भद्रस्य देवसंघेषु विक्रमः (Bhadra’s Onslaught among the Deva Hosts)
ഈ അധ്യായത്തിൽ വായു വിവരിക്കുന്ന യുദ്ധപ്രസംഗം വരുന്നു; വിഷ്ണു, ഇന്ദ്രൻ മുതലായ പ്രധാന ദേവന്മാർ ഭയാകുലരായി ചിതറിപ്പോകുന്നു. തന്റെ തന്നെ (മുമ്പ് മലിനമില്ലാത്ത) അംഗശക്തിയാൽ ദേവർ പീഡിതരാകുന്നത് കണ്ടും, ശിക്ഷാർഹർ ശിക്ഷിക്കപ്പെടാതെ പോയെന്ന് കരുതിയും, രുദ്രക്രോധത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഗണനായകൻ ഭദ്രൻ കോപാകുലനാകുന്നു. ശർവശക്തിയെ അടക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ത്രിശൂലം കൈവശമാക്കി, ഉയർന്ന ദൃഷ്ടിയോടെ ജ്വലിക്കുന്ന മുഖത്തോടെ, ആനക്കൂട്ടത്തിൽ സിംഹംപോലെ ദേവസേനയിൽ പാഞ്ഞുകയറുന്നു; അവന്റെ ഗതി മത്തഗജത്തെപ്പോലെയും, അവന്റെ ഉഗ്രകർമ്മം മഹാസരോവരം പല നിറങ്ങളായി മഥിക്കുന്നതുപോലെ കലാപവും ഭീതിയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വ്യാഘ്രചർമ്മവസ്ത്രധാരിയായി, ഉത്തമ സ്വർണതാരകാഭരണങ്ങളാൽ ശോഭിച്ച്, ഭദ്രൻ ദേവസംഘങ്ങളിൽ ഉപകാരക വനദാവംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; ദേവർ ഒരേയൊരു യോദ്ധാവിനെ ആയിരംപേരെന്നപോലെ കാണുന്നു. ഭദ്രകാളിയും യുദ്ധരോശം വർധിച്ച് മദോന്മത്തയായി ക്രുദ്ധയായി, ജ്വാലകൾ പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന ത്രിശൂലത്തോടെ ദേവരെ കുത്തിത്തുളയ്ക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഭദ്രൻ രുദ്രക്രോധത്തിന്റെ പ്രത്യക്ഷ ഉദ്ഗാരമായി പ്രകാശിച്ച്, രുദ്രഗണങ്ങൾ ദണ്ഡന-ശോധന ചെയ്യുന്ന ദിവ്യ ഇച്ഛയുടെ വിപുലീകരണമാണെന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
वायुरुवाच । ततस्त्रिदशमुख्यास्ते विष्णुशक्रपुरोगमाः । सर्वे भयपरित्रस्तादुद्रुवुर्भयविह्वलाः
വായു പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ വിഷ്ണുവും ശക്രനും (ഇന്ദ്രനും) മുൻപന്തിയിൽ നിന്ന ദേവശ്രേഷ്ഠർ എല്ലാവരും ഭയത്തിൽ അത്യന്തം വിറച്ച്, ഭീതിവിഹ്വലരായി ഓടിപ്പോയി।
Verse 2
निजैरदूषितैरंगैर्दृष्ट्वा देवानुपद्रुतान् । दंड्यानदंडितान्मत्वा चुकोप गणपुंगवः
ദേവന്മാർ ഉപദ്രവിക്കപ്പെടുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, തന്റെ അദൂഷിതമായ അവയവങ്ങൾ അക്ഷതമായി നിലനിൽക്കേ, ശിവഗണങ്ങളിൽ അഗ്രഗണ്യനായ ഗണപുങ്ഗവൻ ക്രോധിച്ചു—ദണ്ഡ്യർ ദണ്ഡിക്കപ്പെടാതെ പോയെന്ന് കരുതി।
Verse 3
ततस्त्रिशूलमादाय शर्वशक्तिनिबर्हणम् । ऊर्ध्वदृष्टिर्महाबाहुर्मुखाज्ज्वालाः समुत्सृजन्
അപ്പോൾ ശർവ്വശക്തിയാൽ വൈരിബലം നശിപ്പിക്കുന്ന ത്രിശൂലം എടുത്ത്, മഹാബാഹുവായ ശിവൻ ദൃഷ്ടി മേലോട്ടു നിശ്ചലമാക്കി, തന്റെ വായിൽ നിന്ന് ജ്വാലകൾ പുറപ്പെടുവിച്ചു॥
Verse 4
अमरानपि दुद्राव द्विरदानिव केसरी । तानभिद्रवतस्तस्य गमनं सुमनोहरम्
ആനകളിലേക്കു പാഞ്ഞുചാടുന്ന സിംഹംപോലെ അവൻ ദേവന്മാരെയും ഓടിച്ചു. അവരെ പിന്തുടർന്ന് കുതിച്ചോടുന്ന അവന്റെ ഗമനം അത്യന്തം മനോഹരമായി തോന്നി.
Verse 5
वाराणस्येव मत्तस्य जगाम प्रेक्षणीयताम् । ततस्तत्क्षोभयामास महत्सुरबलं बली
അവൻ മദിച്ച ആനയെപ്പോലെ ദർശനീയമായ ദൃശ്യമായി മാറി. പിന്നെ ആ ബലവാൻ ദേവന്മാരുടെ മഹാസൈന്യത്തെ കലക്കത്തിലാക്കി.
Verse 6
महासरोवरं यद्वन्मत्तो वारणयूथपः । विकुर्वन्बहुधावर्णान्नीलपांडुरलोहितान्
വലിയ തടാകത്തിൽ മദിച്ച ആനക്കൂട്ടത്തിന്റെ നായകൻ കളിച്ചുകൊണ്ട് നീല, പാണ്ഡുര, ലോഹിത എന്നീ പല വർണങ്ങളും കലക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ ഒരുവനായിട്ടും നാനാരൂപങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിച്ചു.
Verse 7
विभ्रद्व्याघ्राजिनं वासो हेमप्रवरतारकम् । छिन्दन्भिन्दन्नुद १ लिन्दन्दारयन्प्रमथन्नपि
അവൻ വ്യാഘ്രചർമ്മം വസ്ത്രമായി ധരിച്ചു, ശ്രേഷ്ഠമായ സ്വർണാഭരണങ്ങളാൽ ദീപ്തനായിരുന്നു. തടസ്സങ്ങളെ വെട്ടി, തകർത്തു, തള്ളി, കീറി, പിളർത്തി, അടക്കി കീഴടക്കിയും അവൻ മുന്നേറി.
Verse 8
व्यचरद्देवसंघेषु भद्रो ऽग्निरिव कक्षगः । तत्र तत्र महावेगाच्चरंतं शूलधारिणम्
ഭദ്രൻ ദേവസംഘങ്ങളിൽ കാട്ടുതീയെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചു സഞ്ചരിച്ചു. മഹാവേഗത്തോടെ ശൂലധാരി അവൻ ഇവിടെ അവിടെ ഓടിനടന്നു.
Verse 9
तमेकं त्रिदशाः सर्वे सहस्रमिव मेनिरे । भद्रकाली च संक्रुद्धा युद्धवृद्धमदोद्धता
എല്ലാ ത്രിദശന്മാരും ആ ഒരുത്തനെയേ ആയിരംപേരെന്നപോലെ കരുതി. ഭദ്രകാളിയും ക്രുദ്ധയായി, യുദ്ധത്തിൽ വർധിച്ച മദോന്മാദത്തിൽ ഉദ്ധതയായി നിന്നു.
Verse 10
मुक्तज्वालेन शूलेन निर्बिभेद रणे सुरान् । स तया रुरुचे भद्रो रुद्रकोपसमुद्भवः
ജ്വാലയുള്ള ശൂലം എറിഞ്ഞ് അവൻ യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാരെ കുത്തിത്തുളച്ചു. രുദ്രകോപത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ആ ഭദ്രൻ അതേ ആയുധത്താൽ കൂടുതൽ ദീപ്തനായി.
Verse 11
प्रभयेव युगांताग्निश्चलया धूमधूम्रया । भद्रकाली तदायुद्धे विद्रुतत्रिदशाबभौ
ആ യുദ്ധത്തിൽ ഭദ്രകാളി യുഗാന്താഗ്നിയെപ്പോലെ—ചലനശീലയും, പുകകൊണ്ട് ധൂമ്രവണ്ണയും, ധൂമകറുപ്പിൽ മൂടപ്പെട്ടവളുമായി—പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അതോടെ ദേവസംഘം ഓടിപ്പോയി.
Verse 12
कल्पे शेषानलज्वालादग्धाविश्वजगद्यथा । तदा सवाजिनं सूर्यं रुद्रान्रुद्रगणाग्रणीः
കൽപാന്തത്തിൽ ശേഷനാഗത്തിന്റെ അനലജ്വാലയിൽ സർവ്വവിശ്വവും ദഗ്ധമാകുന്നതുപോലെ, അപ്പോൾ രുദ്രഗണങ്ങളുടെ അഗ്രണി (ശിവൻ) സൂര്യനെയും—അവന്റെ അശ്വങ്ങളോടുകൂടെ—രുദ്രന്മാരുടെ അധീനത്തിലാക്കുന്നു.
Verse 13
भद्रो मूर्ध्नि जघानाशु वामपादेन लीलया । असिभिः पावकं भद्रः पट्टिशैस्तु यमं यमी
ഭദ്രൻ ലീലപോലെ ഇടത് പാദംകൊണ്ട് വേഗത്തിൽ ശത്രുവിന്റെ തലയിൽ പ്രഹരിച്ചു. ഭദ്രൻ വാളുകളാൽ പാവകനെ (അഗ്നിദേവനെ) ആക്രമിച്ചു, മൂർച്ചയുള്ള പട്ടിശങ്ങളാൽ യമനെയും; യമിയും അവരെ നേരിട്ടു।
Verse 14
रुद्रान्दृढेन शूलेन मुद्गरैर्वरुणं दृढैः । परिघैर्निरृतिं वायुं टंकैष्टंकधरः स्वयम्
അപ്പോൾ സ്വയം ടങ്കധാരിയായ പ്രഭു ദൃഢമായ ത്രിശൂലത്തോടെ രുദ്രന്മാരെ ദമിപ്പിച്ചു; കഠിന മുദ്ഗരങ്ങളാൽ വരുണനെ വശപ്പെടുത്തി, ഇരുമ്പ് പരിഘങ്ങളാൽ നിരൃതിയെ തടഞ്ഞു, മൂർച്ചയുള്ള കോടാരികളാൽ വായുവിനെയും നിയന്ത്രിച്ചു।
Verse 15
निर्बिभेद रणे वीरो लीलयैव गणेश्वरः । सर्वान्देवगणान्सद्यो मुनीञ्छंभोर्विरोधिनः
യുദ്ധത്തിൽ വീരനായ ഗണേശ്വരൻ ലീലാമാത്രത്തിൽ തന്നെ അവരെ ഭേദിച്ചു; ശംഭുവിനെ വിരോധിച്ച എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളെയും മുനികളെയും ഉടൻ തന്നെ ദമിപ്പിച്ചു।
Verse 16
ततो देवः सरस्वत्या नासिकाग्रं सुशोभनम् । चिच्छेद करजाग्रेण देवमातुस्तथैव च
പിന്നീട് ദേവൻ തന്റെ നഖത്തിന്റെ മൂർച്ചയാൽ സരസ്വതിയുടെ മനോഹരമായ നാസികാഗ്രം ഛേദിച്ചു; അതുപോലെ ദേവമാതാവിനെയും അങ്ങനെ തന്നെയാക്കി।
Verse 17
चिच्छेद च कुठारेण बाहुदंडं विभावसोः । अग्रतो द्व्यंगुलां जिह्वां मातुर्देव्या लुलाव च
കോടാരത്തോടെ അദ്ദേഹം വിഭാവസു (അഗ്നി)യുടെ ഭുജദണ്ഡം ഛേദിച്ചു; പിന്നെ എല്ലാവരുടെയും മുമ്പിൽ മാതൃദേവിയുടെ നാവിൽ നിന്ന് രണ്ട് അങ്കുലം അളവ് മുറിച്ചു നീക്കി।
Verse 18
स्वाहादेव्यास्तथा देवो दक्षिणं नासिकापुटम् । चकर्त करजाग्रेण वामं च स्तनचूचुकम्
അനന്തരം പ്രഭു അതേവിധം സ്വാഹാദേവിയുടെ വലത് നാസികാപുടം നഖാഗ്രത്തോടെ മുറിച്ചു; ഇടത് സ്തനചൂചുകവും കൂടി ഛേദിച്ചു।
Verse 19
भगस्य विपुले नेत्रे शतपत्रसमप्रभे । प्रसह्योत्पाटयामास भद्रः परमवेगवान्
പിന്നീട് അത്യന്തം വേഗവാനായ ഭദ്രൻ ബലപ്രയോഗത്തോടെ ഭഗന്റെ വിശാലമായ രണ്ടു കണ്ണുകൾ—ശതപത്രപദ്മംപോലെ ദീപ്തമായവ—പിഴുതെടുത്തു।
Verse 20
पूष्णो दशनरेखां च दीप्तां मुक्तावलीमिव । जघान धनुषः कोट्या स तेनास्पष्टवागभूत्
അവൻ ധനുസ്സിന്റെ അഗ്രത്തോടെ മുത്തുമാലപോലെ ദീപ്തമായ പൂഷണന്റെ ദന്തശ്രേണിയെ പ്രഹരിച്ചു; ആ അടിയാൽ പൂഷണന്റെ വാക്ക് അസ്പഷ്ടമായി.
Verse 21
ततश्चंद्रमसं देवः पादांगुष्ठेन लीलया । क्षणं कृमिवदाक्रम्य घर्षयामास भूतले
അനന്തരം ദേവാധിദേവൻ ലീലാഭാവത്തിൽ തന്റെ പാദാംഗുഷ്ഠംകൊണ്ട് ചന്ദ്രനെ ക്ഷണമാത്രം പുഴുവിനെപ്പോലെ ചവിട്ടി ഭൂതലത്തിൽ ഉരച്ചു.
Verse 22
शिरश्चिच्छेद दक्षस्य भद्रः परमकोपतः । क्रोशंत्यामेव वैरिण्यां भद्रकाल्यै ददौ च तत्
പരമകോപത്തിൽ ജ്വലിച്ച ഭദ്രൻ ദക്ഷന്റെ ശിരസ് ഛേദിച്ചു; വൈരിണി നിലവിളിക്കുമ്പോഴേ ആ ശിരസ് ഭദ്രകാളിക്ക് അർപ്പിച്ചു.
Verse 23
तत्प्रहृष्टा समादाय शिरस्तालफलोपमम् । सा देवी कंडुकक्रीडां चकार समरांगणे
അതു കണ്ട ദേവി അത്യന്തം ഹർഷിതയായി. തലത്തോളം പനമ്പഴത്തിന്റെ വലിപ്പമുള്ളതിനെ എടുത്തുകൊണ്ട്, യുദ്ധഭൂമിയിൽ കന്ദുകക്രീഡ (പന്തുകളി) ആരംഭിച്ചു.
Verse 24
ततो दक्षस्य यज्ञस्त्री कुशीला भर्तृभिर्यथा । पादाभ्यां चैव हस्ताभ्यां हन्यते स्म गणेश्वरैः
അതിനുശേഷം ദക്ഷന്റെ യജ്ഞവേദിയെ ഗണേശ്വരന്മാർ കാലാൽ തള്ളിയും കൈകളാൽ അടിച്ചും പ്രഹരിച്ചു—കുശീല (അശീല) സ്ത്രീയെ ഭർത്താക്കന്മാർ ശാസിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 25
अरिष्टनेमिने सोमं धर्मं चैव प्रजापतिम् । बहुपुत्रं चांगिरसं कृशाश्वं कश्यपं तथा
അരിഷ്ടനേമിക്കായി സോമൻ, ധർമ്മൻ, പ്രജാപതി; കൂടാതെ അങ്ങിരസവംശജനായ ബഹുപുത്രൻ, കൃശാശ്വൻ, കശ്യപൻ എന്നിവരും (അവനോടു) നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടു.
Verse 26
गले प्रगृह्य बलिनो गणपाः सिंहविक्रमाः । भर्त्सयंतो भृशं वाग्भिर्निर्जघ्नुर्मूर्ध्नि मुष्टिभिः
സിംഹസമ വിക്രമമുള്ള ബലവാനായ ഗണപന്മാർ അവനെ കഴുത്തിൽ പിടിച്ചു. കഠിനവാക്കുകളാൽ കടുത്ത ശാസനം ചെയ്തു, മുഷ്ടികളാൽ തലയിൽ പ്രഹരിച്ചു.
Verse 27
धर्षिता भूतवेतालैर्दारास्सुतपरिग्रहाः । यथा कलियुगे जारैर्बलेन कुलयोषितः
ഭൂതവേതാളന്മാർ ഭാര്യകളെയും മക്കളെയും ഗൃഹപരിഗ്രഹം (കുടുംബസ്വത്ത്) എന്നിവയെയും പീഡിപ്പിച്ചു—കലിയുഗത്തിൽ ജാരന്മാർ ബലമായി കുലസ്ത്രീകളെ അപമാനിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 28
तच्च विध्वस्तकलशं भग्नयूपं गतोत्सवम् । प्रदीपितमहाशालं प्रभिन्नद्वारतोरणम्
ആ സ്ഥലം ഇങ്ങനെ തോന്നി—കലശങ്ങൾ തകർന്നുകിടന്നു, യൂപം (യജ്ഞസ്തംഭം) ഒടിഞ്ഞു, ഉത്സവം അസ്തമിച്ചു; മഹാശാല ജ്വലിച്ചു, വാതിലുകളും തോരണങ്ങളും കീറിപ്പൊളിഞ്ഞു।
Verse 29
उत्पाटितसुरानीकं हन्यमानं तपोधनम् । प्रशान्तब्रह्मनिर्घोषं प्रक्षीणजनसंचयम्
ദേവസൈന്യം ചിതറിപ്പോയി; തപോധനവും പ്രഹരിക്കപ്പെട്ടു ക്ഷയിച്ചു. ബ്രഹ്മനാദം ശമിച്ചു; ജനസമൂഹം അത്യന്തം കുറയുകയും ചെയ്തു.
Verse 30
क्रन्दमानातुरस्त्रीकं हताशेषपरिच्छदम् । शून्यारण्यनिभं जज्ञे यज्ञवाटं तदार्दितम्
അപ്പോൾ യജ്ഞവാടിക തകർന്ന നിലയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—ആർത്തസ്ത്രീകളുടെ കരച്ചിലാൽ നിറഞ്ഞത്, ശേഷിച്ച ഉപകരണങ്ങൾ എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടത്, ശൂന്യവനത്തെപ്പോലെ.
Verse 31
शूलवेगप्ररुग्णाश्च भिन्नबाहूरुवक्षसः । विनिकृत्तोत्तमांगाश्च पेतुरुर्व्यां सुरोत्तमाः
ശൂലത്തിന്റെ പ്രചണ്ഡവേഗത്തിൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട ദേവശ്രേഷ്ഠർ ഭൂമിയിൽ വീണു—ചിലരുടെ ഭുജം, ഊരു, വക്ഷസ് ചിതറിപ്പോയി; ചിലരുടെ ശിരസ്സുകൾ പൂർണ്ണമായി ഛേദിക്കപ്പെട്ടു.
Verse 32
हतेषु तेषु देवेषु पतितेषुः सहस्रशः । प्रविवेश गणेशानः क्षणादाहवनीयकम्
ആ ദേവന്മാർ ഹതരായി ആയിരങ്ങളായി വീണപ്പോൾ, ഗണേശാനൻ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ആഹവനീയ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
Verse 33
प्रविष्टमथ तं दृष्ट्वा भद्रं कालाग्निसंनिभम् । दुद्राव मरणाद्भीतो यज्ञो मृगवपुर्धरः
അപ്പോൾ പ്രളയകാലാഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ച ഭദ്രൻ അകത്തു പ്രവേശിക്കുന്നതു കണ്ടു, മരണഭീതിയിൽ വിറച്ച മൃഗദേഹധാരിയായ യജ്ഞൻ ഓടിപ്പോയി।
Verse 34
स विस्फार्य महच्चापं दृढज्याघोषणभीषणम् । भद्रस्तमभिदुद्राव विक्षिपन्नेव सायकान्
അവൻ മഹാധനുസ്സിനെ വലിച്ചുകെട്ടി പൂർണ്ണമായി വളച്ചു; കെട്ടിയ ജ്യയുടെ ഗർജ്ജനം ഭയാനകമായിരുന്നു. അപ്പോൾ ഭദ്രൻ അമ്പുവർഷം ചിതറിക്കുന്നവണ്ണം അവന്റെ മേൽ പാഞ്ഞെത്തി।
Verse 35
आकर्णपूर्णमाकृष्टं धनुरम्बुदसंनिभम् । नादयामास च ज्यां द्यां खं च भूमिं च सर्वशः
അവൻ മേഘനിറമുള്ള ധനുസ്സിനെ ചെവിവരെ പൂർണ്ണമായി വലിച്ചു, ജ്യയെ അങ്ങനെ മുഴക്കിയതു കൊണ്ട് അതിന്റെ നാദം സ്വർഗ്ഗം, ആകാശം, ഭൂമി—എല്ലാ ദിക്കുകളിലും മുഴങ്ങി।
Verse 36
तमुपश्रित्य सन्नादं हतो ऽस्मीत्येव विह्वलम् । शरणार्धेन वक्रेण स वीरो ऽध्वरपूरुषम्
ആ തുമുലനാദത്തെ ആശ്രയിച്ച് ‘ഞാൻ ഹതനായി’ എന്നു കരുതി വിഹ്വലനായ ആ വീരൻ, ചെരിവായി പിടിച്ച അർദ്ധകവചത്തോടുകൂടെ അധ്വരപുരുഷൻ (യജ്ഞപുരുഷൻ) അടുക്കൽ ചെന്നു।
Verse 37
महाभयस्खलत्पादं वेपन्तं विगतत्विषम् । मृगरूपेण धावन्तं विशिरस्कं तदाकरोत्
മഹാഭീതിയിൽ അവന്റെ കാലുകൾ ഇടറുകയും ദേഹം വിറയ്ക്കുകയും ദീപ്തി മങ്ങുകയും ചെയ്തു; മൃഗരൂപത്തിൽ ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്ന അവനെ—അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ (ശിവശക്തി) ശിരസ്സറ്റവനാക്കി।
Verse 38
तमीदृशमवज्ञातं दृष्ट्वा वै सूर्यसंभवम् । विष्णुः परमसंक्रुद्धो युद्धायाभवदुद्यतः
സൂര്യസംബവനായ അവനെ ഇങ്ങനെ അവമാനിക്കപ്പെട്ടതായി കണ്ടപ്പോൾ വിഷ്ണു അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി യുദ്ധത്തിനായി സന്നദ്ധനായി.
Verse 39
तमुवाह महावेगात्स्कन्धेन नतसंधिना । सर्वेषां वयसां राजा गरुडः पन्नगाशनः
അപ്പോൾ എല്ലാ പക്ഷികളുടെയും രാജാവും പന്നഗഭക്ഷകനുമായ ഗരുഡൻ മഹാവേഗത്തോടെ അവനെ എടുത്തുകൊണ്ടുപോയി—വിനയത്തോടെ സന്ധികൾ വളച്ച് തോളിൽ ധരിച്ചു.
Verse 40
देवाश्च हतशिष्टा ये देवराजपुरोगमाः । प्रचक्रुस्तस्य साहाय्यं प्राणांस्त्यक्तुमिवोद्यताः
ദേവരാജനായ ഇന്ദ്രൻ മുൻപിൽ നിൽക്കെ ശേഷിച്ച ദേവന്മാർ അവനെ സഹായിക്കുവാൻ വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞെത്തി—പ്രാണം പോലും ത്യജിക്കാൻ ഒരുങ്ങിയവരെപ്പോലെ।
Verse 41
विष्णुना सहितान्देवान्मृगेन्द्रः क्रोष्टुकानिव । दृष्ट्वा जहास भूतेन्द्रो मृगेन्द्र इव विव्यथः
വിഷ്ണുവോടുകൂടിയ ദേവന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ—സിംഹം കുറുക്കന്മാരുടെ കൂട്ടത്തെ കാണുന്നതുപോലെ—ഭൂതേന്ദ്രനായ ശിവൻ ചിരിച്ചു; എന്നാൽ ആ ‘മൃഗേന്ദ്ര’ വൈരിയും മഹാസിംഹത്തിന്റെ മുമ്പിൽ സിംഹം തന്നെ വിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ വിറച്ചു।
Frequently Asked Questions
A combat sequence where Bhadra—arising from Rudra’s anger—charges and wounds the deva hosts with a flame-emitting triśūla, causing Viṣṇu, Indra, and other devas to flee in fear; Bhadrakālī is also depicted as battle-enraged.
It signals the disproportionate potency of Rudra-śakti: a single gaṇa-embodiment of Śiva’s wrath functions as overwhelming, many-fold power, underscoring Śiva’s supremacy over collective deva authority.
Bhadra as Rudra’s wrath-incarnation, Bhadrakālī as a fierce battle-power, and the triśūla as the principal weapon-symbol of punitive cosmic governance.