Adhyaya 25

Verse 1

अगस्त्य उवाच । श्रुत्वोंकारकथामेतां महापातकनाशिनीम् । न तृप्तोस्मि विशाखाथ ब्रूहि त्रैविष्टपीं कथाम्

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിശാഖ! മഹാപാതകനാശിനിയായ ഈ ഓംകാരകഥ ശ്രവിച്ചിട്ടും എനിക്ക് തൃപ്തിയില്ല; അതുകൊണ്ട് ത്രൈവിഷ്ടപീ സംബന്ധമായ പുണ്യകഥ എനിക്കു പറയുക।

Verse 2

कथं च कथिता देव्यै देवदेवेन षण्मुख । आविर्भूतिर्महाबुद्धे पुण्या त्रैलोचनी परा

ഹേ ഷൺമുഖാ! ദേവദേവൻ ദേവിയോട് ഇത് എങ്ങനെ പറഞ്ഞു? ഹേ മഹാബുദ്ധിമാനേ, ത്രിലോചനന്റെ ആ പരമപുണ്യമായ അവിർഭാവം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു?

Verse 3

स्कंद उवाच । आकर्णय मुने वच्मि कथां श्रमनिवारिणीम् । यथा देवेन कथितां त्रिविष्टपसमुद्भवाम्

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ, കേൾക്കുക; ക്ഷീണം അകറ്റുന്ന കഥ ഞാൻ പറയുന്നു, ദേവൻ പറഞ്ഞതുപോലെ—ത്രിവിഷ്ടപം (സ്വർഗ്ഗലോകം) നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചത്.

Verse 4

विरजाख्यं हि तत्पीठं तत्र लिंगं त्रिविष्टपम् । तत्पीठदर्शनादेव विरजा जायते नरः

ആ പുണ്യപീഠം ‘വിരജാ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം; അവിടെ ‘ത്രിവിഷ്ടപ’ ലിംഗം നിലകൊള്ളുന്നു. ആ പീഠം ദർശിച്ചതുമാത്രത്തിൽ മനുഷ്യൻ ‘വിരജ’—മലിനതാരഹിതൻ—ആകുന്നു.

Verse 5

तिस्रस्तु संगतास्तत्र स्रोतस्विन्यो घटोद्भव । तिस्रः कल्मषहारिण्यो दक्षिणे हि त्रिलोचनात्

ഹേ ഘടോദ്ഭവ (അഗസ്ത്യ)! അവിടെ മൂന്ന് പ്രവാഹിനീധാരകൾ സംഗമിക്കുന്നു—മൂന്നും കല്മഷം ഹരിക്കുന്നവ—ത്രിലോചനന്റെ തെക്കുഭാഗത്താണ് അവ.

Verse 6

स्रोतोमूर्तिधराः साक्षाल्लिंगस्नपनहेतवे । सरस्वत्यथ कालिंदी नर्मदा चातिशर्मदा

അവ സ്രോതസ്സുരൂപത്തിൽ സാക്ഷാൽ പ്രത്യക്ഷമായി, ലിംഗസ്നാനത്തിനായാണ്: സരസ്വതി, കാലിന്ദി (യമുന), നർമദാ—അതിശയ ശാന്തിയും മംഗളവും നൽകുന്നവൾ.

Verse 7

तिस्रोपि हि त्रिसंध्यं ताः सरितः कुंभपाणयः । स्नपयंति महाधाम लिंगं त्रैविष्टपं महत्

ആ മൂന്നു നദികളും കൈകളിൽ കുംഭങ്ങൾ ധരിച്ചു പ്രാതഃ‑മധ്യാഹ്ന‑സായം ത്രിസന്ധ്യകളിൽ മഹാധാമമായ ത്രൈവിഷ്ടപ മഹാലിംഗത്തിന് അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു।

Verse 8

लिंगानि परितस्ताभिः स्वनाम्नास्थापि तान्यपि । तेषां संदर्शनात्पुंसां तासां स्नानफलं भवेत्

അവ (നദികൾ) അതിന്റെ ചുറ്റും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ നാമധേയമുള്ള ലിംഗങ്ങളും സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്; അവയെ ദർശിക്കുന്നതുമാത്രം മനുഷ്യർക്കു ആ നദികളിൽ സ്നാനഫലം നൽകുന്നു।

Verse 9

सरस्वतीश्वरं लिंगं दक्षिणेन त्रिविष्टपात् । सारस्वतं पदं दद्याद्दृष्टं स्पृष्टं च जाड्यहृत्

ത്രൈവിഷ്ടപത്തിന്റെ തെക്കായി സരസ്വതീശ്വര ലിംഗം ഉണ്ട്; അതിന്റെ ദർശനവും സ്പർശവും സാരസ്വതപദം (വിദ്യ‑വാക്പാടവം) നൽകുകയും ജാഡ്യം നീക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 10

यमुनेशं प्रतीच्यां च नरैर्भक्त्या समर्चितम् । अपि किल्बिषवद्भिश्च यमलोकनिवारणम्

പടിഞ്ഞാറായി യമുനേശ ലിംഗം ഉണ്ട്; ജനങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കുന്നു; പാപഭാരമുള്ളവർക്കും ഇത് യമലോകം തടയുന്നു।

Verse 11

दृष्टं त्रिलोचनात्प्राच्यां नर्मदेशं सुशर्मदम् । तल्लिंगार्चनतो नृणां गर्भवासो निषिध्यते

ത്രിലോചനത്തിന്റെ കിഴക്കായി നർമദേശ ലിംഗം ഉണ്ട്, അത് മഹാക്ഷേമം നൽകുന്നു; ആ ലിംഗാരാധനയാൽ മനുഷ്യരുടെ ഗർഭവാസം (പുനർജന്മം) നിരോധിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 12

स्नात्वा पिलिपिला तीर्थे त्रिविष्टपसमीपतः । दृष्ट्वा त्रिलोचनं लिंगं किं भूयः परिशोचति

ത്രിവിഷ്ടപസമീപത്തെ പിലിപിലാ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ത്രിലോചന ലിംഗം ദർശിച്ചാൽ പിന്നെ ആരാണ് വീണ്ടും ദുഃഖിക്കുക?

Verse 13

त्रिविष्टपस्य लिंगस्य स्मरणादपि मानवः । त्रिविष्टप पतिर्भूयान्नात्र कार्या विचारणा

ത്രിവിഷ്ടപ ലിംഗത്തെ സ്മരണമാത്രം ചെയ്താലും മനുഷ്യൻ സ്വർഗത്തിന്റെ അധിപതിയാകുന്നു; ഇതിൽ സംശയമോ വിചാരണമോ വേണ്ട.

Verse 14

त्रिविष्टपस्य द्रष्टारः स्रष्टारः स्युर्न संशयः । कृतकृत्यास्त एवात्र त एवात्र महाधियः

ത്രിവിഷ്ടപ (ലിംഗ) ദർശിക്കുന്നവർ സ്രഷ്ടാക്കളായി തന്നെ മാറുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. അവർ തന്നെയാണ് ഇവിടെ കൃതകൃത്യർ; അവർ തന്നെയാണ് ഇവിടെ മഹാധികൾ.

Verse 15

आनंदकानने लिंगं प्रणतं यैस्त्रिविष्टपम् । त्रिलोचनस्य नामापि यैः श्रुतं शुद्धबुद्धिभिः

ആനന്ദകാനനത്തിൽ ശുദ്ധബുദ്ധിയോടെ ത്രിവിഷ്ടപ ലിംഗത്തിന് പ്രണാമം ചെയ്തവരും, ത്രിലോചനന്റെ നാമം പോലും ശ്രവിച്ചവരും—അവർ ധന്യർ.

Verse 16

सप्तजन्मार्जितात्पापात्ते पूता नात्र संशयः । पृथिव्यां यानि लिंगानि तेषु दृष्टेषु यत्फलम्

അവർ ഏഴ് ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങളിൽ നിന്നുപോലും ശുദ്ധരാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഭൂമിയിലെ എല്ലാ ലിംഗങ്ങളും ദർശിച്ചതിന് ലഭിക്കുന്ന ഫലം, അതേ ഫലം ഇവിടെ ലഭിക്കുന്നു.

Verse 17

तत्स्यात्रिविष्टपे दृष्टे काश्यां मन्ये ततोधिकम् । काश्यां त्रिविष्टपे दृष्टे दृष्टं सर्वं त्रिविष्टपम्

ത്രിവിഷ്ടപം (സ്വർഗ്ഗം) ദർശനം നിശ്ചയമായും മഹാഫലപ്രദം; എങ്കിലും കാശിയിൽ അതിന്റെ ദർശനം അതിലും ശ്രേഷ്ഠമെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു. കാരണം കാശിയിൽ ത്രിവിഷ്ടപം ദർശിച്ചാൽ സമസ്ത സ്വർഗ്ഗവും ദർശിച്ചതുപോലെ ആകുന്നു.

Verse 18

क्षणान्निर्धूत पापोसौ न पुनर्गर्भभाग्भवेत । स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वावभृथवान्स च

ക്ഷണമാത്രത്തിൽ അവന്റെ പാപങ്ങൾ നീങ്ങി പോകുന്നു; അവൻ വീണ്ടും ഗർഭഭാഗി (പുനർജന്മം) ആകുകയില്ല. അവൻ സർവതീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്തവനെയും സർവ അവഭൃതസ്നാനങ്ങൾ ചെയ്തവനെയും പോലെ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 19

यो वै पिलिपिला तीर्थे स्नात्वोत्तरवहांभसि । सरित्त्रयं महापुण्यं यत्र साक्षाद्वसेत्सदा

പിലിപിലാ-തീർത്ഥത്തിൽ ഉത്തരവാഹിനിയായ പ്രവാഹജലത്തിൽ ആരെങ്കിലും സ്നാനം ചെയ്താൽ, അവിടെ സാക്ഷാൽ എന്നും മഹാപുണ്യപ്രദമായ മൂന്ന് പുണ്യനദികളുടെ സംഗമം വസിക്കുന്നു.

Verse 20

तत्र श्राद्धादिकं कृत्वा गयायां किं करिष्यति । स्नात्वा पिलिपिला तीर्थे कृत्वा वै पिंडपातनम्

അവിടെ തന്നേ ശ്രാദ്ധാദി കർമങ്ങൾ ചെയ്താൽ ഗയയിൽ പോയി പിന്നെ എന്ത് ചെയ്യണം? പിലിപിലാ-തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് വിധിപൂർവ്വം പിണ്ഡദാനം (പിണ്ഡപാതനം) ചെയ്താൽ കർത്തവ്യം പൂർത്തിയാകുന്നു.

Verse 21

दृष्ट्वा त्रिविष्टपं लिंगं कोटितीर्थफलं लभेत् । यदन्यत्रार्जितं पापं तत्काशी दर्शनाद्व्रजेत्

ത്രിവിഷ്ടപ-ലിംഗ ദർശനം കൊണ്ട് കോടി തീർത്ഥഫലം ലഭിക്കുന്നു. മറ്റിടങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപം കാശീ ദർശനമാത്രത്താൽ തന്നെ നശിക്കുന്നു.

Verse 22

काश्यां तु यत्कृतं पापं तत्पैशाचपदप्रदम् । प्रमादात्पातकं कृत्वा शंभोरानंदकानने

കാശിയിൽ ചെയ്യുന്ന ഏതു പാപവും പിശാചപദം നൽകുന്നതാകുന്നു. ശംഭുവിന്റെ ആനന്ദ-കാനനത്തിൽ അശ്രദ്ധയാൽ ആരെങ്കിലും മഹാപാതകം ചെയ്താൽ…

Verse 23

दृष्ट्वा त्रिविष्टपं लिंगं तत्पापमपि हास्यति । सर्वस्मिन्नपि भूपृष्ठे श्रेष्ठमानंदकाननम्

ത്രിവിഷ്ടപ-ലിംഗം ദർശിച്ചാൽ ആ പാപവും നശിക്കുന്നു. സമസ്ത ഭൂതലത്തിലും ആനന്ദ-കാനനമാണ് ശ്രേഷ്ഠം.

Verse 24

तत्रापि सर्वतीर्थानि ततोप्योंकारभूमिका । ओंकारादपि सल्लिंगान्मोक्षवर्त्म प्रकाशकात्

അവിടെയും എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും ഉണ്ട്; എന്നാൽ അവയെക്കാളും ഉന്നതം ഓംകാര-ഭൂമിക. ഓംകാരത്തേക്കാളും ശ്രേഷ്ഠം മോക്ഷപഥം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന ആ ശുഭ ലിംഗം.

Verse 25

अतिश्रेष्ठतरं लिंगं श्रेयोरूपं त्रिलोचनम्

അത്യന്തം ശ്രേഷ്ഠമായ ലിംഗം ത്രിലോചനമാണ്—അത് ശ്രേയസ്, പരമ കല്യാണത്തിന്റെ സ്വരൂപം.

Verse 26

तेजस्विषु यथा भानुर्दृश्येषु च यथा शशी । तथा लिंगेषु सर्वेषु परं लिंगं त्रिलोचनम्

തേജസ്വികളിൽ സൂര്യൻപോലെയും ദൃശ്യങ്ങളിൽ ചന്ദ്രൻപോലെയും—എല്ലാ ലിംഗങ്ങളിലുമുള്ള പരമ ലിംഗം ത്രിലോചനമാണ്.

Verse 27

त्रिलोचनार्चकानां सा पदवी न दवीयसी । परं निर्वाणपद्माया महासौख्यैकशेवधेः

ത്രിലോചനനെ ആരാധിക്കുന്നവർ പ്രാപിക്കുന്ന പദവി ദൂരമല്ല; അതുതന്നെ പരമധാമം—നിർവാണപദ്മം, മഹാസൗഖ്യത്തിന്റെ ഏക നിധി।

Verse 28

सकृत्त्रिलोचनार्चातो यच्छ्रेयः समुपार्ज्यते । न तदा जन्मसंपूंज्य लिंगान्यन्यानि लभ्यते

ത്രിലോചനനെ ഒരിക്കൽ മാത്രം ആരാധിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്ന പരമശ്രേയസ് ലഭിച്ചാൽ, മറ്റു ലിംഗങ്ങൾ തേടി ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളുടെ സഞ്ചയം വേണ്ടതില്ല।

Verse 29

काश्यां त्रिलोचनं लिंगं येर्चयंति महाधियः । तेर्च्यास्त्रिभुवनौकोभिर्ममप्रीतिमभीप्सुभिः

കാശിയിൽ ത്രിലോചനലിംഗത്തെ ആരാധിക്കുന്ന മഹാധീമാന്മാർ, എന്റെ പ്രീതിയെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ത്രിഭുവനവാസികളാൽ തന്നെ പൂജ്യരാകുന്നു।

Verse 30

कृत्वापि सर्वसंन्यासं कृत्वा पाशुपतव्रतम् । नियमेभ्यः स्खलित्वापि कुतो बिभ्यति मानवाः

സർവ്വസന്ന്യാസം സ്വീകരിച്ചും, പാശുപതവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചും—നിയമങ്ങളിൽ എവിടെയെങ്കിലും സ്ഖലനം സംഭവിച്ചാലും—ഇത്തരം ആശ്രയം ഉള്ളപ്പോൾ മനുഷ്യർ എന്തിന് ഭയപ്പെടണം?

Verse 31

विद्यमाने महालिंगे महापापौघहारिणि । त्रिविष्टपे पुण्यराशौ मोक्षनिक्षेपसद्मनि

മഹാലിംഗം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ—മഹാപാപപ്രവാഹങ്ങളെ ഹരിക്കുന്നതു—കാശി എന്ന ദിവ്യക്ഷേത്രത്തിൽ പുണ്യരാശിയായി, മോക്ഷനിക്ഷേപസദ്മമായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 32

समभ्यर्च्य महालिंगं सकृदेव त्रिलोचनम् ऽ । मुच्यते कलुषैः सर्वैरपिजन्मशतार्जितैः

മഹാലിംഗമായ ത്രിലോചനനെ വിധിപൂർവ്വം ഒരിക്കൽ പോലും ആരാധിച്ചാൽ, നൂറു ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച എല്ലാ കലുഷതകളിൽ നിന്നും മോചിതനാകുന്നു.

Verse 33

ब्रह्महापि सुरापो वा स्तेयी वा गुरुतल्पगः । तत्संयोग्यपि वा वर्षं महापापी प्रकीर्तितः

ബ്രാഹ്മണഹന്താവ്, മദ്യപാനി, കള്ളൻ, ഗുരുശയ്യ ലംഘിക്കുന്നവൻ—ഇവരിൽ ആരായാലും; കൂടാതെ അത്തരം പാപിയുമായി ഒരു വർഷം സഹവസിക്കുന്നവനും ‘മഹാപാപി’ എന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 34

परदाररतश्चापि परहिंसा रतोपि वा । परापवादशीलोपि तथा विस्रंभघातकः

പരസ്ത്രീയിൽ ആസക്തൻ, പരഹിംസയിൽ രതൻ, പരനിന്ദയിൽ പതിവുള്ളവൻ, കൂടാതെ വിശ്വാസഘാതകൻ—ഇവരും ഇവിടെ ഘോരപാപികളായി എണ്ണപ്പെടുന്നു.

Verse 35

कृतघ्नोपि भ्रूणहापि वृषलीपतिरेव वा । मातापितृगुरुत्यागी वह्निदो गरदोपि वा

കൃതഘ്നൻ, ഭ്രൂണഹന്താവ്, വൃഷലീഭർത്താവ്, മാതാപിതൃഗുരുത്യാഗി, അഗ്നിദാതാവ് (തീ കൊളുത്തുന്നവൻ), കൂടാതെ വിഷദാതാവ്—ഇവരും ഇവിടെ മഹാപാപികളായി എണ്ണപ്പെടുന്നു.

Verse 36

गोघ्नः स्त्रीघ्नोपि शूद्रघ्नः कन्यादूषयितापि च । क्रूरो वा पिशुनो वापि निजधर्मपराङ्मुखः

ഗോഹന്താവ്, സ്ത്രീഹന്താവ്, ശൂദ്രഹന്താവ്, കന്യാദൂഷകൻ; അല്ലെങ്കിൽ ക്രൂരൻ, പിശുനൻ (ചാടിക്കാരൻ), കൂടാതെ സ്വധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വിമുഖൻ—ഇവരെല്ലാം ഇവിടെ ഘോരപാപികളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

Verse 37

निंदको नास्तिको वापि कूटसाक्ष्यप्रवादकः । अभक्ष्यभक्षको वापि तथाऽविक्रेय विक्रयी

ആരെങ്കിലും നിന്ദകനായാലും, നാസ്തികനായാലും, കള്ളസാക്ഷ്യം പ്രചരിപ്പിക്കുന്നവനായാലും, അഭക്ഷ്യം ഭക്ഷിക്കുന്നവനായാലും, അല്ലെങ്കിൽ വിൽക്കരുതാത്തതും വിൽക്കുന്നവനായാലും—

Verse 38

इत्यादि पापशीलोपि मुक्त्वैकं शिवनिंदकम । पापान्निष्कृतिमाप्नोति नत्वा लिंगं त्रिलोचनम्

ഇത്തരം പാപങ്ങളിൽ പതിഞ്ഞവനായാലും—ഒന്നേ ഒന്നിനെ, അതായത് ശിവനിന്ദയെ, ഉപേക്ഷിച്ചാൽ—ത്രിനേത്രനായ പ്രഭുവിന്റെ ലിംഗത്തിന് നമസ്കരിച്ച് പാപമോചനം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 39

शिवनिंदारतो मूढः शिवशास्त्रविनिंदकः । तस्य नो निष्कृतिर्दृष्टा क्वापि शास्त्रेपि केनचित्

എന്നാൽ ശിവനിന്ദയിൽ രമിച്ച് ശിവശാസ്ത്രങ്ങളെയും നിന്ദിക്കുന്ന മൂഢനു—ഏതൊരു ശാസ്ത്രത്തിലും, ആരാലും, എവിടെയും പ്രായശ്ചിത്തം കാണപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 40

आत्मघाती स विज्ञेयः सदा त्रैलोक्यघातकः । शिवनिंदां विधत्ते यः स नाभाष्योऽधमाधमः

ശിവനിന്ദ ചെയ്യുന്നവനെ ആത്മഘാതിയെന്നു അറിയുക; അവൻ സദാ ത്രൈലോക്യഘാതകൻ. അവൻ അധമന്മാരിലും അധമൻ; അവനോട് സംസാരിക്കലും യോജ്യമല്ല.

Verse 41

शिवनिंदारता ये च शिवभक्तजनेष्वपि । ते यांति नरके घोरे यावच्चंद्रदिवाकरौ

ശിവനിന്ദയിൽ രതരായി ശിവഭക്തജനങ്ങളെയും നിന്ദിക്കുന്നവർ—ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നിലനിൽക്കുന്നത്ര കാലം ഘോര നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 42

शैवाः पूज्याः प्रयत्नेन काश्या मोक्षमभीप्सुभिः । तेष्वर्चितेष्वपि शिवः प्रीतो भवत्यसंशयः

കാശിയിൽ മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ശൈവരെ പരിശ്രമപൂർവം പൂജിക്കണം; അവർ പൂജിക്കപ്പെടുമ്പോൾ സ്വയം ശിവൻ സംശയമില്ലാതെ പ്രസന്നനാകുന്നു।

Verse 43

सर्वेषामिह पापानां प्रायश्चित्तचिकीर्षया । निःशंकैरेव वक्तव्यं प्रमाणज्ञैरिदं वचः

ഇവിടെ എല്ലാ പാപങ്ങൾക്കും പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യുവാൻ, പ്രമാണങ്ങളെ അറിയുന്നവർ ഈ വചനം സംശയമില്ലാതെ പ്രസ്താവിക്കണം।

Verse 44

पुरश्चरणकामश्चेद्भीतोसि यदि पापतः । मन्यसे यदि नः सत्यं वाक्यशास्त्रप्रमाणतः

നിനക്ക് പുരശ്ചരണം ചെയ്യുവാൻ ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ, പാപം കാരണം ഭീതനാണെങ്കിൽ, വാക്യവും ശാസ്ത്രപ്രമാണവും പ്രകാരം ഞങ്ങളുടെ വചനം സത്യമെന്ന് കരുതുന്നുവെങ്കിൽ—

Verse 45

ततः सर्वं परित्यज्य कृत्वा मनसि निश्चयम् । आनंदकाननं याहि यत्र विश्वेश्वरः स्वयम्

അപ്പോൾ എല്ലാം പരിത്യജിച്ച്, ഹൃദയത്തിൽ ദൃഢനിശ്ചയം ഉറപ്പാക്കി, ആനന്ദകാനനത്തിലേക്ക് പോകുക; അവിടെ സ്വയം വിശ്വേശ്വരൻ വിരാജിക്കുന്നു।

Verse 46

यत्र क्षेत्रप्रविष्टानां नराणां निश्चितात्मनाम् । न बाधतेऽघनिचयः प्राप्येत च परोवृषः

ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ പ്രവേശിച്ചവരെ പാപങ്ങളുടെ കൂമ്പാരം പീഡിപ്പിക്കുകയില്ല; പരമ വൃഷഭനായ ശിവനെ അവർ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 47

तत्राद्यापि महातीर्थं त्रिस्रोतस्यतिनिर्मले । पुण्ये पिलिपिलानाम्नि त्रिसरित्परिसेविते

അവിടെ ഇന്നും ത്രിസ്രോതസ്‌ (മൂന്നു പ്രവാഹങ്ങളുടെ സംഗമം) എന്ന അതിനിർമ്മല മഹാതീർത്ഥം നിലനിൽക്കുന്നു—‘പിലിപിലാ’ എന്ന പുണ്യസ്ഥലം, മൂന്നു നദികളുടെ സേവനത്താൽ പാവനമായത്।

Verse 48

त्रिलोचनाक्षिविक्षेप परिक्षिप्त महैनसि । स्नात्वा गृह्योक्तविधिना तर्पणीयान्प्रतर्प्य च

ത്രിലോചന പ്രഭുവിന്റെ ഒരു ദൃഷ്ടിമാത്രത്തിൽ മഹാപാപം അകറ്റപ്പെടുന്ന ആ സ്ഥലത്ത്, ഗൃഹ്യവിധിപ്രകാരം സ്നാനം ചെയ്ത് തർപ്പണീയരായ പിതൃകൾക്കും ദേവന്മാർക്കും തർപ്പണം അർപ്പിക്കണം।

Verse 49

दत्त्वा देयं यथाशक्ति वित्तशाठ्यविवर्जितः । दृष्ट्वा त्रिविष्टपं लिंगं समभ्यर्च्यातिभक्तितः

തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ദാനം നൽകി, ധനത്തിലെ കൃപണത വിട്ട്, ത്രിവിഷ്ടപ (സ്വർഗീയ) ലിംഗം ദർശിച്ച് അതിനെ അത്യന്തം ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കണം।

Verse 50

गंधाद्यैर्विविधैर्माल्यैः पंचामृतपुरःसरैः । धूपैर्दीपैः सनैवेद्यैर्वासोभिर्बहुभूषणैः

സുഗന്ധാദി വിവിധ ഉപചാരങ്ങളാൽ, നാനാവിധ മാല്യങ്ങളാൽ, മുൻപായി പഞ്ചാമൃതം അർപ്പിച്ച്; ധൂപദീപങ്ങളും നൈവേദ്യവും സഹിതം; വസ്ത്രങ്ങളും പലാഭരണങ്ങളും കൊണ്ട്—

Verse 51

पूजोपकरणैर्द्रव्यैर्घंटादर्पणचामरैः । चित्रध्वजपताकाभिर्नृत्यवाद्यसुगायनैः

പൂജോപകരണ ദ്രവ്യങ്ങളാൽ—ഘണ്ട, ദർപ്പണം, ചാമരം എന്നിവയോടെ; വർണ്ണാഭമായ ധ്വജ-പതാകകളോടെ; നൃത്തം, വാദ്യം, മധുരഗാനത്തോടെ—

Verse 52

जपैः प्रदक्षिणाभिश्च नमस्कारैर्मुदायुतैः । परिचारकसंतोषैः कृत्वेति परिपूजनम्

മന്ത്രജപം, പ്രദക്ഷിണം, ആനന്ദഭരിത നമസ്കാരം, കൂടാതെ യഥോചിത സേവാ-ദാനങ്ങളാൽ പരിചാരകരെ സന്തോഷിപ്പിക്കൽ—ഇങ്ങനെ പൂർണ്ണപൂജ സമാപിക്കുന്നു.

Verse 53

ब्राह्मणान्वाचयेत्पश्चान्निष्पापोहमिति ब्रुवन् । एवं कुर्वन्नरः प्राज्ञो निरेना जायते क्षणात्

അതിനുശേഷം ബ്രാഹ്മണന്മാരാൽ പാരായണം/ആശീർവചനം നടത്തിച്ച് ‘ഞാൻ നിഷ്പാപൻ’ എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്ന പ്രാജ്ഞൻ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ഋണബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകും.

Verse 54

ततः पंचनदे स्नात्वा मणिकर्णी ह्रदे ततः । ततो विश्वेशमभ्यर्च्य प्राप्नोति सुकृतं महत्

പിന്നീട് പഞ്ചനദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, തുടർന്ന് മണികർണീ ഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്; ശേഷം വിശ്വേശ്വരനെ അഭ്യർചിച്ച് മഹത്തായ പുണ്യസമ്പത്ത് പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 55

प्रायश्चित्तमिदं प्रोक्तं महापापविशोधनम् । नास्तिके न प्रवक्तव्यं काशीमाहात्म्य निंदके

ഇത് മഹാപാപങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന പ്രായശ്ചിത്തമെന്നു പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. നാസ്തികനോടും കാശീമാഹാത്മ്യം നിന്ദിക്കുന്നവനോടും ഇത് പറയരുത്.

Verse 57

क्षमां प्रदक्षिणीकृन्य यत्फलं सम्यगाप्यते । प्रदोषे तत्फलं काश्यां सप्तकृत्वस्त्रिलोचने

‘ക്ഷമാ-പ്രദക്ഷിണ’ ശരിയായ വിധിയിൽ ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഏതാണ്, അതേ ഫലം കാശിയിൽ ത്രിലോചന സന്നിധിയിൽ പ്രദോഷകാലത്ത് ഏഴു പ്രാവശ്യം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്നു.

Verse 58

भुजंगमेखलं लिंगं काश्यां दृष्ट्वा त्रिविष्टपम् । जन्मांतरेपि मुक्तः स्यादन्यत्र मरणे सति

കാശിയിൽ ഭുജംഗമേഖലയാൽ അലങ്കൃതമായ ത്രിവിഷ്ടപ ലിംഗം ദർശിച്ചാൽ, മരണം മറ്റെവിടെയായാലും, അടുത്ത ജന്മത്തിലും മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 59

अन्यत्र सर्वलिंगेषु पुण्यकालो विशिष्यते । त्रिविष्टपे पुण्यकालः सदा रात्रिदिवं नृणाम्

മറ്റിടങ്ങളിലെ എല്ലാ ലിംഗങ്ങളിലും പുണ്യകാലം പ്രത്യേക സമയങ്ങളിൽ മാത്രമേ വിശേഷമാകൂ; എന്നാൽ ത്രിവിഷ്ടപത്തിൽ മനുഷ്യർക്കു പുണ്യകാലം എപ്പോഴും—രാത്രിയും പകലും—ആകുന്നു।

Verse 60

लिंगान्योंकारमुख्यानि सर्वपापप्रकृंत्यलम् । परं त्रैलोचनी शक्तिः काचिदन्यैव पार्वति

ഓംകാരാദി മറ്റു ലിംഗങ്ങളും ഉണ്ട്; അവ സർവ്വപാപങ്ങൾ ഛേദിക്കാൻ സമർത്ഥമാണ്. എന്നാൽ, ഹേ പാർവതി, ത്രൈലോചനീ (ത്രിലോചന) യുടെ പരമശക്തി സത്യത്തിൽ വേറിട്ടതും വിശിഷ്ടവുമാണ്।

Verse 61

यतः सर्वेषु लिंगेषु लिंगमेतदनुत्तमम् । तत्कारणं शृण्व पर्णे कर्णे कुरु वदाम्यहम्

കാരണം എല്ലാ ലിംഗങ്ങളിലും ഈ ലിംഗം അനുത്തമമാണ്; ഹേ പാർവതി, അതിന്റെ കാരണം കേൾക്കുക—ചെവി കൊടുത്തു കേൾക്കുക—ഞാൻ പറയുന്നു।

Verse 62

पुरा मे योगयुक्तस्य लिंगमेतद्भुवस्तलात् । उद्भिद्य सप्तपातालं निरगात्पुरतो महत्

പൂർവ്വം ഞാൻ യോഗത്തിൽ ലീനനായിരിക്കുമ്പോൾ, ഈ മഹത്തായ ലിംഗം ഭൂതലം ഭേദിച്ച്, സപ്തപാതാളങ്ങളെ തുളച്ച്, എന്റെ മുമ്പിൽ ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 63

अस्मिंल्लिगे पुरा गौरि सुगुप्तं तिष्ठता मया । तुभ्यं नेत्रत्रयं दत्तं निरैक्षिष्ठास्तथोत्तमम्

ഹേ ഗൗരീ! ഈ ലിംഗത്തിനുള്ളിൽ ഞാൻ പൂർവ്വം ഗൂഢമായി നിലകൊണ്ടിരിക്കെ നിനക്ക് ത്രിനേത്രം ദാനം ചെയ്തു; അപ്പോൾ നീ ആ പരമോത്തമ സ്വരൂപം ദർശിച്ചു।

Verse 65

त्रिलोचनस्य ये भक्तास्तेपि सर्वे त्रिलोचनाः । मम पारिषदास्ते तु जीवन्मुक्ताऽस्त एव हि

ത്രിലോചനന്റെ ഭക്തരായവർ എല്ലാവരും ത്രിലോചനരായി മാറുന്നു; അവർ എന്റെ പാരിഷദന്മാർ, സത്യമായി ദേഹത്തിൽ തന്നെയിരിക്കെ ജീവന്മുക്തർ.

Verse 66

त्रिलोचनस्य लिंगस्य महिमानं न कश्चन । सम्यग्वेत्ति महेशानि मयैव परिगोपितम्

ഹേ മഹേശാനീ! ത്രിലോചന ലിംഗത്തിന്റെ മഹിമയെ ആരും പൂർണ്ണമായി അറിയുന്നില്ല; അതിനെ ഞാൻ ഒരുത്തൻ മാത്രം ഗൂഢമായി സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 67

शुक्लराधतृतीयायां स्नात्वा पैलिपिले ह्रदे । उपोषणपरा भक्त्या रात्रौ जागरणान्विताः

ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ തൃതീയയിൽ പൈലിപില ഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ഭക്തിയോടെ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച്, രാത്രിയിൽ ജാഗരണത്തോടെ ഇരിക്കണം।

Verse 68

त्रिलोचनं पूजयित्वा प्रातः स्नात्वापि तत्र वै । पुनर्लिंगं समभ्यर्च्य दत्त्वा धर्मघटानपि

ത്രിലോചനനെ പൂജിച്ച്, പ്രഭാതത്തിൽ അവിടെ തന്നേ വീണ്ടും സ്നാനം ചെയ്ത്; പിന്നെ ലിംഗത്തെ വീണ്ടും വിധിപൂർവ്വം അർച്ചിച്ച്, ധർമ്മഘടങ്ങളും ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 69

सान्नान्सदक्षिणान्देवि पितॄनुद्दिश्य हर्षिताः । विधाय पारणं पश्चाच्छिवभक्तजनैः सह

ഹേ ദേവി, പിതൃന്മാരെ ഉദ്ദേശിച്ച് ആനന്ദത്തോടെ പക്വാന്നവും ദക്ഷിണയും അർപ്പിച്ച്, പിന്നെ ശിവഭക്തജനങ്ങളോടൊപ്പം വിധിപൂർവ്വം പാരണവും നിർവഹിക്കുന്നു.

Verse 70

विसृज्य पार्थिवं देहं तेन पुण्येन नोदिताः । भवंति देवि नियतं गणा मम पुरोगमाः

ഹേ ദേവി, ആ പുണ്യപ്രേരണയാൽ അവർ പാർത്ഥിവ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, നിശ്ചയമായും എന്റെ മുൻപോടുന്ന ഗണങ്ങളായി (പരിചാരകരായി) മാറുന്നു.

Verse 71

तावद्धमंति संसारे देवा मर्त्या महोरगाः । गौरि यावन्न पश्यंति काश्यां लिंगं त्रिलोचनम्

ഹേ ഗൗരി, ദേവന്മാരും മർത്ത്യരും മഹോരഗങ്ങളും—കാശിയിൽ ത്രിനേത്രന്റെ ലിംഗം ദർശിക്കുവോളം സംസാരത്തിൽ അലഞ്ഞു കഷ്ടപ്പെടുന്നു.

Verse 72

सकृत्त्रिविष्टपं दृष्ट्वा स्नात्वा पैलिपिले ह्रदे । न जातुः मातुस्तनपो जायते जंतुरत्र हि

ത്രിവിഷ്ടപനെ ഒരിക്കൽ ദർശിച്ച് പൈലിപില ഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ, ഇവിടെ ആ ജീവൻ പിന്നെ ഒരിക്കലും മാതൃസ്തനപാനിയായ ജന്മമായി (പുനർജന്മമായി) ജനിക്കുകയില്ല.

Verse 73

प्रतिमासं सदाष्टम्यां चतुर्दश्यां च भामिनि । आयांति सर्वतीर्थानि द्रष्टुं देवं त्रिविष्टपम्

ഹേ ഭാമിനി, പ്രതിമാസം അഷ്ടമിയിലും ചതുര്ദശിയിലും സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളും ത്രിവിഷ്ടപ ദേവനെ ദർശിക്കാനായി വരുന്നു.

Verse 74

त्रिविष्टपाद्दक्षिणतः स्नातः पैलिपिलेंऽभसि । तत्र संध्यामुपास्यैकां राजसूयफलं लभेत्

ത്രിവിഷ്ടപത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തെ പൈലിപില ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് അവിടെ ഒരിക്കൽ സന്ധ്യോപാസന ചെയ്താൽ രാജസൂയ യാഗഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 75

पादोदकाख्यस्तत्रैव कूपः पापविनाशकः । प्राश्य तस्योदकं मर्त्यो न मर्त्यो जायते पुनः

അവിടെയേ ‘പാദോദക’ എന്ന പാപനാശക കിണർ ഉണ്ട്. അതിലെ ജലം ആചമനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ വീണ്ടും മർത്ത്യജന്മം പ്രാപിക്കുകയില്ല।

Verse 76

तस्य लिंगस्य पार्श्वे तु संति लिंगान्यनेकशः । कैवल्यदानि तान्यत्र दर्शनात्स्पर्शनादपि

ആ ലിംഗത്തിന്റെ സമീപത്ത് അനേകം ലിംഗങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഇവിടെ അവ കൈവല്യം നൽകുന്നു—ദർശനത്തിലൂടെയും, സ്പർശത്തിലൂടെയും പോലും।

Verse 77

तत्र शांतनवं लिंगं गंगातीरे प्रतिष्ठितम् । तद्दृष्ट्वा शांतिमाप्नोति नरः संसारतापितः

അവിടെ ഗംഗാതീരത്ത് പ്രതിഷ്ഠിതമായ ‘ശാന്തനവ’ ലിംഗം ഉണ്ട്. അത് ദർശിച്ചാൽ സംസാരതാപത്തിൽ ദഹിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ശാന്തി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 78

तद्दक्षिणे महालिंगं मुने भीष्मेश संज्ञितम् । कलिः कालश्च कामश्च बाधंते न तदीक्षणात्

അതിന്റെ തെക്കുവശത്ത്, ഹേ മുനേ, ‘ഭീഷ്മേശ’ എന്ന മഹാലിംഗം ഉണ്ട്. അതിന്റെ ദർശനമാത്രത്തിൽ കലി, കാലം, കാമം എന്നിവ പീഡിപ്പിക്കുകയില്ല।

Verse 79

तत्प्रतीच्यां महालिंगं द्रोणेश इति कीर्तितम् । यल्लिंगपूजनाद्द्रोणो ज्योतीरूपं पुनर्दधौ

അതിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ‘ദ്രോണേശ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ മഹാലിംഗം നിലകൊള്ളുന്നു. ആ ലിംഗാരാധനയാൽ ദ്രോണൻ വീണ്ടും ജ്യോതിര്മയമായ ദീപ്തസ്വരൂപം പ്രാപിച്ചു.

Verse 80

अश्वत्थामेश्वरं लिंगं तदग्रे चातिपुण्यदम् । यदर्चनवशाद्द्रौणिर्न बिभेत्यपि कालतः

അതിന്റെ മുൻവശത്ത് ‘അശ്വത്താമേശ്വര’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന അതിപുണ്യദായകമായ ലിംഗം ഉണ്ട്. അതിന്റെ അർച്ചനാപ്രഭാവത്താൽ ദ്രോണപുത്രൻ (അശ്വത്താമൻ) കാലത്തെയും (മരണത്തെയും) ഭയപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 81

द्रोणेशाद्वायु दिग्भागे वालखिल्येश्वरं परम् । तल्लिंगं श्रद्धया दृष्ट्वा सर्वक्रतुफलं लभेत्

ദ്രോണേശത്തിൽ നിന്ന് വായുദിക്കുഭാഗത്ത് പരമ ‘വാലഖില്യേശ്വര’ ലിംഗം ഉണ്ട്. ആ ലിംഗത്തെ ശ്രദ്ധയോടെ ദർശിച്ചാൽ സർവ യാഗങ്ങളുടെ ഫലം ലഭിക്കും.

Verse 82

तद्वामे लिंगमालोक्य वाल्मीकेश्वरसंज्ञितम् । तस्य संदर्शनादेव विशोको जायते नरः

അതിന്റെ ഇടത്തുവശത്ത് ‘വാൽമീകേശ്വര’ എന്നു പേരായ ലിംഗം ദർശിച്ചാൽ—ദർശനമാത്രത്താൽ തന്നെ—മനുഷ്യൻ ശോകരഹിതനാകുന്നു.

Verse 83

अन्यच्चात्रैव यद्वृत्तं तद्ब्रवीमि घटोद्भव । त्रिविष्टपस्य माहात्म्यं देव्यै देवेन भाषितम्

ഓ ഘടോദ്ഭവാ! ഇവിടെ തന്നെയുണ്ടായ മറ്റൊരു സംഭവവൃത്തം ഞാൻ പറയുന്നു—ദേവൻ ദേവിയോട് അരുളിച്ചെയ്ത ത്രിവിഷ്ടപത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം.