शिवशङ्खचूडयुद्धवर्णनम् / Description of the Battle between Śiva and Śaṅkhacūḍa
ഈ അധ്യായത്തിൽ വ്യാസൻ ചോദിക്കുന്നു—കാളിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം ശിവൻ എന്തു ചെയ്തു, എന്തു പറഞ്ഞു? സനത്കുമാരൻ പറയുന്നു: പരമേശ്വരൻ ശങ്കരൻ പുഞ്ചിരിച്ച് കാളിയെ ആശ്വസിപ്പിക്കുകയും, വ്യോമവാണി കേട്ട ഉടൻ ഗണങ്ങളോടൊപ്പം സ്വയം യുദ്ധഭൂമിയിലേക്കു പുറപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. നന്ദി എന്ന മഹാവൃഷഭത്തിൽ ആരൂഢനായി വീരഭദ്രൻ, ഭൈരവർ, ക്ഷേത്രപാലർ മുതലായ രക്ഷകരോടൊപ്പം എത്തി, ശത്രുവിന് മരണസമമായ ദീപ്തമായ വീരരൂപം ധരിക്കുന്നു. ശിവനെ കണ്ട ശംഖചൂഡൻ വിമാനത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി ഭക്തിയോടെ പ്രണാമം ചെയ്ത്, പിന്നെ യോഗബലത്തോടെ വീണ്ടും ഉയർന്ന് ധനുസ്സെടുത്തു യുദ്ധത്തിന് സജ്ജനാകുന്നു. നൂറു വർഷം നീളുന്ന ഭീകരസമരം നടക്കുന്നു; അമ്പുകളുടെ പ്രളയമഴ പെയ്യുന്നു. ശംഖചൂഡന്റെ ഭയങ്കര അസ്ത്രങ്ങളെ ശിവൻ എളുപ്പത്തിൽ ഛേദിക്കുന്നു; രുദ്രൻ ദുഷ്ടദണ്ഡകനായും സജ്ജനാശ്രയമായും ശത്രുവിന്മേൽ ശസ്ത്രവൃഷ്ടി ചൊരിയുന്നു.
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । श्रुत्वा काल्युक्तमीशानो किं चकार किमुक्तवान् । तत्त्वं वद महाप्राज्ञ परं कौतूहलं मम
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—കാളി പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം ഈശാനൻ (ഭഗവാൻ ശിവൻ) എന്തു ചെയ്തു, എന്തു പറഞ്ഞു? ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞാ, സത്യം പറയുക; എന്റെ കൗതുകം അത്യന്തമാണ്.
Verse 2
सनत्कुमार उवाच । काल्युक्तं वचनं श्रुत्वा शंकरः परमेश्वरः । महालीलाकरश्शंभुर्जहासाश्वासयञ्च ताम्
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—കാളി നന്നായി പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശങ്കര പരമേശ്വരൻ, മഹാലീലാകാരനായ ശംഭു, പുഞ്ചിരിച്ചു അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
Verse 3
व्योमवाणीं समाकर्ण्य तत्त्वज्ञानविशारदः । ययौ स्वयं च समरे स्वगणैस्सह शंकरः
ആകാശവാണി കേട്ട്, തത്ത്വജ്ഞാനത്തിൽ നിപുണനായ ശങ്കരൻ തന്റെ ഗണങ്ങളോടുകൂടെ സ്വയം യുദ്ധഭൂമിയിലേക്കു പോയി।
Verse 4
महावृषभमारूढो वीरभद्रादिसंयुतः । भैरवैः क्षेत्रपालैश्च स्वसमानैस्समन्वितः
മഹാവൃഷഭത്തിൽ ആരൂഢനായി, വീരഭദ്രാദി വീര അനുചരന്മാരോടുകൂടെ, തനിക്കു തുല്യപരാക്രമമുള്ള ഭൈരവരും ക്ഷേത്രപാലകരും ചുറ്റിനിന്നു।
Verse 5
रणं प्राप्तो महेशश्च वीररूपं विधाय च । विरराजाधिकं तत्र रुद्रो मूर्त इवांतकः
മഹേശൻ യുദ്ധഭൂമിയിലെത്തി വീരരൂപം ധരിച്ചു. അവിടെ രുദ്രൻ അത്യധിക തേജസ്സോടെ ദീപ്തനായി—സാക്ഷാൽ അന്തകൻ (മരണം) മൂർത്തിയായതുപോലെ.
Verse 6
शंखचूडश्शिवं दृष्ट्वा विमानादवरुह्य सः । ननाम परया भक्त्या शिरसा दंडवद्भुवि
ശിവനെ കണ്ട ശംഖചൂഡൻ വിമാനത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി. പരമഭക്തിയോടെ ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത്തായി വീണു, തല നിലത്ത് വെച്ച് നമസ്കരിച്ചു.
Verse 7
तं प्रणम्य तु योगेन विमानमारुरोह सः । तूर्णं चकार सन्नाहं धनुर्जग्राह सेषुकम्
അവനെ നമസ്കരിച്ച് യോഗബലത്തോടെ അവൻ വിമാനത്തിൽ കയറി. ഉടൻ തന്നെ കവചം ധരിച്ചു, അമ്പുതൂണീരോടുകൂടിയ ധനുസ്സ് കൈയിലെടുത്തു.
Verse 8
शिवदानवयोर्युद्धं शतमब्दं बभूव ह । बाणवर्षमिवोग्रं तद्वर्षतोर्मोघयोस्तदा
ഭഗവാൻ ശിവനും ദാനവനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം നൂറുവർഷം നീണ്ടു. അപ്പോൾ ഭീകരമായ അമ്പുവർഷം പെയ്തുവെങ്കിലും, ഇരുപക്ഷത്തിനും അത് ഫലമില്ലാതെയായി.
Verse 9
शंखचूडो महावीरश्शरांश्चिक्षेप दारुणान् । चिच्छेद शंकरस्तान्वै लीलया स्वशरोत्करैः
മഹാവീരനായ ശംഖചൂഡൻ ഭീകരമായ അമ്പുകളുടെ കൂട്ടം എറിഞ്ഞു; എന്നാൽ ശങ്കരൻ തന്റെ അമ്പുവർഷംകൊണ്ട് അവയെ ലീലാമാത്രത്തിൽ ഛേദിച്ചു.
Verse 10
तदंगेषु च शस्त्रोघैस्ताडयामास कोपतः । महारुद्रो विरूपाक्षो दुष्टदण्डस्सतां गति
അപ്പോൾ കോപത്തോടെ മഹാരുദ്രൻ—വിരൂപാക്ഷൻ—ആയുധവർഷംപോലെ അവന്റെ അവയവങ്ങളെ പ്രഹരിച്ചു. അവൻ ദുഷ്ടരെ ശിക്ഷിക്കുന്നവനും സജ്ജനരുടെ പരമഗതിയും ആകുന്നു.
Verse 11
दानवो निशितं खड्गं चर्म चादाय वेगवान् । वृषं जघान शिरसि शिवस्य वरवाहनम्
വേഗവാനായ ദാനവൻ മൂർച്ചയുള്ള ഖഡ്ഗവും പരിചയും എടുത്ത്, ശിവന്റെ ശ്രേഷ്ഠവാഹനമായ വൃഷഭത്തിന്റെ തലയിൽ പ്രഹരിച്ചു.
Verse 12
ताडिते वाहने रुद्रस्तं क्षुरप्रेण लीलया । खड्गं चिच्छेद तस्याशु चर्म चापि महोज्ज्वलम्
വാഹനം പ്രഹരിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ രുദ്രൻ ലീലാഭാവത്തിൽ ക്ഷുരധാര ബാണംകൊണ്ട് ആ ശത്രുവിന്റെ ഖഡ്ഗം ഉടൻ വെട്ടി, മഹോജ്ജ്വലമായ പരിചയും ക്ഷണത്തിൽ പിളർത്തി।
Verse 13
छिन्नेऽसौ चर्मणि तदा शक्तिं चिक्षेप सोऽसुरः । द्विधा चक्रे स्वबाणेन हरस्तां संमुखागताम्
പരിചം ഛിന്നമായപ്പോൾ ആ അസുരൻ ശക്തി എറിഞ്ഞു; നേരെ മുന്നോട്ടു വന്ന അതിനെ ഹരൻ തന്റെ ബാണംകൊണ്ട് രണ്ടായി പിളർത്തി।
Verse 14
कोपाध्मातश्शंखचूडश्चक्रं चिक्षेप दानवः । मुष्टिपातेन तच्चाप्यचूर्णयत्सहसा हरः
കോപത്തിൽ ജ്വലിച്ച ദാനവൻ ശംഖചൂഡൻ ചക്രം എറിഞ്ഞു; എന്നാൽ ഹരൻ (ശിവൻ) പെട്ടെന്നുള്ള മുഷ്ടിപ്രഹാരത്തോടെ അതിനെ പൊടിയാക്കി।
Verse 15
गदामाविध्य तरसा संचिक्षेप हरं प्रति । शंभुना सापि सहसा भिन्ना भस्मत्वमागता
അവൻ ഗദയെ പ്രബലവേഗത്തിൽ ചുഴറ്റി ഹരനോടേക്ക് എറിഞ്ഞു; എന്നാൽ ശംഭു അതിനെ ക്ഷണത്തിൽ തകർത്തു, അത് ഭസ്മമായി മാറി.
Verse 16
ततः परशुमादाय हस्तेन दानवेश्वरः । धावति स्म हरं वेगाच्छंखचूडः क्रुधाकुलः
അതിനുശേഷം ദാനവേശ്വരനായ ശംഖചൂഡൻ കൈയിൽ പരശു എടുത്ത്, ക്രോധാകുലനായി, അതിവേഗത്തിൽ ഹരനോടേക്ക് പാഞ്ഞു.
Verse 17
समाहृत्य स्वबाणौघैरपातयत शंकरः । द्रुतं परशुहस्तं तं भूतले लीलयासुरम्
സ്വബാണങ്ങളുടെ മഹാപ്രവാഹം സമാഹരിച്ച് ശങ്കരൻ പരശുധാരിയായ ആ അസുരനെ ക്ഷണത്തിൽ ഭൂതലത്തിലേക്ക് വീഴ്ത്തി—ലീലപോലെ.
Verse 18
ततः क्षणेन संप्राप्य संज्ञामारुह्य सद्रथम् । धृतदिव्यायुधशरो बभौ व्याप्याखिलं नभः
പിന്നീട് ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ബോധം പ്രാപിച്ച് ഉത്തമരഥത്തിൽ കയറി; ദിവ്യായുധങ്ങളും ശരങ്ങളും ധരിച്ചു, ആകാശമൊട്ടാകെ വ്യാപിച്ചുപോലെ ദീപ്തനായി.
Verse 19
आयांतं तं निरीक्ष्यैव डमरुध्वनि मादरात् । चकार ज्यारवं चापि धनुषो दुस्सहं हर
അവൻ മുന്നേറുന്നതു കണ്ടതുമാത്രം ഹരൻ ഭക്തിയോടെയുള്ള ഉത്സാഹത്തിൽ ഡമരുവിന്റെ ധ്വനി മുഴക്കി; ധനുസ്സിന്റെ ജ്യയും സഹിക്കാനാകാത്ത ഭയങ്കര നാദത്തോടെ മുഴങ്ങിച്ചു.
Verse 20
पूरयामास ककुभः शृंगनादेन च प्रभुः । स्वयं जगर्ज गिरिशस्त्रासयन्नसुरांस्तदा
അപ്പോൾ പ്രഭു ശൃംഗനാദത്തോടെ എല്ലാ ദിക്കുകളും നിറച്ചു; ഗിരീശൻ സ്വയം ഗർജ്ജിച്ച് അന്നേരം അസുരന്മാരെ ഭീതിപ്പെടുത്തി।
Verse 21
त्याजितेभ महागर्वैर्महानादैर्वृषेश्वरः । पूरयामास सहसा खं गां वसुदिशस्तथा
പിന്നെ വൃഷേശ്വരൻ—വൃഷഭധ്വജനായ ശിവൻ—മഹാഗർവ്വഭരിതമായ ആ മഹാനാദങ്ങളാൽ പെട്ടെന്ന് ആകാശവും ഭൂമിയും എല്ലാ ദിക്കുകളും നിറച്ചു।
Verse 22
महाकालस्समुत्पत्या ताडयद्गां तथा नभः । कराभ्यां तन्निनादेन क्षिप्ता आसन्पुरारवाः
മഹാകാലൻ പെട്ടെന്ന് എഴുന്നേറ്റ് ഇരുകൈകളാൽ ഭൂമിയെയും ആകാശത്തെയും അടിച്ചു; ആ അടിയുടെ ഇടിമുഴക്കത്തിൽ പുരാതന പുരശത്രുക്കൾ ചിതറിപ്പോയി।
Verse 23
अट्टाट्टहासमशिवं क्षेत्रपालश्चकार ह । भैरवोऽपि महानादं स चकार महाहवे
ആ മഹാഹവത്തിൽ ക്ഷേത്രപാലൻ അശിവമായ ഭയങ്കര അട്ടഹാസം ചെയ്തു; ഭൈരവനും യുദ്ധഭൂമിയിൽ മഹാനാദം മുഴക്കി।
Verse 24
महाकोलाहलो जातो रणमध्ये भयंकरः । वीरशब्दो बभूवाथ गणमध्ये समंततः
യുദ്ധമദ്ധ്യേ ഭയങ്കരമായ മഹാകോലാഹലം ഉയർന്നു; പിന്നെ ശിവഗണങ്ങളിൽ എല്ലാടവും ‘വീര! വീര!’ എന്ന വീരഘോഷം മുഴങ്ങി।
Verse 25
संत्रेसुर्दानवास्सर्वे तैश्शब्दैर्भयदैः खरैः । चुकोपातीव तच्छ्रुत्वा दानवेन्द्रो महाबलः
ആ കഠിനവും ഭയജനകവുമായ ശബ്ദങ്ങളാൽ എല്ലാ ദാനവരും വിറച്ചു. അത് കേട്ട മഹാബലനായ ദാനവേന്ദ്രൻ ഉടൻ പൊട്ടിത്തെറിക്കുമെന്നപോലെ ക്രോധിച്ചു।
Verse 26
तिष्ठतिष्ठेति दुष्टात्मन्व्याजहार यदा हरः । देवैर्गणैश्च तैः शीघ्रमुक्तं जय जयेति च
ഹരൻ (ഭഗവാൻ ശിവൻ) “നിർത്തു, നിർത്തു, ദുഷ്ടാത്മാവേ!” എന്നു വിളിച്ചപ്പോൾ, ദേവന്മാരും ഗണങ്ങളും ഉടൻ “ജയ! ജയ!” എന്നു ഘോഷിച്ചു।
Verse 27
अथागत्य स दंभस्य तनयस्सुप्रतापवान् । शक्तिं चिक्षेप रुद्राय ज्वालामालातिभीषणाम्
അപ്പോൾ ദംഭന്റെ അതിപ്രതാപശാലിയായ പുത്രൻ അടുത്തുവന്ന്, ജ്വാലാമാലകളാൽ അതിഭീകരമായ ശക്തി (കുന്തം) രുദ്രനോട് എറിഞ്ഞു।
Verse 28
वह्निकूटप्रभा यांती क्षेत्रपालेन सत्वरम् । निरस्तागत्य साजौ वै मुखोत्पन्नमहोल्कया
അഗ്നികൂറ്റംപോലെ ദീപ്തമായ ആ (ശക്തി) ക്ഷേത്രപാലന്റെ പ്രേരണയാൽ വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞു; എന്നാൽ യുദ്ധത്തിലേക്ക് കടന്നതുമാത്രം അവന്റെ വായിൽ നിന്നുയർന്ന മഹാ അഗ്നി-ഉൽക്ക അതിനെ ഉടൻ തന്നെ നിരസ്തമാക്കി।
Verse 29
पुनः प्रववृते युद्धं शिवदानवयोर्महत् । चकंपे धरणी द्यौश्च सनगाब्धिजलाशया
വീണ്ടും ശ്രീശിവനും ദാനവന്മാരും തമ്മിലുള്ള മഹായുദ്ധം ഉഗ്രമായി പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. പർവതങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളും ജലാശയങ്ങളും സഹിതം ഭൂമിയും ആകാശവും നടുങ്ങി.
Verse 30
दांभिमुक्ताच्छराञ्शंभुश्शरांस्तत्प्रहितान्स च । सहस्रशश्शरैरुग्रैश्चिच्छेद शतशस्तदा
അപ്പോൾ ശംഭു ദാംഭി വിട്ടതും തനിക്കെതിരേ പ്രയോഗിച്ചതുമായ അമ്പുകളെ, ആയിരക്കണക്കിന് ഭീകര അമ്പുകളാൽ നൂറുകണക്കിന് തവണ വെട്ടി ചിതറിച്ചു.
Verse 31
ततश्शंभुस्त्रिशूलेन संकुद्धस्तं जघान ह । तत्प्रहारमसह्याशु कौ पपात स मूर्च्छितः
പിന്നീട് ശംഭു ക്രോധത്തോടെ ത്രിശൂലംകൊണ്ട് അവനെ പ്രഹരിച്ചു. ആ അസഹ്യമായ അടിയെ സഹിക്കാനാകാതെ കൗ ഉടൻ തന്നെ മൂർഛിച്ച് വീണു.
Verse 32
ततः क्षणेन संप्राप संज्ञां स च तदासुरः । आजघान शरै रुद्रं तान्सर्वानात्तकार्मुकः
പിന്നീട് ഒരു ക്ഷണത്തിൽ ആ അസുരൻ ബോധം വീണ്ടെടുത്തു. വില്ലെടുത്തു അവൻ രുദ്രനെയും അവരെയൊക്കെയും അമ്പുവർഷംകൊണ്ട് പ്രഹരിച്ചു.
Verse 33
बाहूनागयुतं कृत्वा छादयामास शंकरम् । चक्रायुतेन सहसा शंखचूडः प्रतापवान्
അപ്പോൾ പ്രതാപവാനായ ശംഖചൂഡൻ സഹസാ ഭുജങ്ങളുടെയും നാഗങ്ങളുടെയും സംഘത്തെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത്, അനവധി ചക്രായുധങ്ങളോടുകൂടെ എല്ലാദിക്കിലും ശങ്കരനെ മൂടി.
Verse 34
ततो दुर्गापतिः क्रुद्धो रुद्रो दुर्गार्तिनाशनः । तानि चक्राणि चिच्छेद स्वशरैरुत्तमै द्रुतम्
അപ്പോൾ ദുർഗാപതി, ദുർഗയുടെ ദുഃഖനാശകനായ രുദ്രൻ ക്രുദ്ധനായി, തന്റെ ഉത്തമ അമ്പുകളാൽ ആ ചക്രങ്ങളെ വേഗത്തിൽ ഖണ്ഡംഖണ്ഡമായി മുറിച്ചു.
Verse 35
ततो वेगेन सहसा गदामादाय दानवः । अभ्यधावत वै हंतुं बहुसेनावृतो हरम्
അപ്പോൾ ആ ദാനവൻ പെട്ടെന്ന് വേഗത്തോടെ ഗദ എടുത്ത്, മഹാസൈന്യത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി, ഹരനെ (ശിവനെ) വധിക്കാനായി പാഞ്ഞുചെന്നു.
Verse 36
गदां चिच्छेद तस्याश्वापततः सोऽसिना हरः । शितधारेण संक्रुद्धो दुष्टगर्वापहारकः
കുതിരയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങിവന്ന ആ ശത്രുവിന്റെ ഗദയെ ക്രുദ്ധനായ ഹരൻ മൂർച്ചയുള്ള വാളാൽ വെട്ടിമുറിച്ചു; ദുഷ്ടരുടെ അഹങ്കാരം അകറ്റുന്നവൻ പ്രഭുവാണ്.
Verse 37
छिन्नायां स्वगदायां च चुकोपातीव दानवः । शूलं जग्राह तेजस्वी परेषां दुस्सहं ज्वलत्
സ്വഗദം മുറിഞ്ഞതോടെ ദാനവൻ അത്യന്തം കോപത്തിൽ ജ്വലിച്ചു; പിന്നെ ശത്രുക്കൾക്ക് സഹിക്കാനാകാത്ത ജ്വലിക്കുന്ന ത്രിശൂലം ആ തേജസ്വി പിടിച്ചു.
Verse 38
सुदर्शनं शूलहस्तमायांते दानवेश्वरम् । स्वत्रिशूलेन विव्याध हृदि तं वेगतो हरः
ത്രിശൂലം കൈയിൽ പിടിച്ച് ഭയങ്കരമായി പാഞ്ഞെത്തിയ ദാനവേശ്വരനെ ഹരൻ (ശിവൻ) അതിവേഗം തന്റെ ത്രിശൂലം കൊണ്ട് ഹൃദയത്തിൽ കുത്തി ഭേദിച്ചു.
Verse 39
त्रिशूलभिन्नहृदयान्निष्क्रांतः पुरुषः परः । तिष्ठतिष्ठेति चोवाच शंखचूडस्य वीर्यवान्
ത്രിശൂലം കൊണ്ട് പിളർന്ന ശംഖചൂഡന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ഒരു പരമപുരുഷൻ പുറത്തുവന്നു; ആ ശക്തിമാൻ “നിർത്തൂ, നിർത്തൂ” എന്നു വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.
Verse 40
निष्क्रामतो हि तस्याशु प्रहस्य स्वनवत्ततः । चिच्छेद च शिरो भीम मसिनासोऽपतद्भुवि
അവൻ വേഗത്തിൽ പുറത്തേക്ക് വരുമ്പോൾ ചിരിച്ചും ഉച്ചത്തിൽ ഗർജിച്ചും നിന്നു; അപ്പോൾ ആ ഭീകരൻ വാളാൽ അവന്റെ ശിരസ് ഛേദിച്ചു, ഛിന്നമായ ശിരസ് ഭൂമിയിൽ വീണു।
Verse 41
ततः कालीं चखादोग्रं दंष्ट्राक्षुण्णशिरोधरान् । असुरांस्तान् बहून् क्रोधात् प्रसार्य स्वमुखं तदा
പിന്നീട് ഉഗ്രയായ കാളി ക്രോധവേഗത്തിൽ സ്വന്തം വായ് വിശാലമായി തുറന്ന്, ദംഷ്ട്രകളാൽ ചതഞ്ഞ കഴുത്തും ശിരസ്സും ഉള്ള ആ അനേകം അസുരന്മാരെ വിഴുങ്ങി।
Verse 42
क्षेत्रपालश्चखादान्यान्बहून्दैत्यान्क्रुधाकुलः । केचिन्नेशुर्भैरवास्त्रच्छिन्ना भिन्नास्तथापरे
അപ്പോൾ ക്രോധാകുലനായ ക്ഷേത്രപാലനും മറ്റു പല ദൈത്യന്മാരെ വിഴുങ്ങി. ചിലർ ഭൈരവാസ്ത്രം കൊണ്ട് ഛിന്നരായി മരിച്ചു; മറ്റുചിലർ ചിതറി തകർന്നു നശിച്ചു।
Verse 43
वीरभद्रोऽपरान्धीमान्बहून् क्रोधादनाशयत् । नन्दीश्वरो जघानान्यान्बहूनमरमर्दकान्
ക്രോധത്തോടെ പ്രജ്ഞാവാനായ വീരഭദ്രൻ വിരോധിപക്ഷത്തിലെ അനേകം യോദ്ധാക്കളെ നശിപ്പിച്ചു. ദേവന്മാരെ മർദിക്കുന്ന മറ്റനേകരെയും നന്ദീശ്വരൻ യുദ്ധത്തിൽ വധിച്ചു.
Verse 44
एवं बहुगणा वीरास्तदा संनह्य कोपतः । व्यनाशयन्बहून्दैत्यानसुरान् देव मर्दकान्
ഇങ്ങനെ അന്ന് കോപത്തോടെ ആയുധധാരികളായ അനേകം വീരഗണങ്ങൾ ദേവന്മാരെ മർദിക്കുന്ന അനവധി ദൈത്യരെയും അസുരരെയും നശിപ്പിച്ചു.
Frequently Asked Questions
The narration of the Śiva–Śaṅkhacūḍa confrontation: Śiva marches with his gaṇas and fierce attendants, and a long, intense battle of missiles and arrows unfolds.
The battle functions as a theological allegory of īśvara’s governance: divine force operates as līlā and dharma-restoration, where the Lord’s “fierce” form is protective and corrective rather than merely destructive.
Śiva’s heroic and punitive Rudra aspect, his Vṛṣabha-mounted presence, and the retinue of Vīrabhadra, Bhairavas, and Kṣetrapālas—figures signaling protection, guardianship, and disciplined cosmic power.