Adhyaya 170
മാർക്കണ്ഡേയൻ ഒരു പുണ്യ തീർത്ഥജലസ്ഥാനത്ത് ഉണ്ടായ പ്രതിസന്ധി വിവരിക്കുന്നു. ദൈവസന്നിധിക്കടുത്തുള്ള കുളത്തിൽ കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന കാമപ്രമോദിനിയെ ‘ശ്യേന’ എന്ന പക്ഷി അപ്രതീക്ഷിതമായി പിടിച്ചെടുത്തു കൊണ്ടുപോകുന്നു. അവളുടെ സഖികൾ രാജാവിനെ സമീപിച്ച് വിവരം അറിയിച്ച് തിരച്ചിൽ ആവശ്യപ്പെടുന്നു; രാജാവ് മഹത്തായ ചതുരംഗസേനയെ സമാഹരിച്ച് നഗരം മുഴുവൻ യുദ്ധസന്നാഹങ്ങളാൽ കലങ്ങുന്നു. പിന്നീട് നഗരരക്ഷകൻ അപഹൃതയുടെ ആഭരണങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന്, അവ തപസ്വി മാണ്ഡവ്യന്റെ ആശ്രമസമീപത്ത് അനേകം തപസ്വികളുടെ ഇടയിൽ കണ്ടതായി പറയുന്നു. കോപവും തെറ്റിദ്ധാരണയും മൂലം രാജാവ് തെളിവ് പരിശോധിക്കാതെ മാണ്ഡവ്യനെ വേഷധാരിയായ കള്ളനെന്ന് കരുതുന്നു—പക്ഷിരൂപം ധരിച്ചു രക്ഷപ്പെട്ടുവെന്നപോലെ—കാര്യ–അകാര്യ വിവേകം വിട്ട് ബ്രാഹ്മണ തപസ്വിയെ ശൂലാരോപണം ചെയ്യാൻ കല്പിക്കുന്നു. നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും വിലപിച്ച് പ്രതിഷേധിക്കുന്നു: തപോനിഷ്ഠനായ ബ്രാഹ്മണനെ വധിക്കുന്നത് അന്യായം; ആരോപണമുണ്ടായാലും പരമാവധി നാടുകടത്തലാണ് ശിക്ഷയാകേണ്ടത്. ഈ അധ്യായം രാജധർമ്മം സമ്മർദ്ദത്തിൽ എങ്ങനെ വഴുതാം എന്ന് കാണിക്കുന്നു—അവിവേകദണ്ഡം, തെളിവിന്റെ അനിശ്ചിതത്വം, തീർത്ഥഭൂമിയിൽ തപസ്വികളുടെ പാവിത്ര്യം സംരക്ഷിക്കേണ്ട ഉയർന്ന കടമ।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । कामप्रमोदिनीसख्यो नीयमानां च तेन तु । दृष्ट्वा ताश्चुक्रुशुः सर्वा निःसृत्य जलमध्यतः
ശ്രീമാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— അവൻ കൊണ്ടുപോകുന്ന കാമപ്രമോദിനിയെ കണ്ടു, ജലമദ്ധ്യത്തിൽ നിന്നു പുറത്തുവന്ന് അവളുടെ സഖിമാർ എല്ലാവരും നിലവിളിച്ചു।
Verse 2
गता राजगृहे सर्वाः कथयन्ति सुदुःखिताः । कामप्रमोदिनी राजन्हृता श्येनेन पक्षिणा
അവർ എല്ലാവരും അത്യന്തം ദുഃഖിതരായി രാജഭവനത്തിൽ ചെന്നു അറിയിച്ചു— ‘രാജാവേ, കാമപ്രമോദിനിയെ ശ്യേനപക്ഷി അപഹരിച്ചു കൊണ്ടുപോയി.’
Verse 3
क्रीडन्ती च जलस्थाने तडागे देवसन्निधौ । अन्वेष्या च त्वया राजंस्तस्य मार्गं विजानता
‘ദേവസന്നിധിയോടു ചേർന്ന കുളത്തിലെ ജലസ്ഥാനത്ത് അവൾ കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു; രാജാവേ, വഴികൾ അറിയുന്ന നിങ്ങൾ തന്നേ അവളെ അന്വേഷിക്കണം.’
Verse 4
तासां तद्वचनं श्रुत्वा देवपन्नः सुदुःखितः । हाहेत्युक्त्वा समुत्थाय रुदमानो वरासनात्
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് ദുര്ഭാഗ്യബാധിതനായി അത്യന്തം ദുഃഖാകുലനായി; ‘ഹാ ഹാ!’ എന്നു പറഞ്ഞ് ശ്രേഷ്ഠാസനത്തിൽ നിന്നുയർന്ന് കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു।
Verse 5
मन्त्रिभिः सहितस्तस्मिंस्तडागे जलसन्निधौ । न चिह्नं न च पन्थानं दृष्ट्वा दुःखान्मुमोह च
മന്ത്രിമാരോടുകൂടെ രാജാവ് ജലസന്നിധിയിലുള്ള ആ തടാകത്തിങ്കൽ എത്തി. അവിടെ യാതൊരു അടയാളവും വഴിയും കാണാതെ ദുഃഖത്തിൽ മൂർച്ചിച്ചു വീണു.
Verse 6
तस्य राज्ञस्तु दुःखेन दुःखितो नागरो जनः । क्षणेनाश्वासितो राजा मन्त्रिभिः सपुरोहितैः
രാജാവിന്റെ ദുഃഖം കണ്ടു നഗരജനവും ദുഃഖിതരായി. അല്പസമയത്തിനകം മന്ത്രിമാരും പുരോഹിതന്മാരും ചേർന്ന് രാജാവിനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
Verse 7
किं कुर्म इत्युवाचेदमस्मिन्काले विधीयताम् । सर्वैस्तत्संविदं कृत्वा वाहिनीं चतुरङ्गिणीम्
രാജാവ് പറഞ്ഞു—“നാം എന്തു ചെയ്യണം? ഈ സമയത്ത് യുക്തമായതു നടപ്പാക്കുക.” പിന്നെ എല്ലാവരുമായി ആലോചിച്ച് ചതുരംഗിണീ സൈന്യത്തെ ഒരുക്കി.
Verse 8
प्रेषयामि दिशः सर्वा हस्त्यश्वरथसंकुला । वादित्राणि च वाद्यन्ते व्याकुलीभूतसंकुले
രാജാവ് പറഞ്ഞു—“ആന, കുതിര, രഥം നിറഞ്ഞ സൈന്യത്തെ ഞാൻ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും അയയ്ക്കുന്നു.” വ്യാകുല ജനക്കൂട്ടത്തിനിടയിൽ വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങി.
Verse 9
नाराचैस्तोमरैर्भल्लैः खड्गैः परश्वधादिभिः । राजा संनाहबद्धोऽभूद्गनं ग्रसते किल
നാരാചം, തോമരം, ഭല്ലം, ഖഡ്ഗം, പരശു മുതലായ ആയുധങ്ങളാൽ രാജാവ് പൂർണ്ണമായി സന്നദ്ധനായി—ശത്രുസമൂഹത്തെ ഗ്രസിക്കുമെന്നപോലെ.
Verse 10
न देवो न च गन्धर्वो न दैत्यो न च राक्षसः । किं करिष्यति राजाद्य न जाने रोषनिष्कृतिम्
ദേവനും അല്ല, ഗന്ധർവനും അല്ല, ദൈത്യനും അല്ല, രാക്ഷസനും അല്ല—ഇന്ന് രാജാവിനെതിരെ ആര് എന്ത് ചെയ്യും? അവന്റെ കോപത്തിന്റെ ഫലം ഞാൻ അറിയുന്നില്ല.
Verse 11
नागरोऽपि जनस्तत्र दृष्ट्वा चकितमानसः । चतुर्दशसहस्राणि दन्तिनां सृणिधारिणाम्
അവിടെ നഗരവാസികളും അത് കണ്ടു വിസ്മയചകിതരായി—അങ്കുശം ധരിച്ച പതിനാലായിരം ആനകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 12
अश्वारोहसहस्राणि ह्यशीतिः शस्त्रपाणिनाम् । रथानां त्रिसहस्राणि विंशतिर्भरतर्षभ
ആയിരക്കണക്കിന് അശ്വാരോഹികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; കൈകളിൽ ശസ്ത്രം ധരിച്ച എൺപത് യോദ്ധാക്കൾ; കൂടാതെ മൂവായിരത്തി ഇരുപത് രഥങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു, ഹേ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ.
Verse 13
सङ्ग्रामभेरीनिनदैः खुररेणुर्नभोगता । एतस्मिन्नन्तरे तात रक्षको नगरस्य हि
യുദ്ധഭേരികളുടെ നാദത്താലും കുതിരക്കുളമ്പുകളുടെ പൊടിയാലും ആകാശം നിറഞ്ഞു. അതിനിടയിൽ, ഹേ താത, നഗരത്തിന്റെ രക്ഷകനും…
Verse 14
गृहीत्वाभरणं तस्यास्त्वङ्गप्रत्यङ्गिकं तथा । कुण्डलाङ्गदकेयूरहारनूपुरझल्लरीः
അവളുടെ ശരീരത്തിലും അവയവങ്ങളിലും ധരിച്ച ആഭരണങ്ങളും എടുത്തു—കുണ്ഡലം, അങ്കദം, കേയൂരം, ഹാരം, നൂപുരം, ഝല്ലരി മുഴങ്ങുന്ന അലങ്കാരങ്ങൾ.
Verse 15
निवेद्याकथयद्राज्ञे मया दृष्टं त्ववेक्षणात् । तापसानामाश्रमे तु माण्डव्यो यत्र तिष्ठति
നിവേദനം ചെയ്ത് അവൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു—ഞാൻ സ്വയം നിരീക്ഷിച്ച് കണ്ടത് ഇതാണ്: തപസ്വികളുടെ ആശ്രമത്തിൽ, അവിടെ മാണ്ഡവ്യ മുനി വസിക്കുന്നു।
Verse 16
तापसैर्वेष्टितो यत्र ददृशे तत्र सन्निधौ । दण्डवासिवचः श्रुत्वा प्रत्यक्षाङ्गविभूषणम्
അവിടെയേ അവന്റെ സന്നിധിയിൽ തപസ്വികൾ ചുറ്റിനിന്നതായി ഞാൻ കണ്ടു. ദണ്ഡധാരിയായ കാവൽക്കാരന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ദേഹാലങ്കാരങ്ങളെ പ്രത്യക്ഷ സാക്ഷ്യമായി കണ്ടു.
Verse 17
स क्रोधरक्तनयनो मन्त्रिणो वीक्ष्य नैगमान् । ईदृग्भूतसमाचारो ब्राह्मणो नगरे मम
അവൻ കോപത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ മന്ത്രിമാരെയും നഗരജനങ്ങളെയും നോക്കി പറഞ്ഞു—‘ഇത്തരമൊരു ആചാരമുള്ള ബ്രാഹ്മണൻ എന്റെ നഗരത്തിൽ എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും?’
Verse 18
चौरचर्यां व्रतच्छन्नः परद्रव्यापहरकः । तेन कन्या हृता मेऽद्य तपस्विपापकर्मिणा
വ്രതത്തിന്റെ മറവിൽ അവൻ മോഷണം നടത്തി, പരധനം അപഹരിക്കുന്നു; ആ പാപകർമ്മിയായ തപസ്വി ഇന്നെൻ മകളെ അപഹരിച്ചു.
Verse 19
शाकुन्तं रूपमास्थाय जलस्थो गगनं ययौ । पाखण्डिनो विकर्मस्थान् बिडालव्रतिकाञ्छठान्
പക്ഷിയുടെ രൂപം ധരിച്ചു, ജലത്തിൽ ഇരുന്നിട്ടും അവൻ ആകാശത്തിലേക്ക് പോയി. ഇത്തരത്തിലുള്ള പാഖണ്ഡികൾ—വികർമ്മത്തിൽ ലീനർ—ബിഡാലവ്രതധാരികളായ കപടരും വഞ്ചകരുമാണ്.
Verse 20
चाटुतस्करदुर्वृत्तान् हन्यान्नस्त्यस्य पातकम् । न द्रष्टव्यो मया पापः स्तेयी कन्यापहारकः
ഇത്തരം ചാട്ടുകാര കള്ളന്മാരെയും ദുഷ്ടവൃത്തികളെയും വധിച്ചാലും അതിൽ പാപമില്ല. ഈ പാപി—കള്ളനും കന്യാ-അപഹർത്താവും—എന്റെ ദൃഷ്ടിക്കുപോലും അയോഗ്യൻ।
Verse 21
शूलमारोप्यतां क्षिप्रं न विचारस्तु तस्य वै । स च वध्यो मया दुष्टो रक्षोरूपी तपोधनः
ഇവനെ ഉടൻ ശൂലത്തിൽ കയറ്റുക; അവനെക്കുറിച്ച് ആലോചന വേണ്ട. തപോധനന്റെ വേഷം ധരിച്ച ഈ ദുഷ്ടൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ രാക്ഷസസ്വരൂപൻ; ഇവന്റെ വധം എന്റെ കൈയ്യാൽ തന്നെ വേണം।
Verse 22
एवं ब्रुवंश्चलन्क्रोधादादिश्य दण्डवासिनम् । कार्याकार्यं न विज्ञाय शूलमारोपयद्द्विजम्
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ക്രോധത്തിൽ വിറച്ച്, രാജാവ് ദണ്ഡാധികാരിയോട് കല്പിച്ചു; ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും തിരിച്ചറിയാതെ ആ ദ്വിജനെ (ബ്രാഹ്മണനെ) ശൂലത്തിൽ കയറ്റിച്ചു।
Verse 23
पौरा जानपदाः सर्वे अश्रुपूर्णमुखास्तदा । हाहेत्युक्त्वा रुदन्त्यन्ये वदन्ति च पृथक्पृथक्
അപ്പോൾ നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും എല്ലാവരുടെയും മുഖം കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞു. ‘ഹാ!’ എന്ന് വിളിച്ച് ചിലർ കരഞ്ഞു; മറ്റുചിലർ വേറേവേറെ സ്വരത്തിൽ, ഓരോരുത്തരും താന്താന്റെ രീതിയിൽ സംസാരിച്ചു।
Verse 24
कुत्सितं च कृतं कर्म राज्ञा चण्डालचारिणा । ब्राह्मणो नैव वध्यो हि विशेषेण तपोवृतः
ചണ്ഡാലനെപ്പോലെ പെരുമാറിയ രാജാവ് നിന്ദ്യമായ കർമ്മം ചെയ്തു. ബ്രാഹ്മണനെ ഒരിക്കലും വധിക്കരുത്—വിശേഷിച്ച് തപസ്സിലും വ്രതത്തിലും നിഷ്ഠനായവനെ।
Verse 25
यदि रोषसमाचारो निर्वास्यो नगराद्बहिः । न जातु ब्राह्मणं हन्यात्सर्वपापेऽप्यवस्थितम्
ആരുടെയെങ്കിലും ആചാരം ക്രോധാധീനമായാൽ അവനെ നഗരത്തിന് പുറത്തേക്ക് നാടുകടത്തണം; എന്നാൽ ബ്രാഹ്മണനെ ഒരിക്കലും വധിക്കരുത്—അവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ കുടുങ്ങിയിരുന്നാലും।
Verse 26
राष्ट्रादेनं बहिष्कुर्यात्समग्रधनमक्षतम् । नाश्नाति च गृहे राजन्नाग्निर्नगरवासिनाम् । सर्वेऽप्युद्विग्नमनसो गृहव्याप्तिविवर्जिताः
അവനെ രാജ്യത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കണം; അവന്റെ സമഗ്രധനം അക്ഷതമായി, ഹാനിയില്ലാതെ തന്നെ ഇരിക്കട്ടെ. ഹേ രാജാവേ, നഗരവാസികളുടെ വീടുകളിൽ അഗ്നി ‘ഭക്ഷിക്കുന്നില്ല’ (ഹവിസ് സ്വീകരിക്കുന്നില്ല); എല്ലാവരും ഉത്കണ്ഠിതഹൃദയരായി, ഗൃഹസ്ഥജീവിതത്തിന്റെ സ്ഥിരപൂർണ്ണതയിൽ നിന്ന് വഞ്ചിതരായിരിക്കുന്നു।
Verse 170
। अध्याय
അധ്യായം—(ഇത് അധ്യായ-ചിഹ്നം/ശീർഷക-സൂചകം).