Adhyaya 14

Verse 1

लोमश उवाच । ततो युद्धमतीवासीदसुरैर्विष्णुना सह । ततः सिंहाः सपक्षास्ते दंशिताः परमाद्भुताः

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ അസുരന്മാരും വിഷ്ണുവും തമ്മിൽ അത്യന്തം ഭീകരമായ യുദ്ധം ഉദിച്ചു. തുടർന്ന് പരമാദ്ഭുതമായ സിംഹങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—ചിറകുകളുള്ളവയും ദംഷ്ട്രകളാൽ സജ്ജമായവയും.

Verse 2

असुरैरुह्यमानास्ते रहुत्मंतं व्यदारयन् । सिंहास्ते दारितास्तेन खंडशश्च विदारिताः

അസുരന്മാർ ചുമന്നുകൊണ്ടുപോയ ആ സിംഹങ്ങൾ രഹുത്മന്തനെ പിളർത്തി. എന്നാൽ അവനും തിരിച്ചടിയായി ആ സിംഹങ്ങളെ കീറി, ഖണ്ഡംഖണ്ഡമായി ചിതറിച്ചു.

Verse 3

विष्णुना च तदा दैत्याश्चक्रेण शकलीकृताः । हतांस्तानसुरान्दृष्ट्वा कालनेमिः प्रतापवान्

അപ്പോൾ വിഷ്ണു തന്റെ ചക്രംകൊണ്ട് ദൈത്യരെ തുണ്ടുതുണ്ടാക്കി. ആ അസുരന്മാർ ഹതരായതു കണ്ടു പ്രതാപശാലിയായ കാലനേമി അത് ശ്രദ്ധിച്ചു.

Verse 4

त्रिशूलेनाहनद्विष्णुं रोषपर्याकुलेक्षणः । तमायांतं च जगृहे मुकुंदोऽनाथसंश्रयः

ക്രോധത്താൽ വ്യാകുലമായ കണ്ണുകളോടെ അവൻ ത്രിശൂലംകൊണ്ട് വിഷ്ണുവിനെ പ്രഹരിച്ചു. അവൻ പാഞ്ഞെത്തുമ്പോൾ, അനാഥരുടെ ആശ്രയമായ മുകുന്ദൻ അവനെ പിടിച്ചു.

Verse 5

करेण वामेन जघान लीलया तं कालनेमिं ह्यसुरं महाबलम् । तेनैव शूलेन समाहतोऽसौ मूर्च्छान्वितोऽसौ सहसा पपात

അവൻ ഇടങ്കൈകൊണ്ട് ലീലാഭാവത്തിൽ ആ മഹാബലനായ അസുരൻ കാലനേമിയെ പ്രഹരിച്ചു. അതേ ത്രിശൂലാഘാതത്തിൽ അവൻ മൂർച്ചിതനായി പെട്ടെന്ന് വീണു.

Verse 6

पतितः पुनरुत्थाय शनैरुन्मील्य लोचने । पुरतः स्थितमालोक्य विष्णुं सर्वगुहाशयम्

വീണ ശേഷം അവൻ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ് പതുക്കെ കണ്ണുകൾ തുറന്നു. എല്ലാവരുടെയും അന്തർഗുഹയിൽ വസിക്കുന്ന വിഷ്ണു തന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നതു കണ്ടു.

Verse 7

लब्धसंज्ञोऽब्रवीद्वाक्यं कालनेमिर्महाबलः । तव युद्धं न दास्यामि नास्ति लोके स्पृहा मम

ബോധം വീണ്ടെടുത്ത മഹാബലനായ കാലനേമി പറഞ്ഞു— “നിനക്കൊപ്പം ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യുകയില്ല; ലോകങ്ങളിൽ എനിക്കൊരു മോഹവും ഇല്ല.”

Verse 8

ये येऽसुरा हता युद्धे अक्षयं लोकमाप्नुयुः । ब्रह्मणो वचनात्सद्य इंद्रेण सह संगताः

“യുദ്ധത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ട ഏത് ഏത് അസുരന്മാരും അക്ഷയലോകം പ്രാപിച്ചു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനത്താൽ അവർ ഉടൻ തന്നെ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം സംഗതി പ്രാപിച്ചു.”

Verse 9

भुंजतो विविधान्भोगान्देववद्विचरंति ते । इंद्रेण सहिताः सर्वे संसारे च पतंत्यथ

അവർ നാനാവിധ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് ദേവന്മാരെപ്പോലെ വിഹരിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രനോടുകൂടെ എല്ലാവരും ഒന്നായി ഇരുന്നു, പിന്നെ വീണ്ടും സംസാരത്തിൽ പതിക്കുന്നു.

Verse 10

तस्माद्युद्धेन मरणं न कांक्षे क्षणभंगुरम् । अन्यजन्मनि मे वीर वैरभावान्न संशयः । दातुमर्हसि मे नाथ कैवल्यं केवलं परम्

അതുകൊണ്ട് ക്ഷണഭംഗുരമായ യുദ്ധമരണം ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഹേ വീരാ, മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ എനിക്കുള്ളിൽ വൈരഭാവം തീർച്ചയായും വീണ്ടും ഉയരും. അതിനാൽ ഹേ നാഥാ, എനിക്ക് പരമശുദ്ധ കൈവല്യം (മോക്ഷം) ദാനം ചെയ്യണമേ.

Verse 11

तथेति दैत्यप्रवरो निपातितः परेण पुंसा परमार्थदेन । दत्त्वाऽभयं देवतानां तदानीं तथा सुधां देवताभ्यः प्रदत्त्वा

“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് ദൈത്യശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ പരമാർത്ഥദാതയായ പരമപുരുഷനാൽ നിപാതിതനായി. അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ദേവന്മാർക്ക് അഭയം നൽകി, ദേവതകൾക്ക് അമൃതവും പ്രദാനം ചെയ്തു.

Verse 12

कालनेमिर्हतो दैत्यो देवा जाता ह्यकटकाः । शल्यरूपो महान्सद्यो विष्णुना प्रभविष्णुना

കാലനേമി ദൈത്യൻ ഹതനായപ്പോൾ ദേവന്മാർ തീർച്ചയായും ക്ലേശരഹിതരായി. എന്നാൽ സർവ്വശക്തനായ വിഷ്ണുവിനാൽ തന്നേ ഉടൻ ശല്യരൂപമായ മഹാവേദന ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 13

तिरोधानं गतः सद्यो भगवान्कमलेक्षणः । इंद्रोऽपि कदनं कृत्वा दैत्यानां परमाद्भुतम्

കമലനയനനായ ഭഗവാൻ ഉടൻ തന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഇന്ദ്രനും ദൈത്യന്മാരെ അത്യദ്ഭുതമായി സംഹരിച്ചു.

Verse 14

पतितानां क्लीबरूपाणां भग्नानां भीतचेतसाम् । मुक्तकच्छशिखानां च चक्रे स कदनक्रियाम्

പതിതരായും ക്ളീബരൂപം കൈവരിച്ചും ഭഗ്നരായും ഹൃദയം ഭീതിയാൽ നിറഞ്ഞവരുമായ, കച്ചയും ശിഖയും അഴുകിയവരോടു അവൻ സംഹാരകർമ്മം ചെയ്തു।

Verse 15

अर्थशास्त्रपरो भूत्वा महेंद्रो दुरातिक्रमः । दैत्यानां कालरूपोऽसौ शचीपतिरुदारधीः

അർത്ഥശാസ്ത്രവും നയകൗശലവും അഭിമുഖീകരിച്ച് മഹേന്ദ്രൻ ദുരാതിക്രമ്യനായി; ദൈത്യർക്കു അവൻ കാലരൂപമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—ശചീപതി, ഉദാരധീ।

Verse 16

एवं निहन्य्मानानामसुराणां शचीपतेः । निवारणार्थं भगवानागतो नारदस्तदा

ഇങ്ങനെ ശചീപതിയുടെ കൈകളാൽ അസുരർ നിഹതരാകുമ്പോൾ, അവനെ തടയുന്നതിനായി ഭഗവാൻ നാരദൻ അപ്പോൾ അവിടെ എത്തി।

Verse 17

नारद उवाच । युद्धहताश्च ये वीरा ह्यसुरा रणमण्डले । तेषामनु कथं कर्ता भीतानां च विहिंसनम्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—‘രണഭൂമിയിൽ യുദ്ധത്തിൽ വീണ വീര അസുരന്മാർ കഴിഞ്ഞിട്ടും, ഭീതരായവരോടു ഹിംസ ചെയ്യുന്നത് എങ്ങനെ യുക്തം?’

Verse 18

ये भीतांश्च प्रपन्नांश्चघातयंति मदोद्धताः । ब्रह्मघ्नास्तेऽपि विज्ञेया महापातकसंयुताः

അഹങ്കാരമദത്തിൽ ഉന്മത്തരായി ഭീതരെയും ശരണാഗതരെയും വധിക്കുന്നവർ, അവർയും ‘ബ്രഹ്മഘ്നർ’ എന്നു തന്നെ അറിയപ്പെടണം—മഹാപാതകസഹിതർ।

Verse 19

तस्मात्त्वया न कर्त्तव्यं मनसापि विहिंसनम् । एवमुक्तस्तदा शक्रो नारदेन महात्मना

അതുകൊണ്ട് നീ മനസ്സിലുപോലും ഹിംസ ചെയ്യരുത്. അപ്പോൾ മഹാത്മാവായ നാരദൻ ശക്രനെ (ഇന്ദ്രനെ) ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ചു.

Verse 20

सुरसेनान्वितः सद्य आगतो हि त्रिविष्टपम् । तदा सर्वे सुरगणाः सुहृद्भ्यश्च परस्परम् । बभूवुर्मुदिताः सर्वे यक्षगंधर्वकिंनराः

ദേവസേനയോടുകൂടി അവൻ ഉടൻ തന്നെ ത്രിവിഷ്ടപം (സ്വർഗ്ഗം) തിരിച്ചെത്തി. അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും പരസ്പരം സ്നേഹിതരെന്നപോലെ ആനന്ദിച്ചു; യക്ഷന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും കിന്നരന്മാരും എല്ലാവരും ഹർഷിച്ചു.

Verse 21

तदा इंद्रोऽमरावत्यां हस शच्याऽभिषेचितः

അപ്പോൾ അമരാവതിയിൽ ശചീദേവി ഇന്ദ്രനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു.

Verse 22

देवर्षिप्रमुखैश्चैव ब्रह्मर्षिप्रमुखैस्तथा । शक्रोऽपि विजयं प्राप्तः प्रसादाच्छंकरस्य च

ദേവർഷിമാരുടെ നേതാക്കളും ബ്രഹ്മർഷിമാരുടെ നേതാക്കളും കൂടെയിരിക്കെ, ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) ശങ്കരൻ (ശിവൻ) നൽകിയ പ്രസാദത്താൽ വിജയം പ്രാപിച്ചു.

Verse 23

तदा महोत्सवो विप्रा देवलोके महानभूत् । शंखाश्च पटहाश्चैव मृदंगा मुरजा अपि । तथानकाश्च भेर्यश्च नेदुर्दुंदुभयः समम्

അപ്പോൾ, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ദേവലോകത്തിൽ മഹത്തായ മഹോത്സവം ഉദിച്ചു. ശംഖുകളും പടഹങ്ങളും, മൃദംഗങ്ങളും മുരജങ്ങളും, അതുപോലെ നാകങ്ങളും ഭേരികളും—ഇവയോടൊപ്പം ദുന്ദുഭികളും ഒരുമിച്ച് മുഴങ്ങി.

Verse 24

गायकाश्चैव गंधर्वाः किन्नराश्चाप्सपोगणाः । ननृतुर्जगुस्तुष्टुवुश्च सिद्धचारणगुह्यकाः

ഗായകരും ഗന്ധർവരും കിന്നരരും അപ്സരാഗണങ്ങളും നൃത്തം ചെയ്തു, പാടി, സ്തോത്രങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു; അതുപോലെ സിദ്ധരും ചാരണരും ഗുഹ്യകരും ആനന്ദത്തോടെ വാഴ്ത്തി.

Verse 25

एवं विजयमापन्नः शक्रो देवेस्वरस्तदा । देवैर्हतास्तदा दैत्याः पतितास्ते महीतले

ഇങ്ങനെ ദേവേശ്വരനായ ശക്രൻ വിജയം പ്രാപിച്ചു. തുടർന്ന് ദേവന്മാർ വധിച്ച ദൈത്യർ ഭൂമിതലത്തിൽ വീണു കിടന്നു.

Verse 26

गतासवो महात्मानो बलिप्रमुखतो ह्यमी । तपस्तप्तुं पुरा विप्रो भार्गवो मानसोत्तरम्

ആ മഹാത്മാക്കൾ—അവരിൽ ബലി മുഖ്യൻ—ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടു. മുൻകാലത്ത് ബ്രാഹ്മണനായ ഭാർഗവൻ (ശുക്രൻ) തപസ്സിനായി മാനസോത്തരത്തിലേക്ക് പോയിരുന്നു.

Verse 27

गतः शिष्यैः परिवृतस्तस्माद्युद्धं न वेद तत् । अवशेषाश्च ये दैत्यास्ते गता भार्गवं प्रति

അവൻ ശിഷ്യന്മാർ ചുറ്റിപ്പറ്റി അവിടെ പോയതിനാൽ ആ യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് അറിഞ്ഞില്ല. ശേഷിച്ച ദൈത്യർ ഭാർഗവന്റെ അടുക്കലേക്ക് പോയി.

Verse 28

कथितं वै महद्धृत्तमसुराणां क्षयावहम् । निशम्य मन्युमाविष्टो ह्यागतो भृगुनंदनः

അസുരന്മാരുടെ നാശം വരുത്തിയ ആ മഹാവൃത്താന്തം അറിയിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അത് കേട്ട് ഭൃഗുനന്ദനൻ (ശുക്രൻ) ക്രോധാവേശത്തോടെ അവിടെ എത്തി.

Verse 29

शिष्यैः परिवृतो भूत्वा मृतांस्तानसुरानपि । विद्यया मृतजीविन्या पतितान्समजीवयत्

ശിഷ്യന്മാർ ചുറ്റിനിന്നപ്പോൾ, വീണുമരിച്ചിരുന്ന ആ അസുരന്മാരെയും ‘മൃതസഞ്ജീവിനി’ വിദ്യയാൽ അദ്ദേഹം വീണ്ടും ജീവിപ്പിച്ചു।

Verse 30

निद्रापायगता यद्वदुत्थितास्ते तदाऽसुराः । उत्थितः स बलिः प्राह भार्गवं ह्यमितद्युतिम्

നിദ്ര മാറിയതുപോലെ ആ അസുരന്മാർ അപ്പോൾ എഴുന്നേറ്റു. എഴുന്നേറ്റ ബലി, അപാര ദ്യുതിയുള്ള ഭാർഗവനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 31

जीवितेन किमद्यैव मम नास्ति प्रयोजनम् । पातितस्त्रिदशेंद्रेण यथा कापुरुषस्तथा

ഇപ്പോൾ എന്റെ ജീവൻകൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? അതിൽ എനിക്ക് ലക്ഷ്യമില്ല—ത്രിദശേന്ദ്രൻ എന്നെ ഭീരുവിനെപ്പോലെ വീഴ്ത്തി।

Verse 32

बलिनोक्तं वचः श्रुत्वा शुक्रो वचनमब्रवीत् । मनस्विनो हि ये शूराः पतंति समरे बुधा

ബലിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശുക്രാചാര്യൻ പറഞ്ഞു—“ഉന്നതചിത്തമുള്ള വീരന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ വീഴുമ്പോൾ, ജ്ഞാനികൾ അവരെയേ സത്യത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠരെന്ന് കരുതുന്നു।”

Verse 33

ये शस्त्रेण हताः सद्यो म्रियमाणा व्रजंति वै । त्रिविष्टपं न संदेह इति वेदानुशासनम्

ശസ്ത്രാഘാതം കൊണ്ട് ഉടൻ പ്രാണം വിടുന്നവർ നിസ്സംശയം ത്രിവിഷ്ടപം (സ്വർഗ്ഗം) പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതാണ് വേദാനുശാസനം।

Verse 34

एवमाश्वासयामास बलिनं भृगुनंदनः । तपस्तताप विविधं दैत्यानां सिद्धिदायकम्

ഇങ്ങനെ ഭൃഗുനന്ദനനായ ശുക്രാചാര്യൻ ബലിയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ദൈത്യർക്കു സിദ്ധി നൽകുന്നവിധം വിവിധ തപസ്സുകൾ അദ്ദേഹം അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 35

तथा दैत्य गताः सर्वे भृगुणा च प्रचोदिताः । पातालमवसन्सर्वे बलिमुख्याः सुखेन वै

അങ്ങനെ ഭൃഗുവംശജനായ ശുക്രന്റെ പ്രേരണയാൽ ബലി മുഖ്യനായ എല്ലാ ദൈത്യരും പാതാളത്തിലേക്ക് പോയി അവിടെ നിശ്ചയമായും സുഖത്തോടെ വസിച്ചു.