Adhyaya 14

Verse 1

अगस्त्य उवाच । दृष्ट्वा भूदेवताः शंभुं किमाचख्युः षडानन । कानिकानि च लिंगानि तत्र तान्यपिचक्ष्व मे

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഷഡാനന! ഭൂദേവതകൾ (ബ്രാഹ്മണർ) ശംഭുവിനെ കണ്ടപ്പോൾ എന്തു പറഞ്ഞു? അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന ലിംഗങ്ങൾ ഏതെല്ലാം—അവയും എനിക്കു പറയുക।

Verse 2

ज्येष्ठस्थाने महापुण्ये देवदेवस्य वल्लभे । आश्चर्यं किमभूत्तत्र तदाचक्ष्व षडानन

ജ്യേഷ്ഠസ്ഥാനമെന്ന മഹാപുണ്യസ്ഥലത്തിൽ, ദേവദേവനു പ്രിയമായ അവിടെ എന്ത് അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു? ഹേ ഷഡാനന, അത് എനിക്കു വിവരിക്കൂ।

Verse 3

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य यथा पृच्छि भवता तद्ब्रवीम्यहम् । मंदराद्रिं यदा देवो गतवान्ब्रह्मगौरवात्

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ അഗസ്ത്യ, നീ ചോദിച്ചതുപോലെ തന്നേ ഞാൻ പറയുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഗൗരവത്തെ മാനിച്ച് ദേവൻ മന്ദരപർവ്വതത്തിലേക്കു പോയപ്പോൾ…

Verse 4

तदा निराश्रया विप्राः क्षेत्रसंन्यासिनोनघाः । उपाकृताश्चाविरतं महाक्षेत्रप्रतिग्रहात्

അപ്പോൾ ആ നിർമല ബ്രാഹ്മണർ—ക്ഷേത്രസന്ന്യാസികൾ—ലൗകിക ആശ്രയമില്ലാതെ ആയിരുന്നു; എങ്കിലും മഹാക്ഷേത്രം (കാശി)യിൽ ലഭിച്ച ദാനപ്രതിഗ്രഹം കൊണ്ടു അവർ നിരന്തരം പോഷിതരായി।

Verse 5

खातंखातं च दंडाग्रैर्भूमिं कंदादिवृत्तयः । चक्रुः पुष्करिणीं रम्यां दंडखाताभिधां मुने

ദണ്ഡങ്ങളുടെ അഗ്രഭാഗങ്ങളാൽ ഭൂമിയെ വീണ്ടും വീണ്ടും കുഴിച്ച്, കന്ദമൂലാദികളാൽ ജീവിക്കുന്ന ആ തപസ്വികൾ, ഹേ മുനേ, ‘ദണ്ഡഖാതാ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു മനോഹര പുഷ്കരിണി നിർമ്മിച്ചു।

Verse 6

तत्तीर्थं परितः स्थाप्य महालिंगान्यनेकशः । महेशाराधनपरास्तपश्चक्रुः प्रयत्नतः

ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ ചുറ്റും അനേകം മഹാലിംഗങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ച്, മഹേശാരാധനയിൽ പരായണരായി അവർ പരിശ്രമപൂർവ്വം തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 7

विभूतिधारिणो नित्यं नित्यरुद्राक्षधारिणः । लिंगपूजारता नित्यं शतरुद्रियजापिनः

അവർ നിത്യം വിഭൂതി ധരിക്കുകയും, നിത്യം രുദ്രാക്ഷമാല ധരിക്കുകയും, എപ്പോഴും ലിംഗപൂജയിൽ രതരാകുകയും, നിരന്തരം ശതരുദ്രീയം ജപിക്കുകയും ചെയ്തു।

Verse 8

ते श्रुत्वा देवदेवस्य पुनरागमनं मुने । तपःकृशा अतितरामासुरानंद मेदुराः

ഹേ മുനേ, ദേവദേവന്റെ പുനരാഗമനം കേട്ടപ്പോൾ, തപസ്സാൽ ക്ഷീണിച്ചിരുന്ന ആ തപസ്വികൾ അത്യധികം ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു, ഹർഷത്തിൽ പുഷ്ടരായതുപോലെ ആയി।

Verse 9

द्विजाः पंचसहस्राणि चरतो विपुलं तपः । दंडखातान्महातीर्थादाजग्मुर्देवदर्शने

ദണ്ഡഖാത എന്ന മഹാതീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് വിപുലമായ തപസ്സിൽ നിരതരായ അഞ്ചായിരം ദ്വിജർ കാശിയിൽ ദേവന്റെ ശുഭദർശനാർത്ഥം എത്തി।

Verse 10

तीर्थान्मंदाकिनी नाम्नो द्विजाः पाशुपतव्रताः । शिवैकाराधनपराः समेता अयुतोन्मिताः

മന്ദാകിനി എന്ന തീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് പാശുപതവ്രതധാരികളായി, ശിവൈകാരാധനയിൽ മാത്രം നിരതരായ പത്തായിരം ദ്വിജർ ഒരുമിച്ച് എത്തി।

Verse 11

हंसतीर्थात्परिप्राप्ता अयुतं त्रिशतोत्तरम् । शतदुर्वाससस्तीर्थादेकादश शताधिकम्

ഹംസതീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് പത്തായിരത്തി മുന്നൂറ് ദ്വിജർ എത്തി; ശത-ദുർവാസസ് തീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് പതിനൊന്നുനൂറിലധികം പേർ എത്തി।

Verse 12

मत्स्योदर्याः परापेतुः सहस्राणि षडेव हि । कपालमोचनात्सप्त शतान्यभ्यागता द्विजाः

മത്സ്യോദരിയിൽ നിന്ന് തീർച്ചയായും ആറായിരം പേർ വന്നു; കപാലമോചനത്തിൽ നിന്ന് ഏഴുനൂറ് ദ്വിജർ എത്തി।

Verse 13

ऋणमोचनतस्तीर्थात्सहस्रं द्विशताधिकम् । वैतरण्या अपि मुने द्विजानामयुतार्धकम्

ഋണമോചന തീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് ആയിരത്തി ഇരുനൂറ് പേർ വന്നു; ഹേ മുനേ, വൈതരണിയിൽ നിന്നുമും അഞ്ചായിരം ദ്വിജർ എത്തി।

Verse 14

ततः पृथूदकात्कुंडात्पृथुना परिखानितात् । अयासिषुर्द्विजानां च शतान्येव त्रयोदश

അനന്തരം പൃഥു രാജാവ് പരിഖ ഖനനം ചെയ്ത് നിർമ്മിച്ച ‘പൃഥൂദക’ എന്ന കുണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് പതിമൂന്ന് നൂറ് ദ്വിജന്മാർ (ബ്രാഹ്മണർ) എത്തി।

Verse 15

तथैवाप्सरसः कुंडान्मेनकाख्याच्छतद्वयम् । उर्वशीकुंडतः प्राप्ताः सहस्रं द्विशताधिकम्

അതുപോലെ മേനകാ എന്ന അപ്സരാ-കുണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് രണ്ട് നൂറ് പേർ വന്നു; ഉർവശീ-കുണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് ആയിരത്തി ഇരുനൂറിലധികം പേർ എത്തി।

Verse 16

तथैरावतकुंडाच्च ब्राह्मणास्त्रिशतानि च । गंधर्वाप्सरसः सप्त शतानि द्विशतानि च

അതുപോലെ ഐരാവത-കുണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് മൂന്ന് നൂറ് ബ്രാഹ്മണർ വന്നു; ഗന്ധർവർ ഏഴ് നൂറും അപ്സരസ്സുകൾ രണ്ട് നൂറും എത്തി।

Verse 17

वृषेशतीर्थादाजग्मुर्नवतिः सशतत्रया । यक्षिणीकुंडतः प्राप्ताः सहस्रं त्रिशतोत्तरम्

വൃഷേശ-തീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് മൂന്ന് നൂറ് തൊണ്ണൂറ് പേർ വന്നു; യക്ഷിണീ-കുണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് ആയിരത്തി മൂന്ന് നൂറ് പേർ എത്തി।

Verse 18

लक्ष्मीतीर्थात्परं जग्मुः षोडशैव शतानि च । पिशाचमोचनात्सप्त सहस्राणि द्विजोत्तमाः

ലക്ഷ്മീ-തീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് പതിനാറ് നൂറ് പേർ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; പിശാചമോചനത്തിൽ നിന്ന് ഏഴ് ആയിരം ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാർ എത്തി।

Verse 19

पितृकुंडाच्छतंसाग्रं ध्रुवतीर्थाच्छतानि षट् । मानसाख्याच्च सरसो द्विशती सशतत्रया

പിതൃകുണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് നൂറിലധികം പേർ വന്നു; ധ്രുവതീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് ആറുനൂറ്; മാനസനാമ സർവസിൽ നിന്ന് ഇരുനൂറും കൂടാതെ മറ്റൊരു നൂറും—ഇങ്ങനെ കാശിയുടെ തീർത്ഥപാവനതയിൽ ആകർഷിതരായി മഹാസമൂഹങ്ങൾ എത്തി।

Verse 20

ब्राह्मणा वासुकिहृदात्सहस्राणि दशैव तु । तथैवाष्टशतं द्रष्टुं जानकीकुंडतो द्विजाः

വാസുകിഹ്രദത്തിൽ നിന്ന് പത്തായിരം ബ്രാഹ്മണർ വന്നു; അതുപോലെ ജാനകീകുണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് എട്ടുനൂറ് ദ്വിജരും ഭഗവാന്റെ ദർശനലാലസയോടെ എത്തി।

Verse 21

काशीनाथमनुप्राप्ताः परमानंददायिनम् । तथा गौतमकुंडाच्च शतानिनव चागताः

അവർ പരമാനന്ദദായകനായ കാശീനാഥനെ പ്രാപിച്ചു; കൂടാതെ ഗൗതമകുണ്ഡത്തിൽ നിന്നുമും ഒൻപതുനൂറ് പേർ എത്തി।

Verse 22

तीर्थाद्दुर्गतिसंहर्तुर्बाह्मणाः प्रतिपेदिरे । एकादशशतान्येव द्रष्टुं देवमुमापतिम्

ദുര്‍ഗതിസംഹാരിയുടെ ആ തീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് ബ്രാഹ്മണർ പുറപ്പെട്ടു; ഉമാപതി ദേവന്റെ ദർശനത്തിനായി ശരിക്കും പതിനൊന്ന് നൂറ് പേർ എത്തി।

Verse 23

असीसंभेदमारभ्य गंगातीरस्थिता द्विजाः । आसंगमेश्वरात्तत्र परिप्राप्ता घटोद्भव

അസീ-സംഗമത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ഗംഗാതീരത്ത് നിലകൊണ്ട ദ്വിജർ ആസംഗമേശ്വരത്തിൽ നിന്ന് അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു—ഹേ ഘടോദ്ഭവ (അഗസ്ത്യ)!

Verse 24

अष्टादशसहस्राणि तथा पंचशतान्यपि । ब्राह्मणाः पंचपंचाशद्गंगातीरात्समागताः

പതിനെട്ടായിരവും കൂടാതെ അഞ്ചുനൂറും—ഗംഗാതീരത്തിൽ നിന്ന് അമ്പത്തയ്യഞ്ച് സംഘങ്ങളായി ബ്രാഹ്മണർ സമാഗമിച്ചു।

Verse 25

सार्द्रदूर्वाक्षतकरैः सपुष्पफलपाणिभिः । सुगंधमाल्यहस्तैश्च ब्राह्मणैर्जयवादिभिः

നനഞ്ഞ ദൂർവയും അക്ഷതവും കൈകളിൽ പിടിച്ച്, പുഷ്പഫലങ്ങൾ കരതലങ്ങളിൽ ധരിച്ചു, സുഗന്ധമാല്യങ്ങൾ കൈയിൽ വച്ച്—ജയഘോഷവും മംഗളവചനങ്ങളും ഉച്ചരിച്ച് ബ്രാഹ്മണർ വന്നു।

Verse 26

स्तुतो मंगलसूक्तैश्च प्रणतश्च पुनःपुनः । तेभ्यो दत्ताभयः शंभुः पप्रच्छ कुशलं मुदा

മംഗളസൂക്തങ്ങളാൽ സ്തുതിക്കപ്പെട്ടും വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രണാമം സ്വീകരിച്ചും, ശംഭു അവർക്കു അഭയം നൽകി; പിന്നെ സന്തോഷത്തോടെ അവരുടെ കുശലം ചോദിച്ചു।

Verse 27

ततस्ते ब्राह्मणाः प्रोचुः प्रबद्धकरसंपुटाः । क्षेत्रे निवसतां नाथ सदानः कुशलोदयः

അപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണർ കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു—“ഹേ നാഥാ! ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വസിക്കുന്നവർക്കു എപ്പോഴും കുശലോദയം ഉണ്ടാകുന്നു।”

Verse 28

विशेषतः कृतोऽस्माभिः साक्षान्नयनगोचरः । त्वं यत्स्वरूपं श्रुतयो न विदुः परमार्थतः

വിശേഷമായി നിങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ കണ്ണുകൾക്ക് പ്രത്യക്ഷദർശനം നൽകി—നിങ്ങളുടെ ആ സ്വരൂപത്തെ ശ്രുതികളും പരമാർത്ഥത്തിൽ പൂർണ്ണമായി അറിയാൻ കഴിയില്ല।

Verse 29

सदैवाकुशलं तेषां ये त्वत्क्षेत्रपराङ्मुखाः । चतुर्दशापि वै लोकास्तेषां नित्यं पराङ्मुखाः

നിന്റെ പുണ്യക്ഷേത്രമായ കാശിയോട് വിമുഖരായവർക്കു സദാ അമംഗളമേ ഉണ്ടാകൂ. പതിനാലു ലോകങ്ങളും അവരുടെ നേരെ നിത്യവും പരാങ്മുഖമായിരിക്കും.

Verse 30

येषां हृदि सदैवास्ते काशीत्वाशीविषां गद । संसाराशीविषविषं न तेषां प्रभवेत्क्वचित्

ഹേ മുനേ, ആരുടെ ഹൃദയത്തിൽ സദാ ‘കാശീഭാവം’ സർപ്പവിഷത്തിനുള്ള ഔഷധംപോലെ വസിക്കുന്നുവോ, അവരെ സംസാരസർപ്പവിഷം ഒരിക്കലും കീഴടക്കുകയില്ല.

Verse 31

गर्भरक्षामणिर्मंत्रः काशीवर्णद्वयात्मकः । यस्य कंठे सदा तिष्ठेत्तस्याकुशलता कुतः

ഗർഭരക്ഷാമണിപോലെ കാക്കുന്ന ഈ മന്ത്രം ‘കാശീ’ എന്ന രണ്ടു അക്ഷരസ്വരൂപമാണ്. ആരുടെ കണ്ഠത്തിൽ അത് സദാ നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അവർക്കു അമംഗളം എവിടെ നിന്നുവരും?

Verse 32

सुधां पिबति यो नित्यं काशीवर्णद्वयात्मिकाम् । स नैर्जरीं दशां हित्वा सुधैव परिजायते

ആരു നിത്യം ‘കാശീ’ എന്ന ദ്വ്യക്ഷരാത്മക അമൃതം പാനം ചെയ്യുന്നതോ, അവൻ മർത്ത്യദശ വിട്ട് അമൃതസ്വരൂപനായിത്തന്നെ പുനർജനിക്കുന്നു.

Verse 33

श्रुतं कर्णामृतं येन काशीत्यक्षरयुग्मकम् । न समाकणर्यत्येव स पुनर्गर्भजां कथाम्

ആരു ‘കാശീ’ എന്ന ദ്വ്യക്ഷരരൂപ കർണ്ണാമൃതം ശ്രവിച്ചുവോ, അവൻ വീണ്ടും ഗർഭപ്രവേശകഥ—പുനർജന്മം—യഥാർത്ഥത്തിൽ കേൾക്കുകയില്ല.

Verse 34

काशी रजोपि यन्मूर्ध्नि पतेदप्यनिलाहतम् । चंद्रशेखरतन्मूर्धा भवेच्चंद्रकलांकितः

കാശിയുടെ ധൂളിയുടെ ഒരു കണിക പോലും കാറ്റിന്റെ അടിയേറ്റ് ആരുടെയെങ്കിലും ശിരസ്സിൽ പതിച്ചാൽ, അവന്റെ ശിരസ് ചന്ദ്രശേഖരനായ ശിവന്റെ ശിരസ്സുപോലെ ചന്ദ്രകലാഭൂഷിതമാകും।

Verse 35

प्रसंगतोपि यन्नेत्रपथमानंदकाननम् । यातं तेत्र न जायंते नेक्षेरन्पितृकान नम्

വെറും യാദൃശ്ചികമായാലും ആനന്ദകാനനം കണ്ണിന്റെ വഴിയിൽ വന്നാൽ, അവൻ വീണ്ടും ജന്മം സംഭവിക്കുന്ന ലോകത്തിലേക്ക് പോകുകയില്ല; പിതൃലോകത്തിലെ ‘പിതൃകാനനം’ എന്നും വീണ്ടും കാണുകയുമില്ല।

Verse 36

गच्छता तिष्ठता वापि स्वपता जाग्रताथवा । काशीत्येष महामंत्रो येन जप्तः सनिर्भयः

നടക്കുമ്പോഴും നിൽക്കുമ്പോഴും, ഉറക്കത്തിലായാലും ജാഗ്രതയിലായാലും—‘കാശി’ എന്ന ഈ മഹാമന്ത്രം ജപിക്കുന്നവൻ നിർഭയനാകുന്നു।

Verse 37

येन बीजाक्षरयुगं काशीति हृदि धारितम् । अबीजानि भवंत्येव कर्मबीजानि तस्य वै

‘കാശി’ എന്ന ബീജാക്ഷരയുഗം ഹൃദയത്തിൽ ധരിക്കുന്നവന്റെ കർമബീജങ്ങളും ബീജരഹിതമായി, മുളയ്ക്കാൻ അശക്തമാകുന്നു।

Verse 38

काशी काशीति काशीति जपतो यस्य संस्थितिः । अन्यत्रापि सतस्तस्य पुरो मुक्तिः प्रकाशते

‘കാശി, കാശി, കാശി’ എന്നു ജപിക്കുന്നതിൽ സ്ഥിരസ്ഥിതിയുള്ളവന്റെ മുമ്പിൽ, അവൻ മറ്റെവിടെയായാലും, മോക്ഷം പ്രകാശിക്കുന്നു।

Verse 39

क्षेममूर्तिरियं काशी क्षेममूर्तिर्भवान्भव । क्षेममूर्तिस्त्रिपथगा नान्यत्क्षेमत्रयं क्वचित्

ഈ കാശി ക്ഷേമത്തിന്റെ സാക്ഷാത് മൂർത്തിയാണ്; ഹേ ഭവ (ശിവ), നീയും ക്ഷേമസ്വരൂപൻ. ത്രിപഥഗാ ഗംഗയും ക്ഷേമമൂർത്തിയേ; ഇതൊഴികെ മറ്റൊരു ‘ക്ഷേമത്രയം’ എവിടെയും ഇല്ല.

Verse 40

ब्राह्मणानामिति वचः क्षेत्रभक्तिविबृंहितम् । निशम्य गिरिजाकांतस्तुतोष नितरां हरः

ക്ഷേത്രഭക്തിയാൽ ദീപ്തമായ ബ്രാഹ്മണരുടെ ആ വചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ ഗിരിജാകാന്തനായ ഹരൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി.

Verse 41

प्रोवाच च प्रसन्नात्मा धन्या यूयं द्विजर्षभाः । येषामिहेदृशी भक्तिर्मम क्षेत्रेतिपावने

അപ്പോൾ പ്രസന്നഹൃദയത്തോടെ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു—“ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നിങ്ങൾ ധന്യർ; എന്റെ ഈ പരമപാവന ക്ഷേത്രത്തിൽ നിങ്ങളിൽ ഇത്തരമൊരു ഭക്തിയുണ്ട്.”

Verse 42

जाने सत्त्वमया जाताः क्षेत्रस्यास्य निषेवणात् । नीरजस्का वितमसः संसारार्णवपारगाः

“ഈ ക്ഷേത്രത്തെ സേവിച്ച് ആശ്രയിച്ചതിനാൽ നിങ്ങൾ സത്ത്വമയരായതായി ഞാൻ അറിയുന്നു; രജസ്സില്ലാതെ, തമസ്സിനെ അതിക്രമിച്ച്, നിങ്ങൾ സംസാരസമുദ്രത്തിന്റെ അപ്പുറം തീരം കണ്ടെത്തി.”

Verse 43

वाराणस्यास्तु ये भक्तास्ते भक्ता मम निश्चितम् । जीवन्मुक्ता हि ते नूनं मोक्षलक्ष्म्या कटाक्षिताः

“വാരാണസിയുടെ ഭക്തന്മാർ നിശ്ചയമായും എന്റെ ഭക്തന്മാരാണ്. മോക്ഷലക്ഷ്മിയുടെ കൃപാകടാക്ഷം ലഭിച്ചതിനാൽ അവർ തീർച്ചയായും ജീവന്മുക്തർ.”

Verse 44

यैश्च काशीस्थितो जंतुरल्पकोपि विरोधितः । तैर्वै विश्वंभरा सर्वा मया सह विरोधिता

കാശിയിൽ വസിക്കുന്ന ഒരു ജീവിയെയെങ്കിലും അല്പമാത്രം വിരോധിക്കുകയോ ഹാനിപ്പെടുത്തുകയോ ചെയ്യുന്നവർ, സത്യമായി എന്നോടുകൂടെ സമസ്ത വിശ്വംഭരാ ഭൂമിയെയും വിരോധിച്ചവരാകുന്നു.

Verse 45

वाराणस्याः स्तुतिमपि यो निशम्यानुमोदते । अपि ब्रह्मांडमखिलं ध्रुवं तेनानुमोदितम्

വാരാണസിയുടെ സ്തുതിയേയും കേട്ട് ആനന്ദത്തോടെ അനുമോദിക്കുന്നവൻ, അവനാൽ നിശ്ചയമായി സമസ്ത ബ്രഹ്മാണ്ഡവും അനുമോദിക്കപ്പെട്ടതായിരിക്കും.

Verse 46

निवसंति हि ये मर्त्या अस्मिन्नानंदकानने । ममांतःकरणे ते वै निवसेयुरकल्मषाः

ഈ ആനന്ദകാനനത്തിൽ വസിക്കുന്ന മർത്ത്യർ പാപമലരഹിതരായി സത്യമായി എന്റെ അന്തഃകരണത്തിൽ തന്നെ വസിക്കുന്നു.

Verse 47

निवसंति मम क्षेत्रे मम भक्तिं प्रकुर्वते । मम लिंगधरा ये तु तानेवोपदिशाम्यहम्

എന്റെ ക്ഷേത്രത്തിൽ വസിച്ച് എന്നോടുള്ള ഭക്തി ആചരിക്കുന്നവർ, എന്റെ ലിംഗം ധരിക്കുന്നവർ—അവർക്കേ ഞാൻ സ്വയം ഉപദേശം നൽകുന്നു.

Verse 48

निवसंति मम क्षेत्रे मम भक्तिं न कुर्वते । मम लिंगधरा ये नो न तानुपदिशाम्यहम्

എന്നാൽ എന്റെ ക്ഷേത്രത്തിൽ വസിച്ചിട്ടും എന്നോടുള്ള ഭക്തി ആചരിക്കാത്തവർ—എന്റെ ലിംഗം ധരിച്ചാലും—അവർക്കു ഞാൻ ഉപദേശം നൽകുകയില്ല.

Verse 49

काशी निर्वाणनगरी येषां चित्ते प्रकाशते । ते मत्पुरः प्रकाशंते नैःश्रेयस्या श्रिया वृताः

യാരുടെ ഹൃദയത്തിൽ നിർവാണനഗരിയായ കാശി പ്രകാശിക്കുന്നുവോ, അവർ എന്റെ ധാമത്തിലും പ്രകാശിക്കുന്നു; പരമ നൈശ്രേയസിന്റെ ശ്രീയാൽ ആവൃതർ।

Verse 50

मोक्षलक्ष्मीरियं काशी न येभ्यः परिरोचते । स्वर्लक्ष्मीं कांक्षमाणेभ्यः पतितास्ते न संशयः

ഈ കാശിയേ മോക്ഷലക്ഷ്മി; അവൾ ആര്ക്കും ഇഷ്ടമായി തോന്നാതെയും സ്വർഗ്ഗസമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും നിസ്സംശയം പതിതരാണ്।

Verse 51

काथीं संकाक्षमाणानां पुरुषार्थचतुष्टयम् । पुरः किंकरवत्तिष्ठेन्ममानुग्रहतो द्विजाः

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! കാശിയെ ആത്മാർത്ഥമായി ആഗ്രഹിക്കുന്നവരുടെ മുമ്പിൽ ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്ന നാലു പുരുഷാർത്ഥങ്ങളും എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ സേവകരെപ്പോലെ നില്ക്കും।

Verse 52

आनंदकानने ह्यत्र ज्वलद्दावानलोस्म्यहम् । कर्मबीजानि जंतूनां ज्वालये न प्ररोहये

ഇവിടെ ഈ ആനന്ദകാനനത്തിൽ ഞാൻ ജ്വലിക്കുന്ന ദാവാനലത്തെപ്പോലെ; ജീവികളുടെ കർമ്മബീജങ്ങളെ ദഹിപ്പിച്ച്, അവ വീണ്ടും മുളയ്ക്കാൻ അനുവദിക്കുകയില്ല।

Verse 53

वस्तव्यं सततं काश्यां यष्टव्योहं प्रयत्नतः । जेतव्यौ कलिकालौ च रंतव्या मुक्तिरंगना

സദാ കാശിയിൽ വസിക്കണം; പരിശ്രമത്തോടെ എന്നെ പൂജിക്കണം; കലിയുഗദോഷങ്ങളെ ജയിക്കണം; കൂടാതെ മുക്തിരൂപിണിയായ മഹാനാരിയിൽ ആനന്ദിക്കണം।

Verse 54

प्राप्यापि काशीं दुर्बुद्धिर्यो न मां परिसेवते । तस्य हस्तगताप्याशु कैवल्यश्रीः प्रणश्यति

കാശി പ്രാപിച്ചിട്ടും ദുർബുദ്ധിയുള്ളവൻ എന്നെ സേവിച്ചു ഭജിക്കാതിരുന്നാൽ, അവന്റെ കൈയിൽ വന്നതുപോലെ തോന്നുന്ന കൈവല്യശ്രീയും शीഘ്രം നഷ്ടപ്പെടുന്നു।

Verse 55

धन्या मद्भक्तिलक्ष्माणो ब्राह्मणाः काशिवासिनः । यूयं यच्चेतसो वृत्तेर्न दूरेहं न काशिका

എന്റെ ഭക്തിലക്ഷ്മിയാൽ അടയാളപ്പെട്ട കാശിവാസി ബ്രാഹ്മണർ ധന്യർ. നിങ്ങള്ക്ക് ചിത്തവൃത്തി മാത്രത്താൽ—ഞാനും ദൂരമല്ല, കാശികയും ദൂരമല്ല।

Verse 56

दातव्यो वो वरः कोत्र व्रियतां मे यथारुचि । प्रेयांसो मे यतो यूयं क्षेत्रसंन्यासकारिणः

ഇവിടെ ഞാൻ നിങ്ങള്ക്ക് ഏതു വരം നൽകണം? നിങ്ങളുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക. കാരണം ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ സന്ന്യാസം ചെയ്ത നിങ്ങൾ എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയർ।

Verse 57

इति पीत्वा महेशानमुखक्षीराब्धिजां सुधाम् । परितृप्ता द्विजाः सर्वे वव्रुर्वरमनुत्तमम्

ഇങ്ങനെ മഹേശാനന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നുള്ള ക്ഷീരസാഗരജന്യ സుధ പാനം ചെയ്ത് എല്ലാ ദ്വിജരും പരിപൂർണ്ണമായി തൃപ്തരായി, അനുത്തമമായ വരം തിരഞ്ഞെടുത്തു।

Verse 58

ब्राह्मणा ऊचुः । उमापते महेशान सर्वज्ञ वर एष नः । काशी कदापि न त्याज्या भवता भवतापहृत्

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—ഹേ ഉമാപതേ, ഹേ മഹേശാന, ഹേ സർവ്വജ്ഞ! ഇതാണ് ഞങ്ങളുടെ വരം: ഹേ ഭവതാപഹർത്താ, നിങ്ങൾ കാശിയെ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്।

Verse 59

वचनाद्ब्राह्मणानां तु शापो मा प्रभवत्विह । कदाचिदपि केषांचित्काश्यां मोक्षांतरायकः

ബ്രാഹ്മണരുടെ വചനത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന ശാപം ഇവിടെ ഒരിക്കലും ഫലിക്കരുത്; കാശിയിൽ ആരുടെയെങ്കിലും മോക്ഷത്തിന് അത് ഒരുനേരവും തടസ്സമാകരുത്।

Verse 60

तव पादाबुंजद्वंद्वे निर्द्वंद्वा भक्तिरस्तु नः । आ कलेवरपातं च काशीवासोस्तु नोनिशम्

അങ്ങയുടെ പദ്മപാദദ്വയത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് ദ്വന്ദ്വരഹിതമായ അചഞ്ചല ഭക്തി ഉണ്ടാകട്ടെ; ദേഹപാതം (മരണം) വരെയും നിരന്തരം ഞങ്ങൾക്ക് കാശീവാസം ലഭിക്കട്ടെ।

Verse 61

किमन्येन वरेणेश देय एष वरो हि नः । अवधेह्यंधकध्वंसिन्वरमन्यं वृणीमहे

ഹേ വരദേശ്വരാ, മറ്റൊരു വരം എന്തിന്? ഇതുതന്നെ ഞങ്ങളുടെ വരം. ഹേ അന്ധകധ്വംസിനേ, ഇതു ദയചെയ്യുക; ഞങ്ങൾ മറ്റൊരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നില്ല।

Verse 62

तव प्रतिनिधी कृत्यास्माभिस्त्वद्भक्तिभावितैः । प्रतिष्ठितेषु लिंगेषु सान्निध्यं भवतोऽस्त्विह

അങ്ങയുടെ ഭക്തിയാൽ പ്രചോദിതരായ ഞങ്ങൾ ഇവയെ അങ്ങയുടെ പ്രതിനിധികളായി പ്രതിഷ്ഠിക്കും; ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠിതമായ ലിംഗങ്ങളിൽ അങ്ങയുടെ ദിവ്യ സാന്നിധ്യം വസിക്കട്ടെ।

Verse 63

श्रुत्वेति तेषां वाक्यानि तथास्त्विति पिनाकिना । प्रोचेऽन्योपि वरो दत्तो ज्ञानं वश्च भविष्यति

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പിനാകി (ശിവൻ) “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു; പിന്നെ “മറ്റൊരു വരവും നൽകിയിരിക്കുന്നു—നിങ്ങളിൽ ജ്ഞാനവും ഉദിക്കും” എന്നും അറിയിച്ചു।

Verse 64

पुनः प्रोवाच देवेशो निशामयत भो द्विजाः । हितं वः कथयाम्यत्र तदनुष्ठीयतां ध्रुवम्

വീണ്ടും ദേവേശൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ശ്രവിക്കുവിൻ. ഇവിടെ നിങ്ങള്ക്ക് യഥാർത്ഥ ഹിതമായതു ഞാൻ പറയുന്നു; അതു നിർബന്ധമായി അനുഷ്ഠിക്കുവിൻ.

Verse 65

सेव्योत्तरवहा नित्यं लिंगमर्च्यं प्रयत्नतः । दमो दानं दया नित्यं कर्तव्यं मुक्तिकांक्षिभिः

ഉത്തരവാഹയെ നിത്യം സേവിക്കുവിൻ; ലിംഗത്തെ പരിശ്രമത്തോടെ അർച്ചിക്കുവിൻ. ദമം, ദാനം, ദയ—മോക്ഷകാംക്ഷികൾ നിത്യമായി അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 66

इदमेव रहस्यं च कथितं क्षेत्रवासिनाम् । मतिः परहिता कार्या वाच्यं नोद्वेगकृद्वचः

ഇതേ രഹസ്യോപദേശം ക്ഷേത്രവാസികൾക്കായി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. മനസ്സിനെ പരഹിതത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുവിൻ; കലഹം ഉളവാക്കാത്ത വാക്കുകളേ പറയുവിൻ.

Verse 67

मनसापि न कर्तव्यमेनोत्र विजिगीषुणा । अत्रत्यमक्षयं यस्मात्सुकृतं सुकृतेतरम्

യഥാർത്ഥ വിജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഇവിടെ മനസ്സിലുപോലും പാപം ചെയ്യരുത്; കാരണം ഈ സ്ഥലത്ത് ചെയ്ത കർമ്മം—പുണ്യമോ പാപമോ—അക്ഷയമാകുന്നു.

Verse 68

अन्यत्र यत्कृतं पापं तत्काश्यां परिणश्यति । वाराणस्यां कृतं पापमंतर्गेहे प्रणश्यति

മറ്റിടത്ത് ചെയ്ത പാപം കാശിയിൽ എത്തിയാൽ നശിക്കുന്നു; എന്നാൽ വാരാണസിയിൽ ചെയ്ത പാപം ‘അന്തർഗൃഹത്തിൽ’ തന്നേ—അഥവാ അന്തഃശുദ്ധിയിലൂടെ, പ്രയാസത്തോടെ—നശിക്കുന്നു.

Verse 69

अंतर्गेहे कृतं पापं पैशाच्यनरकावहम् । पिशाचनरकप्राप्तिर्गच्छत्येव बहिर्यदि

കാശിയുടെ അന്തർപ്രാകാരത്തിൽ ചെയ്ത പാപം ‘പൈശാച്യ’ നരകത്തിലേക്കു നയിക്കുന്നു; എന്നാൽ പുണ്യപരിധി വിട്ട് പുറത്തേക്കു പോയാൽ, തീർച്ചയായും ‘പിശാച’ നരകത്തെ പ്രാപിക്കും।

Verse 70

न कल्पकोटिभिः काश्यां कृतं कर्म प्रमृज्यते । किंतु रुद्रपिशाचत्वं जायतेऽत्रायुतत्रयम्

കോടിക്കണക്കിന് കല്പങ്ങളിലുമെങ്കിലും കാശിയിൽ ചെയ്ത കർമ്മം മായുകയില്ല; മറിച്ച് ഇവിടെ തന്നെ മുപ്പതിനായിരം വർഷം ‘രുദ്ര-പിശാച’ത്വം ജനിക്കുന്നു।

Verse 71

वाराणस्यां स्थितो यो वै पातकेषु रतः सदा । योनिं प्राप्यापि पैशाचीं वर्षाणामयुतत्रयम्

വാരണാസിയിൽ വസിച്ച് എപ്പോഴും പാതകങ്ങളിൽ ലീനനായവൻ, പൈശാചീ (ദൈത്യ) യോനി പ്രാപിച്ചാലും മുപ്പതിനായിരം വർഷം അതിൽ തന്നെ അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 72

पुनरत्रैव निवसञ्ज्ञानं प्राप्स्यत्यनुत्तमम् । तेन ज्ञानेथ संप्राप्ते मोक्षमाप्स्यत्यनुत्तमम्

പിന്നീട് ഇവിടെ തന്നെ വീണ്ടും വസിച്ച് അവൻ അനുത്തമ ജ്ഞാനം പ്രാപിക്കുന്നു; ആ ജ്ഞാനം ലഭിച്ചാൽ അനുത്തമ മോക്ഷം കൈവരിക്കുന്നു।

Verse 73

दुष्कृतानि विधायेह बहिः पंचत्वमागताः । तेषां गतिं प्रवक्ष्यामि शृणुत द्विजसत्तमाः

ഇവിടെ ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ ചെയ്തു പുണ്യപരിധിക്ക് പുറത്തു മരണം പ്രാപിച്ചവരുടെ ഗതി ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ശ്രവിക്കൂ।

Verse 74

यामाख्या मे गणाः संति घोरा विकृतमूर्त्तयः । मूषायां ते धमंत्यादौ क्षेत्रदुष्कृतकारिणः

‘യാമ’ എന്ന പേരിലുള്ള എന്റെ ഗണങ്ങൾ ഭയങ്കരരും വികൃതരൂപികളുമാണ്. ക്ഷേത്രപരിസരത്തിൽ ദുഷ്കൃത്യം ചെയ്തവരെ അവർ ആദ്യം ചൂളയിൽ ഊതി ദഹിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 75

नयंत्यनूपप्रायां च ततः प्राचीं दुरासदाम् । वर्षाकाले दुराचारान्पातयंति महाजले

പിന്നീട് അവർ അവരെ ചതുപ്പുപ്രദേശത്തേക്കും, തുടർന്ന് സമീപിക്കാനാകാത്ത കിഴക്കൻ പ്രദേശത്തേക്കും കൊണ്ടുപോകുന്നു. മഴക്കാലത്ത് ദുഷ്ടാചാരികളെ മഹാജലത്തിൽ തള്ളിവിടുന്നു.

Verse 76

जलौकाभिः सपक्षाभिर्दंदशूकैर्जलोद्भवैः । दुर्निवारैश्च मशकैर्दश्यंते ते दिवानिशम्

അവർ പകലും രാത്രിയും ജലൗകകളാലും ചിറകുള്ള ജലജന്യ സർപ്പങ്ങളാലും തടയാനാകാത്ത കൊതുകുകളാലും കടിയേറ്റ് പീഡിതരാകുന്നു.

Verse 77

ततो यामैर्हिमर्तौ ते नीयंतेऽद्रौ हिमालये । अशनावरणैर्हीनाः क्लेश्यंते ते दिवानिशम्

പിന്നീട് ശീതകാലത്ത് യാമഗണങ്ങൾ അവരെ ഹിമാലയത്തിലെ ഒരു പർവതത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു. ആഹാരവും അഭയവും ഇല്ലാതെ അവർ പകലും രാത്രിയും ക്ലേശിക്കുന്നു.

Verse 78

मरुस्थले ततो ग्रीष्मे वारिवृक्षविवर्जिते । दिवाकरकरैस्तीव्रैस्ताप्यंते ते पिपासिताः

പിന്നീട് വേനലിൽ വെള്ളവും വൃക്ഷങ്ങളും ഇല്ലാത്ത മരുഭൂമിയിൽ, ദാഹത്താൽ വലഞ്ഞ് അവർ സൂര്യന്റെ തീക്ഷ്ണകിരണങ്ങളിൽ ചുട്ടുപോകുന്നു.

Verse 79

क्लेशितास्ते गणैरुग्रैर्यातनाभिः समंततः । इत्थं कालमसंख्यातमानीयंते ततस्त्विह

ഉഗ്രഗണങ്ങൾ നാനാവിധ യാതനകളാൽ എല്ലാടവും പീഡിപ്പിച്ച അവർ, അളവറ്റ കാലം ഇങ്ങനെ ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നു; പിന്നീടാണ് അവരെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരുന്നത്।

Verse 80

निवेदयंति ते यामाः कालराजांतिके ततः । कालराजोपि तान्द्रष्ट्वा कर्मसंस्मार्य दुष्कृतम्

അപ്പോൾ യാമദൂതന്മാർ അവരെ കാലരാജൻ യമന്റെ സന്നിധിയിൽ അറിയിക്കുന്നു; കാലരാജനും അവരെ കണ്ടു അവരുടെ കർമ്മങ്ങളെ, പ്രത്യേകിച്ച് ദുഷ്കർമ്മങ്ങളെ, സ്മരിക്കുന്നു।

Verse 81

विवस्त्रान्क्षुत्तृषार्तांश्च लग्नपृष्ठोदरत्वचः । अन्यै रुद्रपिशाचैश्च सहसंयोजयत्यपि

നഗ്നരായി, വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് പീഡിതരായി, പുറകിലും വയറ്റിലും ത്വക്ക് ഒട്ടിയിരിക്കുന്നവരെ അവൻ മറ്റു രുദ്രപിശാചന്മാരോടും ബലമായി കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു।

Verse 82

ततो रुद्रपिशाचास्ते भैरवानुचराः सदा । सहंते क्लममत्यर्थं क्षुत्तृष्णोग्रत्वसंभवम्

അപ്പോൾ ആ രുദ്രപിശാചന്മാർ—എപ്പോഴും ഭൈരവന്റെ അനുചരന്മാർ—വിശപ്പും ദാഹവും എന്ന ഉഗ്രതയിൽ നിന്നുയരുന്ന അത്യന്തം ക്ഷീണം സഹിക്കുന്നു।

Verse 83

आहारं रुधिरोन्मिश्रं ते लभंते कदाचन । एवं त्र्ययुतसंख्याकं कालं तत्रातिदुःखिताः

ചിലപ്പോഴൊക്കെ അവർക്കു രക്തം കലർന്ന ആഹാരം ലഭിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ മൂന്ന് അയുതങ്ങളുടെ എണ്ണമത്ര കാലം അവർ അവിടെ അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ കഴിയുന്നു।

Verse 84

श्मशानस्तंभमभितो नीयंते कंठपाशिताः । पिपासिता अपि न तेंऽबुस्पर्शमपि चाप्नुयुः

ശ്മശാനസ്തംഭത്തെ ചുറ്റി കഴുത്തിൽ പാശം കെട്ടപ്പെട്ടവരായി അവർ വലിച്ചിഴക്കപ്പെടുന്നു. ദാഹത്താൽ വലഞ്ഞാലും ജലസ്പർശം പോലും അവർക്കു ലഭിക്കുകയില്ല.

Verse 85

अथ संक्षीणपापास्ते कालभैरवदर्शनात् । इहैव देहिनो भूत्वा मुच्यंते ते ममाज्ञया

പിന്നീട് കാലഭൈരവദർശനത്താൽ അവരുടെ പാപങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുന്നു. അവർ ഇവിടെ തന്നേ ദേഹധാരികളായി എന്റെ ആജ്ഞയാൽ മോചിതരാകുന്നു.

Verse 86

तस्मान्न कामयेतात्र वाङ्मनःकर्मणाप्यघह म् । शुचौ पथि सदा स्थेयं महालाभमभीप्सुभिः

അതുകൊണ്ട് അവിടെ വാക്ക്, മനസ്, കർമ്മം എന്നിവയാലും പാപം ആഗ്രഹിക്കരുത്. മഹാലാഭം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ സദാ ശുദ്ധപഥത്തിൽ നിലകൊള്ളണം.

Verse 87

नाविमुक्ते मृतः कश्चिन्नरकं याति किल्बिषी । ममानुग्रहमासाद्य गच्छत्येव परां गतिम्

അവിമുക്തത്തിൽ മരിക്കുന്ന പാപി നരകത്തിലേക്കു പോകുകയില്ല. എന്റെ അനുഗ്രഹം പ്രാപിച്ച് അവൻ തീർച്ചയായും പരമഗതിയിലേക്കു പോകുന്നു.

Verse 88

अनाशनं यः कुरुते मद्भक्त इह सुव्रतः । न तस्य पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

എന്റെ ഭക്തനായി സുവ്രതത്തിൽ ദൃഢനായി ഇവിടെ ഉപവാസം ചെയ്യുന്നവന്, കോടിക്കണക്കിന് കല്പങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും പുനരാവർത്തനം (പുനർജന്മം) ഉണ്ടാകുകയില്ല.

Verse 89

अशाश्वतमिदं ज्ञात्वा मानुष्यं बहुकिल्विषम् । अविमुक्तं सदा सेव्यं संसारभयमोचकम्

മാനവജീവിതം അനിത്യമെന്നും അനേകം ദോഷങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതെന്നും അറിഞ്ഞ്, സംസാരഭയം നീക്കുന്ന അവിമുക്ത (കാശി)യെ സദാ ആശ്രയിച്ച് സേവിക്കണം।

Verse 90

नान्यत्पश्यामि जंतूनां मुक्त्वा वाराणसीं पुरीम् । सर्वपापप्रशमनीं प्रायश्चित्तं कलौ युगे

ജീവികൾക്കായി വാരാണസി പുരിയെ വിട്ട് മറ്റൊരു പരിഹാരവും ഞാൻ കാണുന്നില്ല; അവൾ സർവ്വപാപശമിനി, കലിയുഗത്തിൽ സ്വയം പ്രായശ്ചിത്തസ്വരൂപിണി।

Verse 91

जन्मांतरसहस्रेषु यत्पापं समुपार्जितम् । अविमुक्तं प्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्

ആയിരം ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച ഏതു പാപവും, അവിമുക്തത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നവന്റെത് എല്ലാം ക്ഷയിച്ച് നശിക്കുന്നു।

Verse 92

जन्मांतरसहस्रेषु युंजन्योगी यदाप्नुयात् । तदिहैव परो मोक्षो मरणादधि गम्यते

ആയിരം ജന്മങ്ങൾ യോഗസാധന ചെയ്ത് യോഗി നേടുന്ന പരമമോക്ഷം, ഇവിടെ തന്നെ (അവിമുക്തത്തിൽ) മരണത്തിലൂടെയും പ്രാപ്യമാകുന്നു।

Verse 93

तिर्यग्योनिगताः सत्त्वा ये विमुक्तकृतालयाः । कालेन निधनं प्राप्तास्तेपि यांति परां गतिम्

തിര്യഗ്യോണിയിൽ (മൃഗാദി) ജനിച്ച സത്ത്വങ്ങളും വിമുക്ത (അവിമുക്ത)ത്തിൽ വാസമാക്കിയാൽ, കാലക്രമത്തിൽ മരണം പ്രാപിക്കുമ്പോൾ അവരും പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 94

अविमुक्तं न सेवंते ये मूढास्तमसावृताः । विण्मूत्ररेतसां मध्ये ते वसंति पुनः पुनः

തമസ്സാൽ മൂടപ്പെട്ട മൂഢർ അവിമുക്തത്തെ ആശ്രയിക്കാത്തവർ; അവർ മല–മൂത്ര–രേതസ്സുകളുടെ നടുവിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും വസിക്കുന്നു.

Verse 95

अविमुक्तं समासाद्य यो लिंगं स्थापयेत्सुधीः । कल्पकोटिशतैर्वापि नास्ति तस्य पुनर्भवः

അവിമുക്തത്തെ പ്രാപിച്ച് ശിവലിംഗം സ്ഥാപിക്കുന്ന സുദീയ്ക്ക്, കോടിക്കണക്കിന് കല്പങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും പുനർജന്മമില്ല.

Verse 96

ग्रहनक्षत्रताराणां कालेन पतनं ध्रुवम् । अविमुक्ते मृतानां तु पतनं नैव विद्यते

കാലക്രമത്തിൽ ഗ്രഹ–നക്ഷത്ര–താരങ്ങളുടെ പതനം നിശ്ചയം; എന്നാൽ അവിമുക്തത്തിൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുന്നവർക്ക് പതനം ഇല്ല.

Verse 97

ब्रह्महत्यां नरः कृत्वा पश्चात्संयतमानसः । प्राणांस्त्यजति यः काश्यां स मुक्तो नात्र संशयः

ബ്രഹ്മഹത്യ ചെയ്തവനായാലും, പിന്നെ മനസ്സിനെ സംയമിപ്പിച്ച് കാശിയിൽ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നവൻ മുക്തൻ—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 98

स्त्रियः पतिव्रता याश्च मम भक्तिसमाहिताः । अविमुक्ते मृता विप्रा यांति ताः परमां गतिम्

ഹേ വിപ്രാ! പതിവ്രതകളായി എന്റെ ഭക്തിയിൽ ഏകാഗ്രരായ സ്ത്രീകൾ അവിമുക്തത്തിൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്താൽ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 99

अत्रोत्क्रमणकालेहं स्वयमेव द्विजोत्तमाः । दिशामि तारकं ब्रह्म देही स्याद्येन तन्मयः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ഇവിടെ കാശിയിൽ ദേഹത്യാഗസമയത്ത് ഞാൻ തന്നേ താരക-ബ്രഹ്മം—മോക്ഷപ്രദമായ മന്ത്രം—ഉപദേശിക്കുന്നു; അതിനാൽ ദേഹി ആ പരമതത്ത്വത്തിൽ തന്മയനാകുന്നു।

Verse 100

मन्मना मम भक्तश्च मयि सर्वार्पितक्रियः । यथा मोक्षमिहाप्नोति न तथान्यत्रकुत्रचित्

എവന്റെ മനസ് എന്നിൽ സ്ഥിരമാണോ, എവൻ എന്റെ ഭക്തനോ, തന്റെ എല്ലാ പ്രവർത്തികളും എന്നിൽ അർപ്പിക്കുന്നവനോ—അവൻ ഇവിടെ കാശിയിൽ, മറ്റെവിടെയും ലഭിക്കാത്തവിധം, മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 110

महादानेन चान्यत्र यत्फलं लभ्यते नरैः । अविमुक्ते तु काकिण्यां दत्तायां तदवाप्यते

മറ്റിടങ്ങളിൽ മഹാദാനത്തിലൂടെ മനുഷ്യർ നേടുന്ന ഫലം, അവിമുക്ത (കാശി)യിൽ ഒരു കാകിണി മാത്രം ദാനം ചെയ്താലും അതേ ഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 120

तेपि साक्षाद्विरूपाक्षं प्रत्यक्षीकृत्य वाडवाः । प्रहृष्टमनसोऽत्यंतं प्रययुः स्वस्वमाश्रयम्

അവരും—വാഡവർ—സാക്ഷാൽ വിരൂപാക്ഷൻ (ശിവൻ)നെ പ്രത്യക്ഷമായി ദർശിച്ച്, അത്യന്തം ആനന്ദിതഹൃദയത്തോടെ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ വാസസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു പോയി।

Verse 122

स्कंद उवाच । पठित्वा पाठयित्वा च रहस्याख्यानमुत्तमम् । श्रद्धालुः पातकैर्मुक्तः शिवलोके महीयते

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഈ ഉത്തമ രഹസ്യാഖ്യാനം സ്വയം വായിക്കുകയും മറ്റുള്ളവരെ വായിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ശ്രദ്ധാവാൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി ശിവലോകത്തിൽ മഹിമപ്പെടുന്നു।