Adhyaya 48

Verse 1

नारद उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि सोमनाथमहिं स्फुटम् । शृण्वन्यां कीर्त यिष्यामि पापमोक्षमवाप्नुयात्

നാരദൻ പറഞ്ഞു— ഇനി ഞാൻ സോമനാഥന്റെ മഹിമയെ വ്യക്തമായി പ്രസ്താവിക്കും. അതിനെ ഞാൻ കീർത്തിക്കും; അത് ശ്രവിക്കുന്നവൻ പാപമോചനം പ്രാപിക്കും।

Verse 2

पुरा त्रेतायुगे पार्थ चौडदेशसमुद्भवौ । ऊर्जयंतश्च प्रालेयो विप्रावास्तां महाद्युती

പുരാതന ത്രേതായുഗത്തിൽ, ഹേ പാർഥാ, ചൗഡദേശത്തിൽ ജനിച്ച രണ്ടു മഹാതേജസ്സുള്ള ബ്രാഹ്മണർ ഉണ്ടായിരുന്നു—ഊർജയന്തനും പ്രാലേയനും।

Verse 3

तावेकदा पुराणार्थे श्लोकमेकमपश्यताम् । तं दृष्ट्वा सर्वशास्त्रज्ञावास्तां कंटकितत्वचौ

ഒരു ദിവസം പുരാണാർത്ഥം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ അവർ ഒരു ശ്ലോകം കണ്ടു. അത് കണ്ടപ്പോൾ സർവ്വശാസ്ത്രജ്ഞരായ ആ ഇരുവരും ആനന്ദത്തിൽ രോമാഞ്ചിതരായി।

Verse 4

प्रभासाद्यानि तीर्थानि पुलस्त्यायाह पद्मभूः । न यैस्तत्राप्लुतं चैव किं तैस्तीर्थमुपासितम्

പദ്മഭൂ ബ്രഹ്മാവ് പുലസ്ത്യനോട് പറഞ്ഞു—പ്രഭാസം മുതലായ തീർത്ഥങ്ങൾ അതിപവിത്രം; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യാത്തവർ മറ്റുതീർത്ഥങ്ങൾ ആശ്രയിച്ചിട്ടെന്തു ഫലം?

Verse 5

इति श्लोकं पठित्वा तौ पुनःपुनरभिष्टुतम् । तर्ह्येव च प्रभासाय निःसृतौ स्नातुमुत्तमौ

ആ ശ്ലോകം പാരായണം ചെയ്ത് അവർ ഇരുവരും അതിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും സ്തുതിച്ചു. അന്നുതന്നെ ആ ഉത്തമർ സ്നാനാർത്ഥം പ്രഭാസത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 6

तौ वनानि नदीश्चैव व्यतिक्रम्य शनैःशनैः । महर्षिगणसंकीर्णामुत्तीणौ नर्मदां शिवाम्

അവർ ഇരുവരും പതുക്കെ വനങ്ങളും നദികളും കടന്ന്, മഹർഷിഗണങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ശിവമയമായ പുണ്യ നർമദയെ കടന്നു.

Verse 7

गुप्तक्षेत्रस्य माहात्म्यं महीसागरसंगमम् । तत्र स्नात्वा प्रभासाय तन्मध्येन प्रतस्थतुः

അവർ ഗുപ്തക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും ഭൂമി-സമുദ്ര സംഗമത്തിന്റെ മഹിമയും കേട്ടു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് അതേ വഴിയിലൂടെ പ്രഭാസത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 8

ततो मार्गस्य शून्यत्वात्तृट्क्षुधापीडितौ भृशम् । आस्तां विचेतनौ विप्रौ सिद्धलिंगसमीपतः

വഴി ശൂന്യമായതിനാൽ ആ രണ്ടു ബ്രാഹ്മണർ ദാഹവും വിശപ്പും കൊണ്ട് അത്യന്തം പീഡിതരായി. സിദ്ധലിംഗത്തിന്റെ സമീപത്ത് അവർ ബോധംകെട്ട് കിടന്നു.

Verse 9

सिद्धनाथं नमस्कृत्य संप्रयातौ सुधैर्यतः । क्षुधावेगेन तीव्रेण तृषा मध्यार्कतापितौ

സിദ്ധനാഥനെ നമസ്കരിച്ച് അവർ ധൈര്യത്തോടെ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; എന്നാൽ മധ്യാഹ്നസൂര്യതാപത്തിൽ ചുട്ടുപൊള്ളി, കടുത്ത വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് പീഡിതരായി।

Verse 10

सहसा पतितौ भूमौ स्थूणपादौ विमूर्छितौ । ततो मुहूर्तात्प्रालेय ऊर्जयंतमभाषत

പെട്ടെന്ന് അവർ നിലത്തേക്ക് വീണു; അവരുടെ പാദങ്ങൾ തൂണുകളെപ്പോലെ കട്ടിയായി, അവർ ബോധംകെട്ടു. കുറച്ചുനേരത്തിന് ശേഷം പ്രാലേയൻ ഊർജയന്തനോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 11

किंचिद्विश्वस्य धैर्याच्च सखे किं न श्रुतं त्वया । यथा यथा विवर्णांगो जायते तीर्थयात्रया

സഖേ, ലോകത്തിൽ ആവശ്യമായ ധൈര്യത്തെക്കുറിച്ച് നീ അല്പമെങ്കിലും കേട്ടിട്ടില്ലേ? തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്യുന്തോറും ശരീരം വീണ്ടും വീണ്ടും നിറംകെട്ട് ക്ഷീണിക്കുന്നു।

Verse 12

तथातथा भवेद्दानैर्दीनः सोमेश्वरो हरः । तथाऽस्तां लुंठमानौ तावेवमुक्ते श्रुतेऽपि च

അതുപോലെ ദാനധർമ്മങ്ങളാൽ ദീനജനങ്ങളോടു സോമേശ്വര ഹരൻ പ്രസന്നനാകുന്നു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞും കേട്ടും കഴിഞ്ഞിട്ടും അവർ രണ്ടുപേരും ദൗർബല്യത്തിൽ അവിടെയേ ഉരുളിക്കിടന്നു।

Verse 13

लुंठमानो जगामैव प्रालेयः किंचिदंतरे । उत्थितं सहसा लिंगं भूमिं भित्त्वा सुदुर्दृशम्

ഉരുളിക്കൊണ്ടേ പ്രാലേയൻ അല്പദൂരം നീങ്ങി. അപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് ഭൂമിയെ പിളർത്തി ഒരു ലിംഗം ഉദിച്ചു—കാണുവാൻ അത്യന്തം ഭയങ്കരവും വിസ്മയജനകവും.

Verse 14

खे वाणी चाभवत्तत्र पुष्पवर्षपुरःसरा । प्रालेय तव हेतोस्तु सोमनाथसमं फलम् । उत्थितं सागरतटे लिंगं तिष्ठात्र सुव्रत

അപ്പോൾ പുഷ്പവർഷത്തിന് മുൻപായി ആകാശത്തിൽ ദിവ്യവാണി മുഴങ്ങി— “പ്രാലേയാ! നിന്റെ നിമിത്തം ഇവിടെ ലഭിക്കുന്ന ഫലം സോമനാഥഫലത്തോടു തുല്യമാകും. സമുദ്രതീരത്തിൽ ഉദ്ഭവിച്ച ഈ ലിംഗം ഇവിടെ തന്നേ നിലനിൽക്കട്ടെ, ഹേ സുവ്രതാ!”

Verse 15

प्रालेय उवाच । यद्येवं सत्यमेतच्च तथाप्यात्मा प्रकल्पितः

പ്രാലേയൻ പറഞ്ഞു— “ഇത് സത്യമാണെങ്കിലും, എന്റെ നിശ്ചയം മുൻപേ തന്നെ ദൃഢമായിരിക്കുന്നു।”

Verse 16

प्रभासाय प्रयातव्यं यदाऽमृत्योर्मया स्फुटम् । ततश्चैवोर्ज्जयंतोऽपि मूर्छाभावाल्लुठन्पुरः

“എനിക്ക് പ്രഭാസത്തിലേക്കു പോകേണ്ടതുതന്നെ— ജീവൻ പോയാലും ഈ നിശ്ചയം ഞാൻ വ്യക്തമായി എടുത്തിരിക്കുന്നു।” തുടർന്ന് ഊർജയന്തനും മൂർച്ചാഭാവത്തിൽ ആകപ്പെട്ട് മുന്നോട്ട് ഉരുളിയും ഇഴഞ്ഞും നീങ്ങി।

Verse 17

अपश्यदुत्थितं लिंगं स चैवं प्रत्यपद्यत । ततः प्रत्यक्षतां प्राप्तो भवश्चक्रे तयोर्दृढे

അവൻ ഉദ്ഭവിച്ച ലിംഗം കണ്ടു; അതിന്റെ സത്യത്വം അങ്ങനെ തന്നെ ഗ്രഹിച്ചു. തുടർന്ന് ഭവൻ (ശിവൻ) പ്രത്യക്ഷനായി, അവരുടെ ദൃഢനിശ്ചയം അചഞ്ചലമാക്കി।

Verse 18

दृष्ट्या तनू ततो यातौ प्रभासं शिवसद्म च । तावेतौ सोमनाथौ द्वौ सिद्धेश्वरसमीपतः

പിന്നീട് ദർശനമാത്രത്താൽ അവരുടെ ദേഹങ്ങൾ പ്രഭാസത്തിലേക്കും ശിവസദ്മത്തിലേക്കും കൊണ്ടുപോകപ്പെട്ടു. സിദ്ധേശ്വരന്റെ സമീപത്ത് സ്ഥിതിചെയ്ത അവർ രണ്ടുപേരും ‘ഇരട്ട സോമനാഥർ’ ആയി പ്രസിദ്ധരായി।

Verse 19

ऊर्जयंतः प्रतीच्यां च प्रालेयस्येश्वरोऽपरः । सोमकुडांभसि शनैः स्नात्वार्णवमहीजले

പശ്ചിമ ദിക്കിൽ ബലം നല്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രഭു പ്രാലേയേശ്വരൻ വിരാജിക്കുന്നു. സോമകുടത്തിലെ ജലത്തിൽ, സമുദ്രജലവും ഭൂമിജലവും കലർന്ന പവിത്രജലത്തിൽ മന്ദമായി സ്നാനം ചെയ്യണം।

Verse 20

सोमनाथद्वयं पश्येज्जन्मपापात्प्रमुच्यते । ब्रह्मात्र स्थापयित्वा तु हाटकेश्वर संज्ञितम्

സോമനാഥന്മാരുടെ ദ്വയം ദർശിക്കുന്നവൻ ജന്മം മുതൽ സഞ്ചിതമായ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു. ഇവിടെ ബ്രഹ്മാവ് ‘ഹാടകേശ്വര’ എന്ന നാമത്തിലുള്ള ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 21

महीनगरके लिंगं पातालात्सुमनोहरम् । तुष्टाव देवं प्रयतः स्तुतिं तां शृणु पांडव

മഹീനഗരത്തിൽ പാതാളത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ച അതിമനോഹരമായ ലിംഗം ഉണ്ട്. തുടർന്ന് അവൻ ഏകാഗ്രഭക്തിയോടെ ദേവനെ സ്തുതിച്ചു; ഹേ പാണ്ഡവ, ആ സ്തുതി കേൾക്കുക।

Verse 22

नमस्ते भगवन्रुद्र भास्करामिततेजसे । नमो भवाय रुद्राय रसायांबुमयाय ते

ഹേ ഭഗവൻ രുദ്രാ! സൂര്യനെപ്പോലെ അപരിമിത തേജസ്സുള്ള നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ ഭവ-രുദ്രാ! ഭൂമിയുടെ സാരവും ജലമയവും ആയ നിന്റെ സ്വരൂപത്തിനു പ്രണാമം।

Verse 23

शर्वाय क्षितिरूपाय सदा सुरभिणे नमः । ईशाय वायवे तुभ्यं संस्पर्शाय नमोनमः

ഭൂമിരൂപനും സദാ സുഗന്ധഭരിതനും ജീവദായകനുമായ ശർവനു നമസ്കാരം. ഹേ ഈശാ! വായുരൂപനും സ്പർശതത്ത്വരൂപനും ആയ നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമോ നമഃ।

Verse 24

पशूनां पतये चापि पावकायातितेजसे । भीमाय व्योमरूपाय शब्दमात्राय ते नमः

പശുക്കളുടെ അധിപനായ പശുപതിക്കും, അതിതേജസ്സുള്ള പാവകസ്വരൂപനായ നിനക്കും നമസ്കാരം. ആകാശസ്വരൂപനായ ഭീമനും, ശബ്ദതത്ത്വമാത്രമായ സൂക്ഷ്മസ്വരൂപനായ നിനക്കും നമഃ.

Verse 25

महादेवाय सोमाय अमृताय नमोऽस्तु ते । उग्राय यजमानाय नमस्ते कर्मयोगिने

മഹാദേവാ, സോമാ, അമൃതസ്വരൂപാ—നിനക്കു നമോऽസ്തു. ഉഗ്രനേ, യജമാനനേ, കർമയോഗത്തിൽ യുക്തനായ പ്രഭോ—നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 26

इत्येवं नामभिर्दिव्यैः स्तव एष उदीरितः । यः पठेच्छृणुयाद्वापि पितामहकृतं स्तवम्

ഇങ്ങനെ ദിവ്യനാമങ്ങളാൽ ഈ സ്തവം ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ടു. ആരെങ്കിലും ഇതു പാരായണം ചെയ്യുകയോ കേൾക്കുകയോ ചെയ്താൽ—പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) രചിച്ച ഈ സ്തവം—

Verse 27

हाटकेश्वरलिंगस्य नित्यं च प्रयतो नरः । अष्टमूर्तेः स सायुज्यं लभते नात्र संशयः

നിയമനിഷ്ഠയോടെ നിത്യം ഹാടകേശ്വര-ലിംഗത്തെ ആരാധിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ അഷ്ടമൂർത്തിയായ ശിവനോടു സായുജ്യം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 28

हाटकेश्वरलिंगं च प्रयतो यः स्मरेदपि । तस्य स्याद्वरदो ब्रह्मा तेनेदं स्थापितं जय

നിയമത്തോടെ ഹാടകേശ്വര-ലിംഗത്തെ വെറും സ്മരിച്ചാലും അവനോട് ബ്രഹ്മാവ് വരദനാകും; ഹേ ജയ, കാരണം ഇത് (ലിംഗം) അവൻ തന്നെയാണ് സ്ഥാപിച്ചത്.

Verse 29

एवंविधानि तीर्थानि महीसागरसंगमे । बहूनि संति पुण्यानि संक्षेपाद्वर्णितानि मे

ഭൂമിയും സമുദ്രവും സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് ഇത്തരത്തിലുള്ള അനേകം തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവ മഹാപുണ്യപ്രദങ്ങൾ. ഞാൻ അവയെ സംക്ഷേപമായി മാത്രം വർണ്ണിച്ചു.

Verse 48

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखण्डे स्तम्भतीर्थमाहात्म्ये सोमनाथवृत्तांतवर्णनंनामाष्टचत्वारिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീസ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ പ്രഥമ മാഹേശ്വരഖണ്ഡത്തിലെ കൗമാരികാഖണ്ഡത്തിൽ, സ്തംഭതീർത്ഥമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘സോമനാഥവൃത്താന്തവർണ്ണനം’ എന്ന നാൽപ്പത്തെട്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।