Adhyaya 42

Verse 1

अगस्तिरुवाच । कथं निकटतः कालो ज्ञायते हरनंदन । तानि चिह्नानि कतिचिद्ब्रूहि मे परिपृच्छतः

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഹരനന്ദനാ! കാലം (മരണം) അടുത്തതായി വന്നതായി എങ്ങനെ അറിയാം? ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു; ആ ലക്ഷണങ്ങളിൽ ചിലത് എനിക്കു പറയുക।

Verse 2

कुमार उवाच । वदामि कालचिह्नानि जायंते यानि देहिनाम् । मृत्यौ निकटमापन्ने मुने तानि निशामय

കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ദേഹികളിൽ ഉദിക്കുന്ന കാലലക്ഷണങ്ങളെ ഞാൻ പറയുന്നു. ഹേ മുനേ! മരണം അടുത്തുവരുമ്പോൾ ആ ലക്ഷണങ്ങളെ ശ്രദ്ധിച്ച് നിരീക്ഷിക്കൂ।

Verse 3

याम्यनासापुटे यस्य वायुर्वाति दिवानिशम् । अखंडमेव तस्यायुः क्षयत्यब्दत्रयेण हि

ആരുടെ ദക്ഷിണ നാസാപുടത്തിലൂടെ പകലും രാത്രിയും തുടർച്ചയായി ശ്വാസവായു ഒഴുകുന്നുവോ, അവന്റെ ആയുസ്സ് ഇടവിടാതെ ക്ഷയിക്കുന്നു; സത്യമായി മൂന്നു വർഷത്തിനകം അത് തീരുന്നു.

Verse 4

अहोरात्रं त्र्यहोरात्रं रविर्वहति संततम् । अब्दमेकं च तस्येह जीवनावधिरुच्यते

‘രവി-നാടി’ (ദക്ഷിണ നാസാപുട പ്രവാഹം) ഒരു പകലും രാത്രിയും അല്ലെങ്കിൽ മൂന്ന് പകലും രാത്രികളും ഇടവിടാതെ തുടർന്നാൽ, ഈ ലോകത്തിലെ അവന്റെ ജീവപരിധി വെറും ഒരു വർഷമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 5

वहेन्नासापुटयुगे दशाहानि निरंतरम् । वातश्चेत्सह संक्रांतिस्तया जीवेद्दिनत्रयम्

രണ്ടു നാസാപുടങ്ങളിലൂടെയും പത്ത് ദിവസം തുടർച്ചയായി ശ്വാസം ഒഴുകി, അതോടൊപ്പം വായുപ്രവാഹത്തിൽ ‘സംക്രാന്തി’ (മാറ്റം) സംഭവിച്ചാൽ, ആ ലക്ഷണപ്രകാരം അവൻ ഇനി മൂന്നു ദിവസം മാത്രമേ ജീവിക്കൂ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 6

नासावर्त्म द्वयं हित्वा मातरिश्वा मुखाद्वहेत् । शंसेद्दिनद्वयादर्वाक्प्रयाणं तस्य चाध्वनि

രണ്ടു നാസാമാർഗങ്ങളും വിട്ട് പ്രാണവായു വായിലൂടെ ഒഴുകുകയാണെങ്കിൽ, അവന്റെ അന്തിമപഥത്തിലെ പ്രയാണം (മരണം) രണ്ടു ദിവസത്തിനകം ഉണ്ടാകും എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കണം.

Verse 7

अकस्मादेवयत्काले मृत्युः सन्निहितो भवेत् । चिंतनीयः प्रयत्नेन स कालो मृत्युभीरुणा

എപ്പോഴെങ്കിലും അപ്രതീക്ഷിതമായി മരണം സമീപിച്ചാൽ, മരണഭീതിയുള്ളവൻ ആ സമയത്തെ പരിശ്രമത്തോടെ സൂക്ഷ്മമായി ചിന്തിക്കണം; അങ്ങനെ യഥോചിതമായി പ്രവർത്തിച്ച് അശ്രദ്ധനാകാതെ ഇരിക്കും.

Verse 8

सूर्ये सप्तमराशिस्थे जन्मर्क्षस्थे निशाकरे । पौष्णः स कालो द्रष्टव्यो यदा याम्ये रविर्वहेत्

സൂര്യൻ ഏഴാം രാശിയിൽ നിലകൊള്ളുകയും ചന്ദ്രൻ ജന്മനക്ഷത്രത്തിൽ ഇരിക്കുകയും, ദക്ഷിണ (വലത്) നാസാരന്ധ്രത്തിലൂടെ ‘സൗര’ ശ്വാസം ഒഴുകുകയും ചെയ്യുന്നപ്പോൾ—ആ സമയത്തെ ‘പൗഷ്ണ’ കാലമായി കണ്ടറിയണം.

Verse 9

अकस्माद्वीक्षते यस्तु पुरुषं कृष्णपिंगलम् । तस्मिन्नेव क्षणेऽरूपं स जीवेद्वत्सरद्वयम्

ആരെങ്കിലും അപ്രതീക്ഷിതമായി കൃഷ്ണ-പിംഗള (ശ്യാമ-മഞ്ഞച്ചായ) വർണ്ണമുള്ള ഒരു പുരുഷനെ കണ്ടാൽ, അതേ ക്ഷണത്തിൽ നിന്ന്—നിമിത്തം സൂക്ഷ്മവും അരൂപവുമായിരുന്നാലും—അവന്റെ ആയുസ്സ് രണ്ട് വർഷം മാത്രമെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 10

यस्य बीजं मलं मूत्रं क्षुतं मूत्रं मलं तु वा । इहैकदा पतेद्यस्य अब्दं तस्यायुरिष्यते

ആരുടെയെങ്കിലും വീര്യം, മല, മൂത്രം, അല്ലെങ്കിൽ തുമ്മൽ (മൂത്രമോ മലമോ കൂടെ) ഇവിടെ അനായാസമായി ഒരിക്കൽ പോലും പുറത്തുവീണാൽ, അവന്റെ ശേഷിച്ച ആയുസ്സ് ഒരു വർഷമെന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 12

व्यभ्रेह्नि वारिपूर्णास्यः पृष्ठीकृत्य दिवाकरम् । फूत्कृत्याश्विंद्रचापं न पश्येत्षण्मासजीवितः

മേഘരഹിതമായ ദിനത്തിൽ ഒരാൾ വായിൽ വെള്ളം നിറച്ച് സൂര്യനോട് പിൻതിരിഞ്ഞ് ഊതിയിട്ടും ഇന്ദ്രചാപം (മഴവില്ല്) കാണാതിരുന്നാൽ, അവൻ ‘ഷൺമാസജീവി’ (ആറ് മാസായുസ്സ്) എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 13

अरुंधतीं ध्रुवं चैव विष्णोस्त्रीणिपदानि च । आसन्नमृत्युर्नोपश्येच्चतुर्थं मातृमंडलम्

മരണം അടുത്തവന് അരുന്ധതി, ധ്രുവൻ, വിഷ്ണുവിന്റെ മൂന്ന് പാദങ്ങൾ (ത്രിവിക്രമം) എന്നിവ കാണാനാവില്ല; നാലാമത്തേതായ മാതൃമണ്ഡലം (മാതൃഗണത്തിന്റെ വൃത്തം) പോലും അവന് ദൃശ്യമാകുകയില്ല.

Verse 14

अरुंधती भवेज्जिह्वा ध्रुवो नासाग्रमुच्यते । विष्णोः पदानि भ्रूमध्ये नेत्रयोर्मातृमंडलम्

നാവ് അരുന്ധതിയെപ്പോലെ തോന്നുകയും, മൂക്കിന്റെ അഗ്രം ധ്രുവമെന്നു പറയപ്പെടുകയും; ഭ്രൂമധ്യേ വിഷ്ണുവിന്റെ പാദചിഹ്നങ്ങളും കണ്ണുകളിൽ മാതൃമണ്ഡലവും ദൃശ്യമാകുകയുമെങ്കിൽ—ഇവ മരണസന്നിധി സൂചിപ്പിക്കുന്ന അശുഭലക്ഷണങ്ങളാകുന്നു.

Verse 15

वेत्ति नीलादिवर्णस्य कटम्लादिरसस्यहि । अकस्मादन्यथाभावं षण्मासेन स मृत्युभाक्

നീലാദി വർണ്ണങ്ങളും കടു–അമ്ലാദി രുചികളും പെട്ടെന്ന് വ്യത്യസ്തമായി മാറുന്നതായി അനുഭവപ്പെട്ടാൽ, ആ മനുഷ്യൻ ആറുമാസത്തിനകം മരണഭാഗ്യൻ ആകുന്നു.

Verse 16

षण्मासमृत्योर्मर्त्यस्य कंठोष्ठरसना रदाः । शुष्यंति सततं तद्वद्विच्छायास्तालुपंचमाः

ആറുമാസത്തിനകം മരിക്കാനിരിക്കുന്ന മർത്ത്യന്റെ കണ്ഠം, അധരങ്ങൾ, നാവ്, പല്ലുകൾ എന്നിവ നിരന്തരം വരണ്ടുപോകുന്നു; അതുപോലെ അഞ്ചാമത്തേതായ താലുവും കാന്തി നഷ്ടപ്പെടുത്തി സ്വാഭാവിക വർണ്ണഛായ വിട്ടൊഴിയും.

Verse 17

रेतः करजनेत्रांता नीलिमानं भजंति चेत् । तर्हि कीनाशनगरीं षष्ठेमासि व्रजेन्नरः

വീര്യം, നഖങ്ങൾ, കണ്ണുകളുടെ കോണുകൾ എന്നിവ നീലിമ കൈക്കൊണ്ടാൽ, ആ മനുഷ്യൻ ആറാം മാസത്തിൽ യമന്റെ നഗരമായ യമപുരിയിലേക്കു പോകുന്നു.

Verse 19

द्रुतमारुह्यशरठस्त्रिवर्णो यस्य मस्तके । प्रयाति याति तस्यायुः षण्मासेन परिक्षयम्

ആരുടെയെങ്കിലും തലയിൽ വേഗത്തിൽ കയറി ത്രിവർണ്ണ പല്ലി ഉടൻ മാറിപ്പോകുകയാണെങ്കിൽ, അവന്റെ ആയുസ്സ് ആറുമാസത്തിനകം ക്ഷയിച്ച് അവസാനിക്കുന്നു.

Verse 20

सुस्नातस्यापि यस्याशु हृदयं परिशुष्यति । चरणौ च करौ वापि त्रिमासं तस्य जीवितम्

നന്നായി സ്നാനം ചെയ്തിട്ടും ആരുടെ ഹൃദയപ്രദേശം പെട്ടെന്ന് വരണ്ടുപോകുകയും, കാലുകളോ കൈകളോ കൂടി ശുഷ്കമാകുകയും ചെയ്യുന്നുവോ—അവന്റെ ആയുസ്സ് മൂന്നു മാസം മാത്രമേ നിലനിൽക്കൂ।

Verse 21

प्रतिबिंबं भवेद्यस्य पदखंडपदाकृति । पांसौ वा कर्दमे वापि पंचमासान्स जीवति

പൊടിയിലോ ചെളിയിലോ ആരുടെ പ്രതിബിംബം കാലുകൾ ഒടിഞ്ഞതുപോലെയോ വികൃതമായോ തോന്നുന്നുവോ—അവൻ അഞ്ചു മാസം മാത്രമേ ജീവിക്കൂ।

Verse 22

छाया प्रकंपते यस्य देहबंधेपि निश्चले । कृतांतदूता बध्नंति चतुर्थे मासि तं नरम्

ദേഹം നിശ്ചലമായിരിക്കുമ്പോഴും ആരുടെ നിഴൽ വിറയ്ക്കുന്നുവോ—കൃതാന്തൻ (മരണം) എന്നവന്റെ ദൂതന്മാർ നാലാം മാസത്തിൽ ആ മനുഷ്യനെ ബന്ധിക്കും।

Verse 23

निजस्य प्रतिबिंबस्य नीराज्यमुकुरादिषु । उत्तमांगं न यः पश्येत्समासेन विनश्यति

മലിനമില്ലാത്ത കണ്ണാടി മുതലായവയിൽ സ്വന്തം പ്രതിബിംബത്തിന്റെ ഉത്തമാംഗം (ശിരസ്) കാണാൻ കഴിയാത്തവൻ—ഒരു മാസത്തിനകം നശിക്കും।

Verse 24

मतिर्भ्रश्येत्स्खलेद्वाणी धनुरैद्रं निरक्षितै । रात्रौ चंद्रद्वयं चापि दिवा द्वौ च दिवाकरौ

ബുദ്ധി ഭ്രഷ്ടമായി, വാക്ക് ഇടറുകയും, മഴയില്ലാതെയും ഇന്ദ്രധനുസ് കാണപ്പെടുകയും; രാത്രിയിൽ രണ്ട് ചന്ദ്രന്മാരും പകലിൽ രണ്ട് സൂര്യന്മാരും കാണുകയുമെങ്കിൽ—ഇവ അതിഘോരമായ ദുഷ്‌നിമിത്തങ്ങളാണ്।

Verse 25

दिवा च तारकाचक्रं रात्रौ व्योमवितारकम् । युगपच्च चतुर्दिक्षु शाक्रं कोदंडमंडलम्

പകൽ നക്ഷത്രചക്രം കാണപ്പെടുക, രാത്രിയിൽ ആകാശം അസ്വാഭാവികമായി നക്ഷത്രങ്ങളാൽ നിറയുക, കൂടാതെ നാലുദിക്കുകളിലും ഒരേസമയം ഇന്ദ്രധനുസ്സിന്റെ വൃത്തമണ്ഡലം ദർശിക്കപ്പെടുക—ഇവയെ ഇവിടെ അശുഭമായ ഉത്പാതലക്ഷണങ്ങളായി കരുതുന്നു।

Verse 26

भूरुहे भूधराग्रे च गंधर्वनगरालयम् । दिवापिशाच नृत्यं च एते पंचत्वहेतवः

മരത്തിലോ പർവതശിഖരത്തിലോ ‘ഗന്ധർവനഗരം’ (മൃഗതൃഷ്ണാസദൃശമായ ഭ്രമദൃശ്യം) കാണപ്പെടുക, കൂടാതെ പകൽ തന്നെ പിശാചന്മാരുടെ നൃത്തം ദർശിക്കപ്പെടുക—ഇവ മരണത്തിലേക്ക് (പഞ്ചത്വത്തിലേക്ക്) നയിക്കുന്ന കാരണലക്ഷണങ്ങളായി പറയുന്നു।

Verse 27

सर्वेष्वेतेषु चिह्नेषु यद्येकमपि वीक्षते । तदा मासावधिं मृत्युः प्रतीक्षेत न चाधिकम्

ഈ ലക്ഷണങ്ങളിലൊന്നെങ്കിലും ആരെങ്കിലും കണ്ടാൽ, മരണം ഒരു മാസം വരെ മാത്രമേ കാത്തിരിക്കൂ—അതിലധികമല്ല।

Verse 28

करावरुद्ध श्रवणः शृणोति न यदा ध्वनिम् । स्थूलः कृशः कृशस्थूलस्तदामासान्निवर्तते

കൈകളാൽ ചെവികൾ മൂടിയിട്ടും ശബ്ദം കേൾക്കാതിരിക്കുക, കൂടാതെ ശരീരം ചിലപ്പോൾ സ്ഥൂലവും ചിലപ്പോൾ കൃശവും, അല്ലെങ്കിൽ വിചിത്രമായി കൃശ-സ്ഥൂലമായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുക—അപ്പോൾ ഏതാനും മാസങ്ങൾക്കകം പ്രാണൻ പിൻവാങ്ങുന്നു।

Verse 29

यः पश्येदात्मनश्छायां दक्षिणाशा समाश्रिताम् । दिनानि पंच जीवित्वा पंचत्वमुपयाति सः

ആരെങ്കിലും തന്റെ നിഴൽ തെക്കുദിക്കിലേക്കു ചായുന്നതായി കണ്ടാൽ, അവൻ അഞ്ചു ദിവസം മാത്രം ജീവിച്ച് പഞ്ചത്വം (മരണം) പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 30

प्रोह्यते भक्ष्यते वापि पिशाचासुरवायसैः । भूतैः प्रेतैः श्वभिर्गृध्रैर्गोमायुखरसूकरैः

പിശാചുകൾ, അസുരർ, കാക്കകൾ, ഭൂത-പ്രേതങ്ങൾ, നായകൾ, കഴുകുകൾ, കുറുനരികൾ, കഴുതകൾ, പന്നികൾ മുതലായവർ ഒരാളെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുകയോ തിന്നുകയോ ചെയ്യുന്നതായി കണ്ടാൽ—അത് അത്യന്തം ഭയങ്കര അപശകുനമാണ്.

Verse 31

रासभैः करभैः कीशैः श्वेनैरश्वतरैर्बकैः । स्वप्ने स जीवितं त्यक्त्वा वर्षांते यममीक्षते

സ്വപ്നത്തിൽ കഴുതകൾ, ഒട്ടകങ്ങൾ, കുരങ്ങുകൾ, നായകൾ, ഖച്ചറുകൾ, കൊക്കുകൾ എന്നിവ ചുറ്റിപ്പറ്റിയതായി (അല്ലെങ്കിൽ പീഡിപ്പിക്കുന്നതായി) കണ്ടാൽ—അവൻ പ്രാണം വിട്ട് വർഷാന്ത്യത്തിൽ യമനെ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 32

गंधपुष्पांशुकैः शोणैः स्वां तनुं भूषितां नरः । यः पश्येत्स्वप्नसमये सोऽष्टौ मासाननित्यहो

സ്വപ്നസമയത്ത് ഒരാൾ തന്റെ ശരീരം ചുവന്ന സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, പുഷ്പങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചതായി കണ്ടാൽ—അയ്യോ, അവൻ അനിത്യൻ; (ഇനിയും) എട്ട് മാസം മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു.

Verse 33

पांसुराशि च वल्मीकं यूपदंडमथापि वा । योधिरोहति वै स्वप्ने स षष्ठे मासि नश्यति

സ്വപ്നത്തിൽ ഒരാൾ പൊടിക്കൂമ്പാരം, വൽമീകം (ചീമപ്പുറ്റ്) അല്ലെങ്കിൽ യൂപദണ്ഡം (യജ്ഞസ്തംഭം) കയറുന്നതായി കണ്ടാൽ—അവൻ ആറാം മാസത്തിൽ നശിക്കുന്നു.

Verse 34

रासभारूढमात्मानं तैलाभ्यक्तं च मुंडितम् । नीयमानं यमाशां यः स्वप्ने पश्येत्स्वपूर्वजान्

സ്വപ്നത്തിൽ ഒരാൾ തன்னை കഴുതപ്പുറത്ത് കയറ്റി, എണ്ണ പുരട്ടി, മുണ്ഡനം ചെയ്ത്, യമദിശയിലേക്കു കൊണ്ടുപോകുന്നതായി കാണുകയും, പരലോകഗത പൂർവ്വജരെയും കാണുകയും ചെയ്താൽ—അത് അടുത്ത മരണത്തിന്റെ അത്യന്തം ഭയങ്കര സൂചനയാണ്.

Verse 35

स्वमौलौ स्वतनौ वापि यः पश्येत्स्वप्नगो नरः । तृणानि शुष्ककाष्ठानि षष्ठे मासि न तिष्ठति

സ്വപ്നത്തിൽ ഒരാൾ തന്റെ തലയിൽ അല്ലെങ്കിൽ ശരീരത്തിൽ പുല്ലും ഉണങ്ങിയ മരക്കഷണങ്ങളും കാണുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ ആറാം മാസം വരെ ജീവിച്ചിരിക്കുകയില്ല—ഇത് മരണലക്ഷണം.

Verse 36

लोहदंडधरं कृष्णं पुरुषं कृष्णवाससम् । स्वयं योग्रे स्थितं पश्येत्स त्रीन्मासान्न लंघयेत्

സ്വപ്നത്തിൽ കറുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ച, ഇരുമ്പുദണ്ഡം പിടിച്ച, നുകം/ധുരിയുടെ സമീപം നിൽക്കുന്ന കൃഷ്ണവർണ്ണനായ പുരുഷനെ കാണുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ മൂന്ന് മാസം കടക്കുകയില്ല—മരണസൂചന.

Verse 37

काली कुमारी यं स्वप्ने बद्नीयाद्बाहु पाशकैः । स मासेन समीक्षेत नगरींशमनोषिताम्

സ്വപ്നത്തിൽ കാളിയെപ്പോലെയുള്ള കുമാരി ഒരാളെ കൈകളിൽ പാശങ്ങളാൽ ബന്ധിച്ചാൽ, അവൻ ഒരു മാസത്തിനകം ശമനൻ (യമൻ) വസിക്കുന്ന നഗരിയെ കാണും—അഥവാ യമലോകപ്രാപ്തി.

Verse 38

नरो यो वानरारूढो यायात्प्राचीदिशं स्वपन् । दिनैः स पंचभिरेव पश्येत्संयमिनीं पुरीम्

സ്വപ്നത്തിൽ ഒരാൾ കുരങ്ങിൻമേൽ കയറി കിഴക്കുദിശയിലേക്ക് പോകുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ വെറും അഞ്ചുദിവസത്തിനകം സംയമിനീ പുരി—യമന്റെ നഗരം—കാണും.

Verse 39

कृपणोपि वदान्यः स्याद्वदान्यः कृपणो यदि । प्रकृतेर्विकृतिश्चेत्स्यात्तदा पंचत्वमृच्छति

കൃപണനും ദാനശീലനായിത്തീരുക, അല്ലെങ്കിൽ ദാനശീലൻ കൃപണനായിത്തീരുക—അങ്ങനെ സ്വഭാവത്തിൽ വികൃതി സംഭവിച്ചാൽ—അവൻ പഞ്ചത്വം (പഞ്ചഭൂതങ്ങളിൽ ലയം), അഥവാ മരണം, പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 40

एतानि कालचिह्नानि संत्यन्यानि बहून्यपि । ज्ञात्वाभ्यसेन्नरो योगमथवाकाशिकां श्रयेत्

ഇവ കാലത്തിന്റെ (മരണത്തിന്റെ) ലക്ഷണങ്ങളാണ്; ഇതുകൂടാതെ അനേകവും ഉണ്ട്. അവ അറിഞ്ഞ് മനുഷ്യൻ യോഗാഭ്യാസം ചെയ്യുക, അല്ലെങ്കിൽ കാശികാ (കാശി)യുടെ ശരണം പ്രാപിക്കുക.

Verse 41

न कालवंचनोपायं मुनेन्यमवयाम्यहम् । विना मृत्युजयं काशीनाथं गर्भावरोधकम्

ഹേ മുനേ! കാലത്തെ വഞ്ചിക്കുന്ന യാതൊരു ഉപായവും ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നില്ല—കാശീനാഥൻ, ‘മൃത്യുഞ്ജയൻ’, ഗർഭപ്രവേശം (പുനർജന്മം) തടയുന്നവൻ—അവനെ ഒഴികെ.

Verse 42

तावद्गर्जंति पापानि तावद्गर्जेद्यमो नृपः । यावद्विश्वेशशरणं नरो न निरतो व्रजेत्

പാപങ്ങൾ അതുവരെയേ ഗർജിക്കൂ; രാജാ യമനും അതുവരെയേ ഗർജിക്കൂ—മനുഷ്യൻ വിശ്വേശ (വിശ്വേശ്വരൻ) ശരണത്തിൽ ഭക്തിയോടെ നിഷ്ഠനാകുന്നതുവരെ.

Verse 43

प्राप्तविश्वेश्वरावासः पीतोत्तरवहापयाः । स्पृष्ट विश्वेशसल्लिंगः कश्च याति न वंद्यताम्

വിശ്വേശ്വരന്റെ വാസസ്ഥലത്തിലെത്തി, ഉത്തരവാഹിനി ഗംഗാജലം പാനം ചെയ്ത്, വിശ്വേശന്റെ മംഗളലിംഗം സ്പർശിച്ചവൻ—ആർ വന്ദ്യനാകാതെ ഇരിക്കും?

Verse 44

करिष्येत्कुपितःकालः किंकाशीवासिनां नृणाम् । काले शिवः स्वयं कर्णे यत्र मंत्रोपदेशकः

കോപിച്ച കാലം കാശിയിൽ വസിക്കുന്ന മനുഷ്യർക്കെന്തു ചെയ്യാൻ കഴിയും? അവിടെ അന്തിമക്ഷണത്തിൽ സ്വയം ശിവൻ കാതിൽ മന്ത്രോപദേശം നൽകുന്നു.

Verse 45

यथा प्रयाति शिशुता कौमारं च यथा गतम् । सत्वरं गत्वरं तद्वद्यौवनं चापि वार्धकम

എങ്ങനെ ശൈശവം വേഗത്തിൽ കൗമാരത്തിലേക്ക് കടക്കുകയും കൗമാരവും പെട്ടെന്ന് കടന്നുപോകുകയും ചെയ്യുന്നതോ, അതുപോലെ യൗവനവും ത്വരയിൽ ഒഴിഞ്ഞുപോകുന്നു; അതിന്റെ പിന്നാലെ വാർദ്ധക്യവും അടുത്തെത്തുന്നു।

Verse 46

यावन्नहि जराक्रांतिर्यावन्नेंद्रियवैक्लवम् । तावत्सर्वं फल्गुरूपं हित्वा काशीं श्रयेत्सुधीः

ജര ഇതുവരെ പിടിച്ചടക്കാത്തതും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഇതുവരെ ക്ഷീണിച്ചിട്ടില്ലാത്തതും ആയിരിക്കുമ്പോൾ—അത്രത്തോളം തുച്ഛമായ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ബുദ്ധിമാൻ കാശിയെ ശരണമായി ആശ്രയിക്കണം।

Verse 47

अन्यानि काललक्ष्माणि तिष्ठंतु कलशोद्भव । जरैव प्रथमं लक्ष्म चित्रं तत्रापि भीर्नहि

ഹേ കലശോദ്ഭവാ! കാലത്തിന്റെ മറ്റു ലക്ഷണങ്ങൾ നിലനിൽക്കട്ടെ; ജര തന്നെയാണ് ആദ്യവും പ്രധാനവും ആയ ലക്ഷണം. അത്ഭുതം, അപ്പോഴും ജനങ്ങൾ ഭയപ്പെടുന്നില്ല।

Verse 48

पराभूतो हि जरया सर्वैश्च परिभूयते । हृततारुण्यमाणिक्यो धनहीनः पुमानिव

ജരയാൽ പരാജിതനായ മനുഷ്യൻ എല്ലാവരാലും അവഗണിക്കപ്പെടുന്നു; യൗവനമെന്ന മാണിക്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവനായി, ധനഹീനനെപ്പോലെ തോന്നുന്നു।

Verse 49

सुतावाक्यं न कुर्वंति पत्नी प्रेमापि मुंचति । बांधवा नैव मन्यंते जरसाश्लेषितं नरम्

മക്കൾ അവന്റെ വാക്ക് അനുസരിക്കില്ല, ഭാര്യയും സ്നേഹം വിട്ടുകളയും; ബന്ധുക്കളും ജരയുടെ ആലിംഗനത്തിലുള്ള ആ മനുഷ്യനെ വിലമതിക്കുകയില്ല।

Verse 50

आश्लिष्टं जरया दृष्ट्वा परयोषिद्विशंकिता । भवेत्पराङ्मुखी नित्यं प्रणयिन्यपि कामिनी

ജരയാൽ ആലിംഗിതനായ പുരുഷനെ കണ്ടാൽ, പരസ്ത്രീയെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയഭീതിയുള്ള കാമിനി—പ്രണയിനിയായാലും—എപ്പോഴും മുഖം തിരിക്കും।

Verse 51

न जरा सदृशो व्याधिर्न दुःखं जरया समम् । कारयित्र्यपमानस्य जरैव मरणं नृणाम्

ജരയെപ്പോലൊരു രോഗമില്ല, ജരയെപ്പോലൊരു ദുഃഖവുമില്ല; അപമാനം വരുത്തുന്നത് ജര തന്നേ, മനുഷ്യർക്കു ജര തന്നേ മരണസമം।

Verse 52

न जीयते तथा कालस्तपसा योगयुक्तिभिः । यथा चिरेणकालेन काशीवासाद्विजीयते

തപസ്സോ യോഗസാധനകളോ കൊണ്ട് കാലത്തെ അങ്ങനെ ജയിക്കാനാവില്ല; ദീർഘകാലം കാശിയിൽ വസിക്കുന്നതിലൂടെ കാലം ജയിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 53

विनायज्ञैर्विनादानैर्विना व्रतजपादिभिः । विनातिपुण्यसंभारैः कः काशीं प्राप्तुमीहते

യജ്ഞമില്ലാതെ, ദാനമില്ലാതെ, വ്രത-ജപാദികളില്ലാതെ—മഹാപുണ്യസഞ്ചയമില്ലാതെ—ആർക്കാണ് കാശി പ്രാപിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹം ഉണ്ടാകുക?

Verse 54

काशीप्राप्तिरयं योगःकाथीप्राप्तिरिदं तपः । काशीप्राप्तिरिदं दानं काशीप्राप्तिः शिवैकता

ഈ യോഗം കാശീപ്രാപ്തിയാണ്, ഈ തപസ്സും കാശീപ്രാപ്തിയാണ്; ഈ ദാനവും കാശീപ്രാപ്തിയാണ്, ശിവൈക്യമാണ് കാശീപ്രാപ്തി തന്നേ।

Verse 55

कः कलिकोथवा कालः का जरा किं च दुष्कृतम् । का रुजः केंतराया वा श्रिता वाराणसी यदि

ആരെങ്കിലും വാരാണസിയെ ശരണമായി ആശ്രയിച്ചാൽ, കലിക്കെന്തു ശക്തി? കാലത്തിനെന്തു അധികാരം? അപ്പോൾ വാർദ്ധക്യം എന്ത്, പാപം എന്ത്, രോഗങ്ങളും തടസ്സങ്ങളും ഏതെല്ലാം? കാശിയേ സത്യാശ്രയമെങ്കിൽ।

Verse 56

कलिस्तानेव बाधेत कालस्तांश्च जिघांसति

കലി തന്റെ സ്ഥാനത്തുതന്നെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു; കാലവും അവരെയേ സംഹരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. കാശീ-ശരണാഗതരിൽ അവരുടെ അധിപത്യം നിലനിൽക്കില്ല।

Verse 57

एनांसि तांश्च बाधंते ये न काशीं समाश्रिताः । काशीसमाश्रिता यैश्च यैश्च विश्वेश्वरोर्चितः । तारकं ज्ञानमासाद्य ते मुक्ताः कर्मपाशतः

കാശിയെ ആശ്രയിക്കാത്തവരെ പാപങ്ങൾ പീഡിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ കാശിയിൽ വസിച്ച് വിശ്വേശ്വരനെ ആരാധിക്കുന്നവർ താരകജ്ഞാനം പ്രാപിച്ച് കർമപാശത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരാകുന്നു।

Verse 58

धनिनो न तथा सौख्यं प्राप्नुवंति नराः क्वचित् । यथा निधनतः काश्यां लभते सुखमव्ययम्

ധനികർ എവിടെയും അത്തരം സുഖം പ്രാപിക്കില്ല; കാശിയിൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന അവ്യയാനന്ദം അതുല്യമാണ്।

Verse 59

वरं काशीसमावासी नासीनो द्युसदां पदम् । दुःखांतं लभते पूर्वः सुखांतं लभते परः

ദേവസ്ഥാനത്ത് ഇരിക്കുന്നവനേക്കാൾ കാശീവാസി ശ്രേഷ്ഠൻ. ആദ്യൻ ദുഃഖത്തിന്റെ അന്ത്യം പ്രാപിക്കുന്നു; രണ്ടാമൻ സുഖത്തിന്റെ അന്ത്യം മാത്രമേ പ്രാപിക്കൂ।

Verse 60

स्थितोपि भगवनीशो मंदरं चारुकंदरम् । काशीं विना रतिं नाऽप दिवोदासनृपोषिताम्

സുന്ദര ഗുഹകളുള്ള മന്ദരപർവതത്തിൽ വസിച്ചിരുന്നാലും, ഭഗവാൻ ഈശ്വരന്‍ കാശിയില്ലാതെ രതി ലഭിച്ചില്ല; അന്നുകാലത്ത് കാശിയെ രാജാവ് ദിവോദാസൻ പരിപാലിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും।