Adhyaya 118

Verse 1

। श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र तीर्थं परमशोभनम् । इन्द्रतीर्थेतिविख्यातं नर्मदादक्षिणे तटे

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അനന്തരം, ഹേ രാജേന്ദ്രാ, പരമശോഭനമായ തീർത്ഥത്തിലേക്കു പോകണം; അത് ‘ഇന്ദ്രതീർത്ഥം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം, നർമദയുടെ തെക്കൻ തീരത്താണ്।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले इन्द्रतीर्थं कथं भवेत् । श्रोतुमिच्छामि विप्रेन्द्र ह्यादिमध्यान्तविस्तरैः

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—നർമദയുടെ തെക്കൻ കരയിൽ ഇന്ദ്രതീർത്ഥം എങ്ങനെ ഉണ്ടായത്? ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ആദി-മധ്യ-അന്തം വരെ സമ്പൂർണ്ണമായി വിശദമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 3

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं धर्मपुत्रस्य धीमतः । कथयामास तद्वत्तमितिहासं पुरातनम्

ധർമ്മപുത്രനായ ബുദ്ധിമാൻ യുധിഷ്ഠിരന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അദ്ദേഹം സംഭവിച്ചതുപോലെ തന്നെ പുരാതന ഇതിഹാസം വിവരിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । विश्वासयित्वा सुचिरं धर्मशत्रुं महाबलम् । वृत्रं जित्वाथ हत्वा तु गच्छमानं शचीपतिम्

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ദീർഘകാലം മഹാബലനായ ദേവശത്രു വൃത്രന്റെ വിശ്വാസം നേടിയ ശേഷം, അവനെ ജയിച്ച് വധിച്ച്, ശചീപതിയായ ഇന്ദ്രൻ യാത്രയ്ക്കായി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 5

निष्क्राममाणं मार्गेण ब्रह्महत्या दुरासदा । अहोरात्रमविश्रान्ता जगाम भुवनत्रयम्

വഴിയിലൂടെ പുറപ്പെട്ട ഇന്ദ്രനെ പിന്തുടർന്ന്, ദുർജയമായ ബ്രഹ്മഹത്യാ പാപം പകലും രാത്രിയും വിശ്രമമില്ലാതെ ത്രിലോകമാകെ പിന്തുടർന്നു।

Verse 6

यतोयतो ब्रह्महणं याति यानेन शोभनम् । दिशो भागं सुरैः सार्द्धं ततो हत्या न मुञ्चति

ബ്രഹ്മഹൻ എവിടെയെവിടെയോ ശോഭനമായ രഥത്തിൽ പോയാലും, ദേവന്മാരോടൊപ്പം ദിക്കുകളുടെ ഭാഗങ്ങളിലേക്കു ചെന്നാലും, അവിടെ നിന്ന് ബ്രഹ്മഹത്യ അവനെ വിട്ടുപോയില്ല।

Verse 7

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वगनागमः । पातकानां गतिर्दृष्टा न तु विश्वासघातिनाम्

ബ്രഹ്മഹത്യ, സുരാപാനം, മോഷണം, ഗുരുപത്നീഗമനം—ഇവയ്ക്കു പ്രായശ്ചിത്തമാർഗം കാണപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ വിശ്വാസഘാതികൾക്കു യാതൊരു ഗതിയും കാണുന്നില്ല।

Verse 8

पापकर्ममुखं दृष्ट्वा स्नानदानैर्विशुध्यति । नारी वा पुरुषो वापि नैव विश्वासघातिनः

പാപകർമ്മത്തിന്റെ പ്രത്യക്ഷരൂപം കണ്ടാൽ സ്നാനദാനങ്ങളാൽ മനുഷ്യൻ ശുദ്ധനാകുന്നു; എന്നാൽ സ്ത്രീയോ പുരുഷനോ ആയാലും വിശ്വാസഘാതി അതിനാൽ ശുദ്ധനാകുന്നില്ല।

Verse 9

एवमादीनि चान्यानि श्रुत्वा वाक्यानि देवराट् । वचनं तद्विधैरुक्तं विषादमगमत्परम्

ഇത്തരത്തിലുള്ള മറ്റു പല വചനങ്ങളും കേട്ട്, അങ്ങനെ തന്നെ സംസാരിച്ചവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദേവരാജൻ അത്യന്തം വിഷാദത്തിലായി।

Verse 10

त्यक्त्वा राज्यं सुरैः सार्धं जगाम तप उत्तमम् । पुत्रदारगृहं राज्यं वसूनि विविधानि च

ദേവന്മാരോടൊപ്പം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് അദ്ദേഹം ഉത്തമ തപസ്സിനായി പുറപ്പെട്ടു; പുത്രൻ, ഭാര്യ, ഗൃഹം, രാജ്യം, നാനാവിധ സമ്പത്തുകൾ എല്ലാം ത്യജിച്ച്।

Verse 11

फलान्येतानि धर्मस्य शोभयन्ति जनेश्वरम् । फलं धर्मस्य भुञ्जेति सुहृत्स्वजनबान्धवाः

ഇവ ധർമ്മത്തിന്റെ ദൃശ്യഫലങ്ങളാകുന്നു; മനുഷ്യരിൽ രാജാവിനെ ഇവ ശോഭിപ്പിക്കുന്നു. സുഹൃത്തുക്കളും സ്വജനങ്ങളും ബന്ധുക്കളും ‘അവൻ ധർമ്മഫലം അനുഭവിക്കുന്നു’ എന്നു പുകഴ്ത്തുന്നു.

Verse 12

पश्यतां सर्वमेतेषां पापमेकेन भुज्यते । परं हि सुखमुत्सृज्य कर्शयन्वै कलेवरम्

ഇവരെല്ലാം നോക്കി നിൽക്കുമ്പോഴും പാപഭാരം ഒരുവൻ മാത്രം അനുഭവിക്കുന്നു; പരമസുഖം ഉപേക്ഷിച്ച് ദുഃഖഭാരത്തിൽ അവൻ തന്റെ ദേഹം ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 13

देवराजो जगामासौ तीर्थान्यायतनानि च । गङ्गातीर्थेषु सर्वेषु यामुनेषु तथैव च

ദേവരാജനായ ഇന്ദ്രൻ തീർത്ഥങ്ങളിലേക്കും പുണ്യായതനങ്ങളിലേക്കും പുറപ്പെട്ടു; ഗംഗയിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും, അതുപോലെ യമുനയിലെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും സന്ദർശിച്ചു.

Verse 14

सारस्वतेषु सर्वेषु सामुद्रेषु पृथक्पृथक् । नदीषु देवखातेषु तडागेषु सरःसु च

അവൻ എല്ലാ സാരസ്വത തീർത്ഥങ്ങളിലേക്കും, സമുദ്രബന്ധപ്പെട്ട പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കും ഒന്നൊന്നായി പോയി; നദികളിലേക്കും, ദേവനിർമ്മിത ഖാതങ്ങൾ/കാലുവകൾക്കും, കുളങ്ങൾക്കും തടാകങ്ങൾക്കും കൂടി പോയി.

Verse 15

पापं न मुञ्चते सर्वे पश्चाद्देवसमागमे । रेवाप्रभवतीर्थेषु कूलयोरुभयोरपि

ദേവസമാഗമത്തിനു ശേഷവും ആ തീർത്ഥങ്ങളൊന്നും അവനെ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ചില്ല; റേവയിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച തീർത്ഥങ്ങളിൽ—അവളുടെ ഇരുകരകളിലും—മാത്രമേ അവന് അന്തിമ വിമോചനം ലഭിച്ചുള്ളൂ.

Verse 16

पूजयन्वै महादेवं स्कन्दतीर्थं समासदत् । तव स्थित्वोपवासैश्च कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः

മഹാദേവനെ പൂജിച്ച് അവൻ സ്കന്ദതീർത്ഥത്തെ സമീപിച്ചു. അവിടെ പാർത്തു ഉപവാസങ്ങളും കൃച്ഛ്രം, ചാന്ദ്രായണം മുതലായ വ്രതതപസ്സുകളും അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 17

कर्शयन्वै स्वकं देहं न लेभे शर्म वै क्वचित् । ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थो वर्षासु स्थण्डिलेशयः

സ്വദേഹം ക്ഷീണിപ്പിച്ചിട്ടും അവന് ഒരിക്കലും ആശ്വാസം ലഭിച്ചില്ല. ഗ്രീഷ്മത്തിൽ പഞ്ചാഗ്നികളുടെ മദ്ധ്യേ ഇരുന്നു; വർഷകാലത്ത് വെറും നിലത്ത് കിടന്നു.

Verse 18

आर्द्रवासास्तु हेमन्ते चचार विपुलं तपः । एवं तु तपतस्तस्य इन्द्रस्य विदितात्मनः

ഹേമന്തത്തിൽ നനഞ്ഞ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചു അവൻ വിപുലമായ തപസ്സു ചെയ്തു. ഇങ്ങനെ ആത്മജ്ഞാനമുള്ള ഇന്ദ്രന്റെ തപശ്ചരണം തുടരുകയായിരുന്നു.

Verse 19

वत्सराणां सहस्राणि गतानि दश भारत । ततस्त्वेकादशे प्राप्ते वर्षे तु नृपसत्तम

ഹേ ഭാരതാ! പത്തു സഹസ്ര വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു. തുടർന്ന് പതിനൊന്നാം വർഷം എത്തിയപ്പോൾ, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ!

Verse 20

सहसा भगवान्देवस्तु तुतोष परमेश्वरः । तथा ब्रह्मर्षयः सिद्धा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः

സഹസാ പരമേശ്വരനായ ഭഗവാൻ ദേവൻ പ്രസന്നനായി. അതുപോലെ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മുൻപന്തിയിലായി ബ്രഹ്മർഷികളും സിദ്ധന്മാരും തൃപ്തരായി സമവേതരായി.

Verse 21

तत्राजग्मुः सुराः सर्वे यत्र देवः शतक्रतुः । दृष्ट्वा समागतान् देवानृषींश्चैव महामतिः

അവിടെ എല്ലാ ദേവന്മാരും ദേവൻ ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് എത്തി. മഹാമതി ഇന്ദ്രൻ ഒന്നിച്ചുകൂടിയ ദേവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും കണ്ടു.

Verse 22

उवाच प्रणतो भूत्वा सर्वदेवपुरोहितः । विदितं सर्वमेतेषां यथा वृत्रवधः कृतः

അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും പുരോഹിതൻ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു—“വൃത്രവധം എങ്ങനെ നടന്നു എന്നത് ഇവർക്കെല്ലാം അറിയപ്പെട്ടതാണ്.”

Verse 23

युष्माकं चाज्ञया पूर्वं ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । तथाप्येवं ब्रह्महणं मत्वा पापस्य कारिणम्

“ഹേ ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, മഹേശ്വരന്മാരേ! മുമ്പ് നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം അത് നടന്നിട്ടും, ലോകം ഇദ്ദേഹത്തെ ബ്രാഹ്മണഹന്താവും പാപകാരിയും എന്നു കരുതുന്നു.”

Verse 24

भ्रमन्तं सर्वतीर्थेषु ब्रह्महत्या न मुञ्चति । न नन्दति जगत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

“അവൻ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും അലഞ്ഞാലും ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ പാപം അവനെ വിട്ടുപോകുന്നില്ല; ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ ത്രിലോകമൊട്ടാകെ സന്തോഷിക്കുന്നതുമില്ല.”

Verse 25

यथा विहीनचन्द्रार्कं तथा राज्यमनायकम् । तस्मात्सर्वे सुरश्रेष्ठा विज्ञाप्यं मम सम्प्रति

“ചന്ദ്രസൂര്യരില്ലാത്ത ലോകം എങ്ങനെയോ, നായകനില്ലാത്ത രാജ്യം അങ്ങനെയാണ്. അതിനാൽ, ഹേ സുരശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഇപ്പോൾ എന്റെ അപേക്ഷ കേൾക്കുക.”

Verse 26

कुर्वन्तु शक्रं निर्दोषं तथा सर्वे महर्षयः । बृहस्पतिमुखोद्गीर्णं श्रुत्वा तद्वचनं शुभम्

ബൃഹസ്പതിയുടെ മുഖത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ആ മംഗളവചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച ശേഷം എല്ലാ മഹർഷിമാരും നിശ്ചയിച്ചു— “ശക്രനെ നിർദോഷനാക്കുക।”

Verse 27

ततः प्रोवाच भगवान्ब्रह्मा लोकपितामहः । एतत्पापं महाघोरं ब्रह्महत्यासमुद्भवम्

അപ്പോൾ ലോകപിതാമഹനായ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മ പറഞ്ഞു— “ഇത് അത്യന്തം ഘോരമായ പാപം; ബ്രഹ്മഹത്യയിൽ നിന്നു ജനിച്ചതാണ്।”

Verse 28

दैवतेभ्योऽथ भूतेभ्यश्चतुर्भागं क्षिपाम्यहम् । एवं मुक्त्वा क्षिपच्चैनो जलोपरि महामतिः

“ഇതിന്റെ നാലിലൊന്ന് ദേവന്മാരിലും ജീവികളിലും ഞാൻ ഏല്പിക്കും।” എന്നു പറഞ്ഞ് ആ മഹാമതി ആ പാപത്തെ ജലത്തിന്മേൽ നിക്ഷേപിച്ചു.

Verse 29

अवगाह्य ततः पेया आपो वै नान्यथा बुधैः । धरायामक्षिपद्भागं द्वितीयं पद्मसंभवः

അതുകൊണ്ട് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു— ജലത്തിൽ അവഗാഹനം (സ്നാനം) ചെയ്യുകയും അത് പാനം ചെയ്യുകയും വേണം; മറ്റെങ്ങനെ അല്ല. തുടർന്ന് പദ്മസംഭവൻ രണ്ടാം ഭാഗം ഭൂമിയിൽ നിക്ഷേപിച്ചു.

Verse 30

अभक्ष्या तेन संजाता सदाकालं वसुंधरा । तदार्धमर्द्धं नारीणां द्वितीयेऽह्नि युधिष्ठिर

ആ ഭാഗം മൂലം വസുന്ധര എക്കാലവും (തന്റെ ഉൽപ്പന്നത്തിൽ) പൂർണ്ണമായി ഭക്ഷ്യമായിരിക്കാതെ ആയി. ആ പങ്കിന്റെ പകുതി രണ്ടാം ദിവസം സ്ത്രീകളിൽ പതിച്ചു, ഹേ യുധിഷ്ഠിര।

Verse 31

निक्षिप्य भगवान्देवः पुनरन्यज्जगाद ह । असंग्राह्या त्वसंग्राह्या तेन जाता रजस्वला

ഇങ്ങനെ നിക്ഷിപ്തം ചെയ്ത ശേഷം ഭഗവാൻ ദേവൻ വീണ്ടും അരുളിച്ചെയ്തു—“അതുകൊണ്ട് അവൾ അസംഗ്രാഹ്യാ, അഥവാ അസ്പൃശ്യയും അനാഗമ്യയും ആയി; രജസ്വലയായി.”

Verse 32

चतुर्दिनानि सा प्राज्ञैः पापस्य महतो महात् । चतुर्थं तु ततो भागं विभज्य परमेश्वरः

പ്രാജ്ഞർ പറയുന്നതുപോലെ, അവൾ നാല് ദിവസങ്ങൾ ആ മഹാപാപത്തിന്റെ വലിയ പങ്ക് വഹിക്കുന്നു; തുടർന്ന് പരമേശ്വരൻ ചതുര്ഥഭാഗവും വിഭജിച്ച് നിശ്ചയിച്ചു।

Verse 33

कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यैः शूद्रसेवाकरे द्विजे । ततोऽभिनन्दयामासुः सर्वे देवा महर्षयः

ഒരു ദ്വിജൻ കൃഷി, ഗോറക്ഷണം, വാണിജ്യം എന്നിവയിലും ശൂദ്രസേവയിലും പ്രവൃത്തനായപ്പോൾ, അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും അവനെ അഭിനന്ദിച്ചു।

Verse 34

देवेन्द्रं वाग्भिरिष्टाभिर्नर्मदाजलसंस्थितम् । वरेण छन्दयामास ततस्तुष्टो महेश्वरः

നർമദാജലത്തിൽ നിലകൊണ്ട ദേവേന്ദ്രൻ പ്രിയമായ സ്തുതിവചനങ്ങളാൽ സന്തുഷ്ടനായി; അപ്പോൾ തുഷ്ടനായ മഹേശ്വരൻ അവനു വരം നൽകി।

Verse 35

वरं दास्यामि देवेश वरं वृणु यथेप्सितम्

“ഹേ ദേവേശാ! ഞാൻ നിന്നെ വരം നല്കാം; നിനക്കിഷ്ടമായ വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക.”

Verse 36

इन्द्र उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । अत्र संस्थापयिष्यामि सदा संनिहितो भव

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവേശാ! നീ പ്രസന്നനായിരിക്കയും എനിക്ക് വരം നൽകേണ്ടതായിരിക്കയും ചെയ്താൽ, ഞാൻ നിന്നെ ഇവിടെ തന്നെ പ്രതിഷ്ഠിക്കും; നീ സദാ ഇവിടെ നിത്യസന്നിധിയായി വസിക്കണമേ।

Verse 37

एवमस्त्विति चोक्त्वा तं ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । जग्मुराकाशमाविश्य स्तूयमाना महर्षिभिः

അവനോട് ‘ഏവമസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞ് ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മഹേശ്വരനും—മഹർഷിമാരാൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നവരായി—ആകാശത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് പുറപ്പെട്ടു പോയി।

Verse 38

गतेषु देवदेवेषु देवराजः शतक्रतुः । स्थापयित्वा महादेवं जगाम त्रिदशालयम्

ദേവദേവന്മാർ പോയശേഷം ദേവരാജൻ ശതക്രതു ഇന്ദ്രൻ മഹാദേവനെ അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ത്രിദശാലയത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 39

इन्द्रतीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । महापातकयुक्तोऽपि मुच्यते सर्वपातकैः

ഇന്ദ്രതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃദേവതകൾക്ക് തർപ്പണം ചെയ്യുന്നവൻ, മഹാപാതകഭാരമുള്ളവനായാലും സകല പാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകുന്നു।

Verse 40

इन्द्रतीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । सोऽश्वमेधस्य यज्ञस्य पुष्कलं फलमश्नुते

ഇന്ദ്രതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് പരമേശ്വരനെ പൂജിക്കുന്നവൻ, അശ്വമേധയജ്ഞത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണവും പുഷ്കലവുമായ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 41

एतत्ते कथितं सर्वं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । श्रुतमात्रेण येनैव मुच्यन्ते पातकैर्नराः

ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ഈ പരമോത്തമ തീർത്ഥമാഹാത്മ്യം ഞാൻ നിനക്കു സമ്പൂർണ്ണമായി പറഞ്ഞു. ഇതു കേൾക്കുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യർ പാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതരാകുന്നു.