Adhyaya 198

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल भद्रकालीतिसङ्गमम् । शूलतीर्थमिति ख्यातं स्वयं देवेन निर्मितम्

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—തദനന്തരം, ഹേ മഹീപാലാ, ഭദ്രകാളീ-സംഗമത്തിലേക്കു പോകണം; അത് ‘ശൂലതീർത്ഥം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം, സ്വയം ദേവൻ നിർമ്മിച്ചതാണ്।

Verse 2

पञ्चायतनमध्ये तु तिष्ठते परमेश्वरः । शूलपाणिर्महादेवः सर्वदेवतपूजितः

അവിടെ പഞ്ചായതനത്തിന്റെ മദ്ധ്യേ പരമേശ്വരൻ വിരാജിക്കുന്നു—ശൂലപാണിയായ മഹാദേവൻ, സർവ്വദേവതകളാൽ പൂജിതൻ।

Verse 3

स सङ्गमो नृपश्रेष्ठ नित्यं देवैर्निषेवितः । दर्शनात्तस्य तीर्थस्य स्नानदानाद्विशेषतः

ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ആ സംഗമം നിത്യം ദേവന്മാർ സേവിക്കുന്നു; ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ ദർശനമാത്രത്താൽ—വിശേഷിച്ച് അവിടെ സ്നാനവും ദാനവും ചെയ്താൽ—

Verse 4

दौर्भाग्यं दुर्निमित्तं च ह्यभिशापो नृपग्रहः । यदन्यद्दुष्कृतं कर्म नश्यते शङ्करोऽब्रवीत्

ദുര്ഭാഗ്യം, ദുഷ്ടനിമിത്തം, ശാപം, രാജാക്കളെ പിടിക്കുന്ന ഗ്രഹദോഷം—മറ്റു ഏതൊരു പാപകർമ്മവും—എല്ലാം നശിക്കും: എന്ന് ശങ്കരൻ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । कथं शूलेश्वरी देवी कथं शूलेश्वरो हरः । प्रथितो नर्मदातीरे एतद्विस्तरतो वद

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— നർമദാതീരത്ത് ദേവി എങ്ങനെ ‘ശൂലേശ്വരി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായി? ഹരൻ എങ്ങനെ ‘ശൂലേശ്വരൻ’ എന്നായി ഖ്യാതനായി? ഇതെല്ലാം വിശദമായി പറയുക।

Verse 6

मार्कण्डेय उवाच । बभूव ब्राह्मणः कश्चिन्माण्डव्य इति विश्रुतः । वृत्तिमान्सर्वधर्मज्ञः सत्ये तपसि च स्थितः

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— ‘മാണ്ഡവ്യ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അദ്ദേഹം സദാചാരസമ്പന്നൻ, സർവ്വധർമ്മജ്ഞൻ, സത്യത്തിലും തപസ്സിലും ദൃഢസ്ഥിതനായിരുന്നു।

Verse 7

अशोकाश्रममध्यस्थो वृक्षमूले महातपाः । ऊर्ध्वबाहुर्महातेजास्तस्थौ मौनव्रतान्वितः

അശോകാശ്രമത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ, ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ അടിവേരിൽ, ആ മഹാതപസ്വി മഹാതേജസ്സോടെ കൈകൾ ഉയർത്തി, മൗനവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് സ്ഥിരമായി നിന്നു।

Verse 8

तस्य कालेन महता तीव्रे तपसि वर्ततः । तमाश्रममनुप्राप्ता दस्यवो लोप्त्रहारिणः

അദ്ദേഹം ദീർഘകാലം കഠിന തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ, കൊള്ളയടിച്ച വസ്തുക്കൾ മോഷ്ടിച്ച ദസ്യുക്കൾ ആ ആശ്രമത്തിലെത്തി।

Verse 9

अनुसर्प्यमाणा बहुभिः पुरुषैर्भरतर्षभ । ते तस्यावसथे लोप्त्रं न्यदधुः कुरुनन्दन

ഹേ ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ! അനേകം പുരുഷന്മാർ പിന്തുടരുമ്പോൾ, അവർ ആ മോഷ്ടിച്ച ധനം അവന്റെ വാസസ്ഥാനത്ത് വെച്ചു, ഹേ കുരുനന്ദനാ।

Verse 10

निधाय च तदा लीनास्तत्रैवाश्रममण्डले । तेषु लीनेष्वथो शीघ्रं ततस्तद्रक्षिणां बलम्

അതു വെച്ചിട്ട് അവർ അവിടത്തെ ആശ്രമപരിസരത്തിൽ തന്നേ ലീനരായി മറഞ്ഞു. അവർ മറഞ്ഞതുമാത്രം, ഉടൻതന്നെ കാവൽസേന വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തി.

Verse 11

आजगाम ततोऽपश्यंस्तमृषिं तस्करानुगाः । तमपृच्छंस्तदा वृत्तं रक्षिणस्तं तपोधनम्

പിന്നീട് ആ ഋഷിയെ കണ്ടു കള്ളന്മാരെ പിന്തുടർന്നവർ അവിടെ എത്തി. കാവൽക്കാർ തപോധനനായ ആ ഋഷിയോടു സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ ചോദിച്ചു.

Verse 12

वद केन पथा याता दस्यवो द्विजसत्तम । तेन गच्छामहे ब्रह्मन् यथा शीघ्रतरं वयम्

പറയുക—ദസ്യുക്കൾ ഏതു വഴിയിലൂടെ പോയി, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, അതേ പാതയിലൂടെ ഞങ്ങൾ പോകും, കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ എത്തുവാൻ.

Verse 13

तथा तु वचनं तेषां ब्रुवतां स तपोधनः । न किंचिद्वचनं राजन्नवदत्साध्वसाधु वा

അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും, ഹേ രാജാവേ, തപോധനനായ ആ മുനി ഒരു വാക്കും ഉച്ചരിച്ചില്ല—‘സാധു’ എന്നും ‘അസാധു’ എന്നും അല്ല.

Verse 14

ततस्ते राजपुरुषा विचिन्वन्तस्तमाश्रमम् । संयम्यैनं ततो राज्ञे सर्वान् दस्यून्न्यवेदयन्

അപ്പോൾ രാജപുരുഷന്മാർ ആ ആശ്രമം തിരഞ്ഞു പരിശോധിച്ചു. അവനെ നിയന്ത്രിച്ച്, എല്ലാ ദസ്യുക്കളും (ഇവിടെയേ) കണ്ടെത്തിയതായി രാജാവിനോട് അറിയിച്ചു.

Verse 15

तं राजा सहितैश्चोरैरन्वशाद्वध्यतामिति । सम्बध्य तं च तैर्राजञ्छूले प्रोतो महातपाः

രാജാവ് കള്ളന്മാരോടുകൂടെ—“ഇവനെ വധിക്കട്ടെ” എന്നു കല്പിച്ചു. അപ്പോൾ, ഹേ രാജൻ, അവർ ആ മഹാതപസ്വിയെ ബന്ധിച്ച് ശൂലത്തിൽ കുത്തി നിർത്തി.

Verse 16

ततस्ते शूलमारोप्य तं मुनिं रक्षिणस्तदा । प्रतिजग्मुर्महीपाल धनान्यादाय तान्यथ

പിന്നീട് ആ മുനിയെ ശൂലത്തിൽ കയറ്റി, ഹേ ഭൂപാലാ, കാവൽക്കാർ ആ ധനസാധനങ്ങൾ എടുത്തുകൊണ്ട് മടങ്ങിപ്പോയി.

Verse 17

शूलस्थः स तु धर्मात्मा कालेन महता तदा । ध्यायन्देवं त्रिलोकेशं शङ्करं तमुमापतिम्

ശൂലാഗ്രത്തിൽ നിലകൊണ്ട ആ ധർമ്മാത്മാവ് ദീർഘകാലം ത്രിലോകേശ്വരനായ ദേവൻ—ഉമാപതി ശങ്കരൻ—നെ ധ്യാനിച്ചു നിന്നു.

Verse 18

बहुकालं महेशानं मनसाध्याय संस्थितः । निराहारोऽपि विप्रर्षिर्मरणं नाभ्यपद्यत

അവൻ ദീർഘകാലം മനസ്സാൽ മഹേശാനെ ധ്യാനിച്ച് സ്ഥിരനായി നിന്നു; നിരാഹാരനായിട്ടും ആ വിപ്രർഷി മരണത്തിന് കീഴടങ്ങിയില്ല.

Verse 19

धारयामास विप्राणामृषभः स हृदा हरिम् । शूलाग्रे तप्यमानेन तपस्तेन कृतं तदा

ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ ഹൃദയത്തിൽ ഹരിയെ ധരിച്ചു; ശൂലാഗ്രത്തിൽ ദഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അവൻ അന്ന് ആ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 20

सन्तापं परमं जग्मुः श्रुत्वैतन्मुनयोऽखिलाः । ते रात्रौ शकुना भूत्वा संन्यवर्तन्त भारत

ഇതു കേട്ട് എല്ലാ മുനിമാരും അത്യന്തം സന്താപത്തിലായി. പിന്നെ രാത്രിയിൽ പക്ഷിരൂപം ധരിച്ചു, ഹേ ഭാരത, അവർ മടങ്ങിവന്നു.

Verse 21

दर्शयन्तो मुनेः शक्तिं तमपृच्छन् द्विजोत्तमम् । श्रोतुमिच्छाम ते ब्रह्मन् किं पापं कृतवानसि

മുനിയുടെ ശക്തി തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവർ ആ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജനോട് ചോദിച്ചു— “ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; നീ ഏതു പാപം ചെയ്തു?”

Verse 22

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततः स मुनिशार्दूलस्तानुवाच तपोधनान् । दोषतः किं गमिष्यामि न हि मेऽन्यो पराध्यति

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— അപ്പോൾ മുനിശാർദൂലൻ തപോധനന്മാരോട് പറഞ്ഞു— “എന്റെ സ്വന്തം ദോഷം കൊണ്ടാണ്; ഞാൻ എന്തു പറയാം? എനിക്കെതിരെ മറ്റാരും അപരാധം ചെയ്തിട്ടില്ല.”

Verse 23

एवमुक्त्वा ततः सर्वानाचचक्षे ततो मुनिः । मुनयश्च ततो राज्ञे द्वितीयेऽह्नि न्यवेदयन्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം മുനി അവർക്കെല്ലാം വിശദമായി അറിയിച്ചു. തുടർന്ന് രണ്ടാം ദിവസം മുനിമാർ ആ വൃത്താന്തം രാജാവിനോട് അറിയിച്ചു.

Verse 24

राजा तु तमृषिं श्रुत्वा निष्क्रान्तः सह बन्धुभिः । प्रसादयामास तदा शूलस्थमृषिसत्तमम्

ആ ഋഷിയെക്കുറിച്ച് കേട്ട് രാജാവ് ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് ശൂലത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ശ്രേഷ്ഠ ഋഷിയെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.

Verse 25

राजोवाच । यन्मयाऽपकृतं तात तवाज्ञानवशाद्बहु । प्रसादये त्वां तत्राहं न मे त्वं क्रोद्धुमर्हसि

രാജാവ് പറഞ്ഞു—പിതാവേ, അജ്ഞാനവശാൽ ഞാൻ നിനക്കു ചെയ്ത മഹാ അപകാരം എന്തായാലും, അതിന് ഞാൻ നിന്നെ പ്രസാദിപ്പിക്കുന്നു; എനിക്കു മേൽ കോപിക്കരുത്।

Verse 26

एवमुक्तस्ततो राज्ञा प्रसादमकरोन्मुनिः । कृतप्रसादं राजा तं ततः समवतारयत्

രാജാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മുനി അവനു പ്രസാദം നൽകി. പ്രസാദം ലഭിച്ചതിനുശേഷം രാജാവ് അദ്ദേഹത്തെ താഴേക്ക് ഇറക്കിച്ചു।

Verse 27

अवतीर्यमाणस्तु मुनिः शूले मांसत्वमागते । अतिसंपीडितो विप्रः शङ्करं मनसागमत्

താഴേക്ക് ഇറങ്ങുമ്പോൾ ശൂലം മുനിയുടെ മാംസത്തിൽ കുത്തിക്കയറി. അത്യന്തം വേദനയിൽ ഞെരുങ്ങിയ ആ ബ്രാഹ്മണൻ മനസ്സിൽ ശങ്കരനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു।

Verse 28

संध्यातः शङ्करस्तेन बहुकालोपवासतः । प्रादुर्भूतो महादेवः शूलं तस्य तथाछिनत्

ദീർഘകാല ഉപവാസവും ശങ്കരധ്യാനവും മൂലം മഹാദേവൻ പ്രത്യക്ഷനായി, ഉടൻ തന്നെ ആ ശൂലം മുറിച്ചുകളഞ്ഞു।

Verse 29

शूलमूलस्थितः शम्भुस्तुष्टः प्राह पुनःपुनः । ब्रूहि किं क्रियतां विप्र सत्त्वस्थानपरायण

ശൂലത്തിന്റെ മൂലത്തിൽ നിലകൊണ്ട ശംഭു സന്തുഷ്ടനായി വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു—ഹേ സത്ത്വസ്ഥാനപരായണനായ ബ്രാഹ്മണാ, പറയുക; നിനക്കായി എന്തു ചെയ്യണം?

Verse 30

अदेयमपि दास्यामि तुष्टोऽस्म्यद्योमया सह । किं तु सत्यवतां लोके सिद्धिर्न स्याच्च भूयसी

നൽകരുതാത്തതും ഞാൻ നൽകാം—ഇന്ന് ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രസന്നനാണ്. എന്നാൽ സത്യവാന്മാരുടെ ലോകത്തിൽ ധർമ്മമര്യാദ ലംഘിക്കുന്ന അത്യധിക സിദ്ധി ഉണ്ടാകുകയില്ല.

Verse 31

स्वकर्मणोऽनुरूपं हि फलं भुञ्जन्ति जन्तवः । शुभेन कर्मणा भूतिर्दुःखं स्यात्पातकेन तु

ജീവികൾ തങ്ങളുടെ കർമത്തിന് അനുസരിച്ച ഫലം അനുഭവിക്കുന്നു. ശുഭകർമ്മം സമൃദ്ധി നൽകും; പാപകർമ്മം ദുഃഖം ജനിപ്പിക്കും.

Verse 32

बहुभेदप्रभिन्नं तु मनुष्येषु विपच्यते । केषां दरिद्रभावेन केषां धनविपत्तिजम्

മനുഷ്യരിൽ കർമ്മം പലവിധ ഭേദങ്ങളായി പാകമാകുന്നു—ചിലർക്കു ദാരിദ്ര്യമായി, ചിലർക്കു ധനനാശവിപത്തായി.

Verse 33

सन्तत्यभावजं केषां केषांचित्तद्विपर्ययः । तथा दुर्वृत्तितस्तेषां फलमाविर्भवेन्नृणाम्

ചിലർക്കു സന്താനാഭാവം ഫലമായി വരുന്നു; ചിലർക്കു അതിന്റെ വിപരീതം. അതുപോലെ മനുഷ്യരുടെ ദുർവൃത്തിയും ദുഷ്ചര്യയും അനുസരിച്ച് ഫലം പ്രകടമാകുന്നു.

Verse 34

केषांचित्पुत्रमरणे वियोगात्प्रियमित्रयोः । राजचौराग्नितः केषां दुःखं स्याद्दैवनिर्मितम्

ചിലർക്കു പുത്രമരണം മൂലവും, പ്രിയമിത്രങ്ങളുടെ വിരഹം മൂലവും ദുഃഖം വരുന്നു. ചിലർക്കു രാജാവാൽ, കള്ളനാൽ, അഗ്നിയാൽ—ദൈവനിർമ്മിതമായ ദുഃഖം സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 35

तच्छरीरे तु केषांचित्कर्मणा सम्प्रदृश्यते । जराश्च विविधाः केषां दृश्यन्ते व्याधयस्तथा

ചിലരുടെ ശരീരത്തിൽ കർമ്മഫലം തന്നെ വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നു. മറ്റുചിലരിൽ വാർദ്ധക്യത്തിന്റെ പല രൂപങ്ങളും, അതുപോലെ രോഗങ്ങളും ദൃശ്യമാകുന്നു.

Verse 36

दृश्यन्ते चाभिशापाश्च पूर्वकर्मानुसंचिताः । कष्टाः कष्टतरावस्था गताः केचिदनागसः

പൂർവകർമ്മാനുസരിച്ച് സഞ്ചിതമായ ശാപങ്ങളും ദൃശ്യമാകുന്നു. ചിലർ കുറ്റമില്ലാത്തവരായി തോന്നിയാലും കഷ്ടത്തിലും അതിലും കഠിനമായ അവസ്ഥയിലും പതിക്കുന്നു.

Verse 37

पूर्वकर्मविपाकेन धर्मेण तपसि स्थिताः । दान्ताः स्वदारनिरता भूरिदाः परिपूजकाः

പൂർവകർമ്മവിപാകം പാകപ്പെട്ടതിനാൽ അവർ ധർമ്മത്തിലും തപസ്സിലും സ്ഥാപിതരായിരിക്കുന്നു—ഇന്ദ്രിയസംയമികൾ, സ്വന്തം ഭാര്യയോടു നിഷ്ഠയുള്ളവർ, മഹാദാനികൾ, ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിക്കുന്നവർ.

Verse 38

ह्रीमन्तो नयसंयुक्ता अन्ये बहुगुणैर्युताः । दुर्गमामापदं प्राप्य निजकर्मसमुद्भवाम्

ചിലർ ലജ്ജാശീലരും നയസമ്പന്നരുമാണ്; മറ്റുചിലർ അനേകം ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നരാണ്—എങ്കിലും സ്വന്തം കർമ്മത്തിൽ നിന്നുയർന്ന, ഒഴിവാക്കാൻ ദുഷ്കരമായ ആപത്ത് ലഭിക്കുമ്പോൾ…

Verse 39

न संज्वरन्ति ये मर्त्या धर्मनिन्दां न कुर्वते । इदमेव तपो मत्वा क्षिपन्ति सुविचेतसः

അന്തരത്തിൽ കത്താതെ, ധർമ്മത്തെ നിന്ദിക്കാതെ ഇരിക്കുന്ന മർത്ത്യർ—സുവിചാരികൾ—ഇതുതന്നെ തപസ്സെന്ന് കരുതി തങ്ങളുടെ ദുഃഖം അകറ്റുന്നു.

Verse 40

हा भ्रातर्मातः पुत्रेति कष्टेषु न वदन्ति ये । स्मरन्ति मां महेशानमथवा पुष्करेक्षणम्

കഷ്ടകാലത്ത് ‘അയ്യോ സഹോദരാ! അയ്യോ അമ്മേ! അയ്യോ പുത്രാ!’ എന്നു വിലപിക്കാതെ, എന്നെ—മഹേശനെ—അഥവാ പദ്മനയനനായ പ്രഭുവിനെ സ്മരിക്കുന്നവർ…

Verse 41

दुष्कृतं पूर्वजं भोक्तुं ध्रुवं तदुपशाम्यति

മുൻപ് ചെയ്ത ദുഷ്കൃത്യം നിർബന്ധമായും അനുഭവിക്കണം; അനുഭവിച്ചാൽ അത് തീർച്ചയായും ശമിച്ച് ശാന്തമാകും।

Verse 42

दिनानि यावन्ति वसेत्स कष्टे यथाकृतं चिन्तयद्देवमीशम् । तावन्ति सौम्यानि कृतानि तेन भवन्ति विप्र श्रुतिनोदनैषा

മനുഷ്യൻ എത്ര ദിവസങ്ങൾ കഷ്ടത്തിൽ വസിച്ച്, തന്റെ കർമാനുസാരമായി ഈശ്വരദേവനെ ധ്യാനിക്കുന്നുവോ, അത്ര ദിവസങ്ങൾ അവനാൽ മൃദുവായ പുണ്യങ്ങൾ ജനിക്കുന്നു, ഹേ വിപ്ര—ഇത് ശ്രുതിയുടെ പ്രേരണയാണ്।

Verse 43

यस्मात्त्वया कष्टगतेन नित्यं स्मृतश्चाहं मनसा पूजितश्च । गौरीसहायस्तेन इहागतोऽस्मि ब्रूह्यद्य कृत्यं क्रियतां किं नु विप्र

നീ കഷ്ടത്തിൽ ആയിരുന്നിട്ടും നിത്യമായി എന്നെ സ്മരിച്ചു, മനസ്സാൽ എന്നെ പൂജിച്ചു; അതുകൊണ്ട് ഗൗരിയോടുകൂടെ ഞാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു. പറയുക, ഹേ വിപ്ര—ഇന്ന് നിനക്കായി എന്ത് ചെയ്യണം, ഏത് കൃത്യം നിർവഹിക്കണം?

Verse 44

माण्डव्य उवाच । तुष्टो यद्युमया सार्धं वरदो यदि शङ्कर । तदा मे शूलसंस्थस्य संशयं परमं वद

മാണ്ഡവ്യൻ പറഞ്ഞു—ഉമയോടുകൂടെ നിങ്ങൾ പ്രസന്നനാകുകയും, സത്യമായും വരദാതാവാകുകയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ, ഹേ ശങ്കരാ, ഞാൻ ശൂലത്തിൽ തറച്ചിരിക്കുന്ന ഈ നിലയിൽ ഉള്ള എന്റെ പരമ സംശയം പറഞ്ഞു നീക്കുക।

Verse 45

न रुजा मम कापि स्याच्छूलसंप्रोतितेऽगके । अमृतस्रावि तच्छूलं प्रभावात्कस्य शंस मे

ത്രിശൂലത്തിൽ കുത്തേറ്റിട്ടും എന്റെ ദേഹത്തിൽ അല്പവും വേദന ഉദിക്കുന്നില്ല. ആ ത്രിശൂലം അമൃതം ചോരുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു—ഇത് ആരുടെ പ്രഭാവം കൊണ്ടാണ്, എനിക്കു പറയുക.

Verse 46

श्रीशूलपाणिरुवाच । शूलस्थेन त्वया विप्र मनसा चिन्तितोऽस्मि यत् । अनयानां निहन्ताहं दुःखानां विनिबर्हणः

ശ്രീ ശൂലപാണി അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വിപ്രാ, ത്രിശൂലത്തിൽ ഇരുന്നിട്ടും നീ മനസ്സാൽ എന്നെ ധ്യാനിച്ചു; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ദുരിതങ്ങളുടെ സംഹാരകനും ദുഃഖങ്ങളെ വേർപൊട്ടിക്കുന്നവനും ആകുന്നു.

Verse 47

ध्यातमात्रो ह्यहं विप्र पाताले वापि संस्थितः । शूलमूले त्वहं शम्भुरग्रे देवी स्वयं स्थिता । जगन्माताम्बिका देवी त्वामृतेनान्वपूरयत्

ഹേ വിപ്രാ, എന്നെ ധ്യാനിച്ച മാത്രത്തിൽ ഞാൻ സന്നിധാനമാകുന്നു—പാതാളത്തിൽ വസിച്ചാലും. ത്രിശൂലത്തിന്റെ മൂലത്തിൽ ഞാൻ ശംഭു; അതിന്റെ അഗ്രത്തിൽ സ്വയം ദേവി നിലകൊള്ളുന്നു. ആ ജഗന്മാതാ അംബിക നിനക്കു അമൃതസമമായ കൃപ നിറച്ചു.

Verse 48

माण्डव्य उवाच । पूर्वमेव स्थितो यस्माच्छूलं व्याप्योमया सह । प्रसादप्रवणो मह्यमिदानीं चानया सह

മാണ്ഡവ്യൻ അരുളിച്ചെയ്തു—പൂർവം മുതൽ ഉമയോടുകൂടെ ഈ ത്രിശൂലത്തിൽ എന്നോടൊപ്പം വ്യാപിച്ചു നീ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഇപ്പോഴും അവളോടുകൂടെ എനിക്കു പ്രസന്നനായി കൃപാപ്രവണനാകുക.

Verse 49

यस्याः संस्मरणादेव दौर्भाग्यं प्रलयं व्रजेत् । न दौर्भाग्यात्परं लोके दुःखाद्दुःखतरं किल

അവളെ വെറും സ്മരിച്ചാൽ മതി, ദൗർഭാഗ്യം നശിച്ചുപോകും. സത്യമായി, ഈ ലോകത്തിൽ ദൗർഭാഗ്യത്തേക്കാൾ വലിയ ദുഃഖമില്ല; ദുഃഖത്തേക്കാൾ ദുഃഖതരവും ഇല്ല.

Verse 50

किलैवं श्रूयते गाथा पुराणेषु सुरोत्तम । त्रैलोक्यं दहतस्तुभ्यं सौभाग्यमेकतां गतम्

ഹേ ദേവോത്തമാ! പുരാണങ്ങളിൽ ഇങ്ങനെ ഒരു ഗാഥ കേൾക്കപ്പെടുന്നു—നീ ത്രിലോകം ദഹിപ്പിക്കുമ്പോൾ, സൗഭാഗ്യം നിനക്കായി ഒരിടത്ത് ഏകീകരിച്ചു.

Verse 51

विष्णोर्वक्षःस्थलं प्राप्य तत्स्थितं चेति नः श्रुतम् । पीतं तद्वक्षसस्त्रस्तदक्षेण परमेष्ठिना

അത് വിഷ്ണുവിന്റെ വക്ഷസ്ഥലത്തെത്തി അവിടെ തന്നെ നിലകൊണ്ടുവെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. പിന്നെ വിഷ്ണുവിന്റെ ആ വക്ഷത്തിൽ നിന്ന് പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവ് വിറയുന്ന കണ്ണുകൊണ്ട് അതിനെ പാനം ചെയ്തു എന്നും കേട്ടിട്ടുണ്ട്.

Verse 52

तस्मात्सतीति संजज्ञ इयमिन्दीवरेक्षणा । यजतस्तस्य देवेश तव मानावखण्डनात्

അതുകൊണ്ടാണ് ഈ പദ്മനയനിയായ ദേവി ‘സതീ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായത്. ഹേ ദേവേശ്വരാ! യജ്ഞം നടക്കുമ്പോൾ നിന്റെ മാനമർ്യാദ അപമാനിക്കപ്പെട്ടു തകർന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇത് സംഭവിച്ചത്.

Verse 53

जुहावाग्नौ तु सा देवी ह्यात्मानं प्राणसंज्ञिकम् । आत्मानं भस्मसात्कृत्वा प्रालेयाद्रेस्ततः सुता

അപ്പോൾ ആ ദേവി തന്റെ പ്രാണസ്വരൂപമായ ആത്മാവിനെ അഗ്നിയിൽ ആഹുതിയായി അർപ്പിച്ചു. ദേഹം ഭസ്മമാക്കി, തുടർന്ന് പ്രാലേയപർവ്വതം (ഹിമാലയം)യുടെ പുത്രിയായി ജനിച്ചു.

Verse 54

मेनकायां प्रभो जाता साम्प्रतं या ह्युमाभिधा । अनादिनिधना देवी ह्यप्रतर्क्या सुरेश्वर

ഹേ പ്രഭോ! ഇപ്പോൾ ‘ഉമാ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന അവൾ മേനകയിൽ ജനിച്ചു. എങ്കിലും ഹേ സുരേശ്വരാ! ആ ദേവി അനാദി-അനന്തയും തർക്കത്തിന് അതീതയുമാണ്.

Verse 55

यदि तुष्टोऽसि देवेश ह्युमा मे वरदा यदि । उभावप्यत्र वै स्थाने स्थितौ शूलाग्रमूलयोः

ഹേ ദേവേശാ, നിങ്ങൾ പ്രസന്നനായാൽ—ഉമാ എനിക്ക് വരദായിനിയാണെങ്കിൽ—നിങ്ങൾ ഇരുവരും ഈ പുണ്യസ്ഥാനത്തിൽ, ത്രിശൂലത്തിന്റെ അഗ്രത്തിലും മൂലത്തിലും വസിക്കട്ടെ।

Verse 56

अवतारो यत्र तत्र संस्थितिं वै ततः कुरु

നിങ്ങളുടെ അവതാരം (പ്രകടനം) എവിടെയെവിടെയുണ്ടാകുമോ, അവിടെയെല്ലാം നിങ്ങളുടെ സ്ഥിര അധിഷ്ഠാനവും സ്ഥാപിക്കണമേ।

Verse 57

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तेनैवमुक्ते सहसा कृत्वा भूमण्डलं द्विधा । निःसृतौ शूलमूलाग्राल्लिङ्गार्चाप्रतिरूपिणौ

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ഉടനെ ഭൂമണ്ഡലം ക്ഷണത്തിൽ രണ്ടായി പിളർന്നു; ത്രിശൂലത്തിന്റെ മൂലത്തിലും അഗ്രത്തിലും നിന്ന് ലിംഗാർചനയുടെ പ്രതിരൂപങ്ങളായി രണ്ട് ദിവ്യപ്രകടനങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 58

प्रद्योतयद्दिशः सर्वा लिङ्गं मूले प्रदृश्यते । वामतः प्रतिमा देवी तदा शूलेश्वरी स्थिता

എല്ലാ ദിക്കുകളെയും പ്രകാശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, മൂലത്തിൽ ലിംഗം ദൃശ്യമായി; ഇടത്തുവശത്ത് ദേവിയുടെ പ്രതിമ—അപ്പോൾ ശൂലേശ്വരിയായി—സ്ഥാപിതയായി।

Verse 59

विलोभयन्ती च जगद्भाति पूरयती दिशः । दृष्ट्वा कृताञ्जलिपुटः स्तुतिं चक्रे द्विजोत्तमः

ലോകത്തെ മോഹിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ ദീപ്തിയായി, ദിക്കുകളെ നിറച്ചു. അത് കണ്ട ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ കരംകൂപ്പി സ്തുതി ചെയ്തു।

Verse 60

माण्डव्य उवाच । त्वमस्य जगतो माता जगत्सौभाग्यदेवता । न त्वया रहितं किंचिद्ब्रह्माण्डेऽस्ति वरानने

മാണ്ഡവ്യൻ പറഞ്ഞു—നീ ഈ ലോകത്തിന്റെ മാതാവാണ്, ലോകസൗഭാഗ്യത്തിന്റെ അധിഷ്ഠാത്രീ ദേവതയാണ്. ഹേ വരാനനേ, ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിൽ നിന്നെ വിട്ട് ഒന്നുമില്ല.

Verse 61

प्रसादं कुरु धर्मज्ञे मम त्वाज्ञप्तुमर्हसि । ईदृशेनैव रूपेण केषु स्थानेषु तिष्ठसि । प्रसादप्रवणा भूत्वा वद तानि महेश्वरि

ഹേ ധർമ്മജ്ഞേ, എനിക്കു പ്രസാദം ചെയ്യണമേ; എന്നെ ഉപദേശിക്കുവാൻ നീ അർഹയാകുന്നു. ഇതേ രൂപത്തിൽ നീ ഏതു ഏതു സ്ഥലങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു? കരുണാപ്രവണയായി അവയെ പറയുക, ഹേ മഹേശ്വരീ।

Verse 62

श्रीदेव्युवाच । सर्वगा सर्वभूतेषु द्रष्टव्या सर्वतो भुवि । सर्वलोकेषु यत्किंचिद्विहितं न मया विना

ശ്രീദേവി പറഞ്ഞു—ഞാൻ സർവ്വഗയാണ്; എല്ലാ ഭൂതങ്ങളിലും ഭൂമിയിലുടനീളം സർവ്വത്ര ദർശനീയയാണ്. സർവ്വലോകങ്ങളിൽ എന്തു വിധിക്കപ്പെടുന്നുവോ, അത് എന്നെ കൂടാതെ സംഭവിക്കുകയില്ല.

Verse 63

तथापि येषु स्थानेषु द्रष्टव्या सिद्धिमीप्सुभिः । स्मर्तव्या भूतिकामेन तानि वक्ष्यामि तत्त्वतः

എങ്കിലും, സിദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ എന്നെ ദർശിക്കേണ്ടതും, ഭൂതി/സമൃദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ എന്നെ സ്മരിക്കേണ്ടതുമായ ആ സ്ഥലങ്ങളെ ഞാൻ സത്യമായി പ്രസ്താവിക്കും.

Verse 64

वाराणस्यां विशालाक्षी नैमिषे लिङ्गधारिणी । प्रयागे ललिता देवी कामुका गन्धमादने

വാരാണസിയിൽ ഞാൻ വിശാലാക്ഷി, നൈമിഷത്തിൽ ലിംഗധാരിണി. പ്രയാഗത്തിൽ ഞാൻ ദേവി ലലിത, ഗന്ധമാദനത്തിൽ ഞാൻ കാമുകാ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയാണ്.

Verse 65

मानसे कुमुदा नाम विश्वकाया तथाऽपरे । गोमन्ते गोमती नाम मन्दरे कामचारिणी

മാനസസരോവരത്തിൽ ഞാൻ ‘കുമുദാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധ; മറ്റിടങ്ങളിൽ ‘വിശ്വകായാ’. ഗോമന്തപർവതത്തിൽ എന്റെ നാമം ‘ഗോമതീ’; മന്ദരത്തിൽ ഞാൻ ‘കാമചാരിണീ’യായി വസിക്കുന്നു.

Verse 66

मदोत्कटा चैत्ररथे हयन्ती हास्तिने पुरे । कान्यकुब्जे स्थिता गौरी रम्भा ह्यमलपर्वते

ചൈത്രരഥത്തിൽ ഞാൻ ‘മദോത്കടാ’; ഹാസ്തിനപുരത്തിൽ ‘ഹയന്തീ’. കാന്യകുബ്ജത്തിൽ ഞാൻ ‘ഗൗരീ’യായി പ്രതിഷ്ഠിത; അമലപർവതത്തിൽ ‘രമ്പാ’ എന്ന നാമത്തിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 67

एकाम्रके कीर्तिमती विश्वां विश्वेश्वरे विदुः । पुष्करे पुरुहूता च केदारे मार्गदायिनी

ഏകാമ്രത്തിൽ ഞാൻ ‘കീർത്തിമതീ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; വിശ്വേശ്വരത്തിൽ ‘വിശ്വാ’യായി ബോധ്യപ്പെടുന്നു. പുഷ്കരത്തിൽ ‘പുരുഹൂതാ’; കേദാരത്തിൽ ‘മാർഗദായിനീ’—ധർമ്മപഥം കാണിക്കുന്നവൾ—എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 68

नन्दा हिमवतः प्रस्थे गोकर्णे भद्रकर्णिका । स्थानेश्वरे भवानी तु बिल्वके बिल्वपत्त्रिका

ഹിമവതിന്റെ ചരിവുകളിൽ ഞാൻ ‘നന്ദാ’; ഗോകർണത്തിൽ ‘ഭദ്രകർണികാ’. സ്ഥാനേശ്വരത്തിൽ ഞാൻ ‘ഭവാനീ’; ബിൽവകത്തിൽ ‘ബിൽവപത്രികാ’—ബിൽവഇലകളാൽ പൂജിത—യായി വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 69

श्रीशैले माधवी नाम भद्रे भद्रेश्वरीति च । जया वराहशैले तु कमला कमलालये

ശ്രീശൈലത്തിൽ ഞാൻ ‘മാധവീ’ എന്ന നാമത്തിൽ പൂജിത; ഭദ്രക്ഷേത്രത്തിൽ ‘ഭദ്രേശ്വരീ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. വരാഹശൈലത്തിൽ ഞാൻ ‘ജയാ’; കമലാലയത്തിൽ ‘കമലാ’യായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 70

रुद्रकोट्यां तु कल्याणी काली कालञ्जरे तथा । महालिङ्गे तु कपिला माकोटे मुकुटेश्वरी

രുദ്രകോടിയിൽ അവൾ ‘കല്യാണി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധ. കാലഞ്ജരത്തിൽ ‘കാളി’, മഹാലിംഗത്തിൽ ‘കപിലാ’, മാകോട്ടയിൽ മുകുട-ക്ഷേത്രാധിഷ്ഠാത്രി ‘മുകുടേശ്വരി’യായി പൂജിതയാണ്.

Verse 71

शालिग्रामे महादेवी शिवलिङ्गे जलप्रिया । मायापुर्यां कुमारी तु संताने ललिता तथा

ശാലിഗ്രാമത്തിൽ അവൾ ‘മഹാദേവി’, ശിവലിംഗത്തിൽ ‘ജലപ്രിയ’. മായാപുരിയിൽ ‘കുമാരി’, സന്താനത്തിൽ ‘ലലിതാ’ എന്ന നാമങ്ങളിൽ ആരാധ്യയാണ്.

Verse 72

उत्पलाक्षी सहस्राक्षे हिरण्याक्षे महोत्पला । गयायां विमला नाम मङ्गला पुरुषोत्तमे

സഹസ്രാക്ഷത്തിൽ അവൾ ‘ഉത്പലാക്ഷി’ (പദ്മനേത്രി), ഹിരണ്യാക്ഷത്തിൽ ‘മഹോത്പലാ’. ഗയയിൽ ‘വിമലാ’ എന്നും, പുരുഷോത്തമത്തിൽ ‘മംഗളാ’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 73

विपाशायाममोघाक्षी पाटला पुण्ड्रवर्धने । नारायणी सुपार्श्वे तु त्रिकूटे भद्रसुन्दरी

വിപാശാ നദീതീരത്ത് അവൾ ‘അമോഘാക്ഷി’. പുണ്ഡ്രവർധനത്തിൽ ‘പാടലാ’, സുപാർശ്വത്തിൽ ‘നാരായണി’, ത്രികൂടത്തിൽ ‘ഭദ്രസുന്ദരി’യായി പൂജിതയാണ്.

Verse 74

विपुले विपुला नाम कल्याणी मलयाचले । कोटवी कोटितीर्थेषु सुगन्धा गन्धमादने

വിപുലത്തിൽ അവൾ ‘വിപുലാ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. മലയാചലത്തിൽ ‘കല്യാണി’, കോടിതീർത്ഥങ്ങളിൽ ‘കോടവീ’, ഗന്ധമാദനത്തിൽ ‘സുഗന്ധാ’യായി സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 75

गोदाश्रमे त्रिसन्ध्या तु गङ्गाद्वारे रतिप्रिया । शिवचण्डे सभानन्दा नन्दिनी देविकातटे

ഗോദാശ്രമത്തിൽ അവൾ ത്രിസന്ധ്യ; ഗംഗാദ്വാരത്തിൽ രതിപ്രിയ. ശിവചണ്ഡത്തിൽ സഭാനന്ദാ, ദേവികാതീരത്ത് നന്ദിനീ എന്ന നാമത്തിൽ ആരാധ്യയാണ്.

Verse 76

रुक्मिणी द्वारवत्यां तु राधा वृन्दावने वने । देवकी मथुरायां तु पाताले परमेश्वरी

ദ്വാരവതിയിൽ അവൾ രുക്മിണി; വൃന്ദാവനവനത്തിൽ രാധാ. മഥുരയിൽ ദേവകീ, പാതാളത്തിൽ പരമേശ്വരി—പരമദേവി—എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 77

चित्रकूटे तथा सीता विन्ध्ये विन्ध्यनिवासिनी । सह्याद्रावेकवीरा तु हरिश्चन्द्रे तु चण्डिका

ചിത്രകൂടത്തിൽ അവൾ സീതയായി ആരാധ്യ; വിന്ധ്യത്തിൽ വിന്ധ്യനിവാസിനി. സഹ്യാദ്രിയിൽ ഏകവീരാ, ഹരിശ്ചന്ദ്ര പ്രദേശത്ത് ചണ്ഡിക എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധം.

Verse 78

रमणा रामतीर्थे तु यमुनायां मृगावती । करवीरे महालक्ष्मी रूपादेवी विनायके

രാമതീർത്ഥത്തിൽ അവൾ രമണാ; യമുനാതീരത്ത് മൃഗാവതീ. കരവീരത്തിൽ മഹാലക്ഷ്മീ, വിനായകക്ഷേത്രത്തിൽ രൂപാദേവീ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 79

आरोग्या वैद्यनाथे तु महाकाले महेश्वरी । अभयेत्युष्णतीर्थे तु मृगी वा विन्ध्यकन्दरे

വൈദ്യനാഥത്തിൽ അവൾ ആരോഗ്യാ—ആരോഗ്യദായിനി; മഹാകാലത്തിൽ മഹേശ്വരി. ഉഷ്ണതീർത്ഥത്തിൽ അഭയാ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു, വിന്ധ്യകന്ദരങ്ങളിൽ മൃഗീ എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 80

माण्डव्ये माण्डुकी नाम स्वाहा माहेश्वरे पुरे । छागलिङ्गे प्रचण्डा तु चण्डिकामरकण्टके

മാണ്ടവ്യത്തിൽ അവൾ ‘മാണ്ടുകീ’ എന്ന നാമത്തിൽ, മാഹേശ്വരപുരത്തിൽ ‘സ്വാഹാ’; ഛാഗലിംഗത്തിൽ ‘പ്രചണ്ഡാ’യും അമരകണ്ഠകത്തിൽ ‘ചണ്ഡികാ’യുമായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 81

सोमेश्वरे वरारोहा प्रभासे पुष्करावती । वेदमाता सरस्वत्यां पारा पारातटे मुने

സോമേശ്വരത്തിൽ അവൾ ‘വരാരോഹാ’, പ്രഭാസത്തിൽ ‘പുഷ്കരാവതീ’; സരസ്വതീതീരത്ത് ‘വേദമാതാ’യും മറുകരയിൽ, ഹേ മുനേ, ‘പാരാ’യുമാകുന്നു।

Verse 82

महालये महाभागा पयोष्ण्यां पिङ्गलेश्वरी । सिंहिका कृतशौचे तु कर्तिके चैव शांकरी

മഹാലയത്തിൽ അവൾ ‘മഹാഭാഗാ’, പയോഷ്ണീ നദീതീരത്ത് ‘പിംഗലേശ്വരീ’; കൃതശൗചത്തിൽ ‘സിംഹികാ’യും കാർത്തിക തീർത്ഥത്തിൽ തീർച്ചയായും ‘ശാങ്കരീ’യുമാകുന്നു।

Verse 83

उत्पलावर्तके लोला सुभद्रा शोणसङ्गमे । मता सिद्धवटे लक्ष्मीस्तरंगा भारताश्रमे

ഉത്പലാവർത്തകത്തിൽ അവൾ ‘ലോലാ’, ശോണസംഗമത്തിൽ ‘സുഭദ്രാ’; സിദ്ധവടത്തിൽ ‘മതാ’ എന്ന മാതാവായി, ഭാരതാശ്രമത്തിൽ ‘തരംഗാ’യായി അറിയപ്പെടുന്നു।

Verse 84

जालन्धरे विश्वमुखी तारा किष्किन्धपर्वते । देवदारुवने पुष्टिर्मेधा काश्मीरमण्डले

ജാലന്ധരത്തിൽ അവൾ ‘വിശ്വമുഖീ’, കിഷ്കിന്ധ പർവതത്തിൽ ‘താരാ’; ദേവദാരുവനത്തിൽ ‘പുഷ്ടി’യും കാശ്മീരമണ്ഡലത്തിൽ ‘മേധാ’യുമായി പൂജിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 85

भीमादेवी हिमाद्रौ तु पुष्टिर्वस्त्रेश्वरे तथा । कपालमोचने शुद्धिर्माता कायावरोहणे

ഹിമാദ്രിയിൽ അവൾ ഭീമാദേവി; വസ്ത്രേശ്വരത്തിൽ പുഷ്ടി എന്നു പ്രസിദ്ധം. കപാലമോചനത്തിൽ അവൾ ശുദ്ധി; കായാവരോഹണത്തിൽ മാതാവായി പൂജിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 86

शङ्खोद्धारे ध्वनिर्नाम धृतिः पिण्डारके तथा । काला तु चन्द्रभागायामच्छोदे शक्तिधारिणी

ശങ്കോദ്ധാരത്തിൽ അവൾ ധ്വനി എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; പിണ്ഡാരകത്തിൽ ധൃതി. ചന്ദ്രഭാഗാ നദിയിൽ അവൾ കാലാ; അച്ചോദത്തിൽ ശക്തിധാരിണി—ദിവ്യശക്തിയുടെ ധാരക.

Verse 87

वेणायाममृता नाम बदर्यामुर्वशी तथा । ओषधी चोत्तरकुरौ कुशद्वीपे कुशोदका

വേണയിൽ അവൾ അമൃതാ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധം; ബദരിയിൽ ഉർവശീ. ഉത്തരകുരുവിൽ അവൾ ഔഷധി; കുശദ്വീപിൽ കുശോദകാ എന്നായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 88

मन्मथा हेमकूटे तु कुमुदे सत्यवादिनी । अश्वत्थे वन्दिनीका तु निधिर्वैश्रवणालये

ഹേമകൂട്ടത്തിൽ അവൾ മന്മഥാ; കുമുദത്തിൽ സത്യവാദിനി. അശ്വത്ഥത്തിൽ വന്ദിനീകാ; വൈശ്രവണാലയത്തിൽ നിധി എന്നു പ്രസിദ്ധം.

Verse 89

गायत्री वेदवदने पार्वती शिवसन्निधौ । देवलोके तथेन्द्राणी ब्रह्मास्ये तु सरस्वती

വേദവദനത്തിൽ അവൾ ഗായത്രി; ശിവസന്നിധിയിൽ പാർവതി. ദേവലോകത്തിൽ അവൾ ഇന്ദ്രാണി; ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുഖത്തിൽ അവൾ സരസ്വതി എന്നു കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 90

सूर्यबिम्बे प्रभा नाम मातॄणां वैष्णवी मता । अरुन्धती सतीनां तु रामासु च तिलोत्तमा

സൂര്യബിംബത്തിൽ അവൾ ‘പ്രഭാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധ; മാതൃഗണത്തിൽ അവൾ ‘വൈഷ്ണവീ’ എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. പതിവ്രതകളിൽ അവൾ ‘അരുന്ധതി’, രമകളിൽ ‘തിലോത്തമാ’ എന്നു പുകഴ്ത്തപ്പെടുന്നു.

Verse 91

चित्रे ब्रह्मकला नाम शक्तिः सर्वशरीरिणाम् । शूलेश्वरी भृगुक्षेत्रे भृगौ सौभाग्यसुन्दरी

ചിത്രാ തീർത്ഥത്തിൽ അവൾ ‘ബ്രഹ്മകലാ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു—സകല ദേഹധാരികളിലുമുള്ള ശക്തിരൂപിണി. ഭൃഗുക്ഷേത്രത്തിൽ ‘ശൂലേശ്വരി’, ഭൃഗു തീർത്ഥത്തിൽ ‘സൗഭാഗ്യസുന്ദരി’ എന്നു കീര്ത്തിതയാണ്.

Verse 92

एतदुद्देशतः प्रोक्तं नामाष्टशतमुत्तमम् । अष्टोत्तरं च तीर्थानां शतमेतदुदाहृतम्

ഇങ്ങനെ സംക്ഷേപമായി എട്ടുനൂറ് ഉത്തമ നാമങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു; അതുപോലെ തീർത്ഥങ്ങളുടെ അഷ്ടോത്തരശതം (108) നാമങ്ങളും ഇവിടെ ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 93

इदमेव परं विप्र सर्वेषां तु भविष्यति । पठत्यष्टोत्तरशतं नाम्नां यः शिवसन्निधौ

ഹേ വിപ്രാ! ഇതുതന്നെ എല്ലാവർക്കും പരമമംഗളമായിരിക്കും—ശിവസന്നിധിയിൽ നാമങ്ങളുടെ അഷ്ടോത്തരശതം (108) പാരായണം ചെയ്യുന്നവന്.

Verse 94

स मुच्यते नरः पापैः प्राप्नोति स्त्रियमीप्सिताम् । स्नात्वा नारी तृतीयायां मां समभ्यर्च्य भक्तितः

ആ പുരുഷൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, ആഗ്രഹിക്കുന്ന സ്ത്രീയെ പ്രാപിക്കുന്നു. സ്ത്രീയും തൃതീയാ തിഥിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഭക്തിയോടെ എന്നെ ആരാധിച്ചാൽ അവൾക്കും ശുഭഫലം ലഭിക്കും.

Verse 95

न सा स्याद्दुःखिनी जातु मत्प्रभावान्नरोत्तम । नित्यं मद्दर्शने नारी नियताया भविष्यति

ഹേ നരോത്തമാ! എന്റെ പ്രഭാവം മൂലം ആ സ്ത്രീ ഒരിക്കലും ദുഃഖിനിയാകുകയില്ല. എന്റെ നിത്യദർശനത്താൽ അവൾ നിയമനിഷ്ഠയും സ്ഥിരചിത്തവുമാകും.

Verse 96

पतिपुत्रकृतं दुःखं न सा प्राप्स्यति कर्हिचित् । मदालये तु या नारी तुलापुरुषसंज्ञितम्

ഭർത്താവോ പുത്രനോ കാരണമാകുന്ന ദുഃഖം അവൾ ഒരിക്കലും അനുഭവിക്കുകയില്ല. കൂടാതെ എന്റെ ആലയത്തിൽ ‘തുലാപുരുഷ’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന വിധി അനുഷ്ഠിക്കുന്ന സ്ത്രീ—

Verse 97

सम्पूज्य मण्डयेद्देवांल्लोकपालांश्च साग्निकान् । सपत्नीकान्द्विजान्पूज्य वासोभिर्भूषणैस्तथा

യഥാവിധി പൂജിച്ച് ദേവന്മാരെയും അഗ്നിയോടുകൂടിയ ദിക്പാലകരെയും ആദരത്തോടെ അലങ്കരിക്കണം. പിന്നെ പത്നീസഹിതരായ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരെ പൂജിച്ച് വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും സമർപ്പിക്കണം.

Verse 98

भूतेभ्यस्तु बलिं दद्यादृत्विग्भिः सह देशिकः । ततः प्रदक्षिणीकृत्य तुलामित्यभिमन्त्रयेत्

അതിനുശേഷം ദേശികാചാര്യൻ ഋത്വിക്കുകളോടൊപ്പം ഭൂതഗണങ്ങൾക്ക് ബലി അർപ്പിക്കണം. പിന്നെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് ‘തുലാ…’ എന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന മന്ത്രം ചൊല്ലി തുലാ (തരാസ്) അഭിമന്ത്രിക്കണം.

Verse 99

शुचिरक्ताम्बरो वा स्याद्गृहीत्वा कुसुमाञ्जलिम् । नमस्ते सर्वदेवानां शक्तिस्त्वं परमा स्थिता

ശുദ്ധമായ ചുവന്ന വസ്ത്രം ധരിച്ചു, പുഷ്പാഞ്ജലി കൈയിൽ എടുത്ത് നമസ്കരിച്ചു പറയണം— ‘നമസ്തേ; സർവദേവന്മാരുടെയും അന്തർസ്ഥാനമായ പരമശക്തി നീയാകുന്നു.’

Verse 100

साक्षिभूता जगद्धात्री निर्मिता विश्वयोनिना । त्वं तुले सर्वभूतानां प्रमाणमिह कीर्तिता

ഹേ തുലാ! നീ ജഗത്തിന്റെ സാക്ഷിണി, ജഗദ്ധാത്രി; വിശ്വയോനി നിർമിച്ചവൾ. ഇവിടെ നിന്നെ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ പ്രമാണവും മാനദണ്ഡവും ആയി കീർത്തിക്കുന്നു.

Verse 101

कराभ्यां बद्धमुष्टिभ्यामास्ते पश्यन्नुमामुखम् । ततोऽपरे तुलाभागेन्यसेयुर्द्विजपुंगवाः

ഇരുകൈകളും മുഷ്ടിയായി കെട്ടി അവൻ ഇരുന്ന് ഉമാദേവിയുടെ മുഖം ദർശിക്കണം. തുടർന്ന് തുലയുടെ മറുവശത്തുള്ള തട്ടിൽ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർ വിധിപൂർവ്വം നിർദ്ദിഷ്ട ദ്രവ്യങ്ങൾ വെക്കണം.

Verse 102

द्रव्यमष्टविधं तत्र ह्यात्मवित्तानुसारतः । मन्दशभूते विप्रेन्द्र पृथिव्यां यदधिष्ठितम्

അവിടെ ദ്രവ്യങ്ങൾ എട്ടുവിധം; സ്വന്തം ധനശേഷിയനുസരിച്ച് തിരഞ്ഞെടുക്കണം. ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! ഇവ ഭൂമിയിൽ അധിഷ്ഠിതവും സ്ഥൂലഭൂതങ്ങളോട് ബന്ധപ്പെട്ടതുമായ പദാർത്ഥങ്ങളാണ്.

Verse 103

सुवर्णं चैव निष्पावांस्तथा राजिकुसुम्भकम् । तृणराजेन्दुलवणं कुङ्कुमं तु तथाष्टमम्

ഇവയിൽ—സുവർണം, നിഷ്പാവ (പയർവർഗം), രാജിക (കടുക്)യും കുസുംഭകവും, തൃണരാജ-ഇന്ദു-ലവണ (സൈന്ധവ ലവണ)വും, എട്ടാമത്തേതായി കുങ്കുമവും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 104

एषामेकतमं कुर्याद्यथा वित्तानुसारतः । साम्यादभ्यधिकं यावत्काञ्चनादि भवेद्द्विज

ഇവയിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്നിനെ സ്വന്തം ധനശേഷിയനുസരിച്ച് ഉപയോഗിക്കണം. ഹേ ദ്വിജാ! അത് ദാതാവിന്റെ തൂക്കത്തിന് സമമായിരിക്കാം; സ്വർണ്ണാദികളിൽ അതിലും അധികമായിരിക്കാം.

Verse 105

तावत्तिष्ठेन्नरो नारी पश्चादिदमुदीरयेत् । नमो नमस्ते ललिते तुलापुरुषसंज्ञिते

അത്രത്തോളം പുരുഷനോ സ്ത്രീയോ ആ നിലയിൽ നില്ക്കണം; തുടർന്ന് ഇങ്ങനെ ജപിക്കണം— “ഹേ ലലിതേ, തുലാപുരുഷസഞ്ജ്ഞിതേ ദേവി, നമോ നമഃ।”

Verse 106

त्वमुमे तारयस्वास्मानस्मात्संसारकर्दमात् । ततोऽवतीर्य मुरवे पूर्वमर्द्धं निवेदयेत्

“ഹേ ഉമാ, ഈ സംസാരകർത്തമത്തിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ.” തുടർന്ന് തുലാ/ആസനത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, ആദ്യഭാഗം മുരാരി (വിഷ്ണു)ക്ക് നിവേദ്യം ചെയ്യണം।

Verse 107

ऋत्विग्भ्योऽपरमर्द्धं च दद्यादुदकपूर्वकम् । तेभ्यो लब्धा ततोऽनुज्ञां दद्यादन्येषु चार्थिषु

മറ്റേ അർദ്ധഭാഗം ഋത്വിക്കുകൾക്ക് ഉദകപൂർവ്വകം (ജലദാനത്തോടെ) നൽകണം; തുടർന്ന് അവരുടെ അനുമതി നേടി മറ്റു യാചകര്ക്കും ദാനം വിതരണം ചെയ്യണം।

Verse 108

सपत्नीकं गुरुं रक्तवाससी परिधापयेत् । अन्यांश्च ऋत्विजः शक्त्या गुरुं केयूरकङ्कणैः

ഗുരുവിനെ ഭാര്യയോടുകൂടെ ചുവന്ന വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിപ്പിക്കണം; ശേഷിയനുസരിച്ച് മറ്റു ഋത്വിക്കുകളെയും ആദരിക്കണം; ഗുരുവിന് കേയൂരവും കങ്കണവും സമർപ്പിക്കണം।

Verse 109

शुक्लां गां क्षीरिणीं दद्याल्ललिता प्रीयतामिति । अनेन विधिना या तु कुर्यान्नारी ममालये

വെളുത്ത, പാലുതരുന്ന പശുവിനെ ദാനമായി നൽകി— “ലലിതാ പ്രീതിയാകട്ടെ” എന്നു പറയണം. എന്റെ ധാമത്തിൽ ഈവിധം ചെയ്യുന്ന സ്ത്രീ—

Verse 110

मत्तुल्या सा भवेद्राज्ञां तेजसा श्रीरिवामला । सावित्रीव च सौन्दर्ये जन्मानि दश पञ्च च

അവൾ എനിക്കു തുല്യയാകും; രാജ്ഞിമാരിൽ തേജസ്സാൽ പ്രകാശിക്കും—ശ്രീദേവിയെപ്പോലെ നിർമല—സൗന്ദര്യത്തിൽ സാവിത്രിസമ, പത്തും പിന്നെയും അഞ്ചും ജന്മങ്ങൾ വരെ।

Verse 111

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं निशम्य वचनं गौर्या द्विजवरोत्तमः । नमस्कृत्य जगामाशु धर्मराज निवेशनम्

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഗൗരിയുടെ വചനം ഇങ്ങനെ കേട്ട് ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ നമസ്കരിച്ചു വേഗത്തിൽ ധർമ്മരാജന്റെ നിവാസത്തിലേക്കു പോയി।

Verse 112

तदा प्रभृति तत्तीर्थं ख्यातं शूलेश्वरीति च । तस्मिंस्तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः

അന്നുമുതൽ ആ തീർത്ഥം ‘ശൂലേശ്വരി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി. ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃദേവതകൾക്ക് തർപ്പണം ചെയ്യുന്നവൻ—

Verse 113

ब्राह्मणानन्नवासोभिः पिण्डैः पितृपितामहान् । भक्तोपहारैर्देवेशमुमया सह शङ्करं

അവൻ ബ്രാഹ്മണരെ അന്നവും വസ്ത്രവും നൽകി ആദരിക്കണം; പിണ്ഡം അർപ്പിച്ച് പിതൃ-പിതാമഹന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം; ഭക്തിയോടെ ഉപഹാരങ്ങൾ സമർപ്പിച്ച് ഉമാസഹിതനായ ദേവേശ ശങ്കരനെ ആരാധിക്കണം।

Verse 114

धूपगुग्गुलदानैश्च दीपदानैः सुबोधितैः । सर्वपापविनिर्मुक्तः स गच्छेच्छिवसन्निधिम्

ധൂപവും ഗുഗ്ഗുലുവും ദാനം ചെയ്‌തും, വിധിപൂർവ്വം ചെയ്ത ദീപദാനത്താലും അവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി ശിവസന്നിധിയിലേക്കു എത്തും।

Verse 115

तस्मिंस्तीर्थे तु यः कश्चिदभियुक्तो नरेश्वर । अम्भिशापि तथा स्नातस्त्रिदिनं मुच्यते नरः

ഹേ നരേശ്വരാ! ആ തീർത്ഥത്തിൽ ആരെങ്കിലും—പീഡിതനോ ആരോപിതനോ ആയാലും—വെറും ജലത്തിൽ പോലും സ്നാനം ചെയ്താൽ, ആ മനുഷ്യൻ മൂന്നു ദിവസത്തിനകം ആ ഭാരത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും।

Verse 116

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां रात्रौ जागर्ति यो नरः । उपवासपरः शुद्धः शिवं सम्पूजयेन्नरः । प्रमुच्य पापसंमोहं रुद्रलोकं स गच्छति

കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ ചതുര്ദശിയുടെ രാത്രിയിൽ ആരെങ്കിലും ജാഗരണം പാലിച്ച്, ഉപവാസനിഷ്ഠനായി ശുദ്ധനായി ശിവനെ സമ്യകമായി പൂജിച്ചാൽ—അവൻ പാപജന്യ മോഹം വിട്ട് രുദ്രലോകം പ്രാപിക്കും।

Verse 117

त्रिनेत्रश्च चतुर्बाहुः साक्षाद्रुद्रोऽपरः । क्रीडते देवकन्याभिर्यावच्चन्द्रार्कतारकम्

ത്രിനേത്രനും ചതുര്ബാഹുവും—സാക്ഷാൽ മറ്റൊരു രുദ്രനെന്നപോലെ—അവൻ ദേവകന്യകളോടൊപ്പം ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, നക്ഷത്രങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം ക്രീഡിക്കുന്നു।

Verse 198

अध्याय

അധ്യായം. (അധ്യായ ശീർഷകം)