Arjuna–Gaṇa Saṃvāda: Bāṇādhikāra, Tāpasa-veṣa, and the Ethics of Tapas (अर्जुन-गणसंवादः)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ शृणु लीलाम्परात्मनः । भक्तवात्सल्यसंयुक्तां तद्दृढत्वविदर्भिताम्

നന്ദീശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സർവ്വജ്ഞ സനത്കുമാരാ, പരമാത്മാവിന്റെ ദിവ്യലീല കേൾക്കുക; അത് ഭക്തവാത്സല്യത്തോടെ നിറഞ്ഞതും ഭക്തിയുടെ ദൃഢത വെളിപ്പെടുത്തുന്നതുമാണ്.

Verse 2

शिवोप्यथ स्वभृत्यं वै प्रेषयामास स द्रुतम् । बाणार्थे च तदा तत्रार्जुनोपि समगात्ततः

അപ്പോൾ ശിവനും തന്റെ ഭൃത്യനെ വേഗത്തിൽ അയച്ചു; അതേ സമയത്ത് അമ്പുകൾ തേടി അർജുനനും അവിടെ എത്തി।

Verse 3

एकस्मिन् समये प्राप्तौ बाणार्थं तद्गणार्जुनौ । अर्जुनस्तं पराभर्त्स्य स्वबाणं चाग्रहीत्तदा

ഒരു സമയത്ത് അമ്പുകൾക്കായി ആ ഗണനും അർജുനനും ഇരുവരും എത്തി; അപ്പോൾ അർജുനൻ അവനെ ശാസിച്ച് ഉടൻ തന്നെ തന്റെ അമ്പുകൾ കൈയിലെടുത്തു।

Verse 4

गण प्रोवाच तं तत्र किमर्थं गृह्यते शरः । बाणश्चैवास्मदीयो वै मुच्यतां ऋषिसत्तम

ഗണങ്ങൾ അവനോട് അവിടെ പറഞ്ഞു—“ഈ ശരം എന്തിനാണ് എടുക്കുന്നത്? ഇത് നമ്മുടെ പക്ഷത്തുള്ള ബാണവീരന്റേതാണ്. ഹേ ഋഷിശ്രേഷ്ഠാ, ഇതിനെ വിട്ടുകളയുക।”

Verse 5

इत्युक्तस्तेन भिल्लस्य गणेन मुनिसत्तमः । सोर्जुनः शंकरं स्मृत्वा वचनं च तमब्रवीत्

ആ ഭില്ലഗണം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മുനിശ്രേഷ്ഠനായ അർജുനൻ ശങ്കരനെ സ്മരിച്ചു അവനോടു ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു।

Verse 6

अर्जुन उवाच । अज्ञात्वा किंच वदसि मूर्खोसि त्वं वनेचर । बाणश्च मोचितो मेऽद्य त्वदीयश्च कथं पुनः

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വനചര മൂഢാ! സത്യം അറിയാതെ എന്തിന് സംസാരിക്കുന്നു? ഇന്ന് വിട്ട അമ്പ് എന്റേതാണ്; പിന്നെ അത് നിന്റേതെന്ന് എങ്ങനെ പറയാം?

Verse 7

रेखारूपं च पिच्छानि मन्नामांकित एव च । त्वदीयश्च कथं जातः स्वभावो दुस्त्यजस्तव

ഈ രേഖാരൂപ അടയാളങ്ങളും ഈ പിച്ചകളും എന്റെ നാമംകൊണ്ടുതന്നെ അങ്കിതമാണ്. എങ്കിലും ഉപേക്ഷിക്കാൻ ദുഷ്കരമായ ഈ സ്വഭാവം എങ്ങനെ ‘നിന്റെതായിത്തീർന്നു’?

Verse 8

नन्दीश्वर उवाच । इत्येवन्तद्वचः श्रुत्वा विहस्य स गणेश्वरः । अर्जुनं ऋषिरूपं तं भिल्लो वाक्यमुपाददे

നന്ദീശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഗണേശ്വരൻ ചിരിച്ചു. തുടർന്ന് ഭില്ലൻ (വേട്ടക്കാരൻ) രൂപം ധരിച്ചു, ഋഷിരൂപത്തിലിരുന്ന അർജുനനോട് വചനം പറഞ്ഞു.

Verse 9

तापस श्रूयतां रे त्वं न तपः क्रियते त्वया । वेषतश्च तपस्वी त्वं न यथार्थं छलायते

ഹേ താപസാ, കേൾക്കുക! നീ യഥാർത്ഥത്തിൽ തപസ് ചെയ്യുന്നില്ല. വേഷം കൊണ്ടു മാത്രം നീ തപസ്വിയാകുന്നു; ഉള്ളിൽ നീ കപടത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, സത്യതപസ്സിൽ അല്ല.

Verse 10

तपस्वी च कथं मिथ्या भाषते कुरुते नरः । नैकाकिनं च मां त्वं च जानीहि वाहिनीपतिम्

ഒരു തപസ്വി എങ്ങനെ കള്ളം പറയുകയോ കള്ളമായി പ്രവർത്തിക്കുകയോ ചെയ്യും? അറിയുക—ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കല്ല, നീയും അല്ല; എന്നെ ദേവസേനകളുടെ അധിപനായ ‘വാഹിനീപതി’യായി ഗ്രഹിക്കു.

Verse 11

बहुभिर्वनभिल्लैश्च युक्तः स्वामी स आसत । समर्थस्सर्वथा कर्तुं विग्रहानुग्रहौ पुनः

ആ സ്വാമി അനേകം വനവാസികളോടൊപ്പം അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു. അവൻ സർവ്വഥാ സമർത്ഥൻ—വീണ്ടും വിരോധവും അനുഗ്രഹവും; ധർമ്മവിരോധികളെ നിയന്ത്രിക്കുകയും ഭക്തർക്കു കൃപ നൽകുകയും ചെയ്യാൻ.

Verse 12

वर्तते तस्य वाणीयं यो नीतश्च त्वयाधुना । अयं बाणश्च ते पार्श्वे न स्थास्यति कदाचन

അവന്റെ കല്പന ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു—നീ ഇപ്പോൾ കൊണ്ടുപോയവനെക്കുറിച്ച്. കൂടാതെ നിന്റെ ഈ അമ്പ് ഇനി ഒരിക്കലും നിന്റെ പക്കൽ നില്ക്കുകയില്ല।

Verse 13

तपःफलं कथं त्वं च हातुमिच्छसि तापस । चौर्य्याच्छलार्द्यमानाच्च विस्मयात्सत्य भञ्जनात्

ഹേ താപസാ! നീ നിന്റെ തപസ്സിന്റെ ഫലം എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു? അത് മോഷണവും വഞ്ചനയും കൊണ്ട് പീഡിതമാകുന്നു; മോഹം മൂലം സത്യഭംഗവും സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 14

तपसा क्षीयते सत्यमेतदेव मया श्रुतम् । तस्माच्च तपसस्तेद्य भविष्यति फलं कुतः

“തപസ്സുകൊണ്ട് ക്ഷയം വരുന്നു—ഇതുതന്നെ ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ, ഹേ പൂജ്യനേ! അത്തരമൊരു തപസ്സിൽ നിന്ന് ഫലം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും?”

Verse 15

तस्माच्च मुच्यते बाणात्कृतघ्नस्त्वं भविष्यसि । ममैव स्वामिनो बाणस्तवार्थे मोचितो ध्रुवम्

അതുകൊണ്ട് നീ അമ്പിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും; എങ്കിലും നീ തീർച്ചയായും കൃതഘ്നനെന്നു അറിയപ്പെടും. എന്റെ സ്വാമിയുടെ ഈ അമ്പ് നിന്റെ കാര്യമെന്നുറച്ച് തന്നെ വിട്ടതാണ്.

Verse 16

शत्रुश्च मारितस्तेन पुनर्बाणश्च रक्षितः । अत्यन्तं च कृतघ्नोसि तपोशुभकरस्तथा

അവൻ ശത്രുവിനെ വധിച്ചു; പിന്നെയും ബാണനെയും സംരക്ഷിച്ചു. എന്നിട്ടും നീ അത്യന്തം കൃതഘ്നനാണ്; നിന്റെ തപസ്സ് ശുഭകരവും പുണ്യദായകവും എന്നു പറയപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും.

Verse 17

सत्यं न भाषसे त्वं च किमतः सिद्धिमिच्छसि । प्रयोजनं चेद्बाणेन स्वामी च याच्यतां मम

നീ സത്യം പറയുന്നില്ല; അങ്ങനെ ഇരിക്കെ ഇതിൽ നിന്ന് സിദ്ധി എങ്ങനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു? ബാണനെ സംബന്ധിച്ച് എന്തെങ്കിലും ആവശ്യമായാൽ, എന്റെ സ്വാമിയായ (ശിവനെ) അപേക്ഷിക്കൂ.

Verse 18

ईदृशांश्च बहून्बाणांस्तदा दातुं क्षमः स्वयम् । राजा च वर्तते मेऽद्य किं त्वेवं याच्यते त्वया

ഞാൻ തന്നേ ഇത്തരത്തിലുള്ള അനേകം അമ്പുകൾ ദാനമായി നൽകാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ. കൂടാതെ ഇന്ന് രാജാവും എന്റെ കൂടെയുണ്ട്—അപ്പോൾ നീ എന്നോടിങ്ങനെ എന്തിന് യാചിക്കുന്നു?

Verse 19

उपकारं परित्यज्य ह्यपकारं समीहसे । नैतद्युक्तं त्वयाद्यैव क्रियते त्यज चापलम्

ഉപകാരം ഉപേക്ഷിച്ച് നീ അപകാരം ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ഇത് നിനക്കു യോജിച്ചതല്ല—ഇപ്പോൾ തന്നേ ഈ ചപലവും അവിവേകവുമായ പെരുമാറ്റം ഉപേക്ഷിക്കൂ.

Verse 20

नन्दीश्वर उवाच । इत्येवं वचनन्तस्य श्रुत्वा पार्थोर्जुनस्तदा । क्रोधं कृत्वा शिवं स्मृत्वा मितं वाक्यमथाब्रवीत्

നന്ദീശ്വരൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെ കേട്ടപ്പോൾ പാർത്ഥൻ അർജുനൻ ക്രോധിച്ചു; എങ്കിലും ഭഗവാൻ ശിവനെ സ്മരിച്ചു, അളവുള്ള വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 21

अर्जुन उवाच । शृणु भिल्ल प्रवक्ष्यामि न सत्यं तव भाषणम् । यथा जातिस्तथा त्वां च जानामि हि वनेचर

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—കേൾക്കുക, ഹേ ഭില്ലാ! നിന്റെ വാക്ക് സത്യമല്ല. നിന്റെ ജന്മജാതി എങ്ങനെയോ നീയും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്; ഹേ വനചരാ, നിന്നെ ഞാൻ അറിയുന്നു.

Verse 22

अहं राजा भवांश्चौरः कथं युद्धप्रयुक्तता । युद्धं मे सबलैः कार्यं नाधमैर्हि कदाचन

ഞാൻ രാജാവാണ്, നീ കള്ളൻ; പിന്നെ നമ്മുടെ ഇടയിൽ യുദ്ധം എങ്ങനെ യുക്തമാകും? യുദ്ധം ചെയ്യേണ്ടിവന്നാൽ അത് ബലവാന്മാരോടേ; അധമരോടൊരിക്കലും അല്ല.

Verse 23

तस्मात्ते च तथा स्वामी भविष्यति भवादृशः । दातारश्च वयं प्रोक्ताश्चौरा यूयं वनेचराः

അതുകൊണ്ട് നിനക്കുമേൽ നിനക്കുപോലെയുള്ള ഒരു സ്വാമി ഉണ്ടാകും. ഞങ്ങൾ ദാതാക്കൾ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; നിങ്ങൾ വനചരർ കള്ളന്മാർ എന്നു പ്രസിദ്ധം.

Verse 24

कथं याच्यो मया भिल्लराज एवं च साम्प्रतम् । त्वमेव याचसे नैव बाणं मां किं वनेचरः

ഓ ഭില്ലരാജാ, ഇപ്പൊഴത്തെ സമയത്ത് ഞാൻ നിന്നോടു എങ്ങനെ യാചിക്കാം? യഥാർത്ഥത്തിൽ നീ തന്നെയാണ് എന്നോടു യാചിക്കുന്നത്. ഓ വനചരാ, നീ എനിക്കെന്തിന് അമ്പ് ചോദിക്കുന്നു?

Verse 25

ददामि ते तथा बाणान्सन्ति मे बहवो ध्रुवम् । राजा च ग्रहणं चैव न दास्यति तथा भवेत्

ഞാൻ നിന്നെ അതുപോലെ അമ്പുകൾ നൽകും; തീർച്ചയായും എന്റെ പക്കൽ അനേകം അമ്പുകൾ ഉണ്ട്. അതുപോലെ രാജാവും സ്വീകരണം നൽകുകയില്ല—അങ്ങനെ തന്നെയാകും.

Verse 26

किम्पुनश्च तथा बाणान्प्रयच्छामि वनेचर । यदि मे या चिकीर्षा स्यात्कथं नागम्यतेऽधुना

കൂടാതെ, ഹേ വനചരാ, ഞാൻ അത്തരത്തിലുള്ള അമ്പുകൾ എന്തിന് നിനക്കു നൽകണം? എനിക്ക് സത്യമായി എന്തെങ്കിലും ലക്ഷ്യം സാധിക്കേണ്ടതുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ, അത് ഇപ്പോഴേ എന്തുകൊണ്ട് സാധിക്കാതിരിക്കും?

Verse 27

यथागच्छतु ते भर्ता किमर्थं भाषतेऽधुना । आगत्य च मया सार्द्धं जित्वा युद्धे च माम्पुनः

നിന്റെ ഭർത്താവ് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ വരട്ടെ—ഇപ്പോൾ നീ എന്തിന് ഇങ്ങനെ പറയുന്നു? അവൻ വന്ന് എന്നോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്ത് വീണ്ടും എന്നെ ജയിക്കട്ടെ.

Verse 28

नीत्वा बाणमिमं भिल्ल स्वामी ते वाहिनीपतिः । निजालयं सुखं यातु विलंबः क्रियते कथम्

ഓ ഭില്ലാ, ഈ അമ്പ് എടുത്തുകൊണ്ടുപോ. നിന്റെ സ്വാമി, വാഹിനീപതി, തന്റെ ആലയത്തിലേക്ക് സുഖമായി പോകട്ടെ—വൈകിപ്പ് എന്തിന്?

Verse 29

नन्दीश्वर उवाच । महेश्वरकृपाप्राप्तसद्बलस्यार्जुनस्य हि । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा भिल्लो वाक्यमथाब्रवीत्

നന്ദീശ്വരൻ പറഞ്ഞു—മഹേശ്വരകൃപയാൽ സത്യബലം ലഭിച്ച അർജുനന്റെ ഈ വചനങ്ങൾ കേട്ട് ഭില്ലൻ അപ്പോൾ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 30

भिल्ल उवाच । अज्ञोसि त्वं ऋषिर्नासि मरणं त्वीहसे कथम् । देहि बाणं सुखन्तिष्ठ त्वन्यथा क्लेशभाग्भवेः

ഭില്ലൻ പറഞ്ഞു—നീ അജ്ഞാനിയാണ്; ഋഷിയല്ല. ഇവിടെ മരണം എങ്ങനെ തേടുന്നു? അമ്പ് തരിക, സുഖമായി ഇരിക്ക; അല്ലെങ്കിൽ ക്ലേശത്തിന്റെ പങ്കാളിയാകും.

Verse 31

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तस्तेन भिल्लेन शिवसच्छक्तिशोभिना । गणेन पाण्डवस्तं च प्राह स्मृत्वा च शङ्करम्

നന്ദീശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ആ ഭില്ലൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ശിവന്റെ സത്സക്തിയിൽ ദീപ്തമായ ഗണത്തോടുകൂടെ പാണ്ഡവൻ ശങ്കരനെ സ്മരിച്ചു അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 32

अर्जुन उवाच । मद्वाक्यन्तत्त्वतो भिल्ल शृणु त्वं च वनेचर । आगमिष्यति ते स्वामी दर्शयिष्ये फलन्तदा

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭില്ലാ, വനവാസിയേ! എന്റെ വാക്കുകൾ യഥാർത്ഥ തത്ത്വത്തോടെ ശ്രവിക്കൂ. നിന്റെ സ്വാമി ഉടൻ വരും; അപ്പോൾ ഞാൻ ഇതിന്റെ ഫലം നിന്നെ കാണിക്കും.

Verse 33

न शोभते त्वया युद्धं करिष्ये स्वामिना तव । उपहासकरं ज्ञेयं युद्धं सिंहसृगालयोः

ഈ യുദ്ധം നിനക്കു യോജിച്ചതല്ല; ഞാൻ നിന്റെ സ്വാമിയോടു യുദ്ധം ചെയ്യും. സിംഹവും കുറുക്കനും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടം പരിഹാസത്തിനേ കാരണമാകൂ എന്ന് അറിയുക.

Verse 34

श्रुतं च मद्वचस्तेऽद्य द्रक्ष्यसि त्वं महाबलम् । गच्छ स्वस्वामिनं भिल्ल यथेच्छसि तथा कुरु

ഇന്ന് നീ എന്റെ വചനം ശ്രവിച്ചു; ഇനി നീ മഹാബലം ദർശിക്കും. ഹേ ഭില്ലാ, നിന്റെ സ്വാമിയിലേക്കു മടങ്ങി, ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലെ ചെയ്യുക.

Verse 35

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तस्तु गतस्तत्र भिल्लः पार्थेन वै मुने । शिवावतारो यत्रास्ते किरातो वाहिनीपतिः

നന്ദീശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ, ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ട ആ ഭില്ലൻ പാർത്ഥൻ (അർജുനൻ) കല്പനപ്രകാരം അവിടേക്ക് പോയി; അവിടെ സൈന്യാധിപനായ കിരാതരൂപ ശിവാവതാരം വസിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 36

अथार्जुनस्य वचनं भिल्लनाथाय विस्तरात् । सर्वं निवेदयामास तस्यै भिल्लपरात्मने

പിന്നീട് അവൻ ഭില്ലരുടെ നാഥനോട് അർജുനന്റെ വാക്കുകൾ വിശദമായി അറിയിച്ചു; അന്തർഹൃദയത്തിൽ പരമേശ്വരൻ ശിവനോടു ഭക്തനായ ആ ഭില്ലപ്രധാനനോട് എല്ലാം സമർപ്പിച്ചു പറഞ്ഞു.

Verse 37

स किरातेश्वरः श्रुत्वा तद्वचो हर्षमागतः । आजगाम स्वसैन्येन शंकरो भिल्लरूपधृक्

ആ വചനങ്ങൾ കേട്ട് കിരാതേശ്വരൻ ഹർഷപരവശനായി. തുടർന്ന് ഭില്ലരൂപം ധരിച്ച ശങ്കരൻ തന്റെ ഗണസൈന്യത്തോടുകൂടെ അവിടെ എത്തി.

Verse 38

अर्जुनश्च तदा सेनां किरातस्य च पाण्डवः । दृष्ट्वा गृहीत्वा सशरन्धनुः सन्मुख आययौ

അപ്പോൾ പാണ്ഡവൻ അർജുനൻ കിരാതന്റെ സൈന്യം കണ്ടു, അമ്പുകളോടുകൂടിയ വില്ല് കൈയിൽ എടുത്ത് നേരെ മുന്നോട്ടു ചെന്നു.

Verse 39

अथो किरातश्च पुनः प्रेषयामास तं चरम् । तन्मुखेन जगौ वाक्यम्भारताय महात्मने

അപ്പോൾ കിരാതൻ വീണ്ടും ആ ചാരദൂതനെ അയച്ചു; അവന്റെ മുഖാന്തരം മഹാത്മാവായ ഭാരതൻ (അർജുനൻ)ക്ക് സന്ദേശം അറിയിച്ചു।

Verse 40

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायाम किरातावतारवर्णने भिल्लार्जुनसंवादोनाम चत्वारिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ മൂന്നാം ശതരുദ്രസംഹിതയിൽ, ശിവന്റെ കിരാതാവതാരവർണ്ണനാന്തർഗതമായ ‘ഭില്ല–അർജുന സംവാദം’ എന്ന നാല്പതാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।

Verse 41

भ्रातरस्तव दुःखार्त्ताः कलत्रं च ततः परम् । पृथिवी हस्ततस्तेद्य यास्यतीति मतिर्मम

നിന്റെ സഹോദരന്മാർ ദുഃഖത്തിൽ ആർത്തരാണ്; അവരുടെ ശേഷം നിന്റെ ഭാര്യയും. ഇന്ന് ഭൂമിയുതാനും നിന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് വഴുതിപ്പോകും—ഇതാണ് എന്റെ ഉറച്ച ധാരണ.

Verse 42

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तं परमेशेन पार्थदार्ढ्यपरीक्षया । सर्वथार्जुनरक्षार्थं धृतरूपेण शंभुना

നന്ദീശ്വരൻ പറഞ്ഞു—പാർത്ഥന്റെ ദൃഢത പരീക്ഷിക്കാനാണ് പരമേശ്വരൻ ഇങ്ങനെ അരുളിയത്. അർജുനനെ പൂർണ്ണമായി രക്ഷിക്കാനായി ശംഭു യോജ്യരൂപം ധരിച്ചു അങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 43

इत्युक्तस्तु तदागत्य सगणश्शंकरश्च तत् । विस्तराद्वृत्तमखिलमर्जुनाय न्यवेदयत्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ ഗണങ്ങളോടുകൂടി ശങ്കരൻ അവിടെ എത്തി, സംഭവിച്ച എല്ലാം വിശദമായി അർജുനനോട് അറിയിച്ചു।

Verse 44

तच्छ्रुत्वा तु पुनः प्राह प्रार्थस्तं दूतमागतम् । वाहिनीपतये वाच्यम्विपरीतम्भविष्यति

അത് കേട്ട ശേഷം, അപേക്ഷയുമായി വന്ന ദൂതനോട് അവൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“നിന്റെ സൈന്യാധിപനോട് പറയുക; ഫലം നിങ്ങളുടെ പ്രതീക്ഷയ്ക്ക് വിരുദ്ധമായിരിക്കും.”

Verse 45

यद्यहं चैव ते बाणं यच्छामि च मदीयकम् । कुलस्य दूषणं चाहं भविष्यामि न संशयः

“ഞാൻ നിനക്ക് എന്റെ തന്നെ അമ്പ് കൊടുത്താൽ, തീർച്ചയായും ഞാൻ എന്റെ വംശത്തിന് കളങ്കമാകും—സംശയമില്ല.”

Verse 46

भ्रातरश्चैव दुखार्ताः भवन्तु च तथा ध्रुवम् । विद्याश्च निष्फलाः स्युस्तास्तस्मादागच्छ वै ध्रुवम्

നിന്റെ സഹോദരന്മാരും നിശ്ചയമായി ദുഃഖാർത്തരാകട്ടെ. അവരുടെ വിദ്യയും നിഷ്ഫലമാകട്ടെ; അതിനാൽ നിശ്ചയമായി ഉടൻ മടങ്ങിവരിക.

Verse 47

सिंहश्चैव शृगालाद्वा भीतो नैव मया श्रुतः । तथा वनेचराद्राजा न बिभेति कदाचन

സിംഹം കുറുക്കനെ ഭയപ്പെടുന്നു എന്ന് ഞാൻ ഒരിക്കലും കേട്ടിട്ടില്ല. അതുപോലെ വനചരങ്ങളുടെ രാജാവും ഒരിക്കലും ഭയപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 48

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तस्तं पुनर्गत्वा स्वामिनं पाण्डवेन सः । सर्वं निवेदयामास तदुक्तं हि विशेषतः

നന്ദീശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ട ശേഷം അവൻ വീണ്ടും തന്റെ സ്വാമിയുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു, പാണ്ഡവൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പ്രത്യേകമായി ഉൾപ്പെടുത്തി എല്ലാം അറിയിച്ചു.

Verse 49

अथ सोपि किराताह्वो महादेवस्ससैन्यकः । तच्छ्रुत्वा सैन्यसंयुक्तो ह्यर्जुनं चागमत्तदा

അപ്പോൾ കിരാതൻ (വേട്ടക്കാരൻ) എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ മഹാദേവൻ തന്റെ ഗണസേനയോടുകൂടെ അത് കേട്ട്, സൈന്യസഹിതനായി ഉടൻ മുന്നേറി അർജുനന്റെ അടുക്കൽ എത്തി।