प्रस्थान-विरह-विलापः (Departure and Lament in Separation)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് പറയുന്നു: ഒരു ബ്രാഹ്മണീ ദേവിക്ക് ഒരു പ്രത്യേക വ്രതം ഉപദേശിച്ച്, മേനയെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ദേവിയുടെ യാത്ര/പ്രസ്ഥാനം ക്രമീകരിക്കുന്നു. എല്ലാവരും സമ്മതിച്ചാലും വിരഹം വന്നപ്പോൾ അത്യന്തം സ്നേഹത്തോടെ കരച്ചിലും, വീണ്ടും വീണ്ടും ആലിംഗനവും, കരുണാവിലാപവും ഉയരുന്നു. പാർവതിയുടെ സ്വന്തം വിലാപം പ്രത്യേകമായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു. ദുഃഖം പടരുന്നു—ശൈലപ്രിയ/ശിവയും മറ്റു ദേവപത്നിമാരും മൂർച്ചപ്പെടുന്നു; സ്ത്രീകൾ എല്ലാം കരയുന്നു; യോഗീശ്വരൻ ശിവനും അകന്നുപോകുമ്പോൾ കണ്ണീർ ചൊരിയുന്നതായി പറയുന്നു. ഹിമാലയം മക്കളും മന്ത്രിമാരും ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരും കൂടെ വേഗത്തിൽ എത്തി പാർവതിയെ നെഞ്ചോട് ചേർത്ത് ‘എവിടേക്ക് പോകുന്നു?’ എന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിച്ച് മോഹ-ശോകത്തിൽ തളരുന്നു. തുടർന്ന് ജ്ഞാനിയും കരുണാമയനുമായ പുരോഹിതൻ അധ്യാത്മവിദ്യയാൽ എല്ലാവരെയും ഉണർത്തി ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നു. പാർവതി മാതാപിതാക്കളെയും ഗുരുവിനെയും ഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ചാലും, മഹാമായയായിട്ടും ലോകാചാരപ്രകാരം വീണ്ടും വീണ്ടും കരയുന്നതായി പുരാണരീതിയിൽ കാണിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । अथ सा ब्राह्मणी देव्यै शिक्षयित्वा व्रतञ्च तत् । प्रोवाच मेनामामन्त्र्य यात्रामस्याश्च कारय
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു— പിന്നെ ആ ബ്രാഹ്മണി ദേവിക്ക് ആ വ്രതം ഉപദേശിച്ച് മേനയെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു; വിട വാങ്ങി ദേവിയുടെ പുറപ്പാടും യാത്രയും ക്രമപ്പെടുത്തി.
Verse 2
तथास्त्विति च सम्प्रोच्य प्रेमवश्या बभूव सा । धृतिन्धृत्वाहूय कालीं विश्लेषविरहा कुला
“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ് അവൾ പ്രേമവശയായി. ധൈര്യം ധരിച്ചു കാളിയെ ആഹ്വാനിച്ചു; കുലസ്ത്രീയായിട്ടും വിരഹ-വിഛേദവേദനയിൽ പീഡിതയായി.
Verse 3
समाप्तोऽयं तृतीयः पार्वतीखण्डः
ഇങ്ങനെ രുദ്രസംഹിതയിലെ മൂന്നാമത്തെ ‘പാർവതീഖണ്ഡം’ സമാപ്തമായി।
Verse 4
शैलप्रिया शिवा चापि मूर्च्छामाप शुचार्दिता । मूर्च्छाम्प्रापुर्देवपत्न्यः पार्वत्या रोदनेन च
ശോകത്താൽ പീഡിതയായ ശൈലപ്രിയ ശിവാ (പാർവതി) മൂർച്ചയിൽ വീണു. പാർവതിയുടെ കരച്ചിലാൽ ദേവപത്നിമാരും മൂർച്ച പ്രാപിച്ച് വീണുപോയി।
Verse 5
सर्वाश्च रुरुदुर्नार्य्यस्सर्वमासीदचेतनम् । स्वयं रुरोद योगीशो गच्छन्कोन्य परः प्रभुः
എല്ലാ സ്ത്രീകളും കരഞ്ഞു; എല്ലാം അചേതനമായതുപോലെ ആയി. പുറപ്പെടുമ്പോൾ സ്വയം യോഗീശ്വരനും കരഞ്ഞു—അവനെപ്പോലെ പരമപ്രഭു മറ്റാരുണ്ട്?
Verse 6
एतस्मिन्नन्तरे शीघ्रमाजगाम हिमालयः । ससर्वतनयस्तत्र सचिवैश्च द्विजैः परैः
ഇതിനിടയിൽ ഹിമാലയം വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തി—തന്റെ എല്ലാ പുത്രന്മാരോടൊപ്പം, മന്ത്രിമാരും ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജ ഋഷിമാരും കൂടെ.
Verse 7
स्वयं रुरोद मोहेन वत्सां कृत्वा स्ववक्षसि । क्व यासीत्येवमुच्चार्य शून्यं कृत्वा मुहुर्मुहुः
മോഹത്തിൽ മയങ്ങി അവൾ സ്വയം കരയാൻ തുടങ്ങി; കിടാവിനെ സ്വന്തം നെഞ്ചോടു ചേർത്തുപിടിച്ചു. “എവിടെ പോയി?” എന്നു വിളിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ആ ഇടത്തെ ശൂന്യമാക്കി വിലപിച്ചു।
Verse 8
ततः पुरोहितो विप्रैरध्यात्मविद्यया सुखम् । सर्वान्प्रबोधयामास कृपया ज्ञानवत्तरः
അതിനുശേഷം ആത്മവിദ്യയിൽ കൂടുതൽ ജ്ഞാനസമ്പന്നനായ പുരോഹിതൻ ബ്രാഹ്മണ ഋഷിമാരോടൊപ്പം, കരുണയോടെ, അധ്യാത്മവിദ്യയിലൂടെ എല്ലാവരെയും ആശ്വസിപ്പിച്ച് ഉണർത്തി ഉപദേശിച്ചു।
Verse 9
ननाम पार्वती भक्त्या मातरम्पितरं गुरुम् । महामाया भवाचाराद्रुरोदोच्चैर्मुहुर्मुहुः
പാർവതി ഭക്തിയോടെ മാതാവിനെയും പിതാവിനെയും ഗുരുജനങ്ങളെയും നമസ്കരിച്ചു. തുടർന്ന് ഭവാചാരമെന്ന ലോകബന്ധത്തിൽ ആകുലയായ മഹാമായ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു.
Verse 10
पार्वत्या रोदनेनैव रुरुदुस्सर्वयोषितः । नितरां जननी मेना यामयो भ्रातरस्तथा
പാർവതിയുടെ കരച്ചിൽ കണ്ടതുമാത്രത്തിൽ എല്ലാ സ്ത്രീകളും കരഞ്ഞു. ജനനി മേന കൂടുതൽ വേദനയോടെ വിലപിച്ചു; അതുപോലെ യാമജർ—ഇരട്ടയായി ജനിച്ച സഹോദരന്മാരും കരഞ്ഞു.
Verse 11
पुनः पुनः शिवामाता यामयोऽन्याश्च योषितः । भ्रातरो जनकः प्रेम्णा रुरुदुर्बद्धसौहृदाः
വീണ്ടും വീണ്ടും ശിവയുടെ മാതാവും അവളുടെ സഖിമാരും മറ്റ് സ്ത്രീകളും കണ്ണീർ വാർന്നു; അവളുടെ സഹോദരന്മാരും പിതാവും ആഴമുള്ള സ്നേഹബന്ധത്തിൽ ബന്ധിതരായി പ്രേമവശാൽ വിലപിച്ചു।
Verse 12
तदा विप्राः समागत्य बोधयामासुरादरात् । लग्नन्निवेदयामासुर्यात्रायास्सुखदम्परम्
അപ്പോൾ വിപ്രന്മാർ ഒന്നിച്ചുകൂടി ആദരപൂർവ്വം അവരെ ഉണർത്തി അറിയിപ്പു നൽകി. യാത്രയ്ക്കു പരമസുഖദായകമായ ശുഭലഗ്നം എത്തിയതായി അവർ അറിയിച്ചു.
Verse 13
ततो हिमालयो मेनां धृत्वा धैर्य्यम्विवेकतः । शिबिकामानयामास शिवारोहणहेतवे
പിന്നീട് ഹിമാലയം വിവേകത്തോടെ ധൈര്യം ധരിച്ചു മേനയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു; ശിവാ (പാർവതി) വിവാഹയാത്രയ്ക്കായി കയറുന്നതിനായി ശിബിക (പല്ലക്ക്) വരുത്തിച്ചു.
Verse 14
शिवामारोहयामासुस्तत्र विप्राङ्गनाश्च ताम् । आशिषम्प्रददुस्सर्वाः पिता माता द्विजास्तथा
അവിടെ വിപ്രസ്ത്രീകൾ ശിവാ (പാർവതി)യെ ശിബികയിൽ കയറ്റി. തുടർന്ന് പിതാവും മാതാവും ദ്വിജന്മാരും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവരും അവൾക്ക് ആശീർവാദം നൽകി.
Verse 15
महाराज्ञ्युपचारांश्च ददौ मेना गिरिस्तथा । नानाद्रव्यसमूहं च परेषान्दुर्लभं शुभम्
മേനയും അതുപോലെ ഗിരിരാജൻ ഹിമാലയനും മഹാരാണിക്ക് യോജിച്ച എല്ലാ ഉപചാരങ്ങളും സത്കാരങ്ങളും സമ്മാനിച്ചു; കൂടാതെ മറ്റുള്ളവർക്ക് ദുർലഭമായ ശുഭകരമായ പലവിധ അമൂല്യ വസ്തുസമൂഹവും നൽകി.
Verse 16
शिवा नत्वा गुरून्सर्वाञ् जनकं जननीन्तथा । द्विजान्पुरोहितं यामीस्त्रीस्तथान्या ययौ मुने
ശിവാ (പാർവതി) എല്ലാ ഗുരുക്കന്മാരെയും മുതിർന്നവരെയും, പിതാവിനെയും മാതാവിനെയും നമസ്കരിച്ചു. തുടർന്ന് ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും കുലപുരോഹിതനെയും ഗൃഹത്തിലെ പൂജ്യസ്ത്രീകളെയും വന്ദിച്ച്, ഹേ മുനേ, അവൾ പുറപ്പെട്ടു.
Verse 17
हिमाचलोऽपि ससुतोऽगच्छत्स्नेहवशी बुधः । प्राप्तस्तत्र प्रभुर्यत्र सामरः प्रीतिमावहन्
ഹിമാചലനും സ്നേഹവശനായി, ജ്ഞാനിയായവൻ തന്റെ പുത്രിയോടുകൂടെ പുറപ്പെട്ടു. അമരന്മാരോടുകൂടെ പ്രഭു ആനന്ദവും കൃപയും പകരുന്ന ആ സ്ഥാനത്ത് അവൻ എത്തി।
Verse 18
प्रीत्याभिरेभिरे सर्वे महोत्सवपुर स्सरम् । प्रभुम्प्रणेमुस्ते भक्त्या प्रशंसन्तोऽविशन्पुरीम्
പ്രീതിയിൽ നിറഞ്ഞ അവർ എല്ലാവരും മഹോത്സവത്തിന്റെ ശ്രേഷ്ഠ നഗരിയിലേക്കു മുന്നേറി. ഭക്തിയോടെ പ്രഭുവിനെ പ്രണാമം ചെയ്ത്, സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട് നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।
Verse 19
जातिस्मरां स्मारयामि नित्यं स्मरसि चेद्वद । लीलया त्वाञ्च देवेशि सदा प्राणप्रिया मम
ഞാൻ നിന്നെ നിത്യം നിന്റെ പൂർവ്വജന്മസ്മൃതി ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു; ഓർമ്മയുണ്ടെങ്കിൽ പറയുക. ഹേ ദേവേശീ, ലീലയിൽപോലും ഞാൻ നിന്നെ സ്മരിക്കുന്നു—നീ എപ്പോഴും എന്റെ പ്രാണപ്രിയ.
Verse 20
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य महेशस्य स्वनाथस्याथ पार्वती । शङ्करस्य प्रिया नित्यं सस्मितोवाच सा सती
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—സ്വനാഥനായ മഹേശന്റെ വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട ശേഷം, ശങ്കരന്റെ നിത്യപ്രിയയായ പാർവതി, ആ മംഗളസ്വരൂപിണിയായ സതി മൃദുഹാസത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
Verse 21
पार्वत्युवाच । सर्वं स्मरामि प्राणेश मौनी भूतो भवेति च । प्रस्तावोचितमद्याशु कार्यं कुरु नमोऽस्तु ते
പാർവതി പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രാണേശാ, എല്ലാം ഞാൻ സ്മരിക്കുന്നു—നീ മൗനിയായതും ‘അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞതും. ഇപ്പോൾ ഈ അവസരത്തിന് യോജിച്ച കാര്യം വൈകാതെ ചെയ്യുക; നമസ്കാരം.
Verse 22
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य प्रियावाक्यं सुधाधाराशतोपमम् । मुमुदेऽतीव विश्वेशो लौकिकाचारतत्परः
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—നൂറു അമൃതധാരകളെപ്പോലെ മധുരമായ ആ പ്രിയവാക്കുകൾ കേട്ട്, ലോകാചാരത്തിൽ തൽപരനായ വിശ്വേശ്വരൻ (ശിവൻ) അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു.
Verse 23
शिवः सम्भृतसम्भारो नानावस्तुमनोहरम् । भोजयामास देवश्च नारायणपुरोगमान्
ഭഗവാൻ ശിവൻ എല്ലാ ഒരുക്കങ്ങളും സമ്പാദിച്ച്, നാനാവിധ മനോഹരമായ ഭോജനങ്ങൾ വിളമ്പി, നാരായണൻ (വിഷ്ണു) മുൻപന്തിയിലായ ദേവന്മാർക്ക് ആഹാരം നൽകി.
Verse 24
तथान्यान्निखिलान्प्रीत्या स्वविवाहसमागतान् । भोजयामास सुरसमन्नम्बहुविधम्प्रभुः
അതുപോലെ, തന്റെ സ്വവിവാഹത്തിനായി സമാഗമിച്ച മറ്റു എല്ലാ അതിഥികളെയും പ്രഭു സ്നേഹപൂർവ്വം വിരുന്നൂട്ടി; പലവിധ രുചികരവും ഉത്തമവുമായ അന്നങ്ങൾ സമർപ്പിച്ചു।
Verse 25
ततो भुक्त्वा च ते देवा नानारत्न विभूषिताः । सस्त्रीकास्सगणास्सर्वे प्रणेमुश्चंद्रशेखरम्
അതിനുശേഷം ഭോജനം കഴിച്ച് നാനാരത്നാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ആ ദേവന്മാർ, ഭാര്യമാരോടും ഗണങ്ങളോടും കൂടി എല്ലാവരും ചന്ദ്രശേഖരനായ ശിവനോട് പ്രണാമം ചെയ്തു।
Verse 26
संस्तुत्य वाग्भिरिष्टाभिः परिक्रम्य मुदान्विताः । प्रशंसन्तो विवाहञ्च स्वधामानि ययुस्ततः
ഇഷ്ടവും യുക്തവുമായ വാക്കുകളാൽ സ്തുതിച്ചു, ആനന്ദത്തോടെ പരിക്രമണം ചെയ്ത്, വിവാഹത്തെയും പ്രശംസിച്ചുകൊണ്ട് അവർ പിന്നീട് തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിലേക്കു പോയി।
Verse 27
नारायणं मुने मां च प्रणनाम शिवस्स्वयम् । लौकिकाचारमाश्रित्य यथा विष्णुश्च कश्यपम्
ഹേ മുനേ, ശിവൻ സ്വയം നാരായണനോടും എനിക്കുമും പ്രണാമം ചെയ്തു, ലോകാചാരം ആശ്രയിച്ച്—വിഷ്ണുവും കശ്യപനോട് പ്രണാമം ചെയ്യുന്നപോലെ।
Verse 28
मयाश्लिष्याशिषन्दत्त्वा शिवस्य पुनरग्रतः । मत्वा वै तं परं ब्रह्म चक्रे च स्तुतिरुत्तमा
ഞാൻ ആലിംഗനം ചെയ്ത് ആശീർവാദം നൽകി വീണ്ടും ശിവന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തി. അവനെയേ പരബ്രഹ്മം—ബന്ധനാതീത പരമപതി—എന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ഞാൻ ഉത്തമമായ സ്തുതി അർപ്പിച്ചു।
Verse 29
तमामन्त्र्य मया विष्णुस्साञ्जलिश्शिवयोर्मुदा । प्रशंसंस्तद्विवाहञ्च जगाम स्वालयम्परम्
ഇങ്ങനെ ഞാൻ ആദരപൂർവ്വം വിടയയച്ചപ്പോൾ, വിഷ്ണു സന്തോഷത്തോടെ അഞ്ജലി ചേർത്ത് ശിവ–പാർവതിമാരുടെ സന്നിധിയിൽ അവരുടെ ദിവ്യവിവാഹത്തെ പ്രശംസിച്ചു തന്റെ പരമധാമത്തിലേക്ക് പ്രസ്ഥാനം ചെയ്തു।
Verse 30
शिवोऽपि स्वगिरौ तस्थौ पार्वत्या विहरन्मुदा । सर्वे गणास्सुखं प्रापुरतीव स्वभजञ्छिवौ
ശിവനും തന്റെ തന്നെ പർവതത്തിൽ നിലകൊണ്ട് പാർവതിയോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ വിഹരിച്ചു. എല്ലാ ഗണങ്ങളും മഹാസുഖം പ്രാപിച്ചു; ഭക്തിയോടെ ശിവ–പാർവതി ദിവ്യദമ്പതികളെ സേവിച്ചു।
Verse 31
इत्येवङ्क थितस्तात शिवोद्वाहस्सुमंगलः । शोकघ्नो हर्षजनक आयुष्यो धनवर्द्धनः
ഇങ്ങനെ, പ്രിയനേ, ഭഗവാൻ ശിവന്റെ സുമംഗളമായ വിവാഹം വിവരിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് ശോകം നശിപ്പിക്കുന്നു, ഹർഷം ജനിപ്പിക്കുന്നു, ആയുസ്സ് വർധിപ്പിക്കുന്നു, ധനസമൃദ്ധി കൂട്ടുന്നു।
Verse 32
य इमं शृणुयान्नित्यं शुचिस्तद्गतमानसः । श्रावयेद्वाथ नियमाच्छिवलोकमवाप्नुयात्
ശുചിയായി മനസ്സിനെ ഇതിൽ ലയിപ്പിച്ച് ഇതു നിത്യം ശ്രവിക്കുന്നവൻ, അല്ലെങ്കിൽ നിയമത്തോടെ പാരായണം ചെയ്യിപ്പിക്കുന്നവൻ—ശിവലോകം പ്രാപിക്കും.
Verse 33
इदमाख्यानमाख्यातमद्भुतं मंगलायनम् । सर्वविघ्नप्रशमनं सर्वव्याधिविनाशनम्
ഈ അത്ഭുതവും മംഗളപ്രദവുമായ ആഖ്യാനം വിവരണമായി. ഇത് എല്ലാ വിഘ്നങ്ങളെയും ശമിപ്പിക്കുകയും എല്ലാ വ്യാധികളെയും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
Verse 34
यशस्यं स्वर्ग्यमायुष्यं पुत्रपौत्रकरम्परम् । सर्वकामप्रदं चेह भुक्तिदं मुक्तिदं सदा
ഇത് യശസ്സു നൽകുന്നു, സ്വർഗ്ഗം പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു, ആയുസ്സ് വർധിപ്പിക്കുന്നു. പുത്ര–പൗത്രരുടെ ശ്രേഷ്ഠ പരമ്പര നൽകുന്നു; ഇഹലോകത്തിൽ തന്നേ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റി, നിത്യമായി ഭോഗവും മോക്ഷവും ദാനം ചെയ്യുന്നു.
Verse 35
अपमृत्युप्रशमनं महाशान्तिकरं शुभम् । सर्वदुस्स्वप्नप्रशमनं बुद्धिप्रज्ञादिसाधनम्
ഇത് അപമൃത്യുവിനെ ശമിപ്പിക്കുന്നു, മഹാശാന്തി നൽകുന്നു, അത്യന്തം ശുഭമാണ്. എല്ലാ ദുഃസ്വപ്നങ്ങളും നീക്കി, ബുദ്ധി–പ്രജ്ഞ മുതലായവ നേടുന്നതിനുള്ള ഉപാധിയാകുന്നു.
Verse 36
शिवोत्सवेषु सर्वेषु पठितव्यम्प्रयत्नतः । शुभेप्सुभिर्जनैः प्रीत्या शिवसन्तोषकारणम्
ശിവോത്സവങ്ങളിലെല്ലാം ഇത് പരിശ്രമത്തോടെ പാരായണം ചെയ്യണം. മംഗളം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ സ്നേഹഭക്തിയോടെ പാരായണം ചെയ്യുക—കാരണം ഇത് ഭഗവാൻ ശിവന്റെ സന്തോഷത്തിന് ഹേതുവാകുന്നു.
Verse 37
पठेत्प्रतिष्ठाकाले तु देवादीनां विशेषतः । शिवस्य सर्वकार्यस्य प्रारम्भे च सुप्रीतितः
ദേവാദികളുടെ പ്രതിഷ്ഠാകാലത്ത് പ്രത്യേകമായി ഇതു പാരായണം ചെയ്യണം; ശ്രീശിവബന്ധമായ എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളുടെ ആരംഭത്തിലും ഭക്തിയോടെ പാരായണം ചെയ്താല് ശിവന് പരമമായി പ്രസന്നനാകും।
Verse 38
शृणुयाद्वा शुचिर्भूत्वा चरितं शिवयोश्शिवम् । सिध्यन्ति सर्वकार्याणि सत्यं सत्यं न संशयः
അല്ലെങ്കിൽ ശുചിത്വം പ്രാപിച്ച് ശിവ-പാർവതികളുടെ മംഗളകരമായ ചരിതം ശ്രവിക്കണം; അതിനാൽ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും സിദ്ധിക്കും—സത്യം, സത്യം തന്നെ; സംശയമില്ല।
Verse 55
इति श्रीशिवमहापुराणे ब्रह्मनारदसंवादे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे शिवकैलासगमनवर्णनं नाम पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ബ്രഹ്മാ-നാരദസംവാദത്തിൽ, ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയിലെ തൃതീയ പാർവതീഖണ്ഡത്തിൽ ‘ശിവകൈലാസഗമനവർണനം’ എന്ന അമ്പത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।
Frequently Asked Questions
A pivotal departure/journey (yātrā) following the Devī’s vrata instruction, triggering separation-lament: Pārvatī, her family (Menā, Himālaya), devapatnīs, and even Śiva (as Yogīśa) display intense grief, after which a purohita consoles them through adhyātma-vidyā.
The episode dramatizes viraha as a spiritual catalyst: affect becomes a theological signal of Śakti’s movement in the world, while adhyātma-vidyā re-centers the community from emotional collapse to spiritual understanding—showing how māyā and grace operate together.
Pārvatī is explicitly framed as Mahāmāyā; Śiva appears as Yogīśa; Kālī is invoked/mentioned in the separation context; and the devapatnīs function as a collective devotional body responding to Śakti’s departure.