Adhyaya 111

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं परमशोभनम् । स्कन्देन निर्मितं पूर्वं तपः कृत्वा सुदारुणम्

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—നർമദയുടെ തെക്കൻ തീരത്ത് അത്യന്തം ശോഭനമായ ഒരു തീർത്ഥമുണ്ട്. പൂർവ്വകാലത്ത് സ്കന്ദൻ അതികഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്ത് അതിനെ സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । स्कन्दस्य चरितं सर्वमाजन्म द्विजसत्तम । तीर्थस्य च विधिं पुण्यं कथयस्व यथार्थतः

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! സ്കന്ദന്റെ ജനനം മുതൽ മുഴുവൻ ചരിതവും, ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ പുണ്യവിധിയും യഥാർത്ഥമായി എനിക്ക് പറയുക.

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । देवदेवेन वै तप्तं तपः पूर्वं युधिष्ठिर । विज्ञप्तेन सुरैः सर्वैरुमादेवी विवाहिता

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ! പൂർവ്വകാലത്ത് ദേവദേവൻ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു; സർവ്വ ദേവന്മാരുടെ അപേക്ഷപ്രകാരം ഉമാദേവി അദ്ദേഹത്തോടു വിവാഹിതയായി.

Verse 4

नास्ति सेनापतिः कश्चिद्देवानां सुरसत्तम । नीयन्ते दानवैर्घोरैः सर्वे देवाः सवासवाः

ഹേ സുരശ്രേഷ്ഠാ! ദേവന്മാർക്ക് ഒരു സേനാപതിയും ഇല്ല; ഭയങ്കര ദാനവർ ഇന്ദ്രനുൾപ്പെടെ സർവ്വ ദേവന്മാരെയും ജയിച്ച് ഓടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 5

यथा निशा विना चन्द्रं दिवसो भास्करं विना । न शोभते मुहूर्तं वै तथा सेना विनायका

ചന്ദ്രനില്ലാത്ത രാത്രി, സൂര്യനില്ലാത്ത പകൽ ഒരു മുഹൂർത്തം പോലും ശോഭിക്കാത്തതുപോലെ, നായകനില്ലാത്ത സേനയും ശോഭിക്കുകയില്ല.

Verse 6

एवं ज्ञात्वा महादेव परया दयया विभो । सेनानीर्दीयतां कश्चित्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

ഹേ മഹാദേവാ, ഹേ വിഭോ! ഇതറിഞ്ഞ് പരമദയയാൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധനായ ഒരു സേനാനിയെ ദയവായി നല്കണമേ.

Verse 7

एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं देवानां परमेश्वरः । कामयान उमां देवीं सस्मार मनसा स्मरम्

ദേവന്മാരുടെ ഈ ശുഭവചനം കേട്ട് പരമേശ്വരൻ, ദേവി ഉമയെ ആഗ്രഹിച്ച്, മനസ്സിൽ സ്മരൻ (കാമദേവൻ)നെ സ്മരിച്ചു.

Verse 8

तेन मूर्छितसर्वाङ्गः कामरूपो जगद्गुरुः । कामयामास रुद्राणीं दिव्यं वर्षशतं किल

ആ സ്വാധീനത്താൽ ജഗദ്ഗുരു കാമരൂപം ധരിച്ചു, സർവ്വാംഗങ്ങളിലും മൂർഛിതനായതുപോലെ ആയി; സത്യമായും ദിവ്യമായ നൂറുവർഷം രുദ്രാണിയെ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 9

देवराजस्ततो ज्ञात्वा महामैथुनगं हरम् । संमन्त्र्य दैवतैः सार्द्धं प्रैषयज्जातवेदसम्

അപ്പോൾ ദേവരാജൻ ഹരൻ മഹാമൈഥുനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചതെന്ന് അറിഞ്ഞു; ദേവന്മാരോടൊപ്പം ആലോചിച്ച് ജാതവേദസ് (അഗ്നി)നെ അയച്ചു.

Verse 10

तेन गत्वा महादेवः परमानन्दसंस्थितः । सहसा तेन दृष्टोऽसौ हाहेत्युक्त्वा समुत्थितः

അവൻ (അഗ്നി) അവിടെ ചെന്നപ്പോൾ മഹാദേവൻ പരമാനന്ദത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതായി കണ്ടു; പെട്ടെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽപ്പെട്ടതോടെ ‘ഹാ ഹാ!’ എന്നു പറഞ്ഞ് ഉടൻ എഴുന്നേറ്റു.

Verse 11

ततः क्रुद्धा महादेवी शापवाचमुवाच ह । वेपमाना महाराज शृणु यत्ते वदाम्यहम्

അപ്പോൾ ക്രുദ്ധയായ മഹാദേവി ശാപവചനം ഉച്ചരിച്ചു. വിറച്ചുകൊണ്ട്—ഹേ മഹാരാജാ, ഞാൻ പറയുന്നതു കേൾക്കുക എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 12

अहं यस्मात्सुरैः सर्वैर्याचिता पुत्रजन्मनि । कृता रतिश्च विफला संप्रेष्य जातवेदसम्

പുത്രജന്മത്തിനായി സർവ്വദേവന്മാർ എന്നെ യാചിച്ചിരുന്നു; എന്നാൽ ജാതവേദസായ അഗ്നിയെ അയച്ചതുകൊണ്ട് ആ രതി ഫലഹീനമായി.

Verse 13

तस्मात्सर्वे पुत्रहीना भविष्यन्ति न संशयः । हरेणोक्तस्ततो वह्निरस्माकं बीजमावह

അതുകൊണ്ട് നിങ്ങളെല്ലാവരും പുത്രഹീനരാകും—സംശയമില്ല. പിന്നെ ഹരന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം വഹ്നി ഞങ്ങളുടെ ബീജം കൊണ്ടുപോയി.

Verse 14

यथा भवति लोकेषु तथा त्वं कर्तुमर्हसि । मम तेजस्त्वया शक्यं गृहीतुं सुरसत्तम । देवकार्यार्थसिद्ध्यर्थं नान्यः शक्तो जगत्त्रये

ലോകങ്ങളിൽ എങ്ങനെ സാധ്യമോ അതുപോലെ നീ ചെയ്യേണ്ടതാണ്. ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ, എന്റെ തേജസ്സിനെ നീയേ സ്വീകരിക്കാൻ കഴിയും; ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി ത്രിലോകത്തിൽ മറ്റാരും ശേഷിയുള്ളവരല്ല.

Verse 15

अग्निरुवाच । तेजसस्तव मे देव का शक्तिर्धारणे विभो । करोति भस्मसात्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

അഗ്നി പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രഭോ, നിങ്ങളുടെ തേജസ്സിനെ ധരിക്കാൻ എനിക്കെന്ത് ശക്തിയുണ്ട്? അത് ചരാചരങ്ങളോടുകൂടി സമസ്ത ത്രിലോകവും ഭസ്മമാക്കുന്നു.

Verse 16

ईश्वर उवाच । उदरस्थेन बीजेन यदि ते जायते रुजा । तदा क्षिपस्व तत्तेजो गङ्गातोये हुताशन

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഉദരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ആ ബീജം മൂലം നിനക്കു വേദന ജനിച്ചാൽ, ഹേ ഹുതാശനേ! ആ തേജസ്സിനെ ഗംഗാജലത്തിൽ നിക്ഷേപിക്ക.

Verse 17

एवमुक्त्वा महादेवोऽमोघं बीजमुत्तमम् । हव्यवाहमुखे सर्वं प्रक्षिप्यान्तरधीयत

ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്ത് മഹാദേവൻ ഉത്തമവും അമോഘവുമായ ബീജം മുഴുവനായി ഹവ്യവാഹൻ (അഗ്നി)ന്റെ വായിൽ നിക്ഷേപിച്ച് പിന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു।

Verse 18

गते चादर्शनं देवे दह्यमानो हुताशनः । गङ्गातोये विनिक्षिप्य जगाम स्वंनिवेशनम्

ദേവൻ (ശിവൻ) ദർശനാതീതനായ ശേഷം, അസഹ്യ തേജസ്സാൽ ദഹിച്ച ഹുതാശനൻ അതിനെ ഗംഗാജലത്തിൽ നിക്ഷേപിച്ച് തന്റെ നിവാസത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 19

असहन्ती तु तत्तेजो गङ्गापि सरितां वरा । शरस्तम्बे विनिक्षिप्य जगामाशु यथागतम्

ആ തേജസ്സിനെ സഹിക്കാനാകാതെ, നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ ഗംഗയും അതിനെ ശരസ്തംബത്തിൽ (ഞാങ്ങൽക്കൂട്ടത്തിൽ) നിക്ഷേപിച്ച്, വന്ന വഴിയേ വേഗത്തിൽ മടങ്ങി പോയി।

Verse 20

तत्र जातं तु तद्दृष्ट्वा सर्वे देवाः सवासवाः । कृत्तिकां प्रेषयामासुः स्तन्यं पाययितुं तदा

അവിടെ ജനിച്ച ശിശുവിനെ കണ്ടപ്പോൾ, ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ എല്ലാ ദേവന്മാരും അപ്പോൾ അവനെ സ്തന്യം കുടിപ്പിക്കാൻ കൃത്തികമാരെ അയച്ചു।

Verse 21

दृष्ट्वा ता आगताः सर्वा गङ्गागर्भे महामतेः । षण्मुखैः षण्मुखो भूत्वा पिपासुरपिबत्स्तनम्

അവരെല്ലാം ഗംഗാഗർഭസദൃശമായ ആശ്രയത്തിലേക്ക് എത്തിയതു കണ്ട മഹാമതി, ആറുമുഖങ്ങളോടെ ഷൺമുഖനായി, തൃഷ്ണയോടെ അവരുടെ സ്തന്യദുഗ്ധം പാനം ചെയ്തു।

Verse 22

जातकर्मादिसंस्कारान्वेदोक्तान्पद्मसम्भवः । चकार सर्वान्दाजेन्द्र विधिदृष्टेन कर्मणा

ഹേ ദാജേന്ദ്രാ! പദ്മസംബവനായ ബ്രഹ്മാവ് വേദോക്തമായ ജാതകർമാദി എല്ലാ സംസ്കാരങ്ങളും വിധിദൃഷ്ടമായ കർമവിധാനപ്രകാരം നിർവഹിച്ചു।

Verse 23

षण्मुखात्षण्मुखो नाम कार्त्तिकेयस्तु कृत्तिकात् । कुमारश्च कुमारत्वाद्गङ्गागर्भोऽग्निजोऽपरः

ആറുമുഖങ്ങളാൽ അദ്ദേഹം ‘ഷൺമുഖൻ’; കൃത്തികകളാൽ ‘കാർത്തികേയൻ’ എന്നറിയപ്പെട്ടു. നിത്യയൗവനത്താൽ ‘കുമാരൻ’; കൂടാതെ ‘ഗംഗാഗർഭൻ’ എന്നും ‘അഗ്നിജൻ’—അഗ്നിജാതൻ—എന്നും പ്രസിദ്ധനായി।

Verse 24

एवं कुमारः सम्भूतो ह्यनधीत्य स वेदवित् । शास्त्राण्यनेकानि वेद चचार विपुलं तपः

ഇങ്ങനെ കുമാരൻ പ്രത്യക്ഷനായി; ഔപചാരികമായി പഠിക്കാതിരുന്നിട്ടും അദ്ദേഹം വേദവിദായിരുന്നു. അനേകം ശാസ്ത്രങ്ങൾ അറിഞ്ഞ്, മഹത്തായ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 25

देवारण्येषु सर्वेषु नदीषु च नदेषु च । पृथिव्यां यानि तीर्थानि समुद्राद्यानि भारत

ഹേ ഭാരതാ! എല്ലാ ദേവാരണ്യങ്ങളിലും, നദികളിലും ഉപനദികളിലും, ഭൂമിയിലെ സമുദ്രാദി മുതൽ ആരംഭിക്കുന്ന എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും (അദ്ദേഹം സഞ്ചരിച്ചു)।

Verse 26

ततः पर्याययोगेन नर्मदातटमाश्रितः । नर्मदादक्षिणे कूले चचार विपुलं तपः

അതിനുശേഷം ക്രമമായി അദ്ദേഹം നർമദാതടം ആശ്രയിച്ച് നർമദയുടെ തെക്കൻ കരയിൽ മഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 27

ऋग्यजुःसामविहितं जपञ्जाप्यमहर्निशम् । ध्यायमानो महादेवं शुचिर्धमनिसंततः

അദ്ദേഹം ഋഗ്-യജുഃ-സാമവേദങ്ങളിൽ വിധിച്ച ജപം രാവും പകലും ജപിച്ചു, മഹാദേവനെ ധ്യാനിച്ചു, ശുദ്ധനായി പ്രാണധാരകളെ ദൃഢമായി നിയന്ത്രിച്ചു।

Verse 28

ततो वर्षसहस्रान्ते पूर्णे देवो महेश्वरः । उमया सहितः काले तदा वचनमब्रवीत्

പിന്നീട് ആയിരം വർഷം പൂർണ്ണമായപ്പോൾ, യുക്തമായ സമയത്ത് ഉമയോടുകൂടിയ ദേവ മഹേശ്വരൻ അപ്പോൾ ഈ വാക്കുകൾ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 29

ईश्वर उवाच । अहं ते वरदस्तात गौरी माता पिता ह्यहम् । वरं वृणीष्व यच्चेष्टं त्रिषु लोकेषु दुर्लभम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—മകനേ, ഞാൻ നിനക്കു വരദാതാവാണ്; ഗൗരി നിന്റെ മാതാവും, ഞാൻ തന്നേ നിന്റെ പിതാവും. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ദുർലഭമായതായാലും നിനക്കിഷ്ടമുള്ള വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക।

Verse 30

षण्मुख उवाच । यदि तुष्टो महादेव उमया सह शङ्कर । वृणोमि मातापितरौ नान्या गतिर्मतिर्मम

ഷൺമുഖൻ പറഞ്ഞു—മഹാദേവാ, ഉമയോടുകൂടിയ ശങ്കരാ, നിങ്ങൾ പ്രസന്നനായാൽ, നിങ്ങളിരുവരെയും ഞാൻ മാതാപിതാക്കളായി വരണിക്കുന്നു; എനിക്ക് മറ്റൊരു ശരണം ഇല്ല, മറ്റൊരു നിശ്ചയവും ഇല്ല।

Verse 31

एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं पुत्रस्य वदनाच्च्युतम् । तथेत्युक्त्वा तु स्नेहेन प्रेम्णा तं परिषस्वजे

പുത്രന്റെ അധരങ്ങളിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ഈ ശുഭവചനങ്ങൾ കേട്ട് അദ്ദേഹം “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു; സ്നേഹവും പ്രേമവും കൊണ്ട് അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു।

Verse 32

ततस्तं मूर्ध्न्युपाघ्राय ह्युमयोवाच शङ्करः

അതിനുശേഷം ശങ്കരൻ ഉമയോടുകൂടെ അവന്റെ ശിരസ്സിൽ സ്നേഹചുംബനം നൽകി (ഘ്രാണിച്ച്) വചനം അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 33

ईश्वर उवाच । अक्षयश्चाव्ययश्चैव सेनानीस्त्वं भविष्यसि

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—നീ അക്ഷയനും അവ്യയനും ആകും; ദേവസേനയുടെ സേനാനിയായും ഭവിക്കും।

Verse 34

शिखी च ते वाहनं दिव्यरूपो दत्तो मया शक्तिधरस्य संख्ये । सुरासुरादींश्च जयेति चोक्त्वा जगाम कैलासवरं महात्मा

ദിവ്യരൂപമുള്ള മയിൽ നിന്റെ വാഹനമായി—ശക്തിധരന്റെ യുദ്ധത്തിനായി—ഞാൻ തന്നിരിക്കുന്നു. ‘ദേവാസുരാദികളെ ജയിക്ക’ എന്നു പറഞ്ഞ് ആ മഹാത്മാവ് ശ്രേഷ്ഠമായ കൈലാസത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 35

गते चादर्शनं देवे तदा स शिखिवाहनः । स्थापयित्वा महादेवं जगाम सुरसन्निधौ

ദേവൻ പോയി ദർശനാതീതനായപ്പോൾ, മയിൽവാഹനൻ മഹാദേവനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ദേവന്മാരുടെ സന്നിധിയിലേക്ക് പോയി।

Verse 36

तदाप्रभृति तत्तीर्थं स्कन्दतीर्थमिति श्रुतम् । सर्वपापहरं पुण्यं मर्त्यानां भुवि दुर्लभम्

അന്നുമുതൽ ആ തീർത്ഥം ‘സ്കന്ദതീർത്ഥം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി. അത് പരമപുണ്യകരവും സർവ്വപാപഹരവും, ഭൂമിയിൽ മർത്ത്യർക്കു ദുർലഭവുമാണ്.

Verse 37

तत्र तीर्थे तु यो राजन्भक्त्या स्नात्वार्चयेच्छिवम् । गन्धमाल्याभिषेकैश्च याज्ञिकं स लभेत्फलम्

ഹേ രാജാവേ, ആ തീർത്ഥത്തിൽ ഭക്തിയോടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ശിവനെ ആരാധിച്ച്—സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, മാലകൾ, അഭിഷേകം എന്നിവ അർപ്പിക്കുന്നവൻ—യജ്ഞഫലത്തോടു തുല്യമായ ഫലം പ്രാപിക്കും.

Verse 38

स्कन्दतीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्पितृदेवताः । तिलमिश्रेण तोयेन तस्य पुण्यफलं शृणु

സ്കന്ദതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് എള്ളുകലർന്ന ജലത്തോടെ പിതൃദേവതകളെ പൂജിക്കുന്നവന്റെ പുണ്യഫലം കേൾക്കുക—അത് മഹത്തായിരിക്കും.

Verse 39

पिण्डदानेन चैकेन विधियुक्तेन भारत । द्वादशाब्दानि तुष्यन्ति पितरो नात्र संशयः

ഹേ ഭാരതാ, ശാസ്ത്രവിധിപൂർവ്വം ചെയ്ത ഒരൊറ്റ പിണ്ഡദാനത്താൽ പിതൃകൾ പന്ത്രണ്ടു വർഷം തൃപ്തരായിരിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 40

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र शुभं वा यादि वाशुभम् । इह लोके परे चैव तत्सर्वं जायतेऽक्षयम्

ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ആ തീർത്ഥത്തിൽ—ശുഭമാകട്ടെ അശുഭമാകട്ടെ—അതിന്റെ ഫലം ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും അക്ഷയമായി നിലനിൽക്കും.

Verse 41

तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्प्राणत्यागं करिष्यति । शास्त्रयुक्तेन विधिना स गच्छेच्छिवमन्दिरम्

ആ തീർത്ഥത്തിൽ ആരെങ്കിലും ശാസ്ത്രോക്തവിധിപ്രകാരം പ്രാണത്യാഗം ചെയ്താൽ, അവൻ ശിവമന്ദിരമായ ശിവലോകത്തെ പ്രാപിക്കും।

Verse 42

कल्पमेकं वसित्वा तु देवगन्धर्वपूजितः । अत्र भारतवर्षे तु जायते विमले कुले

ഒരു കല്പകാലം വസിച്ച് ദേവഗന്ധർവന്മാർ പൂജിച്ച ശേഷം, പിന്നെ ഈ ഭാരതവർഷത്തിൽ വിമലവും ഉന്നതവുമായ കുലത്തിൽ ജന്മിക്കും।

Verse 43

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः सर्वव्याधिविवर्जितः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं पुत्रपौत्रसमन्वितः

അവൻ വേദവും വേദാംഗങ്ങളും തത്ത്വമായി അറിയുന്നവനായി, എല്ലാ രോഗങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തനായി, പുത്രപൗത്രസഹിതം, നൂറുവർഷത്തിലധികം പൂർണ്ണമായി ജീവിക്കും।

Verse 44

इदं ते कथितं राजन्स्कन्दतीर्थस्य सम्भवम् । धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । सर्वपापहरं पुण्यं देवदेवेन भाषितम्

രാജാവേ, സ്കന്ദതീർത്ഥത്തിന്റെ ഉദ്ഭവവും മഹിമയും ഞാൻ നിനക്കു പറഞ്ഞു. ഇത് പരമോത്തമം—ധന്യത, യശസ്, ആയുസ്സ് നൽകുന്നതും, സർവ്വദുഃഖനാശകവും, സർവ്വപാപഹരമായ പുണ്യവും—ദേവദേവൻ പ്രസ്താവിച്ചതാണ്।

Verse 111

। अध्याय

അധ്യായസമാപ്തി—ഈ അധ്യായം സമാപിച്ചു.