सृष्टिक्रमवर्णनम् / Description of the Sequence of Creation

Verse 1

ब्रह्मोवाच । शब्दादीनि च भूतानि पंचीकृत्वाहमात्मना । तेभ्यः स्थूलं नभो वायुं वह्निं चैव जलं महीम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ശബ്ദാദി തന്മാത്രകളെ ഞാൻ എന്റെ ശക്തിയാൽ പഞ്ചീകരണം ചെയ്ത്, അവയിൽ നിന്ന് സ്ഥൂലഭൂതങ്ങൾ—ആകാശം, വായു, അഗ്നി, ജലം, ഭൂമി—ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചു.

Verse 2

पर्वतांश्च समुद्रांश्च वृक्षादीनपि नारद । कलादियुगपर्येतान्कालानन्यानवासृजम्

ഹേ നാരദാ, ഞാൻ പർവ്വതങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളും വൃക്ഷാദികളും സൃഷ്ടിച്ചു; കലാദികളിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് യുഗങ്ങൾ വരെ കാലത്തിന്റെ മറ്റു വിഭാഗങ്ങളും പ്രവർത്തിപ്പിച്ചു।

Verse 3

सृष्ट्यंतानपरांश्चापि नाहं तुष्टोऽभव न्मुने । ततो ध्यात्वा शिवं साम्बं साधकानसृजं मुने

ഹേ മുനേ, സൃഷ്ടിയുടെ അന്തഫലങ്ങളിൽ മാത്രം ആസക്തരായ മറ്റുള്ളവരെ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടും ഞാൻ തൃപ്തനായില്ല; പിന്നെ സാമ്ബ ശിവനെ ധ്യാനിച്ച്, ഹേ മുനേ, ഞാൻ സാധകരെ സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 4

मरीचिं च स्वनेत्राभ्यां हृदयाद्भृगुमेव च । शिरसोऽगिरसं व्यानात्पुलहं मुनिसत्तमम्

സ്വന്തം കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് മരീചിയെ, ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ഭൃഗുവിനെ, ശിരസ്സിൽ നിന്ന് അങ്കിരസിനെ, വ്യാന പ്രാണവായുവിൽ നിന്ന് മുനിശ്രേഷ്ഠനായ പുലഹനെ അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 5

उदानाच्च पुलस्त्यं हि वसिष्ठञ्च समानतः । क्रतुं त्वपानाच्छ्रोत्राभ्यामत्रिं दक्षं च प्राणतः

ഉദാനത്തിൽ നിന്ന് പുലസ്ത്യനും അതുപോലെ വസിഷ്ഠനും ഉദ്ഭവിച്ചു. അപാനത്തിൽ നിന്ന് ക്രതുവും, രണ്ടു ചെവികളിൽ നിന്ന് അത്രിയും, പ്രാണത്തിൽ നിന്ന് ദക്ഷനും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 6

असृजं त्वां तदोत्संगाच्छायायाः कर्दमं मुनिम् । संकल्पादसृजं धर्मं सर्वसाधनसाधनम्

“ആ നിഴലിന്റെ മടിയിൽ നിന്ന് ഞാൻ നിന്നെ—മുനി കർദമനെ—സൃഷ്ടിച്ചു. കൂടാതെ വെറും സംകല്പമാത്രത്തിൽ ഞാൻ ധർമ്മത്തെ സൃഷ്ടിച്ചു; അത് എല്ലാ സാധനങ്ങളുടെയും സാധനമാണ്.”

Verse 7

एवमेतानहं सृष्ट्वा कृतार्थस्साधकोत्तमान् । अभवं मुनिशार्दूल महादेवप्रसादतः

ഇങ്ങനെ ആ ശ്രേഷ്ഠസാധകരെ സൃഷ്ടിച്ച് ലക്ഷ്യം സഫലമായതായി കണ്ടു, ഹേ മുനിശാർദൂല, മഹാദേവന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ കൃതാർത്ഥനായി സന്തുഷ്ടനായി।

Verse 8

ततो मदाज्ञया तात धर्मः संकल्पसंभवः । मानवं रूपमापन्नस्साधकैस्तु प्रवर्तितः

അതിനുശേഷം, ഹേ താത, എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ദിവ്യസങ്കൽപത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ധർമ്മം മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ചു; ആ സാധകരാൽ അത് ആചരണത്തിലേക്ക് പ്രചരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 9

ततोऽसृजं स्वगात्रेभ्यो विविधेभ्योऽमितान्सुतान् । सुरासुरादिकांस्तेभ्यो दत्त्वा तां तां तनुं मुने

പിന്നീട് ഞാൻ എന്റെ സ്വന്തം ദേഹത്തിലെ വിവിധ അവയവങ്ങളിൽ നിന്ന് അനന്തമായ പുത്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു; ഹേ മുനേ, അവർക്കു ദേവ, അസുര മുതലായ നിലകൾക്കനുസരിച്ച് തത്തത്ഭാവങ്ങളും ദേഹങ്ങളും നൽകി.

Verse 10

ततोऽहं शंकरेणाथ प्रेरितोंऽतर्गतेन ह । द्विधा कृत्वात्मनो देहं द्विरूपश्चाभवं मुने

പിന്നീട് അന്തർഗതനായ നാഥൻ ശങ്കരന്റെ പ്രേരണയാൽ ഞാൻ എന്റെ ദേഹത്തെ രണ്ടായി വിഭജിച്ചു; ഹേ മുനേ, അങ്ങനെ ഞാൻ ദ്വിരൂപനായി.

Verse 11

अर्द्धेन नारी पुरुषश्चार्द्धेन संततो मुने । स तस्यामसृजद्द्वंद्वं सर्वसाधनमुत्तमम्

ഹേ മുനേ, അവൻ അർദ്ധം നാരിയായി അർദ്ധം പുരുഷനായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു. പിന്നെ അവളിൽ നിന്നു അവൻ ദ്വന്ദ്വ-യുഗ്മം സൃഷ്ടിച്ചു—സകല ലോകജീവിതത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിന് പരമോത്തമ ഉപായം അതാണ്.

Verse 12

स्वायंभुवो मनुस्तत्र पुरुषः परसाधनम् । शतरूपाभिधा नारी योगिनी सा तपस्विनी

അവിടെ സ്വായംഭുവ മനു പുരുഷനായി—പരമ ലക്ഷ്യസിദ്ധിക്കുള്ള ഉത്തമ ഉപായമായി നിലകൊണ്ടു. ‘ശതരൂപാ’ എന്ന നാരി യോഗിനിയും തപസ്വിനിയും ആയിരുന്നു.

Verse 13

सा पुनर्मनुना तेन गृहीतातीव शोभना । विवाहविधिना ताताऽसृजत्सर्गं समैथुनम्

പിന്നീട് അത്യന്തം ശോഭനയായ ആ കന്യയെ ആ മനു സ്വീകരിച്ചു. ഹേ താത, വിവാഹവിധിപ്രകാരം അദ്ദേഹം ദാമ്പത്യസംയോഗത്തിലൂടെ സൃഷ്ടിപ്രവാഹം പ്രవర്ത്തിപ്പിച്ചു.

Verse 14

तस्यां तेन समुत्पन्नस्तनयश्च प्रियव्रतः । तथैवोत्तानपादश्च तथा कन्यात्रयं पुनः

അവളിൽ നിന്ന്, അവനാൽ പ്രിയവ്രതനും ഉത്താനപാദനും എന്ന പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; പിന്നെയും മൂന്നു പുത്രിമാരും ജനിച്ചു।

Verse 15

आकूतिर्देवहूतिश्च प्रसूतिरिति विश्रुताः । आकूतिं रुचये प्रादात्कर्दमाय तु मध्यमाम्

അവർ ആകൂതി, ദേവഹൂതി, പ്രസൂതി എന്നിങ്ങനെ പ്രസിദ്ധരായി. മനു ആകൂതിയെ രുചിക്കു വിവാഹമായി നൽകി; മദ്ധ്യമയായ ദേവഹൂതിയെ കർദമനു സമർപ്പിച്ചു.

Verse 16

ददौ प्रसूतिं दक्षायोत्तानपादानुजां सुताः । तासां प्रसूतिप्रसवैस्सर्वं व्याप्तं चराचरम्

മനു ഉത്താനപാദന്റെ അനുജയായ പുത്രി പ്രസൂതിയെ ദക്ഷനു ഭാര്യയായി നൽകി. പ്രസൂതിയുടെയും അവളുടെ സന്തതികളുടെ ജനനങ്ങളാലും ചരാചരമായ സർവ്വലോകവും നിറഞ്ഞു വ്യാപിച്ചു.

Verse 17

आकूत्यां च रुचेश्चाभूद्वंद्वं यज्ञश्च दक्षिणा । यज्ञस्य जज्ञिरे पुत्रा दक्षिणायां च द्वादश

ആകൂതിയിലും രുചിയിലും നിന്ന് ദിവ്യ ദ്വയം—യജ്ഞനും ദക്ഷിണയും—ജനിച്ചു. ദക്ഷിണയിലൂടെ യജ്ഞനു പന്ത്രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.

Verse 18

देवहूत्यां कर्दमाच्च बह्व्यो जातास्सुता मुने । दशाज्जाताश्चतस्रश्च तथा पुत्र्यश्च विंशतिः

ഹേ മുനേ, ദേവഹൂതിയിലും കർദമനിലും നിന്ന് അനേകം പുത്രിമാർ ജനിച്ചു. പത്തിനൊപ്പം കൂടി നാല്; ഇങ്ങനെ ആകെ ഇരുപത് പുത്രിമാർ ഉണ്ടായി.

Verse 19

धर्माय दत्ता दक्षेण श्रद्धाद्यास्तु त्रयोदश । शृणु तासां च नामानि धर्मस्त्रीणां मुनीश्वर

ദക്ഷൻ ശ്രദ്ധ മുതലായ പതിമൂന്ന് പുത്രിമാരെ ധർമ്മനു നൽകി. ഹേ മുനീശ്വരാ, ധർമ്മപത്നിമാരുടെ നാമങ്ങൾ ഇനി കേൾക്കുക।

Verse 20

श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा तथा क्रिया । वसुःर्बुद्धि लज्जा शांतिः सिद्धिः कीर्तिस्त्रयोदश

ശ്രദ്ധ, ലക്ഷ്മി, ധൃതി, തുഷ്ടി, പുഷ്ടി, മേധ, ക്രിയ; വസു, ബുദ്ധി, ലജ്ജ, ശാന്തി, സിദ്ധി, കീർത്തി—ഇവയാണ് പതിമൂന്ന്।

Verse 21

ताभ्यां शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः । ख्यातिस्सत्पथसंभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा

അവരിൽ കനിഷ്ഠയ്ക്കു പതിനൊന്ന് സുലോചന പുത്രിമാർ ശേഷിച്ചു—ഖ്യാതി, സത്പഥസംഭൂതി, സ്മൃതി, പ്രീതി, ക്ഷമയും.

Verse 22

सन्नतिश्चानुरूपा च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा । भृगुर्भवो मरीचिश्च तथा चैवांगिरा मुनिः

സന്നതി, അനുരൂപാ; അതുപോലെ ഊർജാ, സ്വാഹാ, സ്വധാ. (കൂടാതെ) ഭൃഗു, ഭവ, മരീചി, മുനി അങ്കിരസും (പ്രകടമായി).

Verse 23

पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुश्चर्षिवरस्तथा । अत्रिर्वासिष्ठो वह्निश्च पितरश्च यथाक्रमम्

പുലസ്ത്യനും പുലഹനും, ക്രതുവും ശ്രേഷ്ഠ ഋഷിയും; അത്രിയും വസിഷ്ഠനും, കൂടാതെ വഹ്നി (അഗ്നി)യും പിതൃഗണവും—ഇവയെല്ലാം യഥാക്രമം ഗ്രഹിക്കേണ്ടതാണ്।

Verse 24

ख्यातास्ता जगृहुः कन्या भृग्वाद्यास्साधका वराः । ततस्संपूरितं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ആ പ്രസിദ്ധ കന്യകളെ ഭൃഗു മുതലായ ശ്രേഷ്ഠ സിദ്ധസാധകർ വിവാഹമായി സ്വീകരിച്ചു; തുടർന്ന് ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ സമസ്ത ത്രിലോകവും പൂർണ്ണമായി നിറഞ്ഞു।

Verse 25

एवं कर्मानुरूपेण प्रणिनामंबिकापते । आज्ञया बहवो जाता असंख्याता द्विजर्षभाः

ഹേ അംബികാപതി ശിവാ! പ്രാണികളുടെ തത്തത് കർമ്മാനുസരിച്ച് നിന്റെ ആജ്ഞയാൽ അനേകം ജീവികൾ ജനിച്ചു—സത്യത്തിൽ അസംഖ്യം, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ।

Verse 26

कल्पभेदेन दक्षस्य षष्टिः कन्याः प्रकीर्तिताः । तासां दश च धर्माय शशिने सप्तविंशतिम्

കല്പഭേദപ്രകാരം ദക്ഷന് അറുപത് പുത്രിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് പ്രസിദ്ധം. അവരിൽ പത്ത് ധർമ്മനു, ഇരുപത്തേഴു ശശി (ചന്ദ്രനു) നൽകി।

Verse 27

विधिना दत्तवान्दक्षः कश्यपाय त्रयोदश । चतस्रः पररूपाय ददौ तार्क्ष्याय नारद

ഹേ നാരദാ! വിധിപൂർവം ദക്ഷൻ കശ്യപനു പതിമൂന്ന് (പുത്രിമാരെ) നൽകി; ഉത്തമരൂപിണികളായ നാലുപേരെ താർക്ഷ്യനു (അരുണൻ/ഗരുഡൻ) സമർപ്പിച്ചു।

Verse 28

भृग्वंगिरः कृशाश्वेभ्यो द्वे द्वे कन्ये च दत्तवान् । ताभ्यस्तेभ्यस्तु संजाता बह्वी सृष्टिश्चराचरा

ഭൃഗുവും അങ്ഗിരസും കൃശാശ്വന്മാർക്ക് രണ്ടുവീതം പുത്രിമാരെ നൽകി. ആ പുത്രിമാരിൽ നിന്നും അവരിൽ നിന്നും (സംയോഗത്തിൽ) ചരാചരമായ ധാരാളം സൃഷ്ടി ഉദിച്ചു।

Verse 29

त्रयोदशमितास्तस्मै कश्यपाय महात्मने । दत्ता दक्षेण याः कन्या विधिवन्मुनिसत्तम

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ദക്ഷൻ വിധിപൂർവ്വം ആ മഹാത്മാവായ കശ്യപനു വിവാഹാർത്ഥമായി പതിമൂന്ന് പുത്രിമാരെ ദാനമായി നൽകി.

Verse 30

तासां प्रसूतिभिर्व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् । स्थावरं जंगमं चैव शून्य नैव तु किंचन

അവരുടെ സന്തതികളാൽ ചലനമുള്ളതും അചലവും ഉൾപ്പെടെ ത്രിലോകമൊട്ടാകെ വ്യാപിച്ചു. സ്ഥാവരമോ ജംഗമമോ, എവിടെയും ശൂന്യത ഒന്നും ശേഷിച്ചില്ല.

Verse 31

देवाश्च ऋषयश्चैव दैत्याश्चैव प्रजज्ञिरे । वृक्षाश्च पक्षिणश्चैव सर्वे पर्वतवीरुधः

അതിനുശേഷം ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും, ദൈത്യന്മാരും ജനിച്ചു. വൃക്ഷങ്ങളും പക്ഷികളും, എല്ലാ പർവതങ്ങളും വള്ളിച്ചെടികളും കൂടി ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 32

दक्षकन्याप्रसूतैश्च व्याप्तमेवं चराचरम् । पातालतलमारभ्य सत्यलोकावधि ध्रुवम्

ദക്ഷന്റെ പുത്രിമാരിൽ നിന്നു ജനിച്ച സന്തതികളാൽ ഈ സമസ്ത ചരാചര ലോകം വ്യാപിച്ചു—പാതാളതലങ്ങളിൽ നിന്ന് സത്യലോകം വരെ, തീർച്ചയായും.

Verse 33

ब्रह्मांडं सकलं व्याप्तं शून्यं नैव कदाचन । एवं सृष्टिः कृता सम्यग्ब्रह्मणा शंभुशासनात्

സകല ബ്രഹ്മാണ്ഡവും പൂർണ്ണമായി വ്യാപിച്ചു; അത് ഒരിക്കലും ശൂന്യമല്ലായിരുന്നു. ഇങ്ങനെ ശംഭു (ഭഗവാൻ ശിവൻ)യുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടിയെ സമ്യകമായി നിർവഹിച്ചു.

Verse 34

सती नाम त्रिशूलाग्रे सदा रुद्रेण रक्षिता । तपोर्थं निर्मिता पूर्वं शंभुना सर्वविष्णुना

അവൾ ‘സതി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായി—രുദ്രന്റെ ത്രിശൂലാഗ്രത്തിൽ സദാ സംരക്ഷിതയായി. തപസ്സിനായി, സർവ്വവ്യാപിയായ ശംഭു—വിഷ്ണുവിന്റെയും അന്തരാത്മാവ്—പൂർവ്വം അവളെ സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 35

सैव दक्षात्समुद्भूता लोककार्यार्थमेव च । लीलां चकार बहुशो भक्तोद्धरणहेतवे

അവൾ ദക്ഷനിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിച്ചു; ലോകകാര്യസിദ്ധിക്കായി മാത്രം. ഭക്തരെ ഉയർത്തുവാൻ അവൾ പലവട്ടം പവിത്ര ലീലകൾ നടത്തി।

Verse 36

वामांगो यस्य वैकुंठो दक्षिणांगोऽहमेव च । रुद्रो हृदयजो यस्य त्रिविधस्तु शिवः स्मृतः

ആരുടെ വാമഭാഗം വൈകുണ്ഠൻ (വിഷ്ണു), ദക്ഷിണഭാഗം ഞാൻ (ബ്രഹ്മാ); ആരുടെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്നാണ് രുദ്രൻ ജനിക്കുന്നത്—അത്തരം പ്രഭുവിനെ ത്രിവിധ പ്രകാശത്തിൽ ‘ശിവൻ’ എന്നു സ്മരിക്കുന്നു।

Verse 37

अहं विष्णुश्च रुद्रश्च गुणास्त्रय उदाहृताः । स्वयं सदा निर्गुणश्च परब्रह्माव्ययश्शिवः

‘ഞാൻ, വിഷ്ണു, രുദ്ര—ഇവർ മൂന്നു ഗുണങ്ങളായി പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ സ്വയം ശിവൻ സദാ നിർഗുണൻ—അവ്യയ പരബ്രഹ്മം, സ്വയംഭൂ, അചലൻ.’

Verse 38

विष्णुस्सत्त्वं रजोऽहं च तमो रुद्र उदाहृतः । लोकाचारत इत्येवं नामतो वस्तुतोऽन्यथा

വിഷ്ണുവിനെ സത്ത്വം, എന്നെ (ബ്രഹ്മാവിനെ) രജസ്, രുദ്രനെ തമസ് എന്നു പറയുന്നു—ഇത് ലോകാചാരപ്രകാരം. എന്നാൽ ഈ വ്യത്യാസം നാമമാത്രം; തത്ത്വത്തിൽ യാഥാർത്ഥ്യം വേറെയാണ് (അതീതം).

Verse 39

अंतस्तमो बहिस्सत्त्वो विष्णूरुद्रस्तथा मतः । अंतस्सत्त्वस्तमोबाह्यो रजोहं सर्वेथा मुने

ഹേ മുനേ, വിഷ്ണുവും രുദ്രനും അകത്ത് തമസും പുറത്തു സത്ത്വവും ഉള്ളവരെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ഞാൻ സർവ്വഥാ രജസ്സ്—അകത്ത് സത്ത്വം, പുറത്തു തമസ്സ്.

Verse 40

राजसी च सुरा देवी सत्त्वरूपात्तु सा सती । लक्ष्मीस्तमोमयी ज्ञेया विरूपा च शिवा परा

സുരാ ദേവി രാജസസ്വഭാവമുള്ളവൾ; ആ സതി സത്ത്വരൂപിണി. ലക്ഷ്മിയെ തമോമയിയെന്ന് അറിയുക; ഇവയെല്ലാം അതീതയായി വിരൂപാ പരാശിവാ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 41

एवं शिवा सती भूत्वा शंकरेण विवाहिता । पितुर्यज्ञे तनुं त्यक्त्वा नादात्तां स्वपदं ययौ

ഇങ്ങനെ ശിവസ്വരൂപിണിയായ സതി ശങ്കരനോടു വിവാഹിതയായി. പിന്നെ പിതാവിന്റെ യജ്ഞത്തിൽ ദേഹം ത്യജിച്ച് മറ്റൊരു ദേഹം സ്വീകരിക്കാതെ, തന്റെ പരമപദത്തിലേക്കു പോയി.

Verse 42

पुनश्च पार्वती जाता देवप्रार्थनया शिवा । तपः कृत्वा सुविपुलं पुनश्शिवमुपागता

ദേവന്മാരുടെ പ്രാർത്ഥനയാൽ ശിവാ വീണ്ടും പാർവതീരൂപത്തിൽ ജനിച്ചു. അതിമഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്ത് അവൾ വീണ്ടും ഭഗവാൻ ശിവനെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 43

तस्या नामान्यनेकानि जातानि च मुनीश्वर । कालिका चंडिका भद्रा चामुंडा विजया जया

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, അവൾക്കു അനേകം നാമങ്ങൾ ഉദിച്ചു—കാലികാ, ചണ്ഡികാ, ഭദ്രാ, ചാമുണ്ഡാ, വിജയാ, ജയാ.

Verse 44

जयंती भद्रकाली च दुर्गा भगवतीति च । कामाख्या कामदा ह्यम्बा मृडानी सर्वमंगला

അവൾ ജയന്തി, ഭദ്രകാളി, ദുർഗ്ഗ, ഭഗവതി എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; കൂടാതെ കാമാഖ്യ, കാമദാ, അംബാ, മൃഡാനി, സർവമംഗളാ എന്നും പ്രസിദ്ധയാണ്।

Verse 45

नामधेयान्यनेकानि भुक्तिमुक्तिप्रदानि च । गुणकर्मानुरूपाणि प्रायशस्तत्र पार्वती

ഹേ പാർവതി! അവിടെ പ്രഭുവിന് അനേകം നാമങ്ങളുണ്ട്; അവ ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നവയാണ്. ആ നാമങ്ങൾ മിക്കവാറും അവന്റെ ഗുണങ്ങളുടെയും കര്‍മ്മങ്ങളുടെയും അനുസൃതമാണ്.

Verse 46

गुणमय्यस्तथा देव्यो देवा गुणमयास्त्रयः । मिलित्वा विविधं सृष्टेश्चक्रुस्ते कार्यमुत्तमम्

അതുപോലെ ദേവിമാരും ഗുണമയികളായിരുന്നു; മൂന്നു ദേവന്മാരും ഗുണരൂപികളായിരുന്നു. അവർ ഒന്നിച്ചു ഗുണലീലാനുസരിച്ച് സൃഷ്ടിയുടെ ഉത്തമ കര്‍മ്മം പലവിധമായി നിർവഹിച്ചു.

Verse 47

एवं सृष्टिप्रकारस्ते वर्णितो मुनिसत्तम । शिवाज्ञया विरचितो ब्रह्मांडस्य मयाऽखिलः

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ഇങ്ങനെ സൃഷ്ടിയുടെ രീതിയെ നിനക്കു പൂർണ്ണമായി വിവരിച്ചു. ഈ സമസ്ത ബ്രഹ്മാണ്ഡക്രമവും ഞാൻ ശിവാജ്ഞയാൽ മാത്രമേ നിർമ്മിച്ചുള്ളൂ.

Verse 48

परं ब्रह्म शिवः प्रोक्तस्तस्य रूपास्त्रयः सुराः । अहं विष्णुश्च रुद्रश्च गुणभेदानुरूपतः

ശിവനെയാണ് പരബ്രഹ്മം എന്നു പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവന്റെ തന്നെ മൂന്നു ദിവ്യരൂപങ്ങൾ—ഞാൻ (ബ്രഹ്മാ), വിഷ്ണു, രുദ്രൻ—ഗുണഭേദങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.

Verse 49

शिवया रमते स्वैरं शिवलोके मनोरमे । स्वतंत्रः परमात्मा हि निर्गुणस्सगुणोऽपि वै

അത്യന്തം മനോഹരമായ ശിവലോകത്തിൽ അദ്ദേഹം ശിവാ (പാർവതി)യോടൊപ്പം സ്വേച്ഛയായി വിഹരിക്കുന്നു. കാരണം പരമാത്മാവ് സത്യത്തിൽ സ്വതന്ത്രൻ—അവൻ നിർഗുണനും സഗുണനും കൂടിയാണ്.

Verse 50

तस्य पूर्णवतारो हिं रुद्रस्साक्षाच्छिवः स्मृतः । कैलासे भवनं रम्यं पंचवक्त्रश्चकार ह । ब्रह्मांडस्य तथा नाशे तस्य नाशोस्ति वै न हि

അവൻ തന്നെയാണ് പൂർണ്ണാവതാരം; രുദ്രൻ സാക്ഷാൽ ശിവനെന്നായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. കൈലാസത്തിൽ അദ്ദേഹം രമ്യമായ ഭവനം നിർമ്മിച്ച് പഞ്ചവക്ത്രരൂപം ധരിച്ചു. ബ്രഹ്മാണ്ഡം നശിച്ചാലും അദ്ദേഹത്തിന് നാശമില്ല.