Adhyaya 33

Verse 1

श्रीसूत उवाच । भूयोऽप्यहं प्रवक्ष्यामि धनुष्कोटेस्तु वैभवम् । अत्यद्भुततरं गुह्यं सर्वलोकैकपावनम्

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ വീണ്ടും ധനുഷ്കോടിയുടെ വൈഭവം പ്രസ്താവിക്കും; അത് അത്യദ്ഭുതവും ഗുഹ്യവും സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും ഏക പാവനകരവുമാണ്।

Verse 2

पुरा परावसुर्नाम ब्राह्मणो वेदवित्तमः । अज्ञानात्पितरं हत्वा ब्रह्महत्यामवाप्तवान् । सोऽपि स्नात्वा धनुष्कोटौ तद्दोषा न्मुमुचे क्षणात्

പുരാതനകാലത്ത് പരാവസു എന്ന പേരുള്ള, വേദവിദ്യയിൽ അഗ്രഗണ്യനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അജ്ഞാനവശാൽ പിതാവിനെ വധിച്ച് ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം അവൻ ഏറ്റെടുത്തു. എങ്കിലും ധനുഷ്കോടിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത ഉടനെ തന്നെ ആ ദോഷത്തിൽ നിന്ന് ക്ഷണത്തിൽ വിമുക്തനായി.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । पितरं हतवान्पूर्वं कथं सूत परावसुः

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ, പരാവസു മുമ്പ് പിതാവിനെ എങ്ങനെ വധിച്ചു?

Verse 4

कथं वा धनुषः कोटौ मुक्तिस्तस्याप्यभून्मुने । एतन्नः श्रद्दधानानां विस्तराद्वक्तुमर्हसि

കൂടാതെ, ഹേ മുനേ, ധനുഷഃ-കോടിയിൽ അവനും വിമുക്തി എങ്ങനെ ലഭിച്ചു? ഞങ്ങൾ ശ്രദ്ധയുള്ളവർ ആകയാൽ, ഇത് വിശദമായി പറയേണ്ടതാകുന്നു.

Verse 5

श्रीसूत उवाच । आसीद्राजा बृहद्द्युम्नश्चक्रवर्ती महाबलः । धर्मेण पालयामास सागरांतां वसुन्धराम्

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—ബൃഹദ്യുമ്നൻ എന്നൊരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; മഹാബലശാലിയായ ചക്രവർത്തി. ധർമ്മമാർഗ്ഗത്തിൽ സമുദ്രാന്തമായ ഭൂമിയെ അവൻ പാലിച്ചു ഭരിച്ചു.

Verse 6

अयजत्सत्रयागेन देवानिंद्रपुरोगमान् । याजकस्तस्य रैभ्योऽभूद्विद्वान्परमधार्मिकः

അവൻ സത്രയാഗം നടത്തി ഇന്ദ്രൻ മുൻപന്തിയിലുള്ള ദേവന്മാരെ യജിച്ചു. അവന്റെ യാജകൻ റൈഭ്യൻ ആയിരുന്നു—വിദ്വാനും പരമധാർമ്മികനും.

Verse 7

आस्तां पुत्रावुभौ तस्याप्यर्वावसु परावसू । षडंगवेदविदुषौ श्रौतस्मार्तेषु कोविदौ

അവനിക്കും രണ്ടു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു—അർവാവസുവും പരാവസുവും. ഇരുവരും ഷഡംഗസഹിത വേദവിദ്വാൻമാരായി, ശ്രൗതയാഗങ്ങളിലും സ്മാർത്തധർമ്മകർമ്മങ്ങളിലും നിപുണരായിരുന്നു.

Verse 8

काणादे जैमिनीये च सांख्ये वैयासिके तथा । गौतमे योगशास्त्रे च पाणिनीये च कोवि दौ

അവർ കണാദന്റെയും ജൈമിനിയുടെയും ഉപദേശങ്ങളിൽ, സാംഖ്യത്തിലും വ്യാസപരമ്പരയിലും, ഗൗതമദർശനത്തിൽ, യോഗശാസ്ത്രത്തിൽ, പാണിനീയ വ്യാകരണത്തിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയവർ ആയിരുന്നു.

Verse 9

मन्वादिस्मृतिनिष्णातौ सर्वशास्त्रविशारदौ । सत्रयागे सहायार्थं बृहद्द्युम्नेन याचितौ

അവർ മനുവാദി സ്മൃതികളിൽ നിഷ്ണാതരും സർവശാസ്ത്രവിശാരദരുമായിരുന്നു. സത്രയാഗത്തിൽ സഹായിക്കുവാൻ രാജാവ് ബൃഹദ്യുമ്നൻ അവരെ അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 10

भ्रातरौ समनुज्ञातौ पित्रा रैभ्येण जग्मतुः । बृहद्द्युम्नस्य सत्रं तावश्विनाविव रूपिणौ

പിതാവായ റൈഭ്യന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ച ശേഷം ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാർ രാജാവ് ബൃഹദ്യുമ്നന്റെ സത്രത്തിലേക്ക് പോയി; അവർ തേജസ്സിൽ അശ്വിനീദേവന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തരായി തോന്നി.

Verse 11

अतिष्ठदाश्रमे रैभ्यः स्नुषया ज्येष्ठया सह । तौ गत्वा भ्रातरौ तत्र राज्ञः सत्रमनुत्तमम्

റൈഭ്യൻ തന്റെ ആശ്രമത്തിൽ മൂത്ത മരുമകളോടൊപ്പം തന്നെ പാർത്തു. ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാർ അവിടെ ചെന്നു രാജാവിന്റെ അത്യുത്തമ സത്രയാഗത്തിൽ എത്തി.

Verse 12

याज यामासतुः सत्रे बृहद्द्युम्नं महीपतिम् । नाभवत्स्खलनं भ्रात्रोः सत्रे सांगेषु कर्मसु

ആ സത്രയാഗത്തിൽ ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാർ ഭൂമിപതി ബൃഹദ്ദ്യുമ്നരാജാവിനെ യാജിപ്പിച്ചു. അങ്കകർമ്മങ്ങളോടുകൂടിയ യാഗക്രിയകളിൽ അവരിൽ നിന്നൊരു പിഴവുമുണ്ടായില്ല.

Verse 13

सत्रे संतन्यमानेऽस्मिन्बृहद्द्युम्नस्य भूपतेः । मुनयो भ्यागमन्सर्वे राज्ञाहूता निरीक्षितुम्

ബൃഹദ്ദ്യുമ്നഭൂപതിയുടെ ഈ സത്രയാഗം തുടർന്നുകൊണ്ടിരിക്കെ, രാജാവിന്റെ ക്ഷണപ്രകാരം എല്ലാ മുനിമാരും അത് ദർശിക്കാനായി അവിടെ എത്തി.

Verse 14

वसिष्ठो गौतमश्चात्रिर्जाबालिरथ कश्यपः । क्रतुर्दक्षः पुलस्त्यश्च पुलहो नारदो मुनिः

വസിഷ്ഠൻ, ഗൗതമൻ, അത്രി, ജാബാലി, കശ്യപൻ; ക്രതു, ദക്ഷൻ, പുലസ്ത്യൻ, പുലഹൻ, കൂടാതെ മുനി നാരദൻ—

Verse 15

मार्कंडेयः शतानंदो विश्वामित्रः पराशरः । भृगुः कुत्सोऽथ वाल्मीकिर्व्यासधौम्यादयोऽपरे

മാർക്കണ്ഡേയൻ, ശതാനന്ദൻ, വിശ്വാമിത്രൻ, പരാശരൻ; ഭൃഗു, കുത്സൻ, പിന്നെ വാൽമീകി—വ്യാസൻ, ധൗമ്യൻ മുതലായ മറ്റ് മുനിമാരും—

Verse 16

शिष्यैः प्रशिष्यैर्बहुभिरसंख्यातैः समावृताः । तानागतान्समालोक्य बृहद्द्युम्नो महीपतिः

അസംഖ്യ ശിഷ്യ-പ്രശിഷ്യന്മാർ ചുറ്റിപ്പറ്റി വന്ന ആ മുനിമാരെ കണ്ടപ്പോൾ ഭൂമിപതി ബൃഹദ്ദ്യുമ്നരാജാവ്—

Verse 17

अर्घ्यादिना मुनीन्सर्वान्पूजयामास सादरम् । नाना दिग्भ्यः समायाताश्चतुरंगबलैर्युताः

അവൻ അർഘ്യാദി നിവേദ്യങ്ങളാൽ എല്ലാ മുനിമാരെയും സാദരമായി പൂജിച്ചു. അവർ പല ദിക്കുകളിൽ നിന്നു ചതുരംഗസേനയോടുകൂടി അവിടെ സമാഗതരായി.

Verse 18

उपदासहिता भूपास्सत्रं वीक्षितुमादरात् । वैश्याः शूद्रास्तथा वर्णाश्चत्वरोऽपि समागताः

ഉപദാസഹിതരായ രാജാക്കന്മാരും സത്രയജ്ഞം കാണുവാൻ ആദരത്തോടെ വന്നു. അതുപോലെ വൈശ്യരും ശൂദ്രരും—നാലു വർണങ്ങളും—അവിടെ സമാഗമിച്ചു.

Verse 19

वर्णिनोऽथ गृहस्थाश्च वानप्रस्थाश्च भिक्षवः । सत्रं निरीक्षितुं तस्य बृहद्द्युम्नस्य चाययुः

പിന്നീട് ബ്രഹ്മചാരികളും ഗൃഹസ്ഥരും വാനപ്രസ്ഥരും ഭിക്ഷുക്കളും രാജാവ് ബൃഹദ്യുമ്നന്റെ ആ സത്രയജ്ഞം കാണുവാൻ അവിടെ എത്തി.

Verse 20

तान्सर्वान्पूजयामास यथार्हं राजसत्तमः । ददौ चान्नानि सर्वेभ्यो घृतसूपादिकांस्तथा

ആ രാജശ്രേഷ്ഠൻ എല്ലാവരെയും യഥാർഹമായി സത്കരിച്ചു. എല്ലാവർക്കും ഘൃതം, സൂപ്പ് മുതലായവയോടുകൂടി അന്നവും വിതരണം ചെയ്തു.

Verse 21

वस्त्राणि च सुवर्णानि हाररत्नान्यनेकशः । एवं सत्कारयामास राजा सत्रे समागतान्

അവൻ വസ്ത്രങ്ങളും സ്വർണ്ണവും അനേകം ഹാരങ്ങളും രത്നങ്ങളും ദാനം ചെയ്തു. ഇങ്ങനെ രാജാവ് സത്രത്തിൽ സമാഗതരായവരെ സത്കരിച്ചു.

Verse 22

रैभ्यपुत्रो तदा विप्रा अर्वावसुपरावसू । अध्वरादीनि कर्माणि चक्रतुः स्खलितं विना

അപ്പോൾ റൈഭ്യന്റെ ബ്രാഹ്മണപുത്രന്മാരായ അർവാവസുവും പരാവസുവും അധ്വരാദി യാഗകർമ്മങ്ങൾ സ്ഖലനമോ ദോഷമോ ഇല്ലാതെ ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം നിർവഹിച്ചു।

Verse 23

तद्दृष्ट्वा मुनयस्सर्वे कौशलं रैभ्यपुत्रयौः । श्लाघंते सशिरःकम्पं वसिष्ठप्रमुखास्तदा

റൈഭ്യന്റെ ഇരുപുത്രന്മാരുടെ കൗശലം കണ്ടു എല്ലാ മുനിമാരും അവരെ പ്രശംസിച്ചു; വസിഷ്ഠപ്രമുഖർ തലകുലുക്കി അംഗീകാരം അറിയിച്ചു।

Verse 24

कर्माणि कानि चित्तत्र कारयित्वा परावसुः । तृतीयसवनस्यांते गृहकृत्यं निरीक्षितुम्

അവിടെ ചില കർമ്മങ്ങൾ നടത്തിച്ച ശേഷം പരാവസു മൂന്നാം സവനത്തിന്റെ അവസാനം ഗൃഹകാര്യങ്ങൾ പരിശോധിക്കാൻ പോയി।

Verse 25

प्रययौ स्वाश्रमं सायं विनैवार्वावसुं द्विजाः । तस्मिन्नवसरे रैभ्यं कृष्णाजिनसमावृतम्

വൈകുന്നേരം ദ്വിജനായ പരാവസു അർവാവസുവിനെ അവിടെ വിട്ട് സ്വന്തം ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി; അതേ സമയത്ത് റൈഭ്യൻ കൃഷ്ണാജിനം ധരിച്ച് അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 26

वने चरंतं पितरं दृष्ट्वा स मृगशंकया । निद्राकलुषितो रात्रावंधे तमसि संकुले

വനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന പിതാവിനെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ മൃഗശങ്കയാൽ, നിദ്രാമലിനമായ മനസ്സോടെ, രാത്രിയിലെ ഘനാന്ധകാരത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെ മാൻ എന്നു കരുതി।

Verse 27

आत्मानं हंतुमायाति मृगोऽयमिति चिंतयन् । जघान पितरं सोऽयं महारण्ये परावसुः

“ഈ മൃഗം എന്നെ കൊല്ലാൻ വരുന്നു” എന്നു ചിന്തിച്ച് പരാവസു മഹാവനത്തിൽ സ്വന്തം പിതാവിനെ തന്നെ വധിച്ചു।

Verse 28

रिरक्षुणा शरीरं स्वं तेनाकामनया पिता । रजन्यां हिंसितो विप्रा महापातककारिणा

സ്വദേഹം രക്ഷിക്കണമെന്ന മാത്രം കരുതിയിട്ട്, അനിഷ്ടത്തോടെയെങ്കിലും അവൻ രാത്രിയിൽ പിതാവിനെ ഹിംസിച്ചു; ഹേ വിപ്രന്മാരേ, അവൻ മഹാപാതകകാരിയായി.

Verse 29

अंतिकं स समागत्य व्यलोकयत तं हतम् । ज्ञात्वा स्वपितरं रात्रौ शुशोच व्यथितेंद्रियः

അവൻ അടുത്തെത്തി ആ വധിക്കപ്പെട്ടവനെ നോക്കി; രാത്രിയിൽ അത് സ്വന്തം പിതാവാണെന്ന് അറിഞ്ഞപ്പോൾ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിറച്ച് അവൻ ദുഃഖിച്ചു വിലപിച്ചു।

Verse 30

प्रेतकार्यं ततः कृत्वा पितुः सर्वं परावसुः । भूयोपि नृपतेः सत्रं परावसुरुपाययौ

അതിനുശേഷം പരാവസു പിതാവിന്റെ എല്ലാ പ്രേതകർമ്മങ്ങളും നിർവഹിച്ചു; പിന്നെ വീണ്ടും രാജാവിന്റെ സത്രയാഗത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 31

स्वचेष्टितं तु तत्सर्वमनुजाय ततोऽब्रवीत् । मृतं स्वपितरं श्रुत्वा सोऽपि शोकाकुलोऽभवत्

പിന്നീട് സംഭവിച്ചതെല്ലാം അവൻ തന്റെ ഇളയ സഹോദരനോട് പറഞ്ഞു; പിതാവ് മരിച്ചതെന്നു കേട്ടപ്പോൾ അവനും ശോകത്തിൽ ആകുലനായി।

Verse 32

ज्येष्ठोऽनुजं ततः प्राह वचनं द्विजसत्तमाः । महत्सत्रं समारब्धं बृहद्द्युम्नस्य भूपतेः

അപ്പോൾ ജ്യേഷ്ഠൻ അനുജനോട് പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഭൂപതി ബൃഹദ്ദ്യുമ്നൻ മഹത്തായ സത്രയാഗം ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 33

वोढुत्वशक्तिर्नास्त्यस्य कर्मणो बालकस्य ते । जनकश्च हतो रात्रौ मयापि मृगशंकया

ഈ ബാലന് ആ കർമ്മഭാരം വഹിക്കാൻ ശക്തിയില്ല; പിതാവും രാത്രിയിൽ ഞാൻ മൃഗമെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ചു കൊലപ്പെടുത്തിയവനാണ്।

Verse 34

प्रायश्चित्तं च कर्त्तव्यं ब्रह्महत्या विशुद्धये । मदर्थं व्रतचर्यां त्वं चर तात कनिष्ठक

ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷശുദ്ധിക്കായി പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യേണ്ടതാണ്; എന്റെ വേണ്ടി, പ്രിയ കനിഷ്ഠാ, നീ വ്രതചര്യം അനുഷ്ഠിക്കൂ।

Verse 35

एकाकी धुरमुद्वोढुं शक्तोऽहं सत्रकर्मणः । अर्वावसुरिति प्रोक्तो ज्येष्ठेन स तमभ्य धात्

അവൻ പറഞ്ഞു—സത്രയാഗത്തിന്റെ ഭാരം ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കു വഹിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ; ജ്യേഷ്ഠൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ ‘തഥാസ്തു’ എന്ന് മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 36

तथा भवत्वहं ज्येष्ठ चरिष्ये व्रतमुत्तमम् । ब्रह्महत्याविशुद्ध्यर्थं त्वं सत्रधुरमावह

അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ, ജ്യേഷ്ഠാ. ബ്രഹ്മഹത്യാശുദ്ധിക്കായി ഞാൻ ഉത്തമ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കും; നീ സത്രയാഗത്തിന്റെ ഭാരം വഹിക്കൂ।

Verse 37

इत्युक्त्वा सोनुऽजो ज्येष्ठं तस्मात्सत्राद्वि निर्ययौ । कारयामास कर्माणि ज्येष्ठस्तस्मिन्गते कतौ

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് കനിഷ്ഠൻ ജ്യേഷ്ഠഭ്രാതാവിനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ആ സത്രയാഗത്തിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ടു. അവൻ പോയശേഷം ജ്യേഷ്ഠൻ വിധിപ്രകാരം യാഗകർമ്മങ്ങളും കടമകളും നടത്തിച്ചു.

Verse 38

द्वादशाब्दं कनिष्ठोपि ब्रह्महत्याव्रतं द्विजाः । चरित्वा सत्रयागेऽस्मिन्नाजगाम पुनर्मुदा

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! കനിഷ്ഠനും പന്ത്രണ്ടു വർഷം ബ്രഹ്മഹത്യാ-പ്രായശ്ചിത്ത വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച്, ആനന്ദത്തോടെ ഈ സത്രയാഗത്തിലേക്ക് വീണ്ടും വന്നു.

Verse 39

तं दृष्ट्वा भ्रातरं ज्येष्ठो बृहद्द्युम्नमुवाच ह । अयं ते ब्रह्महा सत्रमर्वावसुरुपागतः

സഹോദരനെ കണ്ട ജ്യേഷ്ഠൻ രാജാവ് ബൃഹദ്ദ്യുമ്നനോട് പറഞ്ഞു— “ഇവൻ ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷമുള്ള അർവാവസു; നിന്റെ സത്രയാഗത്തിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു।”

Verse 40

एनमुत्सारयाशु त्वमस्मात्सत्रान्नृपो त्तम । अन्यथा सत्रयागस्य फलहानिर्भविष्यति

“ഹേ നൃപോത്തമാ! ഇവനെ ഈ സത്രത്തിൽ നിന്ന് ഉടൻ പുറത്താക്കുക; അല്ലെങ്കിൽ സത്രയാഗത്തിന്റെ പുണ്യഫലത്തിന് ഹാനി സംഭവിക്കും।”

Verse 41

इतीरितः स स्वप्रेष्यैर्यागात्तमुदवासयत् । उद्वास्यमानो राजानमर्वावसुरथाब्रवीत्

ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ രാജാവ് തന്റെ സേവകരാൽ അവനെ യാഗസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കിച്ചു. പുറത്താക്കപ്പെടുമ്പോൾ അർവാവസു രാജാവിനോട് അപ്പോൾ പറഞ്ഞു.

Verse 42

न मया ब्रह्महत्येयं बृहद्द्युम्न कृतानघ । किन्तु ज्येष्ठेन मे सा हि ब्रह्महत्या कृता विभो

ഹേ നിർദോഷനായ ബൃഹദ്യുമ്നാ! ഈ ബ്രഹ്മഹത്യ ഞാൻ ചെയ്തിട്ടില്ല; ഹേ പ്രഭോ, ആ ബ്രഹ്മഹത്യ എന്റെ ജ്യേഷ്ഠ സഹോദരനാണ് ചെയ്തത്.

Verse 43

ब्रह्महत्याव्रतं चीर्णं तदर्थं च मया धुना । एवमुक्तोपि राजासौ वचसा स परावसोः

അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ ബ്രഹ്മഹത്യാ-പ്രായശ്ചിത്ത വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും, പരാവസുവിന്റെ വചനങ്ങളാൽ ആ രാജാവ് (തന്റെ നിശ്ചയത്തിൽ) അചഞ്ചലനായി നിന്നു.

Verse 44

अर्वावसुं निजात्सत्रादुदवासयदाशु वै । धिक्कृतो ब्राह्मणैश्चायं ययौ तूष्णीं वनं तदा

അവൻ തന്റെ സത്രത്തിൽ നിന്ന് അർവാവസുവിനെ ഉടൻ പുറത്താക്കി. ബ്രാഹ്മണന്മാർ ധിക്കരിച്ചതോടെ അർവാവസു അന്ന് മൗനമായി വനത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 45

मुनिवृन्दसमाकीर्णं तपोवनमुपेत्य सः । अर्वावसुस्तपश्चक्रे देवैरपि सुदुष्करम्

മുനിവൃന്ദങ്ങൾ നിറഞ്ഞ തപോവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അർവാവസു ദേവന്മാർക്കും അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കഠിന തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 46

तपः कुर्वंस्तथादित्यमुपतस्थे समा हितः । मूर्तिमांस्तपसा तस्य महताऽदुष्टधीः स्वयम्

തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ സ്ഥിര ഏകാഗ്രതയോടെ ആദിത്യദേവനെ ഉപാസിച്ചു. അപ്പോൾ അവന്റെ മഹത്തായ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ, ശുദ്ധബുദ്ധിയുള്ള അവന്റെ മുമ്പിൽ ആദിത്യൻ മൂർത്തിമാനായി സ്വയം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 47

आविरासीत्स्वया दीप्त्या भासयञ्जगतीतलम् । कर्मसाक्षी जगच्चक्षुर्भास्करो देवताग्रणीः

അപ്പോൾ ദേവഗണത്തിലെ അഗ്രഗണ്യനും ലോകത്തിന്റെ കണ്ണും കർമ്മസാക്ഷിയുമായ ഭാസ്കരൻ തന്റെ തന്നെ ദീപ്തിയാൽ ഭൂതലത്തെ പ്രകാശിപ്പിച്ച് പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 48

आविर्बभूवुर्देवाश्च पुरस्कृत्य शचीपतिम् । इन्द्रादयस्ततो देवाः प्रोचुरर्वावसुं द्विजाः

ദേവന്മാർ ശചീപതി ഇന്ദ്രനെ മുൻപിൽ നിർത്തി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് ഇന്ദ്രാദിദേവന്മാർ, ഹേ ദ്വിജാ, അർവാവസുവിനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു പറഞ്ഞു।

Verse 49

अर्वावसो त्वं प्रवरस्तपसा ब्रह्म चर्यतः । आचारेण श्रुतेनापि वेदशास्त्रादिशिक्षया

‘അർവാവസൂ! തപസ്സ്, ബ്രഹ്മചര്യം, സദാചാരം, ശ്രുതിജ്ഞാനം, വേദശാസ്ത്രാദി വിദ്യാഭ്യാസം—ഇവയാൽ നീ ശ്രേഷ്ഠനാകുന്നു.’

Verse 50

निराकृतोवमानेन त्वं परावसुना बहु । तथापि क्षमया युक्तो न कुप्यति भवान्यतः

‘പരാവസു പലവട്ടം അപമാനിച്ച് നിന്നെ തള്ളിയിട്ടും, നീ ക്ഷമയോടെ കോപിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നു—ഇതാണ് നിന്റെ സ്വഭാവം.’

Verse 51

यस्माज्ज्येष्ठोऽवधीत्तातं न हिंसीस्त्वं महामते । ब्रह्महत्याव्रतं यस्मात्तदर्थं चरितं त्वया

‘ജ്യേഷ്ഠൻ പിതാവിനെ വധിച്ചതിനാൽ, ഹേ മഹാമതേ, നീ ഹിംസയാൽ പ്രതികാരം ചെയ്തില്ല; അതേ കാരണത്താൽ ബ്രഹ്മഹത്യാ-പ്രായശ്ചിത്തബന്ധമായ വ്രതവും നീ അനുഷ്ഠിച്ചു।’

Verse 52

अतः स्वीकुर्म हे त्वां तु पराकुर्मः परावसुम् । उक्त्वैवं बलभिन्मुख्याः सर्वे च त्रिदिवालयाः

അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ നിന്നെ സ്വീകരിക്കുന്നു; പരാവസുവിനെ പുറത്താക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ബലഹന്താവായ ഇന്ദ്രൻ മുൻപിൽ നിൽക്കെ സ്വർഗ്ഗവാസികളായ ദേവന്മാർ തീരുമാനം പ്രഖ്യാപിച്ചു॥

Verse 53

तं ते प्रवरयामासुर्निरासुश्च परावसुम् । पुनरिंद्रादयो देवाः पुरोधाय दिवाकरम्

അവനെ അവർ ശ്രേഷ്ഠനായി തിരഞ്ഞെടുത്തു; പരാവസുവിനെ പുറത്താക്കി. തുടർന്ന് ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാർ സൂര്യനെ പുരോധാവാക്കി കാര്യത്തിൽ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി॥

Verse 54

अर्वावसुं प्रोचुरिदं वरं त्वं वरयेति वै । स चापि प्रार्थयामास जनकस्योत्थितिं पुन

അവർ അർവാവസുവിനോട്—‘വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക; നിനക്കിഷ്ടമുള്ളത് അപേക്ഷിക്ക’ എന്നു പറഞ്ഞു. അവൻ വീണ്ടും തന്റെ പിതാവിന്റെ പുനർജീവനം അപേക്ഷിച്ചു॥

Verse 55

वधे चास्मरणं देवानात्मनो जनकस्य वै । तथास्त्विति सुराः प्रोचुः पुनरूचुरिदं वचः

അവൻ പറഞ്ഞു—‘ആ വധത്തെക്കുറിച്ച് ദേവന്മാർക്ക് ഓർമ്മ ഉണ്ടാകരുത്; എന്റെ പിതാവും അതിന്റെ ഭാരത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകട്ടെ.’ ദേവന്മാർ ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞു; പിന്നെയും ഇങ്ങനെ വചനം പറഞ്ഞു॥

Verse 56

वरं चान्यं प्रदास्यामो वरय त्वं महामते । एवमुक्तः सुरैः सोयमर्वावसुरभाषत

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—‘ഞങ്ങൾ നിനക്ക് മറ്റൊരു വരവും നൽകാം; ഹേ മഹാമതേ, വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക.’ ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ പറഞ്ഞപ്പോൾ അർവാവസു മറുപടി പറഞ്ഞു॥

Verse 57

मम भ्रातुरदुष्टत्वं भवतु त्रिदशालयाः । अर्वावसोर्वचः श्रुत्वा त्रिदशाः पुनरब्रुवन्

അർവാവസുവിന്റെ വാക്കുകൾ—“ഹേ സ്വർഗ്ഗവാസികളേ, എന്റെ സഹോദരൻ പാപരഹിതനാകട്ടെ”—എന്ന് കേട്ട് ദേവന്മാർ വീണ്ടും മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 58

ब्राह्मणस्य पितुर्घातान्महान्दोषः परावसोः । न ह्यन्यकृतपापस्य परेणानुष्ठितेन वै

ബ്രാഹ്മണന്റെ പിതാവിനെ വധിച്ചതിനാൽ പരാവസുവിന് മഹാദോഷമുണ്ട്; ഒരാൾ ചെയ്ത പാപം മറ്റൊരാൾ ചെയ്ത അനുഷ്ഠാനത്താൽ നീങ്ങുകയില്ല।

Verse 59

प्रायश्चित्तेन शांतिः स्यान्महापातकपंचके । पितुर्ब्राह्मणहंतुस्तु सुतरां नास्ति निष्कृतिः

പ്രായശ്ചിത്തങ്ങളാൽ പഞ്ച മഹാപാതകങ്ങൾക്ക് ശാന്തി ലഭിക്കാം; എന്നാൽ ബ്രാഹ്മണന്റെ പിതൃഹന്താവിന് പ്രത്യേകിച്ച് യഥാർത്ഥ നിഷ്കൃതി ഇല്ല।

Verse 60

आत्मनानुष्ठितेनापि व्रतेन न हि दुष्कृतिः । परावसोस्तव भ्रातुरतो नैवास्ति निष्कृतिः

സ്വയം വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാലും ആ ദുഷ്കൃത്യം നീങ്ങുകയില്ല; അതിനാൽ നിന്റെ സഹോദരൻ പരാവസുവിന് സാധാരണ മാർഗ്ഗങ്ങളിൽ നിഷ്കൃതി ഇല്ല।

Verse 61

अतोऽस्माभिरदुष्टत्वमस्मै दातुं न शक्यते । अर्वावसुः पुनःप्राह देवानिंद्रपुरोगमान्

അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾക്ക് അവന് പാപരഹിതത്വം നൽകാൻ കഴിയില്ല। തുടർന്ന് അർവാവസു ഇന്ദ്രൻ മുൻപന്തിയിലുള്ള ദേവന്മാരോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു।

Verse 62

तथापि युष्मन्माहात्म्यात्प्रसादाद्भवतां तथा । पितुर्ब्राह्मणहंतुर्मे भ्रातुस्त्रिदशसत्तमाः

എങ്കിലും നിങ്ങളുടെ മഹാത്മ്യവും കൃപാപ്രസാദവും കൊണ്ടു, ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ബ്രാഹ്മണന്റെ പിതാവിനെ വധിച്ച എന്റെ സഹോദരനെക്കുറിച്ചു പറഞ്ഞു തരുവിൻ.

Verse 63

यथा स्यान्निष्कृतिर्ब्रूत तथैव कृपया युताः । एवमर्वावसोः श्रुत्वा वचस्ते त्रिदशालयाः

കരുണയോടെ, പ്രായശ്ചിത്തം എങ്ങനെ സാധ്യമാകുമെന്നു യഥാർത്ഥമായി പറഞ്ഞു തരുവിൻ. ഇങ്ങനെ അർവാവസുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് സ്വർഗ്ഗവാസികളായ ദേവന്മാർ—

Verse 64

ध्यात्वा तु सुचिरं कालं विनिश्चित्येदमबुवन् । उपायं ते प्रवक्ष्यामस्तत्पातकनिवारणम्

അവർ ദീർഘകാലം ധ്യാനിച്ച് തീരുമാനിച്ച് പറഞ്ഞു—“ആ പാപം നീക്കുന്ന ഒരു ഉപായം നിനക്കു ഞങ്ങൾ പറയും.”

Verse 65

दक्षिणांबुनिधौ पुण्ये रामसेतौ विमुक्तिदे । धनुष्कोटिरिति ख्यातं तीर्थमस्ति विमुक्तिदम्

പുണ്യമായ ദക്ഷിണ സമുദ്രത്തിൽ, മോക്ഷദായകമായ രാമസേതുവിൽ ‘ധനുഷ്കോടി’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ഒരു തീർത്ഥമുണ്ട്; അത് മോക്ഷം നൽകുന്നു.

Verse 66

ब्रह्महत्यासुरापानस्वर्णस्तेयविनाशनम् । गुरुतल्पगसंसर्गदोषाणामपि नाशनम्

അത് ബ്രഹ്മഹത്യ, സുരാപാനം, സ്വർണ്ണസ്തേയം എന്നീ പാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു; കൂടാതെ ഗുരുശയ്യയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിഷിദ്ധസംഗമദോഷങ്ങളെയും അകറ്റുന്നു.

Verse 67

अकामेनापि यः स्नायादपवर्गफलप्रदम् । दुःस्वप्ननाशनं धन्यं नरकक्लेशनाशनम्

ആരെങ്കിലും അവിടെ നിർകാമഭാവത്തോടെയും സ്നാനം ചെയ്‌താൽ, അവൻ മോക്ഷഫലം പ്രാപിക്കുന്നു. അത് ദുഷ്സ്വപ്നങ്ങളെ നശിപ്പിച്ച്, മംഗളകരവും ധന്യവും ആയി, നരകക്ലേശങ്ങളെ നീക്കുന്നു.

Verse 68

कैलासादिपदप्राप्तिकारणं परमार्थदम् । सर्वकाममिदं पुंसामृणदारिद्र्यनाशनम्

ഇത് കൈലാസാദി പദപ്രാപ്തിക്ക് കാരണവും പരമാർത്ഥദായകവുമാണ്. പുരുഷന്മാരുടെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റി, കടവും ദാരിദ്ര്യവും നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 69

धनुष्कोटिर्धनु ष्कोटिर्धनुष्कोटिरितीरणात् । स्वर्गापवर्गदं पुंसां महापुण्यफलप्रदम्

‘ധനുഷ്കോടി, ധനുഷ്കോടി, ധനുഷ്കോടി’ എന്നു നാമോച്ചാരണം ചെയ്താൽ മനുഷ്യർക്കു സ്വർഗവും മോക്ഷവും ലഭിച്ച് മഹാപുണ്യഫലവും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 70

तत्र गत्वा तव भ्राता स्नायाद्यदि परावसुः । तत्क्षणादेव ते ज्येष्ठो मुच्यते ब्रह्महत्यया

നിന്റെ സഹോദരൻ പരാവസു അവിടെ ചെന്നു സ്നാനം ചെയ്താൽ, അതേ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ നിന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.

Verse 71

इदं रहस्यं सुमहत्प्रायश्चित्तमुदीरितम् । उक्त्वेत्यर्वावसुं देवाः प्रययुः स्वपुरीं प्रति

ഇങ്ങനെ ഈ മഹാരഹസ്യം—അത്യുത്തമമായ പ്രായശ്ചിത്തം—അർവാവസുവിനോട് പ്രസ്താവിച്ച് ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ സ്വധാമത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 72

तत अर्वावसुर्ज्येष्ठं समादाय परावसुम् । रामचन्द्रधनुष्कोटिं प्रययौ मुक्तिदायिनीम्

അപ്പോൾ അർവാവസു ജ്യേഷ്ഠനായ പരാവസുവിനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, മോക്ഷദായിനിയായ രാമചന്ദ്രന്റെ ധനുഷ്കോടിയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 73

सेतौ संकल्पमुक्त्वा तु नियमेन परावसुः । सह भ्रात्रा धनुष्कोटौ सस्नौ पातकशुद्धये

സേതുവിൽ പരാവസു സംकल्पം ചെയ്ത് നിയമം അനുസരിച്ച്, സഹോദരനോടൊപ്പം ധനുഷ്കോടിയിൽ പാപശുദ്ധിക്കായി സ്നാനം ചെയ്തു।

Verse 74

स्नात्वोत्थितं धनुष्कोटौ तं प्रोवाचाशरीरिणी । परावसो विनष्टा ते पितुर्ब्राह्मणघातजा

ധനുഷ്കോടിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് എഴുന്നേറ്റ അവനോട് അശരീരവാണി പറഞ്ഞു—“ഓ പരാവസു, നിന്റെ പിതാവിന്റെ ബ്രാഹ്മണഹത്യാജന്യ പാപം നശിച്ചിരിക്കുന്നു।”

Verse 75

ब्रह्महत्या महा घोरा नरकक्लेशकारिणी । इत्युक्त्वा विररामाथ सापि वागशरीरिणी

“ബ്രഹ്മഹത്യ അതിമഹാഘോരം; നരകക്ലേശം വരുത്തുന്നതും ആകുന്നു”—എന്ന് പറഞ്ഞ് ആ അശരീരവാണി മൗനമായി।

Verse 76

परावसुस्तदा विप्राः कनिष्ठेन समन्वितः । रामचन्द्रधनुष्कोटिं प्रणम्य च सभक्तिकम्

അപ്പോൾ, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, പരാവസു ഇളയ സഹോദരനോടൊപ്പം രാമചന്ദ്രന്റെ ധനുഷ്കോടിയെ ഭക്തിയോടെ പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 77

रामनाथं महादेवं नत्वा भक्तिपुरःसरम् । विमुक्तपातको विप्राः प्रययौ पितुराश्रमम्

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ഭക്തിയെ മുൻനിർത്തി രാമനാഥ മഹാദേവനെ നമസ്കരിച്ചു, പാപമുക്തനായി അവൻ പിതാവിന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 78

मृत्वोत्थितस्तदा रैभ्यो दृष्ट्वा पुत्रौ समागतौ । संतुष्टहृदयो ह्यास्ते पुत्राभ्यां स्वाश्रमे तदा

അപ്പോൾ റൈഭ്യൻ മരണത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റവനെപ്പോലെ; തന്റെ രണ്ടു പുത്രന്മാർ വന്നെത്തിയത് കണ്ടു ഹൃദയം സന്തുഷ്ടനായി, അവരോടൊപ്പം സ്വന്തം ആശ്രമത്തിൽ തന്നെ പാർത്തു.

Verse 79

रामचन्द्रधनुष्कोटौ स्नानेन हतपातकम् । एनं परावसुं सर्वे स्वीचक्रुर्मुनयस्तदा

രാമചന്ദ്രന്റെ ധനുഷ്കോടിയിൽ സ്നാനം ചെയ്തതോടെ അവന്റെ പാപങ്ങൾ നശിച്ചു; അപ്പോൾ എല്ലാ മുനിമാരും ആ പരാവസുവിനെ സ്വീകരിച്ചു.

Verse 80

एवं परावसोरुक्तं ब्रह्महत्याविमोक्षणम् । स्नानमात्राद्धनुष्कोटौ युष्माकं मुनिपुंगवाः

ഹേ മുനിപുംഗവന്മാരേ! ഇങ്ങനെ പരാവസുവിന്റെ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപവിമോചനം പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു—ധനുഷ്കോടിയിൽ വെറും സ്നാനമാത്രത്താൽ തന്നെ.

Verse 82

महापातकसंघाश्च नश्येयुर्मज्जनादिह । य इमं पठतेऽध्यायं ब्रह्महत्याविमोक्षणम्

ഇവിടെ മജ്ജനം ചെയ്താൽ മഹാപാതകങ്ങളുടെ കൂട്ടവും നശിക്കും; ബ്രഹ്മഹത്യാവിമോചനത്തെ കുറിച്ചുള്ള ഈ അധ്യായം ആരെങ്കിലും പാരായണം ചെയ്താൽ അവനും ശുദ്ധിയുടെ പുണ്യഫലം പ്രാപിക്കും.

Verse 83

ब्रह्महत्या विनश्येत तत्क्षणान्नास्ति संशयः । सुरापानादयोऽप्यस्य शांतिं गच्छेयुरंजसा

ബ്രഹ്മഹത്യ ആ ക്ഷണത്തിൽ തന്നേ നശിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. സുരാപാനം മുതലായ പാപങ്ങളും അവനിൽ വേഗത്തിൽ എളുപ്പം ശമിക്കുന്നു.

Verse 91

सुरा पानादयो विप्रा नश्यंत्येवात्र मज्जनात् । सत्यंसत्यं पुनः सत्यमुद्धृत्य भुजमुच्यते

ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ഇവിടെ മജ്ജനസ്നാനത്താൽ സുരാപാനം മുതലായ പാപങ്ങൾ നിശ്ചയമായും നശിക്കുന്നു. ‘സത്യം, സത്യം—പുനഃ സത്യം!’ എന്ന് ഭുജം ഉയർത്തി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.