Adhyaya 15

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो मातृसहस्रैश्च रौद्रैश्च परिवारिता । कालरात्रिर्जगत्सर्वं हरते दीप्तलोचना

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ സഹസ്രം രൗദ്ര മാതൃകകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, ദീപ്തനേത്രയായ കാലരാത്രി സമസ്ത ലോകത്തെയും ഹരിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 2

ततस्ता मातरो घोरा ब्रह्मविष्णुशिवात्मिकाः । वाय्विन्द्रानलकौबेरा यमतोयेशशक्तयः

അപ്പോൾ ആ ഘോര മാതൃകകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ശിവൻ എന്നിവരുടെ ശക്തിസ്വരൂപിണികളായി; കൂടാതെ വായു, ഇന്ദ്രൻ, അഗ്നി, കുബേരൻ, യമൻ, വരുണൻ (ജലാധിപൻ), ഈശൻ എന്നിവരുടെ ശക്തികളായും.

Verse 3

स्कन्दक्रोडनृसिंहानां विचरन्त्यो भयानकाः । चक्रशूलगदाखड्गवज्रशक्त्यृष्टिपट्टिशैः

അവർ സ്കന്ദൻ, വരാഹൻ, നരസിംഹൻ എന്നിവരെപ്പോലെ ഭയാനകരായി സഞ്ചരിച്ച്, ചക്രം, ശൂലം, ഗദ, ഖഡ്ഗം, വജ്രം, ശക്തി, ഋഷ്ടി, പട്ടിശം എന്നിവ ധരിച്ചു.

Verse 4

खट्वाङ्गैरुल्मुकैर्दीप्तैर्व्यचरन्मातरः क्षये । उमासंनोदिता सर्वाः प्रधावन्त्यो दिशो दश

ഖട്വാംഗങ്ങളും ജ്വലിക്കുന്ന ഉല്മുകങ്ങളും കൈവശമാക്കി, ക്ഷയകാലത്ത് മാതൃകകൾ സഞ്ചരിച്ചു; ഉമയുടെ പ്രേരണയാൽ അവർ എല്ലാവരും പത്ത് ദിക്കുകളിലേക്കും പാഞ്ഞു.

Verse 5

तासां चरणविक्षेपैर्हुङ्कारोद्गारनिस्वनैः । त्रैलोक्यमेतत्सकलं विप्रदग्धं समन्ततः

അവരുടെ പാദപ്രഹാരങ്ങളും ഹൂങ്കാര-ഗർജനനാദങ്ങളും മൂലം ഈ സമസ്ത ത്രിലോകവും എല്ലാടവും ദഗ്ധമായതുപോലെ ആയി।

Verse 6

हाहारवाक्रन्दितनिस्वनैश्च प्रभिन्नरथ्यागृहगोपुरैश्च । बभूव घोरा धरणी समन्तात्कपालकोशाकुलकर्बुराङ्गी

‘ഹാഹാ’ എന്ന ആർത്തനാദങ്ങളും വിലാപധ്വനികളും, തെരുവ്-വീട്-ഗോപുരങ്ങൾ തകർന്നതും മൂലം ഭൂമി എല്ലാടവും ഭീകരമായി—കപാലക്കൂമ്പാരങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ് പുള്ളിപ്പുള്ളിയായി തോന്നി।

Verse 7

यदेतच्छतसाहस्रं जम्बूद्वीपं निगद्यते । सर्वमेव तदुच्छन्नं समाधृष्य नृपोत्तम

ഹേ നൃപോത്തമാ! ‘ശതസാഹസ്ര’ വ്യാപ്തിയുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്ന ജംബൂദ്വീപം, എല്ലാടവും ആക്രമിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ പൂർണ്ണമായി ഉച്ഛന്നമായി ശൂന്യമായി നശിച്ചു।

Verse 8

जम्बुं शाकं कुशं क्रौञ्चं गोमेदं शाल्मलिस्तथा । पुष्करद्वीपसहिता ये च पर्वतवासिनः

ജംബു, ശാക, കുശ, ക്രൗഞ്ച, ഗോമേദ, ശാല്മലി—പുഷ്കരദ്വീപം സഹിതം—പർവ്വതവാസികളും ആ മഹാവിപത്തിൽ അകപ്പെട്ടു।

Verse 9

ते ग्रस्ता मृत्युना सर्वे भूतैर्मातृगणैस्तथा । महासुरकपालैश्च मांसमेदोवसोत्कटैः

അവർ എല്ലാവരും മരണത്താൽ ഗ്രസിക്കപ്പെട്ടു—ഭൂതഗണങ്ങളാലും മാതൃഗണങ്ങളാലും—മാംസം, മേദസ്, മജ്ജ എന്നിവകൊണ്ട് ഭീകരമായ മഹാസുരകപാലങ്ങളോടുകൂടി।

Verse 10

रुधिरोद्गारशोणाङ्गी महामाया सुभीषणा । पिबन्ती रुधिरं तत्र महामांसवसाप्रिया

അവിടെ രക്തോദ്ഗാരത്താൽ ശോണമയമായ ദേഹമുള്ള അതിഭീകര മഹാമായ രക്തം പാനം ചെയ്തു; മഹാമാംസവും മേദസ്സും അവൾക്ക് പ്രിയമായിരുന്നു।

Verse 11

कपालहस्ता विकटा भक्षयन्ती सुरासुरान् । नृत्यन्ती च हसन्ती च विपरीता महारवा

കപാലം കൈയിൽ ധരിച്ച വികടരൂപിണിയായ അവൾ ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും ഭക്ഷിച്ചു; നൃത്തം ചെയ്ത് ചിരിച്ച്, വിപരീതഭാവത്തിൽ മഹാരവം മുഴക്കി।

Verse 12

त्रैलोक्यसंत्रासकरी विद्युत्संस्फोटहासिनी । सप्तद्वीपसमुद्रान्तां भक्षयित्वा च मेदिनीम्

ത്രിലോകത്തെ സന്ത്രസ്തമാക്കുന്നവളും മിന്നൽ പൊട്ടിത്തെറിപോലെ ചിരിക്കുന്നവളുമായ അവൾ, സപ്തദ്വീപ-സമുദ്രപര്യന്തമായ ഭൂമിയെ ഭക്ഷിച്ചിട്ടും തൃപ്തയായില്ല।

Verse 13

ततः स्वस्थानमगमद्यत्र देवो महेश्वरः । नर्मदातीरमाश्रित्यावसन्मातृगणैः सह

അതിനുശേഷം അവൾ തന്റെ നിശ്ചിതസ്ഥാനത്തേക്ക് പോയി; അവിടെ ദേവൻ മഹേശ്വരൻ വസിക്കുന്നു. നർമദാതീരം ആശ്രയിച്ച് മാതൃഗണങ്ങളോടൊപ്പം അവിടെ പാർത്തു।

Verse 14

अमराणां कटे तुङ्गे नृत्यन्ती हसितानना । अमरा देवताः प्रोक्ताः शरीरं कटमुच्यते

അമരന്മാരുടെ ഉയർന്ന ‘കട’ത്തിന്മേൽ അവൾ നൃത്തം ചെയ്തു, ഹസിതമുഖിയായി നിന്നു; ‘അമരർ’ ദേവതകൾ എന്നും ‘കട’ ശരീരം എന്നും പറയുന്നു—ഇങ്ങനെ വ്യുത്പത്തി വ്യാഖ്യാനിച്ചു।

Verse 15

। अध्याय

അധ്യായം. (അധ്യായ-ചിഹ്നം)

Verse 16

अमरंकट इत्येवं तेन प्रोक्तो मनीषिभिः । महापवित्रो लोकेषु शम्भुना स विनिर्मितः

അതിനാൽ മുനിമാർ അതിനെ ‘അമരംകട’ എന്നു വിളിച്ചു. അത് ലോകങ്ങളിൽ മഹാപവിത്രം; സ്വയം ശംഭുവാൽ സ്ഥാപിതമായത്.

Verse 17

नित्यं संनिहितस्तत्र शङ्करो ह्युमया सह । ततोऽहं नियतस्तत्र तस्य पादाग्रसंस्थितः

അവിടെ ശങ്കരൻ ഉമയോടുകൂടെ നിത്യസന്നിഹിതൻ. അതുകൊണ്ട് ഞാനും അവിടെ സ്ഥിരമായി, അവന്റെ പാദങ്ങളുടെ അഗ്രഭാഗത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 18

प्रह्वः प्रणतभावेन स्तौमि तं नीललोहितम् । ततस्तालकसम्पातैर्गणैर्मातृगणैः सह

ഞാൻ പ്രണതനായി വിനയഭാവത്തോടെ ആ നീലലോഹിതനെ (ശിവനെ) സ്തുതിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഗണങ്ങളും മാതൃഗണങ്ങളും ചേർന്ന് മഹാകലഹം ഉയരുന്നു.

Verse 19

संप्रनृत्यति संहृष्टो मृत्युना सह शङ्करः । खट्वाङ्गैरुल्मुकैश्चैव पट्टिशैः परिघैस्तथा

ആനന്ദഭരിതനായ ശങ്കരൻ മൃത്യുവിനോടുകൂടെ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. അവിടെ ഖട്വാംഗങ്ങൾ, ജ്വലിക്കുന്ന ഉൽമുകങ്ങൾ, പട്ടിശങ്ങൾ, പരിഘങ്ങൾ (ലോഹഗദകൾ) എന്നിവയും ഉണ്ട്.

Verse 20

मांसमेदोवसाहस्ता हृष्टा नृत्यन्ति संघशः । वामना जटिला मुण्डा लम्बग्रीवोष्ठमूर्द्धजाः

അവർ കൂട്ടങ്ങളായി ആഹ്ലാദത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; അവരുടെ കൈകൾ മാംസം, മേദസ്, വസ എന്നിവകൊണ്ട് ലിപ്തമാണ്. അവർ കുള്ളന്മാർ, ജടാധാരികൾ, മുണ്ഡിതർ, ദീർഘഗ്രീവർ, പുറംതള്ളിയ അധരങ്ങൾ ഉള്ളവർ, തലയിൽ വിചിത്ര കേശഗുച്ചങ്ങളുള്ളവർ.

Verse 21

महाशिश्नोदरभुजा नृत्यन्ति च हसन्ति च । विकृतैराननैर्घोरैरर्भुजोल्बणमुखादिभिः

മഹാശിശ്നവും വലിയ ഉദരവും പ്രചണ്ഡ ഭുജങ്ങളും ഉള്ളവർ അവർ; അവർ നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവരുടെ മുഖങ്ങൾ വികൃതവും ഘോരവും—ചിലർക്കു അതിവികരാളമായ വായുകൾ, ചിലർക്കു മറ്റു ഭയാനക ലക്ഷണങ്ങൾ.

Verse 22

अमरं कण्टकं चक्रुः प्राप्ते कालविपर्यये । तेषां मध्ये महाघोरं जगत्सन्त्रासकारणम्

കാലത്തിന്റെ ക്രമം മറിഞ്ഞപ്പോൾ അമരന്മാരും കണ്ഠകത്തെപ്പോലെ പീഡാകരരായി. അവരുടെ മദ്ധ്യേ അത്യന്തം ഘോരമായ—സകല ലോകത്തിനും ഭീതിയുടെ കാരണമായ—ഒരു ഭയാനക പ്രത്യക്ഷത ഉണ്ടായി.

Verse 23

मृत्युं पश्यामि नृत्यन्तं तडित्पिङ्गलमूर्द्धजम् । तस्य पार्श्वे स्थितां देवीं विमलाम्बरभूषिताम्

ഞാൻ മൃത്യുവിനെ തന്നെയാണു നൃത്തം ചെയ്യുന്നതായി കാണുന്നത്; അതിന്റെ കേശം മിന്നലുപോലെ പിംഗളവർണം. അതിന്റെ പാർശ്വത്ത് നിർമ്മല വസ്ത്രങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഒരു ദേവി നില്ക്കുന്നു.

Verse 24

कुण्डलोद्घुष्टगण्डां तां नागयज्ञोपवीतिनीम् । विचित्रैरुपहारैश्च पूजयन्तीं महेश्वरम्

ആ ദേവിയുടെ കവിളുകൾ കുണ്ഡലങ്ങളുടെ ഘോഷത്തോടെ മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു; അവൾ നാഗത്തെ യജ്ഞോപവീതമായി ധരിച്ചു. അവൾ വിചിത്ര ഉപഹാരങ്ങളാൽ മഹേശ്വരനെ പൂജിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 25

अपश्यं नर्मदां तत्र मातरं विश्ववन्दिताम् । नानातरङ्गां सावर्तां सुवेलार्णवसंनिभाम्

അവിടെ ഞാൻ ലോകവന്ദിതയായ മാതാ നർമദയെ ദർശിച്ചു. അനവധി തരംഗങ്ങളും ചുഴികളും നിറഞ്ഞ അവൾ, ഉയർന്ന തീരങ്ങളാൽ പരിമിതമായ സമുദ്രത്തെപ്പോലെ തോന്നി।

Verse 26

महासरःसरित्पातैरदृश्यां दृश्यरूपिणीम् । वन्द्यमानां सुरैः सिद्धैर्मुनिसङ्घैश्च भारत

ഹേ ഭാരത, മഹാസരസ്സുകളും നദികളും ജലപാതങ്ങളും മറച്ചതിനാൽ അവൾ അദൃശ്യയായതുപോലെ; എങ്കിലും ദൃശ്യരൂപത്തിൽ പ്രകാശിച്ചു. ദേവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും മുനിസംഘങ്ങളും അവളെ വന്ദിച്ചു।

Verse 27

एतस्मिन्नन्तरे घोरां सप्तसप्तकसंज्ञिताम् । महावीच्यौघफेनाढ्यां कुर्वन्तीं सजलं जगत्

ഇതിനിടയിൽ ‘സപ്ത-സപ്തക’ എന്നു പേരുള്ള ഭീകരാവസ്ഥ ഉദിച്ചു. മഹാതരംഗപ്രവാഹങ്ങളുടെ നുരകൊണ്ട് നിറഞ്ഞത്, അത് സർവ്വലോകത്തെയും ജലമയമായ ഒരൊറ്റ പിണ്ഡമാക്കി।

Verse 28

दृष्टवान्नर्मदां देवीं मृगकृष्णाम्बरां पुनः । सधूमाशनिनिर्ह्रादैर्वहन्तीं सप्तधा तदा

വീണ്ടും ഞാൻ മൃഗചർമ്മസദൃശമായ കറുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ച ദേവി നർമദയെ ദർശിച്ചു. അപ്പോൾ പുകമൂടിയ ഇടിമുഴക്കവും മിന്നലിന്റെ നാദവും കൂടെ, അവൾ ഏഴു ധാരകളായി ഒഴുകി।

Verse 29

इति संहारमतुलं दृष्टवान्राजसत्तम । नष्टचन्द्रार्ककिरणमभूदेतच्चराचरम्

ഇങ്ങനെ, ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ അതുല്യമായ സംഹാരം കണ്ടു. ചന്ദ്രസൂര്യകിരണങ്ങൾ അസ്തമിച്ചു; ചലചരമൊക്കെയും അന്ധകാരത്തിൽ മുങ്ങി।

Verse 30

महोत्पातसमुद्भूतं नष्टनक्षत्रमण्डलम् । अलातचक्रवत्तूर्णमशेषं भ्रामयंस्ततः

മഹോത്പാതങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചു; നക്ഷത്രമണ്ഡലം അപ്രത്യക്ഷമായി. തുടർന്ന് എല്ലാം അവശേഷമില്ലാതെ, അലാതചക്രംപോലെ വേഗത്തിൽ ചുറ്റിത്തുടങ്ങി.

Verse 31

विमानकोटिसंकीर्णः स किंनरमहोरगः । महावातः सनिर्घातो येनाकम्पच्चराचरम्

ആകാശം കോടിക്കണക്കിന് വിമാനങ്ങളാലും കിന്നരന്മാരാലും മഹോരഗങ്ങളാലും നിറഞ്ഞു. ഇടിമുഴക്കത്തോടുകൂടിയ മഹാവായു ചരാചരമൊക്കെയും കുലുക്കി.

Verse 32

रुद्रवक्त्रात्समुद्भूतः संवर्तो नाम विश्रुतः । वायुः संशोषयामास विततन् सप्तसागरान्

രുദ്രന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് ‘സംവർത്ത’ എന്ന പ്രസിദ്ധമായ വായു ഉദ്ഭവിച്ചു. അത് എല്ലാടവും വ്യാപിച്ച് ഏഴ് സമുദ്രങ്ങളെ ഉണക്കിത്തുടങ്ങി.

Verse 33

उद्धूलिताङ्गः कपिलाक्षमूर्द्धजो जटाकलापैरवबद्धमूर्द्धजः । महारवो दीप्तविशालशूलधृक्स पातु युष्मांश्च दिने दिने हरः

ധൂളി പുരണ്ട ദേഹത്തോടെയും, കപിലകേശം ജടാജൂട്ടായി ബന്ധിച്ചും, മഹാഗർജ്ജനത്തോടെ, ദീപ്തമായ വിശാല ത്രിശൂലം ധരിച്ചും ഉള്ള ഹരൻ—അവൻ നിങ്ങളെ ദിനംദിനം രക്ഷിക്കട്ടെ.

Verse 34

शूली धनुष्मान्कवची किरीटी श्मशानभस्मोक्षितसर्वगात्रः । कपालमालाकुलकण्ठनालो महाहिसूत्रैरवबद्धमौलिः

ത്രിശൂലധാരി, ധനുസ്സധാരി, കവചധാരി, കിരീടധാരി—ശ്മശാനഭസ്മം പുരണ്ട സർവ്വഗാത്രൻ; കപാലമാലയാൽ നിറഞ്ഞ കണ്ഠം, മഹാസർപ്പ-സൂത്രങ്ങളാൽ ബന്ധിച്ച മൗലി.

Verse 35

स गोनसौघैः परिवेष्टिताङ्गो विषाग्निचन्द्रामरसिन्धुमौलिः । पिनाकखण्टूवाङ्गकरालपाणिः स कृत्तिवासा डमरुप्रणादः

അവന്റെ അവയവങ്ങൾ സർപ്പസമൂഹങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു; ശിരസ്സിൽ വിഷം, അഗ്നി, ചന്ദ്രൻ, ദേവനദിയായ ഗംഗയും വിരാജിച്ചു. ഭയങ്കര കരങ്ങളിൽ പിനാകവും ഖട്വാംഗവും; അദ്ദേഹം കൃത്തിവാസൻ, ഡമരുനാദം മുഴങ്ങി.

Verse 36

स सप्तलोकान्तरनिःसृतात्मा महभुजावेष्टितसर्वगात्रः । नेत्रेण सूर्योदयसन्निभेन प्रवालकाङ्कूरनिभोदरेण

ഏഴു ലോകങ്ങളുടെ ഇടവേളകൾ ഭേദിച്ച് അവന്റെ സത്ത പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടതുപോലെ തോന്നി; മഹാബാഹുക്കൾ അവന്റെ സർവ്വാംഗവും പൊതിഞ്ഞിരുന്നു. ഉദയസൂര്യസദൃശമായ കണ്ണും, പ്രവാളാങ്കുരസദൃശമായ ഉദരവും ധരിച്ചു അദ്ദേഹം പ്രത്യക്ഷനായി.

Verse 37

सन्ध्याभ्ररक्तोत्पलपद्मरागसिन्दूरविद्युत्प्रकरारुणेन । ततेन लिङ्गेन च लोचनेन चिक्रीडमानः स युगान्तकाले

യുഗാന്തകാലത്ത് അദ്ദേഹം ക്രീഡിച്ചു—സന്ധ്യാമേഘത്തിന്റെ രക്തിമ, രക്തോത്പലം, പദ്മരാഗം, സിന്ദൂരം, മിന്നൽപ്രഭ എന്നിവപോലെയുള്ള അരുണിമ അവന്റെ രൂപം നിറച്ചു. പ്രകടമായ ലിംഗവും കണ്ണുംകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ലീല നടത്തി.

Verse 38

हिरण्मयेनैव समुत्सृजन् स दण्डेन यद्वद्भगवान् समेरुः । पादाग्रविक्षेपविशीर्णशैलः कुर्वञ्जगत्सोऽपि जगाम तत्र

സ്വർണമയ ദണ്ഡം ഉയർത്തി, സ്വയം ഭഗവാൻ മേരുവെന്നപോലെ അദ്ദേഹം മുന്നോട്ട് നീങ്ങി. പാദാഗ്രവിക്ഷേപത്തിൽ പർവ്വതങ്ങൾ പിളർന്ന് ചിതറിപ്പോയി; ലോകത്തെ കുലുക്കി അദ്ദേഹം അവിടെയും എത്തി.

Verse 39

संहर्तुकामस्त्रिदिवं त्वशेषं प्रमुञ्चमानो विकृताट्टहासम् । जहार सर्वं त्रिदिवं महात्मा संक्षोभयन्वै जगदीश एकः

സമ്പൂർണ്ണ ത്രിദിവം സംഹരിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, വികടമായ അട്ടഹാസം മുഴക്കിക്കൊണ്ട്, ആ മഹാത്മാവ്—ഏക ജഗദീശൻ—സകല ത്രിദിവവും പിടിച്ചുലക്കി.

Verse 40

तं देवमीशानमजं वरेण्यं दृष्ट्वा जगत्संहरणं महेशम् । सा कालरात्रिः सह मातृभिश्च गणाश्च सर्वे शिवमर्चयन्ति

ആ ദേവനായ ഈശാനൻ—അജൻ, വരേണ്യൻ, ജഗത്‌സംഹാരകനായ മഹേശൻ—എന്നു ദർശിച്ച്, കാലരാത്രി മാതൃഗണങ്ങളോടുകൂടെ എല്ലാ ഗണങ്ങളും ഭക്തിയോടെ ശിവനെ ആരാധിച്ചു।

Verse 41

नन्दी च भृङ्गी च गणादयश्च तं सर्वभूतं प्रणमन्ति देवम् । जागद्वरं सर्वजनस्य कारणं हरं स्मरारातिमहर्निशं ते

നന്ദി, ഭൃംഗി എന്നിവരും മറ്റു ഗണങ്ങളും സർവ്വഭൂതമയനായ ആ ദേവനെ നമസ്കരിക്കുന്നു—ജഗത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, സർവ്വജനങ്ങളുടെ കാരണൻ, സ്മരശത്രുവായ ഹരൻ; അവനെ നീ ദിനരാത്രം സ്മരിക്കുന്നു।