Adhyaya 31

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । रक्तानुबन्धं वै गच्छेत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । यत्र स्नातो नरः सम्यङ्मुच्यते ब्रह्महत्यया

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ത്രിലോകപ്രസിദ്ധമായ ‘രക്താനുബന്ധ’ എന്ന തീർത്ഥത്തിലേക്ക് തീർച്ചയായും പോകണം; അവിടെ വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപത്തിൽ നിന്നു പൂർണ്ണമായി മോചിതനാകും।

Verse 2

पुराऽसीत्पार्थिवोनाम इंद्रसेनो महीपतिः । तस्याऽसीत्सुप्रिया भार्या सुनन्दानाम भामिनी । पतिव्रता पतिप्राणा सदा पत्युः प्रिये स्थिता

പുരാതനകാലത്ത് ഇന്ദ്രസേനൻ എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു രാജാവ് ഭൂമിയുടെ അധിപതിയായി ഉണ്ടായിരുന്നു. അവനു സുനന്ദാ എന്ന അതിപ്രിയയായ ഭാര്യ ഉണ്ടായിരുന്നു—പതിവ്രത, ഭർത്താവിനെ തന്നെ പ്രാണമായി കരുതുന്നവൾ, എപ്പോഴും ഭർത്താവിന് പ്രിയമായതിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൾ।

Verse 3

कस्यचित्त्वथ कालस्य स राजा सपरिग्रहः । परदेशं गतो हंतुं शत्रुसंघं दुरासदम्

പിന്നീട് ഒരു സമയത്ത് ആ രാജാവ്, തന്റെ പരിവാരവും സൈന്യസാമഗ്രികളും സഹിതം, ജയിക്കാൻ ദുഷ്കരമായ ശത്രുസംഘത്തെ സംഹരിക്കാനായി പരദേശത്തേക്ക് പോയി।

Verse 4

तं निहत्य धनं भूरि गृहीत्वा प्रस्थितो गृहम् । ततोऽग्रे प्रेषयामास स दूतं कृत्रिमं नृप

അവരെ വധിച്ച് ധാരാളം ധനം കൈപ്പറ്റി രാജാവ് ഗൃഹത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. പിന്നെ മുൻകൂട്ടി ഒരു കൃത്രിമ ദൂതനെ അയച്ചു.

Verse 5

सुनन्दां ब्रूहि गत्वा त्वमिन्द्रसेनो हतो रणे । तदाकारस्ततो लक्ष्यः पातिव्रत्ये ममाज्ञया

ചെന്ന് സുനന്ദയോട് പറയുക—‘ഇന്ദ്രസേനൻ യുദ്ധത്തിൽ ഹതനായി.’ പിന്നെ എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവളുടെ പതിവ്രതധർമ്മസ്ഥിതി നിരീക്ഷിക്കണം.

Verse 6

यदि सा निश्चयं गच्छेन्मरणं प्रति भामिनी । तदा रक्ष्या प्रयत्नेन वाच्यं हास्यं ममोद्भवम्

ആ സുന്ദരി മരണത്തിലേക്ക് നിശ്ചയിച്ചാൽ, അവളെ പരിശ്രമത്തോടെ സംരക്ഷിക്കണം; കൂടാതെ എന്റെ ഭാഗത്തു നിന്നുള്ള ഹാസ്യം ഉണർത്തുന്ന വാക്കുകൾ പറയണം.

Verse 7

एवमुक्तो गतो दूतस्तत्क्षणान्नृपसत्तम । तस्यै निवेददामास यदुक्तं तेन भूभुजा

ഇങ്ങനെ കല്പിക്കപ്പെട്ട ദൂതൻ തൽക്ഷണം പോയി, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ആ രാജാവ് പറഞ്ഞതെല്ലാം അവൾക്ക് അറിയിച്ചു.

Verse 8

अथ तस्य वचः श्रुत्वा सुनंदा चारुहासिनी । गतप्राणा नृपश्रेष्ठ पतिप्राणा महासती

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മധുരഹാസിനിയായ സുനന്ദ, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ഭർത്താവേ പ്രാണമായ മഹാസതി തൽക്ഷണം പ്രാണത്യാഗം ചെയ്തു.

Verse 9

यस्मिन्काले मृता सा तु सुनन्दा शीलमंडना । तस्मिन्काले नृपः सोऽपि तत्पापेन समाश्रितः

ശീലാഭരണമായ സുനന്ദ മരിച്ച അതേ സമയത്ത്, രാജാവും ആ പാപത്തിന്റെ പിടിയിലായി.

Verse 10

अथापश्यद्द्वितीयां स च्छायां गात्रस्य चोपरि । तथा गुरुतरं कायं सालस्यं समपद्यत

അപ്പോൾ അവൻ തന്റെ ശരീരത്തിന്മേൽ രണ്ടാമൊരു നിഴൽ കണ്ടു; ദേഹം കൂടുതൽ ഭാരമായി, അവൻ ആലസ്യ-തന്ദ്രയിൽ വീണു.

Verse 11

तेजोहीनं सुदुर्गंधि विवर्णं नृपसत्तम । अथ प्राप्तो गृहं राजा श्रुत्वा भार्यासमुद्भवम्

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! അവൻ തേജസ്സില്ലാത്തവനും ദുർഗന്ധമുള്ളവനും വർണ്ണഹീനനുമായി; പിന്നെ ഭാര്യയെ സംബന്ധിച്ചുണ്ടായ കാര്യം കേട്ട് രാജാവ് വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങി.

Verse 12

विनाशं दुःखशोकार्तः करुणं पर्यदेवयत् । स ज्ञात्वा पापमात्मानं स्त्रीहत्यासुविदूषितम्

ദുഃഖവും ശോകവും കൊണ്ട് പീഡിതനായി അവൻ നാശത്തെക്കുറിച്ച് കരുണയായി വിലപിച്ചു; കാരണം താൻ പാപിയെന്ന് അറിഞ്ഞു, സ്ത്രീഹത്യാദോഷം കൊണ്ട് അത്യന്തം മലിനനായതായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

Verse 13

ब्राह्मणानां समादेशात्तथा यात्रापरोऽभवत् । कृत्वौर्द्ध्वदैहिकं तस्या लघुमात्र परिग्रहः । वाराणस्यां गतः पूर्वं तत्र दानं ददौ बहु

ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവൻ തീർത്ഥയാത്രയിൽ നിരതനായി. അവളുടെ ഊർദ്ധ്വദൈഹികകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു, അല്പമായ സാമഗ്രി മാത്രം എടുത്ത്, ആദ്യം വാരാണസിയിലേക്കു പോയി അവിടെ ധാരാളം ദാനം ചെയ്തു.

Verse 14

कपालमोचने तीर्थे सर्वपापप्रणाशने । त्रिनेत्रो यत्र निर्मुक्तः पुरा वै ब्रह्महत्यया

സകലപാപനാശകമായ കപാലമോചന തീർത്ഥത്തിൽ, ത്രിനേത്രനായ ഭഗവാൻ ശിവൻ പൂർവ്വം ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി।

Verse 15

तस्य च्छाया द्वितीया सा न नष्टा तत्र भूपते । ततः कनखलं प्राप्तः सुपुण्यं शुद्धिदं नृणाम्

ഹേ ഭൂപതേ! അവിടെ അവന്റെ രണ്ടാം ഛായ നശിച്ചില്ല. തുടർന്ന് അവൻ കനഖലത്തെ പ്രാപിച്ചു; അതി പുണ്യകരവും മനുഷ്യർക്കു ശുദ്ധി നൽകുന്നതുമാണ് അത്।

Verse 16

तथैव पुष्करारण्यं तस्मादमरकण्टकम् । कुरुक्षेत्रं ततो राजन्प्राप्तोऽसौ नृपसत्तमः

അങ്ങനെ തന്നെ അവൻ പുഷ്കരാരണ്യത്തിലേക്കു പോയി; അവിടെ നിന്ന് അമരകണ്ഠകത്തിലേക്കും; പിന്നെ, ഹേ രാജൻ, ആ ശ്രേഷ്ഠ നൃപൻ കുരുക്ഷേത്രത്തെ പ്രാപിച്ചു।

Verse 17

प्रभासं सोमतीर्थं च ततस्तु कृमिजांगले । एकहंसं ततो राजन्पुण्यपारिप्लवं ततः

അവൻ പ്രഭാസത്തിലും സോമതീർത്ഥത്തിലും പോയി; തുടർന്ന് കൃമിജാംഗലത്തിലേക്ക്; പിന്നെ, ഹേ രാജൻ, ഏകഹംസത്തിലേക്ക്; അതിനുശേഷം പുണ്യപാരിപ്ലവത്തെ പ്രാപിച്ചു।

Verse 18

रुद्रकोटिं विरूपाक्षं ततः पंचनदं नृप । एवमादीनि तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च । परिभ्रमन्महीपाल परिश्रांतो नराधिपः

ഹേ നൃപാ! അവൻ രുദ്രകോടിയിലും വിരൂപാക്ഷത്തിലും പോയി; തുടർന്ന് പഞ്ചനദത്തെ പ്രാപിച്ചു. ഇങ്ങനെ മറ്റു പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളും പവിത്ര ആയതനങ്ങളും ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കവെ, ഹേ മഹീപാലാ, ആ നരാധിപൻ ക്ഷീണിതനായി।

Verse 19

ततो वर्षसहस्रांते संप्राप्तोऽर्बुदपर्वते । तत्रापश्यन्नरपतिस्तीर्थान्यायतनानि च

അനന്തരം ആയിരം വർഷങ്ങളുടെ അവസാനം അവൻ അർബുദപർവതത്തിലെത്തി. അവിടെ രാജാവ് അനേകം പുണ്യ തീർത്ഥങ്ങളും പവിത്ര ആയതനങ്ങളും ദർശിച്ചു.

Verse 20

तपस्विसंघान्विविधान्ब्राह्मणान्वेदपारगान् । ददौ दानानि बहुशो ब्राह्मणेभ्यो यदृच्छया

വേദപാരംഗതരായ ബ്രാഹ്മണ തപസ്വികളുടെ വിവിധ സംഘങ്ങൾക്ക് അവൻ അവസരാനുസാരം പലവട്ടം ദാനങ്ങൾ നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.

Verse 21

प्राप्तो रक्तानुबंधं च तीर्थं तत्रैव पर्वते । तत्र स्नातो विनिष्क्रांतो यावत्पश्यति भूमिपः

അവൻ അതേ പർവതത്തിലെ ‘രക്താനുബന്ധ’ എന്ന തീർത്ഥത്തിലെത്തി. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് പുറത്തുവന്ന് രാജാവ് തന്റെ അവസ്ഥ നിരീക്ഷിച്ചു.

Verse 22

तावन्न दृश्यते च्छाया द्वितीया स्त्रीवधोद्भवा । लघुत्वं सर्वगात्राणि संप्राप्तानि महीपते

അത്രനേരം സ്ത്രീവധപാപത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ആ രണ്ടാം നിഴൽ കാണപ്പെട്ടില്ല; ഹേ ഭൂപതേ, അവന്റെ സർവ്വാംഗങ്ങളിലും ലഘുത്വം അനുഭവപ്പെട്ടു.

Verse 23

विगन्धता प्रणष्टा च तेजोवृद्धिः पराभवत् । ततो हृष्टमना भूत्वा दत्त्वा दानानि भूरिशः । स्तूयमानश्चतुर्दिक्षु बंदिभिः प्रस्थितो गृहम्

അവന്റെ ദുർഗന്ധം അകന്നു, തേജസ് അത്യന്തമായി വർദ്ധിച്ചു. പിന്നെ ഹർഷചിത്തനായി അവൻ ധാരാളം ദാനങ്ങൾ നൽകി; നാലുദിക്കുകളിലും വന്ദികളുടെ സ്തുതിയോടെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 24

ततो रक्तानुबंधस्य सोमातिक्रमणं नृप । यावत्करोति राजेन्द्र तावदस्य पुनस्तथा

അപ്പോൾ, ഹേ നൃപ, അവൻ സോമപാനനിയമം എപ്പോഴെപ്പോഴോ ലംഘിച്ചുവോ, ഹേ രാജേന്ദ്ര, അത്രകാലം അവനിൽ രക്താനുബന്ധദോഷം വീണ്ടും അതേവിധം മടങ്ങിവന്നു.

Verse 25

सा च्छाया दृश्यते देहे द्वितीया नृपसत्तम । स एव गन्धो गात्रेषु तेजोहानिश्च सा नृप

ഹേ നൃപസത്തമ, അവന്റെ ദേഹത്തിൽ ആ രണ്ടാം ഛായ വീണ്ടും ദൃശ്യമായി; അവന്റെ അവയവങ്ങളിൽ അതേ ഗന്ധം മടങ്ങിവന്നു, ഹേ രാജാ, അവന്റെ തേജസ് ക്ഷയിച്ചു.

Verse 26

ततो दुःखाभिसंतप्तो गतस्तत्रैव तत्क्षणात् । रक्तबंधमनुप्राप्तो विपाप्मा सोऽभवत्पुनः

പിന്നെ ദുഃഖത്തിൽ ദഹിച്ചവനായി അവൻ അതേ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ വീണ്ടും അവിടേക്കു പോയി. രക്തബന്ധം വീണ്ടും പ്രാപിച്ച് അവൻ വീണ്ടും പാപമുക്തനായി.

Verse 27

स ज्ञात्वा तीर्थमाहात्म्यं परं पार्थिवसत्तमः । तत्र दारूणि चाहृत्य चितां कृत्वा ततो नृप । दानं दत्त्वा द्विजाग्रेभ्यः प्रविष्टो हव्यवाहनम्

ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ പരമ മഹാത്മ്യം അറിഞ്ഞ്, നൃപശ്രേഷ്ഠൻ അവിടെ വിറകുകൾ കൊണ്ടുവന്ന് ചിത ഒരുക്കി. പിന്നെ അഗ്ര ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം നൽകി ഹവ്യവാഹന അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 28

ततो विमानमारुह्य परित्यज्य कलेवरम् । दिव्यमाल्यांबरधरः शिवलोकमुपागमत्

പിന്നെ അവൻ വിമാനം കയറി ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, ദിവ്യ മാലയും വസ്ത്രവും ധരിച്ചു ശിവലോകത്തെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 29

शिवलोकमनुप्राप्ते तस्मिन्पार्थिवसत्तमे । देवर्षयस्तदा वाक्यमिदमाहुः सुविस्मयात्

ആ ശ്രേഷ്ഠരാജാവ് ശിവലോകത്തെ പ്രാപിച്ചപ്പോൾ, മഹാവിസ്മയത്തോടെ ദേവർഷിമാർ അപ്പോൾ ഈ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 30

तीर्थेभ्यस्तु परं तीर्थमिदं वै पावनं परम् । इन्द्रसेनो ह्यतः पापात्तीर्थसंगाद्व्यमुच्यत

ഇത് എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലുമേൽ പരമമായ തീർത്ഥം, അത്യന്തം പാവനമായത്. ഈ തീർത്ഥസംഗം കൊണ്ടുതന്നെ ഇന്ദ്രസേനൻ പാപത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി.

Verse 31

ततः प्रभृति तत्तीर्थं ख्यातं च धरणीतले । रक्तानां प्राणिनां यस्मादनुबन्धं करोति यत्

അന്നുമുതൽ ആ തീർത്ഥം ഭൂമിയിൽ പ്രസിദ്ധമായി; കാരണം അത് രക്തധാരികളായ (ദേഹധാരികളായ) ജീവികളോടു പ്രത്യേക അനുബന്ധം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

Verse 32

रक्तानुबन्धमित्येव तस्मात्तत्कीर्त्त्यते क्षितौ । तत्र सन्तर्प्य वै देवान्यः श्राद्धं कुरुते नृप

അതുകൊണ്ട് അത് ഭൂമിയിൽ ‘രക്താനുബന്ധം’ എന്ന നാമത്തിൽ കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു. ഹേ രാജാവേ, അവിടെ ആദ്യം ദേവന്മാരെ തർപ്പണങ്ങളാൽ സന്തോഷിപ്പിച്ച് പിന്നെ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ—

Verse 33

तत्र संक्रमणे भानोर्यः स्नानं कुरुते नरः । श्रद्धया परया युक्तो मुच्यते ब्रह्महत्यया

സൂര്യന്റെ സംക്രാന്തികാലത്ത് അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ, പരമശ്രദ്ധയോടെ യുക്തനായാൽ, ബ്രഹ്മഹത്യാപാപത്തിൽ നിന്നുപോലും വിമുക്തനാകും.

Verse 34

पितृक्षेत्रे गयायां च श्राद्धं यः कुरुते नरः । गयाश्राद्धसमं प्राहुः फलं तस्य महर्षयः

പിതൃക്ഷേത്രമായ ഗയയിൽ ആരെങ്കിലും ശ്രാദ്ധം ആചരിച്ചാൽ, മഹർഷിമാർ പറയുന്നു—അവന് ഗയാശ്രാദ്ധത്തിനുതുല്യമായ ഫലം ലഭിക്കും.

Verse 35

चन्द्रसूर्योपरागे वा गोदानं नृपसत्तम । यः करोति नरस्तत्र स कुलान्सप्त तारयेत्

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ! അവിടെ ചന്ദ്രഗ്രഹണമോ സൂര്യഗ്രഹണമോ നടക്കുന്ന വേളയിൽ ആരെങ്കിലും ഗോദാനം ചെയ്താൽ, അവൻ തന്റെ വംശത്തിലെ ഏഴ് തലമുറകളെ തരിക്കും.