Adhyaya 35

Verse 1

नारद उवाच । भगवन्देवदेवेश सृष्टिसंहारकारक । गुणातीतो गुणैर्युक्तो मुक्तीनां साधनं परम्

നാരദൻ പറഞ്ഞു— ഭഗവൻ, ദേവദേവേശാ, സൃഷ്ടി-സംഹാരകർത്താവേ! ഗുണാതീതനായിട്ടും ഗുണങ്ങളിലൂടെ നീ പ്രകാശിക്കുന്നു; നീയേ മോക്ഷത്തിനുള്ള പരമസാധനം.

Verse 2

संस्थाप्य वेदभवनं विधिवद्द्विज सत्तमान् । किं चक्रे रघुनाथस्तु भूयोऽयोध्यां गतस्तदा

വിധിപൂർവ്വം വേദഭവനം സ്ഥാപിച്ച്, ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരെ യഥാസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിയമിച്ച ശേഷം, അന്ന് രഘുനാഥൻ വീണ്ടും അയോധ്യയിൽ ചെന്നിട്ട് പിന്നെ എന്തു ചെയ്തു?

Verse 3

स्वस्थाने ब्राह्मणास्तत्र कानि कर्माणि चक्रिरे । ब्रह्मोवाच । इष्टापूर्तरताः शांताः प्रतिग्रहपराङ्मुखाः

അവിടെ ആ ബ്രാഹ്മണർ തത്തതസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിലകൊണ്ട് തങ്ങൾക്ക് യോജ്യമായ കർമ്മങ്ങൾ ആചരിച്ചു. ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അവർ ശാന്തസ്വഭാവികൾ, ഇഷ്ട-പൂർത്ത (യാഗവും പൊതുഹിതകൃത്യങ്ങളും)യിൽ നിരതരും, പ്രതിഗ്രഹം (ഉപഹാരം) സ്വീകരിക്കാൻ വിമുഖരുമായിരുന്നു.

Verse 4

राज्यं चक्रुर्वनस्यास्य पुरोधा द्विजसत्तमः । उवाच रामपुरतस्तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम्

ആ വനപ്രദേശത്തിന് പുരോഹിതനായ ആ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജൻ രാജ്യമെന്നപോലെ സുവ്യവസ്ഥ സ്ഥാപിച്ചു. പിന്നെ രാമപുരത്തിൽ നിന്ന് ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ ഉത്തമ മഹാത്മ്യം പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 5

प्रयागस्य च माहात्म्यं त्रिवेणीफलमुत्तमम् । प्रयागतीर्थमहिमा शुक्लतीर्थस्य चैव हि

അവൻ പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹാത്മ്യവും ത്രിവേണിയുടെ അതുല്യഫലവും പറഞ്ഞു. പ്രയാഗതീർത്ഥത്തിന്റെ മഹിമയും ശുക്ലതീർത്ഥത്തിന്റെ ഗൗരവവും കൂടി അവൻ വർണ്ണിച്ചു.

Verse 6

सिद्धक्षेत्रस्य काश्याश्च गंगाया महिमा तथा । वसिष्ठः कथया मास तीर्थान्यन्यानि नारद

അവൻ സിദ്ധക്ഷേത്രത്തിന്റെയും കാശിയുടെയും ഗംഗയുടെയും മഹിമയും പറഞ്ഞു. ഹേ നാരദാ, വസിഷ്ഠൻ ഒരു മാസം മുഴുവൻ മറ്റു തീർത്ഥങ്ങളെയും കൂടി വിവരണം ചെയ്തു.

Verse 7

धर्मारण्यसुवर्णाया हरिक्षेत्रस्य तस्य च । स्नानदानादिकं सर्वं वाराणस्या यवाधिकम्

സുവർണ്ണമയമായ ധർമ്മാരണ്യത്തിലും ആ ഹരിക്ഷേത്രത്തിലും സ്നാനം, ദാനം മുതലായ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും വാരാണസിയെക്കാൾ യവമാത്രം അധിക പുണ്യഫലം നൽകുന്നു.

Verse 8

एतच्छ्रुत्वा रामदेवः स चमत्कृतमानसः । धर्मारण्ये पुनर्यात्रां कर्त्तुकामः समभ्यगात्

ഇതു കേട്ട് ശ്രീരാമന്റെ മനസ്സ് അത്ഭുതത്തോടെ നിറഞ്ഞു; ധർമാരണ്യത്തിൽ വീണ്ടും പുതിയ തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്യുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അദ്ദേഹം അവിടെ എത്തി।

Verse 9

सीतया सह धर्मज्ञो गुरुसैन्यपुरःसरः । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा भरतेन सहायवान्

ധർമ്മജ്ഞനായ ശ്രീരാമൻ സീതയോടുകൂടെ പുറപ്പെട്ടു; മുൻപിൽ ഗുരുവും സൈന്യവും നീങ്ങി; കൂടെ സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനും സഹായിയായി ഭരതനും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 10

शत्रुघ्नेन परिवृतो गतो मोहेरके पुरे । तत्र गत्वा वसिष्ठं तु पृच्छतेऽसौ महामनाः

ശത്രുഘ്നൻ ചുറ്റിനിന്നുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം മോഹേരക നഗരത്തിലേക്ക് പോയി; അവിടെ എത്തിയ ശേഷം ആ മഹാത്മാവ് വസിഷ്ഠനെ ചോദ്യം ചെയ്തു।

Verse 11

राम उवाच । धर्मारण्ये महाक्षेत्रे किं कर्त्तव्यं द्विजोत्तम । दानं वा नियमो वाथ स्नानं वा तप उत्तमम्

രാമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ധർമാരണ്യ മഹാക്ഷേത്രത്തിൽ എന്ത് ചെയ്യണം—ദാനം, നിയമം, സ്നാനം, അല്ലെങ്കിൽ ഉത്തമ തപസ്സ്?

Verse 12

ध्यानं वाथ क्रतुं वाथ होमं वा जपमुत्तमम् । दानं वा नियमं वाथ स्नानं वा तप उत्तमम्

അല്ലെങ്കിൽ ധ്യാനം, ക്രതു-യജ്ഞം, ഹോമം, ഉത്തമ ജപം—ഇവയിൽ ഏത്? അല്ലെങ്കിൽ ദാനം, നിയമം, സ്നാനം, അല്ലെങ്കിൽ ശ്രേഷ്ഠ തപസ്സ്?

Verse 13

येन वै क्रियमाणेन तीर्थेऽस्मिन्द्विजसत्तम । ब्रह्महत्यादिपापेभ्यो मुच्यते तद्ब्रवीहि मे

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ഈ തീർത്ഥത്തിൽ ഏത് കർമ്മം ചെയ്താൽ ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുമോ, അത് എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരിക।

Verse 14

वसिष्ठ उवाच । यज्ञं कुरु महाभाग धर्मारण्ये त्वमुत्तमम् । दिनेदिने कोटिगुणं यावद्वर्षशतं भवेत्

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗാ! ധർമാരണ്യത്തിൽ നീ ഉത്തമ യജ്ഞം നടത്തുക; അതിന്റെ പുണ്യം ദിനംപ്രതി കോടിഗുണമായി വർധിച്ച്, നൂറുവർഷം വരെ നിലനിൽക്കും।

Verse 15

तच्छ्रुत्वा चैव गुरुतो यज्ञारंभं चकार सः । तस्मिन्नवसरे सीता रामं व्यज्ञापयन्मुदा

ഗുരുവിൽ നിന്ന് അത് കേട്ട് അവൻ യജ്ഞാരംഭം നടത്തി; അതേ സമയത്ത് സീത സന്തോഷത്തോടെ രാമനോട് അറിയിച്ചു।

Verse 16

स्वामिन्पूर्वं त्वया विप्रा वृता ये वेदपारगाः । ब्रह्मविष्णुमहेशेन निर्मिता ये पुरा द्विजाः

ഹേ സ്വാമീ! മുമ്പ് നിങ്ങൾ വേദപാരംഗതരായ വിപ്രന്മാരെ തിരഞ്ഞെടുത്തിരുന്നു; അവർ പുരാതനത്തിൽ ബ്രഹ്മാ-വിഷ്ണു-മഹേശന്മാർ നിർമ്മിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്ന ദ്വിജന്മാരാണ്।

Verse 17

कृते त्रेतायुगे चैव धर्मारण्यनिवासिनः । विप्रांस्तान्वै वृणुष्व त्वं तैरेव साधकोऽध्वरः

കൃതയുഗത്തിലും ത്രേതായുഗത്തിലും ധർമാരണ്യനിവാസികളായ ആ വിപ്രന്മാർ പ്രസിദ്ധരായിരുന്നു; അവരെയേ നിങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുക, കാരണം അവരാൽ മാത്രമേ ഈ അധ്വരയജ്ഞം വിധിപൂർവ്വം സിദ്ധിക്കൂ।

Verse 18

तच्छ्रुत्वा रामदेवेन आहूता ब्राह्मणास्तदा । स्थापिताश्च यथापूर्वमस्मिन्मोहे रके पुरे

ഇതു കേട്ടപ്പോൾ ശ്രീരാമദേവൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ വിളിപ്പിച്ചു; മുൻപുപോലെ അതേ സ്ഥലത്തും അതേ നഗരത്തിലും അവരെ യഥാവിധി സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 19

तैस्त्वष्टादशसंख्याकैस्त्रैविद्यैर्मेहिवाडवैः । यज्ञं चकार विधिवत्तैरेवायतबुद्धिभिः

ത്രിവേദവിദ്യയിൽ നിപുണരായ പതിനെട്ടു പേർ ആ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടുകൂടെ—സ്ഥിരവും ദൂരദർശിയുമായ ബുദ്ധിയുള്ള അവരേ സഹായികളായി—രാമൻ വിധിപൂർവ്വം യജ്ഞം നടത്തി।

Verse 20

कुशिकः कौशिको वत्स उपमन्युश्च काश्यपः । कृष्णात्रेयो भरद्वाजो धारिणः शौनको वरः

കുശികൻ, കൗശികൻ, വത്സൻ, ഉപമന്യു, കാശ്യപൻ; കൃഷ്ണാത്രേയൻ, ഭരദ്വാജൻ, ധാരിണൻ, ശ്രേഷ്ഠനായ ശൗനകൻ—ഇവർ യജ്ഞത്തിലെ പ്രധാന ഋത്വിക്കുകളിലായിരുന്നു।

Verse 21

मांडव्यो भार्गवः पैंग्यो वात्स्यो लौगाक्ष एव च । गांगायनोथ गांगेयः शुनकः शौनकस्तथा

മാണ്ടവ്യൻ, ഭാർഗവൻ, പൈംഗ്യൻ, വാത്സ്യൻ, ലൗഗാക്ഷൻ; തുടർന്ന് ഗാംഗായനൻ, ഗാംഗേയൻ, ശുനകൻ, ശൗനകൻ—ഇവരും ആ ഋത്വിക്കുകളിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 22

ब्रह्मोवाच । एभिर्विप्रैः क्रतुं रामः समाप्य विधिवन्नृपः । चकारावभृथं रामो विप्रान्संपूज्य भक्तितः

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഈ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടുകൂടെ രാജാവായ രാമൻ വിധിപൂർവ്വം ക്രതു സമാപിച്ചു; ഭക്തിയോടെ വിപ്രന്മാരെ പൂജിച്ച് രാമൻ അവഭൃതസ്നാനം നടത്തി।

Verse 23

यज्ञांते सीतया रामो विज्ञप्तः सुविनीतया । अस्याध्वरस्य संपत्ती दक्षिणां देहि सुव्रत

യജ്ഞാന്തത്തിൽ സുവിനീതയായ സീത വിനയത്തോടെ രാമനോട് അപേക്ഷിച്ചു— “ഹേ സുവ്രതാ! ഈ അധ്വരത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ സമ്പത്തോടുകൂടി യഥോചിത ദക്ഷിണ നൽകുക।”

Verse 24

मन्नाम्ना च पुरं तत्र स्थाप्यतां शीघ्रमेव च । सीताया वचनं श्रुत्वा तथा चक्रे नृपोत्तमः

“അവിടെ എന്റെ നാമത്തിൽ വേഗത്തിൽ ഒരു നഗരം സ്ഥാപിക്കപ്പെടട്ടെ.” സീതയുടെ വാക്ക് കേട്ട് നൃപോത്തമൻ അതുപോലെ ചെയ്തു.

Verse 25

तेषां च ब्राह्मणानां च स्थानमेकं सुनिर्भयम् । दत्तं रामेण सीतायाः संतोषाय महीभृता

ആ ബ്രാഹ്മണർക്കായി ഒരു സുരക്ഷിതവും നിർഭയവുമായ ഏക വാസസ്ഥലം രാജാവായ രാമൻ സീതയുടെ സന്തോഷാർത്ഥം നൽകി.

Verse 26

सीतापुरमिति ख्यातं नाम चक्रे तदा किल । तस्याधिदेव्यौ वर्त्तेते शांता चैव सुमंगला

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം അതിന് “സീതാപുരം” എന്ന പ്രസിദ്ധ നാമം നൽകി. ആ സ്ഥലത്തിന്റെ അധിദേവികളായി ശാന്തയും സുമംഗളയും വസിക്കുന്നു.

Verse 27

मोहेरकस्य पुरतो ग्रामद्वादशकं पुरः । ददौ विप्राय विदुषे समुत्थाय प्रहर्षितः

മോഹേരകപുരത്തിന്റെ മുന്നിൽ അവൻ ആനന്ദത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ്, ഒരു പണ്ഡിത ബ്രാഹ്മണന് പന്ത്രണ്ട് ഗ്രാമങ്ങൾ ദാനമായി നൽകി.

Verse 28

तीर्थांतरं जगामाशु काश्यपीसरितस्तटे । वाडवाः केऽपि नीतास्ते रामेण सह धर्मवित्

അവൻ വേഗത്തിൽ കാശ്യപീ നദീതീരത്തിലെ മറ്റൊരു തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോയി. ധർമ്മജ്ഞനായ രാമനോടൊപ്പം ചില കുതിരപ്പെൺകുതിരകളെയും അവിടെ കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 29

धर्मालये गतः सद्यो यत्र माला कमंडलुः । पुरा धर्मेण सुमहत्कृतं यत्र तपो मुने

പിന്നീട് അവൻ ഉടൻ ധർമ്മാലയത്തിലേക്ക് പോയി—അവിടെ മാലയും കമണ്ഡലുവും ആരാധ്യമാണ്; ഹേ മുനേ, അവിടെ പുരാതനകാലത്ത് സ്വയം ധർമ്മൻ മഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 30

तदारभ्य सुविख्यातं धर्मालयमिति । श्रुतम् ददौ दाशरथिस्तत्र महादानानि षोडश

അന്നുമുതൽ അത് ‘ധർമ്മാലയം’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായി. അവിടെ ദാശരഥി, ശ്രുതിപരമ്പരയായി കേട്ടതുപോലെ, പതിനാറ് മഹാദാനങ്ങൾ നൽകി.

Verse 31

पंचाशत्तदा ग्रामाः सीतापुरसमन्विताः । सत्यमंदिरपर्यंता रघुना थेन वै तदा

അന്നുകാലത്ത് രഘുവംശജനായ (രാമൻ) സീതാപുരത്തോടൊപ്പം അമ്പത് ഗ്രാമങ്ങളെ ചേർത്തു; അവ സത്യമന്ദിരത്തിന്റെ പരിസരംവരെ വ്യാപിച്ചിരിന്നു.

Verse 32

सीताया वचनात्तत्र गुरुवाक्येन चैव हि । आत्मनो वंशवृद्ध्यर्थं द्विजेभ्योऽदाद्रघूत्तमः

അവിടെ സീതയുടെ വചനപ്രകാരംയും ഗുരുവാക്യം അനുസരിച്ചും, തന്റെ വംശവർദ്ധനയും തുടർച്ചയും ലക്ഷ്യമാക്കി രഘൂത്തമൻ (രാമൻ) ദ്വിജന്മാർക്ക് ദാനം നൽകി.

Verse 33

अष्टादशसहस्राणां द्विजानामभवत्कुलम् । वात्स्यायन उपमन्युर्जातूकर्ण्योऽथ पिंगलः

പതിനെട്ടായിരം ദ്വിജന്മാരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്ത കുല-വംശപരമ്പരകൾ ഉദിച്ചു—വാത്സ്യായനൻ, ഉപമന്യു, ജാതൂകർണ്യൻ, പിന്നെ പിംഗലൻ।

Verse 34

भारद्वाजस्तथा वत्सः कौशिकः कुश एव च । शांडिल्यः कश्यपश्चैव गौतमश्छांधनस्तथा

അതുപോലെ ഭാരദ്വാജനും വത്സനും; കൗശികനും കുശനും; ശാണ്ഡില്യൻ, കശ്യപൻ, ഗൗതമൻ, അതുപോലെ ചാംധനൻ (വംശങ്ങൾ) ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 35

कृष्णात्रेयस्तथा वत्सो वसिष्ठो धारणस्तथा । भांडिलश्चैव विज्ञेयो यौवनाश्वस्ततः परम्

അതുപോലെ കൃഷ്ണാത്രേയനും വത്സനും; വസിഷ്ഠനും ധാരണനും; ഭാണ്ഡിലനും അറിയപ്പെടേണ്ടവൻ—ഇവയ്ക്കു ശേഷം യൗവനാശ്വൻ।

Verse 36

कृष्णायनोपमन्यू च गार्ग्यमुद्गलमौखकाः । पुशिः पराशरश्चैव कौंडिन्यश्च ततः परम्

കൃഷ്ണായനനും ഉപമന്യുവും; ഗാർഗ്യ, മുദ്ഗല, മൗഖക; പുശിയും പരാശരനും—അതിനുശേഷം കൗണ്ഡിന്യൻ।

Verse 37

पंचपंचाशद्ग्रामाणां नामान्येवं यथाक्रमम् । सीतापुरं श्रीक्षेत्रं च मुशली मुद्गली तथा

ഇങ്ങനെ ക്രമമായി അമ്പത്തിയഞ്ച് ഗ്രാമങ്ങളുടെ നാമങ്ങൾ ചൊല്ലപ്പെടുന്നു—സീതാപുരം, ശ്രീക്ഷേത്രം, കൂടാതെ മുശലീയും മുദ്ഗലീയും।

Verse 38

ज्येष्ठला श्रेयस्थानं च दंताली वटपत्रका । राज्ञः पुरं कृष्णवाटं देहं लोहं चनस्थनम्

ജ്യേഷ്ഠലാ, ശ്രേയസ്ഥാന, ദന്താലീ, വടപത്രകാ; രാജ്ഞഃപുരം, കൃഷ്ണവാടം, ദേഹം, ലോഹം, ചനസ്ഥനം—ഇവ പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ.

Verse 39

कोहेचं चंदनक्षेत्रं थलं च हस्तिनापुरम् । कर्पटं कंनजह्नवी वनोडफनफावली

കോഹേച, ചന്ദനക്ഷേത്രം, ഥലം, ഹസ്തിനാപുരം; കർപടം, കംനജഹ്നവീ, വനോഡഫനഫാവലീ—ഇവ പുണ്യനാമങ്ങൾ.

Verse 40

मोहोधं शमोहोरली गोविंदणं थलत्यजम् । चारणसिद्धं सोद्गीत्राभाज्यजं वटमालिका

മോഹോധം, ശമോഹോറലീ, ഗോവിന്ദണം, ഥലത്യജം; ചാരണസിദ്ധം, സോദ്ഗീത്രാഭാജ്യജം, വടമാലികാ—ഇവയും പുണ്യസ്ഥലനാമങ്ങൾ.

Verse 41

गोधरं मारणजं चैव मात्रमध्यं च मातरम् । बलवती गंधवती ईआम्ली च राज्यजम्

ഗോധരം, മാരണജം, മാത്രമധ്യം, മാതരം; ബലവതീ, ഗന്ധവതീ, ഈആമ്ലീ, രാജ്യജം—ഇവ മറ്റു പുണ്യനാമങ്ങൾ.

Verse 42

रूपावली बहुधनं छत्रीटं वंशंजं तथा । जायासंरणं गोतिकी च चित्रलेखं तथैव च

രൂപാവലീ, ബഹുധനം, ഛത്രീടം, വംശഞ്ജം; ജയാസംരണം, ഗോദികീ, ചിത്രലേഖം—ഇവയും പുണ്യസ്ഥലനാമങ്ങൾ.

Verse 43

दुग्धावली हंसावली च वैहोलं चैल्लजं तथा । नालावली आसावली सुहाली कामतः परम्

ദുഗ്ധാവലി, ഹംസാവലി, വൈഹോല, ചൈല്ലജ, നാളാവലി, ആശാവലി, സുഹാലി—ഇവയെല്ലാം ആഗ്രഹിച്ചതുപോലെ പൂർണ്ണമായി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 44

रामेण पंचपंचाशद्ग्रामाणि वसनाय च । स्वयं निर्माय दत्तानि द्विजेभ्यस्तेभ्य एव च

വാസത്തിനായി രാമൻ സ്വയം അമ്പത്തിയഞ്ച് ഗ്രാമങ്ങൾ നിർമ്മിച്ച്, ആ ദ്വിജന്മാർക്കു (ബ്രാഹ്മണർക്കു) തന്നേ ദാനമായി നൽകി।

Verse 45

तेषां शुश्रूषणार्थाय वैश्यान्रामो न्यवे दयत् । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि शूद्रास्तेभ्यश्चतुर्गुणान्

അവരുടെ ശുശ്രൂഷയും പോഷണവും നിമിത്തം രാമൻ വൈശ്യരെ നിയോഗിച്ചു; കൂടാതെ മുപ്പത്താറായിരം ശൂദ്രരെ—അതിനേക്കാൾ നാലിരട്ടി എണ്ണത്തിൽ—അവരുടെ അധീനത്തിലാക്കി।

Verse 46

तेभ्यो दत्तानि दानानि गवाश्ववसनानि च । हिरण्यं रजतं ताम्रं श्रद्धया परया मुदा

അവർക്ക് ദാനമായി പശുക്കളും കുതിരകളും വസ്ത്രങ്ങളും നൽകി; കൂടാതെ സ്വർണം, വെള്ളി, ചെമ്പ് എന്നിവയും പരമശ്രദ്ധയോടും ആനന്ദത്തോടും കൂടി അർപ്പിച്ചു।

Verse 47

नारद उवाच । अष्टादशसहस्रास्ते ब्राह्मणा वेदपारगाः । कथं ते व्यभजन्ग्रामान्द्रामो त्पन्नं तथा वसु । वस्त्राद्यं भूषणाद्यं च तन्मे कथय सुव्र तम्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ആ പതിനെട്ടായിരം ബ്രാഹ്മണർ വേദപാരംഗതരായിരുന്നു. അവർ ഗ്രാമങ്ങളും രാമനിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ധനവും എങ്ങനെ വിഭജിച്ചു? വസ്ത്രാദിയും ഭൂഷണാദിയും എങ്ങനെ വിതരണം ചെയ്തു? ഹേ സുവ്രത, അത് എനിക്ക് പറയുക।

Verse 48

ब्रह्मोवाच । यज्ञांते दक्षिणा यावत्सर्त्विग्भिः स्वीकृता सुत । महादानादिकं सर्वं तेभ्य एव समर्पितम्

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ പുത്രാ! യജ്ഞാന്തത്തിൽ ഋത്വിക്കുകൾ സ്വീകരിച്ച ദക്ഷിണ എത്രയുണ്ടായിരുന്നുവോ, മഹാദാനാദി എല്ലാം അവർക്കുതന്നെ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 49

ग्रामाः साधारणा दत्ता महास्थानानि वै तदा । ये वसंति च यत्रैव तानि तेषां भवंत्विति

അപ്പോൾ ഗ്രാമങ്ങളും മഹാസ്ഥാനങ്ങളും പൊതുഹക്കായി ദാനം ചെയ്തു; ‘അവർ എവിടെ വസിക്കുമോ, ആ സ്ഥലങ്ങൾ അവർക്കുതന്നെ ആയിരിക്കട്ടെ’ എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചു.

Verse 50

वशिष्ठवचनात्तत्र ग्रामास्ते विप्रसात्कृताः । रघूद्वहेन धीरेण नोद्व संति यथा द्विजाः

അവിടെ വശിഷ്ഠന്റെ വചനപ്രകാരം ആ ഗ്രാമങ്ങൾ വിപ്രന്മാരുടെ അധികാരത്തിലാക്കി; ധീരനായ രഘൂദ്വഹൻ (രാമൻ) ദ്വിജന്മാർക്ക് യാതൊരു ഉപദ്രവവും ഉണ്ടാകാൻ അനുവദിച്ചില്ല.

Verse 51

धान्यं तेषां प्रदत्तं हि विप्राणां चामितं वसु । कृतांजलिस्ततो रामो ब्राह्मणानिदमब्रवीत्

അവർക്കു ധാന്യം നൽകി; വിപ്രന്മാർക്ക് അളവറ്റ ധനവും നൽകി. തുടർന്ന് രാമൻ കൃതാഞ്ജലിയോടെ ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 52

यथा कृतयुगे विप्रास्त्रेतायां च यथा पुरा । तथा चाद्यैव वर्त्तव्यं मम राज्ये न संशयः

രാമൻ അരുളിച്ചെയ്തു—കൃതയുഗത്തിൽ വിപ്രന്മാർ എങ്ങനെ ജീവിച്ചുവോ, പൂർവ്വം ത്രേതായുഗത്തിൽ എങ്ങനെ ആയിരുന്നുവോ, അതുപോലെ ഇന്നും എന്റെ രാജ്യത്തിൽ ജീവിക്കണം—സംശയമില്ല.

Verse 53

यत्किंचिद्धनधान्यं वा यानं वा वसनानि वा । मणयः कांचनादींश्च हेमादींश्च तथा वसु

എന്തുതരം ധനമോ ധാന്യമോ, വാഹനങ്ങളോ വസ്ത്രങ്ങളോ; മണികൾ, കാഞ്ചനാദി, ഹേമാദി എന്നിവയും മറ്റു സമസ്ത സമ്പത്തും—

Verse 54

ताम्राद्यं रजतादींश्च प्रार्थयध्वं ममाधुना । अधुना वा भविष्ये वाभ्यर्थनीयं यथोचितम्

താമ്രാദിയും രജതാദിയും എന്തുണ്ടോ, ഇപ്പോൾ തന്നെ എന്നോടു പ്രാർത്ഥിക്കുവിൻ; ഇപ്പോഴോ ഭാവിയിലോ—യഥോചിതമായി അഭ്യർത്ഥിക്കേണ്ടതെല്ലാം.

Verse 55

प्रेषणीयं वाचिकं मे सर्वदा द्विजसत्तमाः । यंयं कामं प्रार्थयध्वं तं तं दास्याम्यहं विभो

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, എന്റെ വാക്ക് സദാ നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞാധീനമാണ്; നിങ്ങൾ ഏത് ആഗ്രഹം അപേക്ഷിച്ചാലും, അതത് ഞാൻ പ്രസാദിക്കും.

Verse 56

ततो रामः सेवकादीनादरात्प्रत्यभाषत । विप्राज्ञा नोल्लंघनीया सेव नीया प्रयत्नतः

അപ്പോൾ രാമൻ സേവകരോടും മറ്റുള്ളവരോടും ആദരത്തോടെ പറഞ്ഞു—‘ബ്രാഹ്മണന്റെ ആജ്ഞ ലംഘിക്കരുത്; പരിശ്രമത്തോടെ അത് നിർവ്വഹിക്കണം.’

Verse 57

यंयं कामं प्रार्थयंते कारयध्वं ततस्ततः । एवं नत्वा च विप्राणां सेवनं कुरुते तु यः

അവർ ഏത് ഏത് ആഗ്രഹം അപേക്ഷിച്ചാലും, അതത് പ്രകാരം നടത്തിക്കൊടുക്കുവിൻ. ഇങ്ങനെ വിപ്രന്മാരെ നമസ്കരിച്ചു അവരുടെ സേവനം ചെയ്യുന്നവൻ—

Verse 58

स शूद्रः स्वर्गमाप्नोति धनवान्पुत्रवान्भवेत् । अन्यथा निर्धनत्वं हि लभते नात्र संशयः

അത്തരം ശൂദ്രൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കുകയും ധനവാനും പുത്രവാനും ആകുകയും ചെയ്യും. അല്ലെങ്കിൽ അവൻ തീർച്ചയായും ദാരിദ്ര്യം പ്രാപിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 59

यवनो म्लेच्छजातीयो दैत्यो वा राक्षसोपि वा । योत्र विघ्नं करोत्येव भस्मीभवति तत्क्षणात्

യവനനായാലും മ്ലേച്ഛജാതിയനായാലും, ദൈത്യനായാലും രാക്ഷസനായാലും—ഇവിടെ വിഘ്നം ചെയ്യുന്നവൻ അതേ ക്ഷണത്തിൽ ഭസ്മമാകും.

Verse 60

ब्रह्मोवाच । ततः प्रदक्षिणीकृत्य द्विजान्रामोऽतिहर्षितः । प्रस्थानाभिमुखो विप्रैराशीर्भिरभिनंदितः

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—അതിനുശേഷം അത്യന്തം ഹർഷിതനായ രാമൻ ദ്വിജന്മാരെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് പുറപ്പെടുവാൻ മുഖം തിരിച്ചു; വിപ്രന്മാരുടെ ആശീർവാദങ്ങളാൽ അദ്ദേഹം ആദരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 61

आसीमांतमनुव्रज्य स्नेहव्याकुललोचनाः । द्विजाः सर्वे विनिर्वृत्ता धर्मारण्ये विमोहिताः

സീമാന്തം വരെ അനുഗമിച്ച്, സ്നേഹത്തിൽ വ്യാകുലമായ കണ്ണുകളോടെ ആ ദ്വിജന്മാർ എല്ലാവരും തൃപ്തരായി; ധർമ്മാരണ്യത്തിൽ അവർ മോഹിതരായി ആഴമായ വികാരത്തിൽ മുങ്ങി നിന്നു.

Verse 62

एवं कृत्वा ततो रामः प्रतस्थे स्वां पुरीं प्रति । काश्यपाश्चैव गर्गाश्च कृतकृत्या दृढव्रताः

ഇങ്ങനെ ചെയ്ത ശേഷം രാമൻ തന്റെ നഗരിയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. കാശ്യപന്മാരും ഗർഗന്മാരും—ദൃഢവ്രതന്മാർ—തങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം സഫലമായതായി കരുതി കൃതകൃത്യരായി.

Verse 63

गुर्वासनसमाविष्टाः सभार्या ससुहृत्सुताः । राजधानीं तदा प्राप रामोऽयोध्यां गुणान्विताम्

ഗുരുവാസനത്തിൽ ആസീനനായി, പത്നിയോടും സുഹൃത്തുക്കളും പുത്രന്മാരും കൂടെ, രാമൻ അപ്പോൾ ഗുണസമ്പന്നമായ രാജധാനി അയോധ്യയെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 64

दृष्ट्वा प्रमुदिताः सर्वे लोकाः श्रीरघुनन्दनम् । ततो रामः स धर्मात्मा प्रजापालनतत्परः

ശ്രീ രഘുനന്ദനനെ കണ്ടു എല്ലാവരും ആനന്ദിച്ചു. തുടർന്ന് ധർമാത്മാവായ രാമൻ പ്രജാപാലനത്തിൽ പൂർണ്ണമായി തത്പരനായി.

Verse 65

सीतया सह धर्मात्मा राज्यं कुर्वंस्तदा सुधीः । जानक्या गर्भमाधत्त रविवंशोद्भवाय च

സീതയോടൊപ്പം ധർമാത്മാവും വിവേകിയുമായ രാമൻ രാജ്യം ഭരിക്കുമ്പോൾ, രവിവംശത്തിന്റെ വർദ്ധനയ്ക്കായി ജാനകിയെ ഗർഭിണിയാക്കി.