി, മായാ (ഹരിദ്വാർ) കൂടാതെ അയോധ്യയും മഹിമയിൽ ദീപ്തമാണ്.

Verse 22

अवन्ती न च कांची च क्षेत्रं च पुरुषोत्तमम् । सूर्योपरागकालेऽपि कुरुक्षेत्रं न राजते

അവന്തി (ഉജ്ജയിനി), കാഞ്ചി, പുരുഷോത്തമക്ഷേത്രം (പുരി) എന്നിവയും ഇങ്ങനെ ശോഭിക്കുന്നില്ല; സൂര്യഗ്രഹണകാലത്തുപോലും കുരുക്ഷേത്രം അത്രയായി ദീപ്തമാകുന്നില്ല.

Verse 23

ईदृशं न गयातीर्थं यादृगेतत्प्रकाशते

ഈ ക്ഷേത്രം എങ്ങനെ പ്രകാശിക്കുന്നുവോ, അങ്ങനെ ഗയാതീർത്ഥവും പ്രകാശിക്കുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 24

ग्रहनक्षत्रताराणां यथा सूर्य्यो विराजते । सक्षेत्रतीर्थराजानां द्वारकार्को विराजते

ഗ്രഹങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങളും താരകളും ഇടയിൽ സൂര്യൻ എങ്ങനെ അത്യധികം ദീപ്തനാകുന്നുവോ, അതുപോലെ ക്ഷേത്ര-തീർത്ഥരാജന്മാരിൽ ‘ദ്വാരകാ-സൂര്യൻ’ പരമമായി വിരാജിക്കുന്നു।

Verse 25

प्रह्लाद उवाच । निशम्य नारदेनोक्तं प्रहृष्टाश्च तथा द्विजाः । क्षेत्राणि सर्वतीर्थानि पुरस्कृत्य च गौतमम्

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—നാരദൻ പറഞ്ഞത് കേട്ടപ്പോൾ ദ്വിജന്മാരും അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു. എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളെയും എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളെയും മുൻപിൽ വെച്ച്, ഗൗതമനെ നേതാവായി ആദരിച്ചു (അവർ പുറപ്പെട്ടു)।

Verse 26

विहाय गौतमीं तत्र प्रययुर्ह्यग्रतोग्रतः । प्रहृष्टा गौतमी तत्र प्रणम्य त्वरिता ययौ

അവിടെ ഗൗതമിയെ വിട്ടുവെച്ച് അവർ എല്ലാവരും മുന്നോട്ടു മുന്നോട്ടു അതിവേഗം പോയി. ഗൗതമിയും അവിടെ സന്തോഷത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു വേഗത്തിൽ (അവരെ പിന്തുടർന്ന്) പോയി।

Verse 27

गीतवाद्यैश्च नृत्यैश्च पताकाभिः समंततः । प्रययुः स्तोत्रपाठैश्च सर्वे ते द्वारकाश्रये

ഗാനവും വാദ്യവും നൃത്തവും സഹിതം, ചുറ്റും പതാകകളോടെ, സ്തോത്രപാഠം ചെയ്തുകൊണ്ട് അവർ എല്ലാവരും ദ്വാരകയുടെ ആശ്രയത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 28

स तीर्थान्यग्रतः कृत्वा मध्ये कृत्वा तु शोभनम् । प्रयागं तीर्थराजं च प्रहृष्टं क्षेत्रदर्शनात्

അവൻ തീർത്ഥങ്ങളെ മുൻപിൽ വെച്ചു; മദ്ധ്യത്തിൽ ശോഭനമായ പ്രയാഗം—തീർത്ഥരാജനെ—വെച്ചു; പുണ്യക്ഷേത്രദർശനത്തിൽ അവൻ ഹർഷിതനായി।

Verse 29

ततः पश्चात्सरित्स्नानं चकार ऋषिसत्तमः । जाह्नवी गौतमी रेवा यमुनाप्राक्सरस्वती

അതിന് ശേഷം ഋഷിശ്രേഷ്ഠൻ പുണ്യനദികളിൽ സ്നാനം ചെയ്തു—ജാഹ്നവീ (ഗംഗ), ഗൗതമീ, റേവാ (നർമദ), യമുന, പ്രാചീന സരസ്വതീ എന്നിവയിൽ।

Verse 30

सरयूर्गंडकी तापी पयोष्णी यमुना तथा । कृष्णा भीमरथी गंगा कावेरी चाघनाशिनी

സരയൂ, ഗണ്ഡകീ, താപീ, പയോഷ്ണീ, യമുന; കൂടാതെ കൃഷ്ണാ, ഭീമരഥീ, ഗംഗ, പാപനാശിനിയായ കാവേരി—ഇവയെല്ലാം പുണ്യനദികളായി കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 31

मंदाकिनी महापुण्या पुण्या भोगवती नदी । व्रजंति युगपत्सर्वाः पश्यंत्यो द्वारकां पुरीम्

മഹാപുണ്യമായ മന്ദാകിനിയും പുണ്യനദിയായ ഭോഗവതിയും—എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് സഞ്ചരിച്ച് ദ്വാരകാപുരിയെ ദർശിക്കുന്നു।

Verse 32

ततस्ते सागराः सप्त स्वैःस्वैस्तीर्थैः समन्विताः । ततः पश्चादरण्यान्याश्रमैः पुण्यैयुतानि च

അപ്പോൾ ഏഴ് സമുദ്രങ്ങൾ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ തീർത്ഥങ്ങളോടുകൂടി വന്നു; തുടർന്ന് പുണ്യാശ്രമങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായ വനങ്ങളും എത്തി।

Verse 33

ततस्तु पर्वता रम्या मेर्वाद्यास्तु सुशोभनाः । नृत्यंतो गायमानाश्च स्तवाद्यैस्तु महर्षिभिः

അപ്പോൾ രമണീയമായ പർവ്വതങ്ങൾ—മേരു മുതലായവ—അത്യന്തം ശോഭിച്ചു; മഹർഷിമാർ സ്തവ-സ്തുതികളോടെ നൃത്തം ചെയ്ത് ഗാനം ചെയ്തു।

Verse 34

ततश्च ऋषयो देवाः समंताद्धृष्टमानसाः । गायंतो नृत्यमानाश्च गर्जंतो हरिनामभिः

അപ്പോൾ ഋഷികളും ദേവന്മാരും എല്ലാടവും ഹർഷിതചിത്തരായി, ഹരിനാമങ്ങൾ ഉച്ചത്തിൽ ഘോഷിച്ച് പാടി നൃത്തം ചെയ്തു।

Verse 35

वादित्रनिनदैरुच्चैर्जयशब्दैः प्रहर्षिताः । प्राप्तास्ते गोमतीतीरं सर्वयज्ञसमन्विताः । ववंदिरे महापुण्याः सर्वे ते हृष्टमानसाः

വാദ്യങ്ങളുടെ ഉച്ചനാദങ്ങളും ‘ജയ’ഘോഷങ്ങളും കൊണ്ട് ആനന്ദിതരായി അവർ ഗോമതീതീരത്തെത്തി; സർവയജ്ഞഫലസമ്പന്നരായ ആ മഹാപുണ്യർ ഹർഷിതചിത്തത്തോടെ പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 36

श्रीनारद उवाच । हे भागीरथि हे रेवे यमुने शृणु गौतमि । श्रेष्ठा श्रीगोमतीदेवी विख्याता भुवनत्रये

ശ്രീ നാരദൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ഭാഗീരഥീ, ഹേ രേവേ, ഹേ യമുനേ, കേൾക്കുക ഹേ ഗൗതമീ; ശ്രീ ഗോമതീദേവി ശ്രേഷ്ഠയാകുന്നു, ത്രിലോകത്തും പ്രസിദ്ധയാകുന്നു।

Verse 37

यस्याः सकृज्जलस्नानं स्पर्द्धते ब्रह्मविद्यया । तेन वै गोमती सेयं सर्वतीर्थोत्तमोत्तमा । ब्रह्मज्ञानेन मुच्यंते प्रयागमरणेन वा । स्नानमात्रेण गोमत्यां मुच्यते पूर्वजैः सह

അവളുടെ ജലത്തിൽ ഒരിക്കൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നതു പോലും ബ്രഹ്മവിദ്യയുടെ ഫലത്തോടു തുല്യമാകുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഈ ഗോമതി സർവതീർത്ഥങ്ങളിൽ ഉത്തമോത്തമയാണ്. ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിലൂടെയോ, പ്രയാഗത്തിൽ ദേഹത്യാഗത്തിലൂടെയോ മോക്ഷം ലഭിക്കും; എന്നാൽ ഗോമതിയിൽ സ്നാനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യൻ പൂർവ്വികരോടുകൂടി വിമുക്തനാകുന്നു।

Verse 38

प्रह्लाद उवाच । निशम्य तानि तीर्थानि माहात्म्यं महदद्भुतम् । गोमत्याः श्रद्धया स्नात्वा उत्सवैरग्रतो ययुः

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു— ആ തീർത്ഥങ്ങളുടെ മഹത്തായ അത്ഭുത മഹിമ കേട്ട്, അവർ ശ്രദ്ധയോടെ ഗോമതിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഉത്സവങ്ങളോടെ മുന്നോട്ട് പ്രയാണം ചെയ്തു।

Verse 39

ततः क्षेत्राणि तीर्थानि सरितः सागरादयः । ददृशुर्द्वारकां रम्यामागता द्वारमण्डपे

അപ്പോൾ ക്ഷേത്രങ്ങളും തീർത്ഥങ്ങളും നദികളും സമുദ്രാദികളും ദ്വാരമണ്ഡപത്തിൽ എത്തി രമണീയമായ ദ്വാരകയെ ദർശിച്ചു।

Verse 40

स्थितां सिंहासने दिव्ये मणिकांचनभूषिते । सुन्दरां शुक्ल वर्णां च रुद्रादित्यसमप्रभाम्

മണിയും സ്വർണ്ണവും അലങ്കരിച്ച ദിവ്യ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന അവളെ അവർ കണ്ടു—സുന്ദരി, ശ്വേതവർണ്ണ, രുദ്രനും ആദിത്യനും തുല്യമായ പ്രഭയോടെ ദീപ്തയായവൾ।

Verse 41

दिव्यवस्त्रां सुगंधाढ्यां रत्नाभरणभूषिताम् । किरीटकुण्डलैर्दिव्यैः शोभितां कंकणादिभिः

അവൾ ദിവ്യവസ്ത്രധാരിണി, പുണ്യസുഗന്ധസമൃദ്ധ, രത്നാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃത; ദിവ്യകിരീടവും കുണ്ഡലങ്ങളും കങ്കണാദികളും കൊണ്ട് ശോഭിതയായി നിന്നു।

Verse 42

वरदाभयहस्तां च शंखचक्रगदायुधाम् । श्वेतातपत्रशोभाढ्यां चामरव्यजनादिभिः

അവളുടെ കൈകൾ വരവും അഭയവും നൽകുന്നതായിരുന്നു; അവൾ ശംഖം, ചക്രം, ഗദ എന്നീ ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ചു. ശ്വേതച്ഛത്രത്തിന്റെ ശോഭയും ചാമരവ്യജനാദികളും കൊണ്ട് അവൾ കൂടുതൽ അലങ്കൃതയായി।

Verse 43

संस्तवैः स्तूयमानां च गीतवाद्यादिहर्षिताम् । महासिंहासनस्थां तु दृष्ट्वा द्वारवतीं पुरीम् । प्रणेमुर्युगपत्सर्वे सर्वाणि च सुभक्तितः

സ്തവങ്ങളാൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുകയും ഗീത-വാദ്യങ്ങളാൽ ഹർഷിതയാകുകയും ചെയ്ത അവൾ മഹാസിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്നു. ഇങ്ങനെ ദ്വാരവതീ പുരിയെ കണ്ട എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് ഗാഢഭക്തിയോടെ പ്രണാമം ചെയ്തു।