शिवतत्त्ववर्णनम् (Śiva-tattva-varṇana) — “Description/Exposition of the Principle of Śiva”

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथाकर्ण्य नुर्तिविष्णुकृतां स्वस्य महेश्वरः । प्रादुर्बभूव सुप्रीतस्सवामं करुणानिधिः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—സ്വന്തം നിമിത്തം വിഷ്ണു ചെയ്ത നൃത്തം കേട്ട് കരുണാനിധിയായ മഹേശ്വരൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി വാമയോടുകൂടെ പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 2

पंचवक्त्रस्त्रिनयनो भालचन्द्रो जटाधरः । गौरवर्णो विशालाक्षो भस्मोद्धूलितविग्रहः

അവൻ പഞ്ചവക്ത്രനും ത്രിനയനനും; ലലാട്ടത്തിൽ ചന്ദ്രൻ ശോഭിച്ചു, ജടാധാരിയായിരുന്നു. ഗൗരവർണ്ണൻ, വിശാലനേത്രൻ; അവന്റെ ദിവ്യദേഹം പവിത്ര ഭസ്മം പൂശപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 3

दशबाहुर्नीलगल सर्वाभरणभूषितः । सर्वांगसुन्दरो भस्मत्रिपुण्ड्रांकितमस्तकः

അവൻ ദശബാഹുവും നീലകണ്ഠനും സർവ്വാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനുമായിരുന്നു. സർവ്വാംഗസുന്ദരൻ; അവന്റെ മസ്തകത്തിൽ ഭസ്മത്തിന്റെ പവിത്ര ത്രിപുണ്ഡ്രം രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്നു।

Verse 4

तं दृष्ट्वा तादृशं देवं सवामं परमेश्वरम् । तुष्टाव पुनरिष्टाभिर्वाग्भिर्विष्णुर्मया सह

അങ്ങനെ വാമയോടുകൂടെ പ്രത്യക്ഷനായ പരമേശ്വര ദേവനെ കണ്ടിട്ട്, വിഷ്ണു എനിക്കൊപ്പം വീണ്ടും ഇഷ്ടവും തിരഞ്ഞെടുത്തതുമായ വാക്കുകളാൽ അവനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 5

निगमं श्वासरूपेण ददौ तस्मै ततो हरः । विष्णवे च प्रसन्नात्मा महेशः करुणाकरः

അപ്പോൾ കരുണാസാഗരനായ മഹേശൻ—ഹരൻ—പ്രസന്നഹൃദയനായി അവനു നിഗമം (വേദം) തന്റെ ശ്വാസസ്വരൂപംപോലെ ദാനം ചെയ്തു; അതുപോലെ വിഷ്ണുവിനും നൽകി.

Verse 6

ततो ज्ञानमदात्तस्मै हरये परमात्मने । परमात्मा पुनर्मह्यं दत्तवान्कृपया मुने

പിന്നീട് ഞാൻ പരമാത്മാവായ ഹരിക്കു ആ ജ്ഞാനം നൽകി. ഹേ മുനേ, ആ പരമാത്മാവ് കൃപയാൽ അതേ ജ്ഞാനം വീണ്ടും എനിക്കു ദാനം ചെയ്തു.

Verse 7

संप्राप्य निगमं विष्णुः पप्रच्छ पुनरेव तम् । कृतार्थस्सांजलिर्नत्वा मया सह महेश्वरम्

നിഗമം (വേദം) പ്രാപിച്ച ശേഷം വിഷ്ണു അവനെ വീണ്ടും ചോദ്യം ചെയ്തു. ലക്ഷ്യം സിദ്ധിച്ചപ്പോൾ, കൈകൂപ്പി, എന്നോടൊപ്പം മഹേശ്വരനെ നമസ്കരിച്ചു നിന്നു.

Verse 8

विष्णुरुवाच । कथं च तुष्यसे देव मया पूज्यः कथं प्रभो । कथं ध्यानं प्रकर्तव्यं कथं व्रजसि वश्यताम्

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ! നീ എങ്ങനെ പ്രസന്നനാകുന്നു? ഹേ പ്രഭോ! ഞാൻ നിന്നെ എങ്ങനെ പൂജിക്കണം? ധ്യാനം എങ്ങനെ ചെയ്യണം? ഏത് ഉപായത്താൽ നീ കൃപയോടെ സുലഭനായി അനുകമ്പ കാണിക്കുന്നു?

Verse 9

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथम खण्डे सृष्ट्युपाख्याने शिवतत्त्ववर्णनो नाम नवमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവ മഹാപുരാണത്തിലെ രണ്ടാം ഗ്രന്ഥമായ രുദ്രസംഹിതയുടെ ആദ്യ ഖണ്ഡമായ സൃഷ്ട്യുപാഖ്യാനത്തിൽ ‘ശിവതത്ത്വവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഒൻപതാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.

Verse 10

एतत्सर्वं महाराज कृपां कृत्वाऽवयोः प्रभो । कथनीयं तथान्यच्च विज्ञाय स्वानुगौ शिव

ഹേ മഹാരാജാ, ഹേ പ്രഭോ! ഞങ്ങളിരുവരോടും കരുണ കാട്ടി ഇതെല്ലാം പറഞ്ഞുതരണമേ; ഹേ ശിവാ, ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ അനുഗാമി ഭക്തരെന്ന് അറിഞ്ഞ് പറയേണ്ട മറ്റെല്ലാം കൂടി അരുളിച്ചെയ്യണമേ।

Verse 11

ब्रह्मोवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा प्रसन्नो भगवान्हरः । उवाच वचनं प्रीत्या सुप्रसन्नः कृपानिधिः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ഭഗവാൻ ഹരൻ പ്രസന്നനായി. കരുണാനിധിയായ ആ പരമപ്രസന്നൻ പ്രീതിയോടെ ആനന്ദപൂർവം മറുപടി അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 12

श्रीशिव उवाच । भक्त्या च भवतोर्नूनं प्रीतोहं सुरसत्तमौ । पश्यतं मां महादेवं भयं सर्वं विमुंचताम्

ശ്രീശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! നിങ്ങളുടെ ഭക്തിയാൽ ഞാൻ നിശ്ചയമായും പ്രസന്നനാണ്. എന്നെ മഹാദേവനായി ദർശിച്ച്, എല്ലാ ഭയവും വിട്ടുകളയുക।

Verse 13

मम लिंगं सदा पूज्य ध्येयं चैतादृशं मम । इदानीं दृश्यते यद्वत्तथा कार्यं प्रयत्नतः

എന്റെ ലിംഗം സദാ പൂജ്യമാണ്; ഇതേ എന്റെ രൂപമായി ധ്യാനിക്കേണ്ടതുമാണ്. ഇപ്പോൾ എങ്ങനെ ദൃശ്യമാകുന്നുവോ, അതുപോലെ തന്നെ പരിശ്രമത്തോടെ നിർമ്മിക്കണം।

Verse 14

पूजितो लिंगरूपेण प्रसन्नो विविधं फलम् । दास्यामि सर्वलोकेभ्यो मनोभीष्टान्यनेकशः

ലിംഗരൂപത്തിൽ എന്നെ പൂജിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ പ്രസന്നനായി നാനാവിധ ഫലങ്ങൾ നൽകുന്നു; സർവ്വലോകങ്ങളിലെ ജീവികൾക്ക് അവരുടെ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്ന അനേകം വരങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു।

Verse 15

यदा दुःखं भवेत्तत्र युवयोस्सुरसत्तमौ । पूजिते मम लिंगे च तदा स्याद्दुःखनाशनम्

ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! നിങ്ങളിരുവര്ക്കും ദുഃഖം ഉണ്ടായാൽ, എന്റെ ലിംഗം പൂജിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ആ പൂജ തന്നെ ദുഃഖനാശകമാകും।

Verse 16

युवां प्रसूतौ प्रकृतेर्मदीयाया महाबलौ । गात्राभ्यां सव्यसव्याभ्यां मम सर्वेश्वरस्य हि

നിങ്ങൾ ഇരുവരും മഹാബലവാന്മാർ; എന്റെ തന്നെ പ്രകൃതിയിൽ നിന്നു പ്രസവിച്ചവർ. ഞാൻ സർവേശ്വരൻ; എന്റെ ദേഹത്തിന്റെ ഇടതും വലതും ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നാണ് നിങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചത്।

Verse 17

अयं मे दक्षिणात्पार्श्वाद्ब्रह्मा लोकपितामहः । वामपार्श्वाच्च विष्णुस्त्वं समुत्पन्नः परात्मनः

എന്റെ വലത് പാർശ്വത്തിൽ നിന്ന് ലോകപിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് ഉദ്ഭവിച്ചു; എന്റെ ഇടത് പാർശ്വത്തിൽ നിന്ന് നീ വിഷ്ണുവായി ഉദ്ഭവിച്ചു, ഹേ പരാത്മാവേ।

Verse 18

प्रीतोहं युवयोस्सम्यग्वरं दद्यां यथेप्सितम् । मयि भक्तिर्दृढा भूयाद्युवयोरभ्यनुज्ञया

ഞാൻ നിങ്ങളിരുവരോടും സത്യമായി പ്രസന്നനാണ്; നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ വരം ഞാൻ നൽകും. നിങ്ങളുടെ സമ്മതത്തോടെ എന്നോടുള്ള നിങ്ങളുടെ ഭക്തി എപ്പോഴും ദൃഢമാകട്ടെ।

Verse 19

पार्थिवीं चैव मन्मूर्तिं विधाय कुरुतं युवाम् । सेवां च विविधां प्राज्ञौ कृत्वा सुखमवाप्स्यथ

എന്റെ രൂപത്തിന്റെ മണ്ണുകൊണ്ടുള്ള പ്രതീകം നിർമ്മിച്ച്, നിങ്ങൾ ഇരുവരും ജ്ഞാനികളായി അതിന് നാനാവിധ സേവാ-പൂജകൾ ചെയ്യുക; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ സുഖവും മംഗളവും പ്രാപിക്കും.

Verse 20

ब्रह्मन्सृष्टिं कुरु त्वं हि मदाज्ञापरिपालकः । वत्स वत्स हरे त्वं च पालयैवं चराचरम्

ഹേ ബ്രഹ്മാ! നീ എന്റെ ആജ്ഞയെ വിശ്വസ്തമായി പാലിക്കുന്നവൻ; അതിനാൽ സൃഷ്ടികർമ്മം നിർവഹിക്ക. കൂടാതെ, പ്രിയനേ—ഹരിയേ—നീയും ഇതേവിധം ചരാചരമായ സർവ്വജഗത്തിനെ പാലിച്ചു രക്ഷിക്ക.

Verse 21

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा नौ प्रभुरताभ्यां पूजाविधिमदाच्छुभाम् । येनैव पूजितश्शंभुः फलं यच्छत्यनेकशः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം പ്രഭു ഞങ്ങളിരുവർക്കും മംഗളമായ പൂജാവിധി ദാനമായി നൽകി; അതിലൂടെ പൂജിക്കപ്പെടുന്ന ശംഭു പലവിധത്തിൽ പലഫലങ്ങൾ അനുഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचश्शंभोर्मया च सहितो हरिः । प्रत्युवाच महेशानं प्रणिपत्य कृतांजलिः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ശംഭുവിന്റെ വചനങ്ങൾ കേട്ട്, എന്നോടൊപ്പം ഹരി മഹേശാനനെ നമസ്കരിച്ചു; കൈകൂപ്പി വിനയത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 23

विष्णुरुवाच । यदि प्रीतिः समुत्पन्ना यदि देयो वरश्च नौ । भक्तिर्भवतु नौ नित्यं त्वयि चाव्यभिचारिणी

വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—നിനക്കുള്ളിൽ സത്യമായ പ്രീതി ഉദിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഞങ്ങൾക്ക് വരം നൽകുവാനാണെങ്കിൽ, നിനക്കുള്ള ഞങ്ങളുടെ ഭക്തി നിത്യമായിരിക്കട്ടെ—അവ്യഭിചാരിണിയായി, ഒരിക്കലും നിന്നിൽ നിന്ന് വഴുതാതിരിക്കട്ടെ।

Verse 24

त्वमप्यवतरस्वाद्य लीलया निर्गुणोपि हि । सहायं कुरु नौ तात त्वं परः परमेश्वरः

ഹേ ആദ്യപ്രഭോ! നീ നിർഗുണനായിരുന്നാലും നിന്റെ ദിവ്യലീലകൊണ്ട് ഇന്നവതരിക്കണമേ. ഹേ താത, ഞങ്ങളെ സഹായിക്കണമേ; നീയേ പരമ പരമേശ്വരൻ.

Verse 25

आवयोर्देवदेवेश विवादमपि शोभनम् । इहागतो भवान्यस्माद्विवादशमनाय नौ

ഹേ ദേവദേവേശാ! ഞങ്ങളിരുവരുടെയും ഈ വിവാദവും ശോഭനമാണ്. നീ ഇവിടെ വന്നത് ഞങ്ങളുടെ തർക്കം ശമിപ്പിച്ച് തീർപ്പാക്കാനാണ്.

Verse 26

ब्रह्मोवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा पुनः प्राह हरो हरिम् । प्रणिपत्य स्थितं मूर्ध्ना कृतांजलिपुटः स्वयम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം ഹരൻ (ശിവൻ) വീണ്ടും ഹരിയെ (വിഷ്ണുവിനെ) അഭിസംബോധന ചെയ്തു. താനേ ശിരസ് നമിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്ത്, കയ്യുയർത്തി അഞ്ജലി ചേർത്ത് ഭക്തിയോടെ നിന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 27

श्रीमहेश उवाच । प्रलयस्थितिसर्गाणां कर्ताहं सगुणोऽगुणः । परब्रह्म निर्विकारी सच्चिदानंदलक्षणः

ശ്രീ മഹേശൻ പറഞ്ഞു: പ്രളയം, സ്ഥിതി, സൃഷ്ടി—ഇവയുടെ കർത്താവ് ഞാനേ; സഗുണനും നിർഗുണനും ഞാനേ. ഞാൻ പരബ്രഹ്മം, നിർവികാരി; എന്റെ സ്വഭാവം സത്-ചിത്-ആനന്ദം.

Verse 28

त्रिया भिन्नो ह्यहं विष्णो ब्रह्मविष्णुहराख्यया । सर्गरक्षालयगुणैर्निष्कलोहं सदा हरे

ഹേ ഹരേ! സൃഷ്ടി, രക്ഷ, ലയം എന്ന ഗുണങ്ങളാൽ എന്നെ ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ഹരൻ എന്നു മൂന്നു പേരിൽ വേർതിരിച്ച് പറയുന്നു; എന്നാൽ സത്യത്തിൽ ഞാൻ സദാ നിഷ്കലൻ, അവിഭാജ്യൻ.

Verse 29

स्तुतोऽहं यत्त्वया विष्णो ब्रह्मणा मेऽवतारणे । प्रार्थनां तां करिष्यामि सत्यां यद्भक्तवत्सलः

ഹേ വിഷ്ണോ! എന്റെ അവതരണസമയത്ത് നീയും ബ്രഹ്മാവും എന്നെ സ്തുതിച്ചതിനാൽ, ആ പ്രാർത്ഥനയെ ഞാൻ തീർച്ചയായും സത്യപ്പെടുത്തും; കാരണം ഞാൻ എപ്പോഴും ഭക്തവത്സലനാണ്।

Verse 30

मद्रूपं परमं ब्रह्मन्नीदृशं भवदंगतः । प्रकटीभविता लोके नाम्ना रुद्रः प्रकीर्तितः

ഹേ ബ്രഹ്മനേ! എന്റെ സ്വരൂപമായ ഈ പരബ്രഹ്മം നിന്റെ തന്നെ ദേഹത്തിൽ നിന്നു ഇങ്ങനെ പ്രകടമായി, ലോകത്തിൽ ‘രുദ്രൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനാകും।

Verse 31

मदंशात्तस्य सामर्थ्यं न्यूनं नैव भविष्यति । योहं सोहं न भेदोस्ति पूजाविधिविधानतः

അവൻ എന്റെ അംശമായതിനാൽ അവന്റെ സാമർത്ഥ്യം ഒരിക്കലും കുറയുകയില്ല. ‘അവൻ ഞാനാണ്, ഞാനാണ് അവൻ’—പൂജാവിധി-വിധാനങ്ങളിൽ യാതൊരു ഭേദവും ഇല്ല।

Verse 32

यथा च ज्योतिषस्संगाज्जलादेः स्पर्शता न वै । तथा ममागुणस्यापि संयोगाद्बन्धनं न हि

പ്രകാശത്തോടുള്ള സംഗമം മൂലം ജലം മുതലായവ അതിനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ‘സ്പർശിക്ക’ാനാകാത്തതുപോലെ, ഗുണാതീതനായ എനിക്കും വെറും സംഗമം കൊണ്ടു ബന്ധനം ഉണ്ടാകുന്നില്ല।

Verse 33

शिवरूपं ममैतञ्च रुद्रोऽपि शिववत्तदा । न तत्र परभेदो वै कर्तव्यश्च महामुने

എന്റെ ഈ രൂപം തീർച്ചയായും ശിവം തന്നെയാണ്; ആ സമയത്ത് രുദ്രനും ശിവനെപ്പോലെ തന്നെയാകുന്നു. അതിനാൽ, മഹാമുനേ, അവിടെ യാതൊരു ഉന്നത-നീച ഭേദവും ചെയ്യരുത്.

Verse 34

वस्तुतो ह्येकरूपं हि द्विधा भिन्नं जगत्युत । अतो न भेदा विज्ञेयः शिवे रुद्रे कदाचन

വാസ്തവത്തിൽ അവൻ ഏകസ്വരൂപനാണ്; എന്നാൽ ലോകത്തിൽ രണ്ടായി വിഭജിച്ചതുപോലെ തോന്നുന്നു. അതിനാൽ ശിവനും രുദ്രനും തമ്മിൽ ഒരിക്കലും ഭേദം ഗ്രഹിക്കരുത്।

Verse 35

सुवर्णस्य तथैकस्य वस्तुत्वं नैव गच्छति । अलंकृतिकृते देव नामभेदो न वस्तुतः

ഒരേ സ്വർണം ആഭരണങ്ങളാക്കിയാലും അതിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം മാറാത്തതുപോലെ, ഹേ ദേവാ, നാമഭേദം രൂപ-അലങ്കാരകാരണമാത്രം; വസ്തുതയിൽ അല്ല।

Verse 36

तथैकस्या मृदो भेदो नानापात्रे न वस्तुतः । कारणस्यैव कार्ये च सन्निधानं निदर्शनम्

അതുപോലെ ഒരേ മണ്ണിന്റെ വ്യത്യാസം പല പാത്രങ്ങളിൽ വസ്തുതയിൽ ഇല്ല. കാരണം തന്നെയാണ് കാര്യത്തിലും സന്നിഹിതമായി നിലകൊള്ളുന്നതെന്നതിന് ഇതൊരു ദൃഷ്ടാന്തം—ഉറവിടം ഉത്പന്നത്തിൽ വസിക്കുന്നു।

Verse 37

ज्ञातव्यं बुधवर्यैश्च निर्मलज्ञानिभिः सुरौ । एवं ज्ञात्वा भवभ्यां तु न दृश्यं भेदकार णम्

ഹേ ദേവന്മാരേ! ഇത് ശ്രേഷ്ഠ ബുദ്ധിമാന്മാരും നിർമലജ്ഞാനികളും അറിയേണ്ടതാകുന്നു. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞാൽ നിങ്ങളിരുവരിലും ഭേദത്തിനുള്ള കാരണമൊന്നും ഇനി കാണപ്പെടുകയില്ല.

Verse 38

वस्तुवत्सर्वदृश्यं च शिवरूपम्मतम्मम । अहं भवानजश्चैव रुद्रो योऽयं भविष्यति

എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വസ്തുവെന്നപോലെ ദൃശ്യമാകുന്നതെല്ലാം ശിവരൂപം തന്നെയാണ്. ഞാൻ, നീ, അജൻ (ബ്രഹ്മാവ്) എന്നിവരും ശിവൻ തന്നെ; ഭാവിയിൽ രുദ്രനാകുന്ന ഇവനും ശിവൻ തന്നെ.

Verse 39

एकरूपा न भेदस्तु भेदे वै बंधनं भवेत् । तथापि च मदीयं हि शिवरूपं सनातनम्

ഞാൻ ഏകസ്വരൂപൻ, അവിഭക്ത സ്വഭാവം; എന്നിൽ ഭേദമില്ല. ഭേദം സ്ഥാപിക്കുന്നിടത്ത് ബന്ധനം ഉണ്ടാകുന്നു. എങ്കിലും എന്റെ സ്വന്തം ശിവരൂപം സനാതനമാണ്.

Verse 40

मूलीभूतं सदोक्तं च सत्यज्ञानमनंतकम् । एवं ज्ञात्वा सदा ध्येयं मनसा चैव तत्त्वतः

അവനെ സർവ്വത്തിന്റെയും മൂലകാരണമെന്നായി, സദാ സത്യസ്വരൂപനും സത്യ-ചൈതന്യസ്വരൂപനും അനന്തനുമെന്നായി അറിഞ്ഞ്—ഇങ്ങനെ ഗ്രഹിച്ച് മനസ്സാൽ തത്ത്വതഃ നിത്യവും ധ്യാനിക്കണം।

Verse 41

श्रूयतां चैव भो ब्रह्मन्यद्गोप्यं कथ्यते मया । भवंतौ प्रकृतेर्यातौ नायं वै प्रकृतेः पुनः

ഹേ ബ്രഹ്മനേ, കേൾക്കുക—ഞാൻ ഒരു ഗൂഢവചനം പറയുന്നു. നിങ്ങൾ ഇരുവരും പ്രകൃതിയിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചു; എന്നാൽ ഈവൻ (പരമേശ്വരൻ) പ്രകൃതിയിൽ നിന്നു വീണ്ടും ജനിക്കുന്നില്ല।

Verse 42

मदाज्ञा जायते तत्र ब्रह्मणो भ्रुकुटेरहम् । गुणेष्वपि यथा प्रोक्तस्तामसः प्रकृतो हरः

അവിടെ എന്റെ ആജ്ഞയാൽ ഞാൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഭ്രൂകുടിയിൽ നിന്നു പ്രാദുര്ഭവിക്കുന്നു. ഗുണങ്ങളിലുമെല്ലാം, പ്രസ്താവിച്ചതുപോലെ, ഞാൻ—ഹരൻ—പ്രകൃതിയനുസരിച്ച് താമസരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു।

Verse 43

वैकारिकश्च विज्ञेयो योऽहंकार उदाहृतः । नामतो वस्तुतो नैव तामसः परिचक्ष्यते

‘വൈകാരിക’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ട അഹങ്കാരതത്ത്വം അങ്ങനെ തന്നെയായി ഗ്രഹിക്കണം; അത് പേരിലും യാഥാർത്ഥ്യത്തിലും ‘താമസ’മെന്നു പറയപ്പെടുന്നില്ല।

Verse 44

एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मन्करणीयमिदं त्वया । सृष्टिकर्ता भव ब्रह्मन्सृष्टेश्च पालको हरिः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ബ്രഹ്മൻ! ഇതാണ് നീ ചെയ്യേണ്ടത്—നീ ലോകത്തിന്റെ സൃഷ്ടികർത്താവാകുക; സൃഷ്ടിയെ പാലിച്ചു ധരിക്കുന്നവൻ ഹരി (വിഷ്ണു) ആകട്ടെ.

Verse 45

मदीयश्च तथांऽशो यो लयकर्ता भविष्यति । इयं या प्रकृतिर्देवी ह्युमाख्या परमेश्वरी

എന്നുടെ തന്നെ ഒരു അംശം ലയത്തിന്റെ കര്‍ത്താവാകും; ഈ ദേവീ പ്രകൃതിയേ ‘ഉമാ’ എന്ന നാമത്തിലുള്ള പരമേശ്വരിയാണ്.

Verse 46

तस्यास्तु शक्तिर्वा देवी ब्रह्माणं सा भजिष्यति । अन्या शक्तिः पुनस्तत्र प्रकृतेः संभविष्यति

അവളുടെ ദിവ്യശക്തിയായ ദേവി ബ്രഹ്മാവിനോടു ഐക്യപ്പെടും; അവിടെയേ പ്രകൃതിയിൽ നിന്നു വീണ്ടും മറ്റൊരു ശക്തി ഉദ്ഭവിക്കും.

Verse 47

समाश्रयिष्यति विष्णुं लक्ष्मीरूपेण सा तदा । पुनश्च काली नाम्ना सा मदंशं प्राप्स्यति ध्रुवम्

അപ്പോൾ അവൾ ലക്ഷ്മീരൂപത്തിൽ വിഷ്ണുവിനെ ആശ്രയിക്കും; പിന്നെയും ‘കാളി’ എന്ന നാമം ധരിച്ചു അവൾ ഉറപ്പായി എന്റെ അംശം പ്രാപിക്കും.

Verse 48

ज्योती रूपेण सा तत्र कार्यार्थे संभविष्यति । एवं देव्यास्तथा प्रोक्ताश्शक्तयः परमाश्शुभाः

അവിടെ ദിവ്യകർമ്മം സാധിപ്പാൻ അവൾ ജ്യോതിരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടും; ഇങ്ങനെ ദേവിയുടെ പരമശുഭമായ ശക്തികൾ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 49

सृष्टिस्थितिलयानां हि कार्यं तासां क्रमाद्ध्रुवम् । एतस्याः प्रकृत्तेरंशा मत्प्रियायास्सुरौत्तम

സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, ലയം—ഇവയാണ് അവരുടെ കര്‍ത്തവ്യം; അത് ക്രമമായി നിശ്ചയമായും നടക്കുന്നു. ഹേ ദേവോത്തമാ, എന്റെ പ്രിയ ദേവി ഈ പ്രകൃതിയുടെ ഒരു അംശമാണ്.

Verse 50

त्वं च लक्ष्मीमुपाश्रित्य कार्यं कर्तुमिहार्हसि । ब्रह्मंस्त्वं च गिरां देवीं प्रकृत्यंशामवाप्य च

നീയും, ഹേ ബ്രഹ്മാ, ലക്ഷ്മിയെ ആശ്രയിച്ച് ഇവിടെ കര്‍മ്മം നിർവഹിക്കാൻ യോഗ്യനാകുന്നു. വാക്‌ദേവിയായ സരസ്വതിയെയും പ്രകൃതിയുടെ അംശവും പ്രാപിച്ച്, നിന്റെ നിശ്ചിത കര്‍ത്തവ്യം വിധിപൂർവ്വം നിർവഹിക്കു.

Verse 51

सृष्टिकार्यं हृदा कर्तुम्मन्निदेशादिहार्हसि । अहं कालीं समाश्रित्य मत्प्रियांशां परात्पराम्

ഇവിടെ എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ദൃഢഹൃദയത്തോടെ സൃഷ്ടികാര്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കാൻ നീ യോഗ്യനാണ്. ഞാൻ പരാത്പരയായ എന്റെ പ്രിയാംശമായ കാളിയെ ആശ്രയിച്ച് ഈ കർമ്മത്തിന് ശക്തി പകരും.

Verse 52

रुद्ररूपेण प्रलयं करिष्ये कार्यमुत्तमम् । चतुर्वर्णमयं लोकं तत्सर्वैराश्रमै ध्रुवम्

രുദ്രരൂപം ധരിച്ചു ഞാൻ പ്രളയം നടത്തും—അത് പരമ ദിവ്യകർമ്മം. കൂടാതെ നാലു വർണങ്ങളും എല്ലാ ആശ്രമങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ലോകക്രമത്തെ ധ്രുവവിധിയായി സ്ഥാപിക്കും.

Verse 53

तदन्यैर्विविधैः कार्यैः कृत्वा सुखमवाप्स्यथः । ज्ञानविज्ञानसंयुक्तो लोकानां हितकारकः

പിന്നീട് മറ്റു പലവിധ കർത്തവ്യങ്ങളും നിർവഹിച്ച് നീ സുഖം പ്രാപിക്കും—ജ്ഞാനവും വിജ്ഞാനവും ചേർന്നവനായി, ലോകങ്ങളുടെ ഹിതകാരകനാകും.

Verse 54

मुक्तिदोऽत्र भवानद्य भव लोके मदाज्ञया । मद्दर्शने फलं यद्वत्तदेव तव दर्शने

എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം നീ ഇനി ഈ ലോകത്തിൽ മോക്ഷദാതാവായി നിലകൊള്ളുക. എന്റെ ദർശനത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഏതാണ്, അതേ ഫലം നിന്റെ ദർശനത്തിലൂടെയും ലഭിക്കും.

Verse 55

इति दत्तो वरस्तेद्य सत्यं सत्यं न संशयः । ममैव हृदये विष्णुर्विष्णोश्च हृदये ह्यहम्

ഇങ്ങനെ ഇന്ന് നിനക്ക് ഈ വരം നല്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—സത്യം, സത്യം, സംശയമില്ല. വിഷ്ണു എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നു; ഞാനും വിഷ്ണുവിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നു.

Verse 56

उभयोरंतरं यो वै न जानाति मनो मम । वामांगजो मम हरिर्दक्षिणांगोद्भवो विधिः

ആ ഇരുവരുടെയും അന്തർഭേദം എന്റെ മനസ്സുപ്രകാരം യഥാർത്ഥമായി അറിയാത്തവൻ ഇതറിഞ്ഞുകൊള്ളട്ടെ—ഹരി (വിഷ്ണു) എന്റെ ഇടത് ഭാഗത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചു; വിധി (ബ്രഹ്മാ) എന്റെ വലത് ഭാഗത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 57

महाप्रलयकृद्रुद्रो विश्वात्मा हृदयोद्भवः । त्रिधा भिन्नो ह्यहं विष्णो ब्रह्मविष्णुभवाख्यया

ഞാൻ രുദ്രൻ—മഹാപ്രളയത്തിന്റെ കര്‍ത്താവ്, വിശ്വാത്മാവ്, ഹൃദയത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചവൻ. ഞാനേ വിഷ്ണുവും ആകുന്നു; ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ഭവ (ശിവ) എന്ന നാമങ്ങളാൽ ഞാൻ ത്രിരൂപമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.

Verse 58

सर्गरक्षालयकरस्त्रिगुणैरज आदिभिः । गुणभिन्नश्शिवस्साक्षात्प्रकृते पुरुषात्परः

ത്രിഗുണങ്ങളാലും അജൻ (ബ്രഹ്മാവ്) മുതലായ ദേവന്മാരാലും സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-ലയ പ്രവർത്തനം സാക്ഷാൽ ശിവൻ തന്നെയാണ് നടത്തുന്നത്. എന്നാൽ ശിവൻ ഗുണഭിന്നൻ; പ്രകൃതിയെയും പുരുഷനെയും അതീതനായ പരമേശ്വരൻ.

Verse 59

परं ब्रह्माद्वयो नित्योऽनन्तः पूर्णो निरंजनः । अंतस्तमो वहिस्सत्त्वस्त्रिजगत्पालको हरिः

അവൻ പരബ്രഹ്മം—അദ്വയം, നിത്യം, അനന്തം, പൂർണം, നിരഞ്ജനം. അന്തരത്തിൽ തമസ്സിന് അതീതൻ; പുറത്ത് സത്ത്വരൂപമായി പ്രകാശിക്കുന്നു; ഹരിയായി ത്രിജഗത്തെ പാലിച്ചു രക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 60

अंतस्सत्त्वस्तमोबाह्यस्त्रिजगल्लयकृद्धरः

അവൻ അന്തരത്തിൽ സത്ത്വമയൻ, പുറത്ത് തമസ്സിന് അതീതൻ; അവൻ തന്നെയാണ് ധാരകൻ—ത്രിജഗത്തെ പാലിക്കുകയും ലയിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ.

Verse 61

अंतर्बहीरजाश्चैव त्रिजगत्सृष्टिकृद्विधिः । एवं गुणास्त्रिदेवेषु गुणभिन्नः शिवः स्मृतः

അകത്തും പുറത്തും രജോഗുണം നിറഞ്ഞ വിധി (ബ്രഹ്മാ) ത്രിജഗത്തിന്റെ സൃഷ്ടികർത്താവാണ്. ഇങ്ങനെ ത്രിദേവന്മാർ ഗുണങ്ങളാൽ വിശേഷിക്കപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ശിവൻ ഗുണഭിന്നൻ, ഗുണാതീതൻ (നിർഗുണൻ) എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 62

विष्णो सृष्टिकरं प्रीत्या पालयैनं पितामहम् । संपूज्यस्त्रिषु लोकेषु भविष्यसि मदाज्ञया

ഹേ വിഷ്ണുവേ, സൃഷ്ടികർത്താവായ ഈ പിതാമഹനെ (ബ്രഹ്മാവിനെ) പ്രീതിയോടെ പാലിച്ചു രക്ഷിക്കൂ. എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം നീ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പൂജ്യനാകും.

Verse 63

तव सेव्यो विधेश्चापि रुद्र एव भविष्यति । शिवपूर्णावतारो हि त्रिजगल्लयकारकः

നീ ആരാധിക്കുന്നവനും, വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവും പൂജിക്കുന്നവനും അവൻ തന്നേ നിശ്ചയമായി രുദ്രനാകും. അവൻ ശിവന്റെ പൂർണ്ണാവതാരം; ത്രിജഗത്തിന്റെ ലയകാരകൻ.

Verse 64

पाद्मे भविष्यति सुतः कल्पे तव पितामहः । तदा द्रक्ष्यसि मां चैव सोऽपि द्रक्ष्यति पद्मजः

പദ്മകൽപ്പത്തിൽ നിന്റെ പുത്രൻ തന്നേ നിന്റെ പിതാമഹനാകും. അപ്പോൾ നീ എന്നെ ദർശിക്കും; ആ പദ്മജൻ (ബ്രഹ്മാവും) എന്നെ ദർശിക്കും.

Verse 65

एवमुक्त्वा महेशानः कृपां कृत्वातुलां हरः । पुनः प्रोवाच सुप्रीत्या विष्णुं सर्वेश्वरः प्रभुः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹേശാനനായ ഹരൻ അതുല്യകരുണ പകർന്നു. പിന്നെ സർവേശ്വരപ്രഭു മഹാസ്നേഹത്തോടെ വിഷ്ണുവിനെ വീണ്ടും അഭിസംബോധന ചെയ്തു.