Adhyaya 1

Verse 1

व्यास उवाच । ओंनमोनंताय सूक्ष्माय ज्ञानगम्याय वेधसे । शुद्धाय विश्वरूपाय देवदेवाय शंभवे

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഓം, അനന്തനും സൂക്ഷ്മനും ജ്ഞാനഗമ്യനും ആയ വേധസിന് (സൃഷ്ടികർത്താവ്), ശുദ്ധനും വിശ്വരൂപനും ആയ ദേവദേവൻ ശംഭുവിന് നമസ്കാരം।

Verse 2

ऋषय ऊचुः । कथितो वंशविस्तारो भवता सोमसूर्ययोः । मन्वंतराणि सर्वाणि सृष्टिश्चैव पृथग्विधा

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ചന്ദ്രസൂര്യവംശങ്ങളുടെ വിപുലമായ വിവരണവും, എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളും, സൃഷ്ടിയുടെ വ്യത്യസ്ത രീതികളും നിങ്ങൾ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 3

अधुना श्रोतुमिच्छामस्तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । कानि तीर्थानि पुण्यानि भूतलेऽस्मिन्महामते

ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾ ഉത്തമമായ തീർത്ഥമാഹാത്മ്യം ശ്രവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഹേ മഹാമതേ, ഈ ഭൂതലത്തിൽ ഏത് ഏത് തീർത്ഥങ്ങൾ വിശേഷ പുണ്യപ്രദങ്ങളാണ്?

Verse 4

सूत उवाच । नाना तीर्थानि लोकेऽस्मिन्येषां संख्या न विद्यते । तिस्रः कोट्योऽर्द्धकोटिश्च तेषां संख्या कृता पुरा

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഈ ലോകത്തിൽ അനവധി തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവയുടെ എണ്ണം നിശ്ചയമായി അറിയാൻ കഴിയില്ല. എങ്കിലും പുരാതനകാലത്ത് അവയുടെ എണ്ണം മൂന്നു കോടി കൂടാതെ അർദ്ധകോടി എന്നും പറഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 5

क्षेत्राणि सरितश्चैव पर्वताश्च नदा स्तथा । ऋषीणां तपसो वीर्यान्माहात्म्यं परमं गताः

പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങൾ, നദികൾ, പർവതങ്ങൾ, ഒഴുക്കുകൾ—ഋഷിമാരുടെ തപസ്സിന്റെ തേജസ്സായ ശക്തിയാൽ പരമ മഹാത്മ്യവും പ്രശസ്തിയും പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 6

तेषां मध्येऽर्बुदोनाम सर्वपापहरोऽनघः । अस्पृष्टः कलिदोषेण वसिष्ठस्य प्रभावतः

അവയിൽ ‘അർബുദ’ എന്ന പർവതം ഉണ്ട്—നിഷ്കളങ്കവും സർവ്വപാപഹരവും; വസിഷ്ഠന്റെ പ്രഭാവം മൂലം കലിദോഷത്തിന്റെ സ്പർശം പോലും അതിനെ തൊടുന്നില്ല।

Verse 7

पुनंति सर्वतीर्थानि स्नानदानादिकैर्यथा । अर्बुदो दर्शनादेव सर्वपापहरो नृणाम्

സ്നാനം, ദാനം മുതലായവയാൽ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതുപോലെ, അർബുദം—ദർശനം മാത്രത്താൽ തന്നെ—മനുഷ്യരുടെ സർവ്വപാപങ്ങളും ഹരിക്കുന്നു।

Verse 8

ऋषय ऊचुः । किं प्रमाणोऽर्बुदो नाम कस्मिन्देशे व्यवस्थितः । कथं वासिष्ठमाहात्म्यात्प्रथितो धरणीतले

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—‘അർബുദ’ എന്ന സ്ഥലത്തിന്റെ അളവും വ്യാപ്തിയും എത്ര? അത് ഏത് ദേശത്തിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്? വസിഷ്ഠന്റെ മഹാത്മ്യം മൂലം അത് ഭൂമിയിൽ എങ്ങനെ പ്രസിദ്ധമായി?

Verse 9

कानि तीर्थानि मुख्यानि ह्यर्बुदे संति पर्वते । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः

അർബുദപർവതത്തിൽ ഉള്ള പ്രധാന തീർത്ഥങ്ങൾ ഏതെല്ലാം? ഞങ്ങളുടെ കൗതുകം അത്യന്തം വലുതാകയാൽ എല്ലാം വിശദമായി പറയുക।

Verse 10

सूत उवाच । अहं च संप्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । अर्बुदस्य द्विजश्रेष्ठा माहात्म्यं च यथा श्रुतम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ഞാൻ ഇപ്പോൾ പാപനാശിനിയായ കഥ, അർബുദത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം, ഞാൻ കേട്ടതുപോലെ തന്നേ വിവരിക്കും।

Verse 11

वसिष्ठो नाम देवर्षिः पितामहसमुद्भवः । स पूर्वं भूतलं प्राप्तस्तपस्तेपे सुदारुणम्

വസിഷ്ഠൻ എന്നൊരു ദേവർഷി ഉണ്ടായിരുന്നു; അദ്ദേഹം പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചവൻ. പൂർവകാലത്ത് ഭൂമിയിലേക്കു വന്ന് അത്യന്തം കഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 12

नियतो नियताहारः सर्वभूतहिते रतः । वर्षास्वाकाशवासी च हेमंते सलिलाशयः

അദ്ദേഹം നിയതനും നിയതാഹാരിയും ആയിരുന്നു; സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ഹിതത്തിൽ നിരതൻ. വർഷകാലത്ത് തുറന്ന ആകാശത്തിൻ കീഴിൽ വസിച്ചു; ഹേമന്തത്തിൽ ജലത്തിൽ തന്നെ പാർത്തു।

Verse 13

पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे जपहोमपरायणः । केनचित्त्वथ कालेन तस्य धेनुः पयस्विनी । नंदिनीति सुविख्याता सा वै कामदुघा शुभा

ഗ്രീഷ്മത്തിൽ അദ്ദേഹം പഞ്ചാഗ്നി-സാധന നടത്തി, ജപ-ഹോമങ്ങളിൽ പരായണനായിരുന്നു. കുറെക്കാലത്തിന് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന് പാൽ സമൃദ്ധിയായി നൽകുന്ന ഒരു ധേനു ലഭിച്ചു; ‘നന്ദിനി’ എന്നു പ്രസിദ്ധയായ ആ ശുഭ കാമധേനു ആഗ്രഹഫലം നല്കുന്നവളായിരുന്നു।

Verse 14

सा कदाचिद्धरापृष्ठे भ्रममाणा तृणाशया । पतिता दारुणे श्वभ्रे अगाधे तिमिरावृते

ഒരു ദിവസം അവൾ ഭൂമിയുടെ മേൽപ്പുറത്ത് പുല്ല് തേടി അലഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ, അത്യന്തം ഭീകരവും അതിഗഹനവും ഇരുട്ടാൽ മൂടപ്പെട്ടതുമായ ഒരു കുഴിയിൽ വീണുപോയി।

Verse 15

एतस्मिन्नेव काले तु भगवांस्तीक्ष्णदीधितिः । अस्तं गतो न संप्राप्ता नंदिनी मुनिसत्तमाः

അതേ സമയത്ത് തീക്ഷ്ണകിരണങ്ങളുള്ള ഭഗവാൻ സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചു; എന്നാൽ ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, നന്ദിനി ഇനിയും മടങ്ങിയെത്തിയിരുന്നില്ല।

Verse 16

तस्याः क्षीरेण नित्यं स सायं प्रातर्द्विजो मुनिः । करोति होममग्नौ हि सुसमिद्धे जितव्रतः

അവളുടെ പാലുകൊണ്ട് ആ ദ്വിജ മുനി ദിനംപ്രതി പ്രാതഃസന്ധ്യകളിൽ, നന്നായി ജ്വലിക്കുന്ന പവിത്ര അഗ്നിയിൽ, വ്രതനിഷ്ഠയോടെ ഹോമം നിർവഹിച്ചിരുന്നു।

Verse 17

अथ चिंतापरो विप्रः प्रायश्चित्तभयाद्ध्रुवम् । वीक्षांचक्रे वने तस्मिन्समेषु विषमेषु च

അപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണൻ ചിന്തയിൽ മുങ്ങി; തീർച്ചയായും പ്രായശ്ചിത്തഭയത്താൽ അവൻ ആ വനത്തിൽ സമതലങ്ങളിലും ദുര്‍ഗ്ഗമ പ്രദേശങ്ങളിലും അന്വേഷിച്ചു।

Verse 18

स तच्छ्वभ्रमथासाद्य भूंभारावमथाशृणोत् । तां प्रोवाच मुनिश्रेष्ठः कथं त्वं पतिता शुभे

അവൻ ആ കുഴിയിലേക്കെത്തി, അവിടെ നിന്ന് വലിയ നിലവിളി ശബ്ദം കേട്ടു. മുനിശ്രേഷ്ഠൻ അവളോടു പറഞ്ഞു—“ഹേ ശുഭേ, നീ ഇവിടെ എങ്ങനെ വീണുപോയി?”

Verse 19

अहं होमस्य चोद्वेगान्निःसृतस्त्वामवेक्षितुम् । साऽब्रवीद्भक्षमाणाहं विप्रर्षे तृणवांछया

മുനി പറഞ്ഞു—“ഹോമത്തിന്റെ ആശങ്കകൊണ്ട് ഞാൻ പുറത്തുവന്ന് നിന്നെ അന്വേഷിച്ചു.” അവൾ പറഞ്ഞു—“ഹേ വിപ്രഋഷേ, ഞാൻ മേയുമ്പോൾ തൃണം ആഗ്രഹിച്ചു പുല്ല് ഭക്ഷിക്കുകയായിരുന്നു…”

Verse 20

पतितात्र विभो त्राहि कृच्छ्रादस्मात्सुदुःसहात् । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स मुनिर्ध्यान मास्थितः

“ഞാൻ ഇവിടെ വീണുപോയി; ഹേ വിഭോ, ഈ അത്യന്തം അസഹ്യമായ കഷ്ടത്തിൽ നിന്ന് എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ!” അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മുനി ധ്യാനസ്ഥനായി।

Verse 21

सरस्वतीं समादध्यौ नदीं त्रैलोक्यपावनीम् । सा ध्याता मनसा तेन मुनिना तत्र तत्क्षणात्

മുനി ത്രിലോകപാവനിയായ സരസ്വതീ നദിയെ ധ്യാനിച്ചു. മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ച ഉടനെ അവൾ അതേ ക്ഷണത്തിൽ അവിടെ പ്രത്യക്ഷയായി।

Verse 22

श्वभ्रं तत्पूरयामास समंताद्विमलैर्जलैः । परिपूर्णं ततः श्वभ्रे निष्क्रांता नंदिनी तदा

അവൾ ആ കുഴിയെ ചുറ്റുമെല്ലാം നിർമ്മലജലങ്ങളാൽ നിറച്ചു. കുഴി നിറഞ്ഞതോടെ നന്ദിനി അപ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു।

Verse 23

संहृष्टा मुनिना सार्द्धं ययावाश्रमसम्मुखम्

അവൾ ഹർഷത്തോടെ മുനിയോടൊപ്പം ആശ്രമത്തേക്കു പോയി।

Verse 24

स दृष्ट्वा श्वभ्रमध्यं तं गंभीरं च महामुनिः । चिंतयामास मेधावी श्वभ्रस्यैव प्रपूरणे

ആ ആഴമുള്ള ഗർത്തം കണ്ട മഹാമുനി, മേധാവിയും വിവേകിയും ആയി, ആ കുഴി എങ്ങനെ നിറഞ്ഞുവെന്നതു മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.

Verse 25

तस्य चिंतयतो विप्रा बुद्धिरेषोदपद्यत । आनीय पर्वतं मुक्त्वा श्वभ्रमेतत्प्रपूर्यते । तस्माद्गच्छाम्यहं शीघ्रं हिमवन्तं नगोत्तमम्

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അദ്ദേഹത്തിന് ഈ നിശ്ചയം ഉദിച്ചു—“ഒരു പർവ്വതം കൊണ്ടുവന്ന് ഇവിടെ സ്ഥാപിച്ചാൽ ഈ ഭയങ്കര ഗർത്തം നിറയും. അതിനാൽ ഞാൻ വേഗത്തിൽ പർവ്വതശ്രേഷ്ഠനായ ഹിമവാന്റെ അടുക്കൽ പോകുന്നു.”

Verse 26

स एव पर्वतं चात्र प्रेषयिष्यति भूधरः । येन स्यात्परिपूर्णं च श्वभ्रमेतन्महात्मना

ആ പർവ്വതധാരിയായ ഹിമവാനേ ഇവിടെ ഒരു പർവ്വതം അയക്കും; ആ മഹാത്മാവിന്റെ ശക്തിയാൽ ഈ ഗർത്തം പൂർണ്ണമായി നിറയും.

Verse 27

ततो जगाम स मुनिर्हिमवन्तं नगोत्तमम् । दृष्ट्वा वसिष्ठमायांतं हिम वान्हृष्टमानसः । अर्घ्यपाद्यादिसंस्कारैः संपूज्य इदमब्रवीत्

അതിനുശേഷം ആ മുനി പർവ്വതശ്രേഷ്ഠനായ ഹിമവാന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു. വരികയായിരുന്ന വസിഷ്ഠനെ കണ്ട ഹിമവാൻ ഹർഷിതഹൃദയനായി, അർഘ്യ-പാദ്യാദി ഉപചാരങ്ങളാൽ പൂജിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 28

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ सफलं मेऽद्य जीवितम् । यद्भवान्मे गृहे प्राप्तः पूज्यः सर्वदिवौकसाम्

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! സ്വാഗതം. ഇന്ന് എന്റെ ജീവിതം സഫലമായി; സർവ്വ ദേവലോകവാസികൾക്കും പൂജ്യനായ നിങ്ങൾ എന്റെ ഗൃഹത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 29

ब्रूहि कार्यं मुनिश्रेष्ठ अपि जीवितमात्मनः । नूनं तुभ्यं प्रदास्यामि नियोगो दीयतां मम

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! നിങ്ങളുടെ കാര്യം പറയുക; അത് എന്റെ ജീവനെക്കുറിച്ചായാലും ശരി. നിശ്ചയമായി ഞാൻ അത് നിങ്ങള്ക്ക് സമർപ്പിക്കും; എന്റെ മേൽ നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞ ഏല്പിക്കൂ.

Verse 30

वसिष्ठ उवाच । ममाश्रमस्य सांनिध्ये श्वभ्रमस्ति सुदारुणम् । अगाधं नन्दिनी तत्र पतिता धेनुरुत्तमा

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു— എന്റെ ആശ്രമത്തിനടുത്ത് അത്യന്തം ഭീകരമായ ഒരു ഗർത്തമുണ്ട്. ആ അഗാധ കുഴിയിൽ ഉത്തമധേനുവായ നന്ദിനി വീണിരിക്കുന്നു.

Verse 31

यत्नादाकर्षिता तस्माद्भूयः पतनजाद्भयात् । तवांतिकमनुप्राप्तो नान्यो योग्यो महीपतिः

വലിയ പരിശ്രമത്തോടെ അവളെ അവിടെ നിന്ന് വലിച്ചുയർത്തി; എങ്കിലും വീണ്ടും വീഴുമോ എന്ന ഭയത്താൽ ഞാൻ നിങ്ങളുടെ അടുക്കൽ വന്നിരിക്കുന്നു. ഈ കാര്യത്തിന് യോഗ്യനായ മറ്റൊരു പർവ്വതാധിപൻ ഇല്ല.

Verse 32

तस्मात्कञ्चिन्नगश्रेष्ठं तत्र प्रेषय भूधरम् । येन तत्पूर्यते श्वभ्रं भृशं प्रेषय तादृशम्

അതുകൊണ്ട്, ഹേ നഗശ്രേഷ്ഠാ! അവിടേക്ക് ഒരു പർവ്വതഖണ്ഡം അയയ്ക്കുക; അതിനാൽ ആ ഗർത്തം നിറയട്ടെ. അത്തരമൊരു ശക്തനായ ഭൂധരനെ ഉടൻ അയയ്ക്കുക.

Verse 33

हिमवानुवाच । किंप्रमाणं मुने श्वभ्रं विस्तारायामतो वद । तत्प्रमाणं नगं कंचित्प्रेषयामि विचिंत्य च

ഹിമവാൻ പറഞ്ഞു— ഹേ മുനേ! ആ ഗർത്തത്തിന്റെ അളവ് പറയുക— അതിന്റെ വീതിയും നീളവും. ആലോചിച്ച് അതേ അളവിലുള്ള ഒരു പർവ്വതഖണ്ഡം ഞാൻ അയയ്ക്കാം.

Verse 34

वसिष्ठ उवाच । द्विसहस्रं तु दैर्घ्येण विस्तरेण त्रिसहस्रकम् । न संख्या विद्यतेऽधस्तात्तस्य पर्वतसत्तम

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു— അതിന്റെ ദൈർഘ്യം രണ്ടായിരവും, വിസ്താരം മൂവായിരവും. എന്നാൽ താഴെ അതിന്റെ ആഴത്തിന് കണക്കില്ല, ഹേ പർവ്വതശ്രേഷ്ഠാ।

Verse 35

हिमवानुवाच । कथं तेन प्रमाणेन सञ्जातो विवरो महान् । अभूत्कौतूहलं तेन सर्वं विस्तरतो वद

ഹിമവാൻ പറഞ്ഞു— ആ അളവുകൊണ്ട് ആ മഹാ ഗർഭം (വിവരം) എങ്ങനെ ഉണ്ടായി? അതിനാൽ എനിക്ക് കൗതുകം തോന്നുന്നു; എല്ലാം വിശദമായി പറയുക।