काम-शक्र-संवादः / Dialogue of Kāma and Śakra (Indra)
ഈ അധ്യായത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് ഒരു പ്രതിസന്ധി വിവരിക്കുന്നു—അധർമ്മിയും മഹാബലവാനുമായ താരകാസുരന്റെ പീഡനത്തിൽ ദേവന്മാർ പിന്മാറുന്നു. അപ്പോൾ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) യുദ്ധോപായം വിട്ട്, യുദ്ധേതര മാർഗമായി കാമദേവനെ (സ്മര/മന്മഥ) സ്മരിക്കുന്നു. സ്മരണയുടൻ കാമൻ വസന്താദി പരിചാരകരോടും രതിയോടും കൂടി, വിജയവിശ്വാസത്തോടെ ക്ഷണത്തിൽ എത്തി നമസ്കരിച്ചു ഇന്ദ്രന്റെ ഉദ്ദേശ്യം ചോദിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രൻ അവനെ സ്തുതിച്ച്, ഈ ദൗത്യം തന്റെതുമാത്രമല്ല കാമന്റെയും ആണെന്ന് പറഞ്ഞ്, മറ്റു സഹായികളിൽനിന്ന് അവനെ ഉന്നതമാക്കുന്നു. വിജയത്തിന് രണ്ട് ഉപകരണങ്ങൾ—വജ്രവും കാമശക്തിയും; വജ്രം ചിലപ്പോൾ പരാജയപ്പെടാം, പക്ഷേ കാമശക്തി അച്യുതമാണെന്ന് ഇന്ദ്രൻ പറയുന്നു. ‘ലോകഹിതം സൃഷ്ടിക്കുന്നതുതന്നെ ഏറ്റവും പ്രിയം’ എന്ന നയത്തിൽ കാമനെ പരമമിത്രനായി കരുതി ആവശ്യമായ പ്രവർത്തി സാധിപ്പിക്കാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ബലത്തിന്റെ പരിധിയും ധർമ്മലക്ഷ്യത്തിൽ കാമത്തിന്റെ ഉപകരണപങ്കും തെളിയുന്നു.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । गतेषु तेषु देवेषु शक्रः सस्मार वै स्मरम् । पीडितस्तारकेनातिदेत्येन च दुरात्मना
ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ആ ദേവന്മാർ പോയശേഷം, അത്യന്തം ദുഷ്ടനും മഹാബലനും ആയ ദൈത്യൻ താരകനാൽ പീഡിതനായ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) സ്മരനെ (കാമദേവനെ) സ്മരിച്ചു।
Verse 2
आगतस्तत्क्षणात्कामस्सवसंतो रतिप्रियः । सावलेपो युतो रत्या त्रैलोक्य विजयी प्रभुः
അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ വസന്തനോടുകൂടി, രതിക്കു പ്രിയനായ കാമദേവൻ എത്തി. രതിയോടൊപ്പം അഭിമാനഭരിതനായി, ത്രിലോകവിജയിയായ പ്രഭുവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।
Verse 3
प्रणामं च ततः कृत्वा स्थित्वा तत्पुरतस्स्मरः । महोन्नतमनास्तात सांजलिश्शक्रमब्रवीत्
അപ്പോൾ സ്മരൻ (കാമദേവൻ) നമസ്കരിച്ചു, അവന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു. മഹോന്നത മനസ്സോടെ, കൈകൂപ്പി ശക്രനെ (ഇന്ദ്രനെ) അഭിസംബോധന ചെയ്തു।
Verse 4
काम उवाच । किं कार्य्यं ते समुत्पन्नं स्मृतोऽहं केन हेतुना । तत्त्वं कथय देवेश तत्कर्तुं समुपागतः
കാമൻ പറഞ്ഞു—നിനക്കു ഏതു കാര്യം ഉദ്ഭവിച്ചു? ഏതു കാരണത്താൽ നീ എന്നെ സ്മരിച്ചു? ദേവേശാ, സത്യം പറയുക; അത് നിർവഹിക്കാനാണ് ഞാൻ വന്നത്।
Verse 5
ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कंदर्पस्य सुरेश्वरः । उवाच वचनं प्रीत्या युक्तं युक्तमिति स्तुवन्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: കന്ദർപ്പന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവേശ്വരൻ സന്തോഷത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു; അവനെ സ്തുതിച്ച്—“യുക്തം, യുക്തം തന്നെ; ഇത് യോജ്യവും ശോഭനവും” എന്നു പറഞ്ഞു।
Verse 6
शक्र उवाच । तव साधु समारम्भो यन्मे कार्य्यमुपस्थितम् । तत्कतुर्मुद्यतोऽसि त्वं धन्योऽसि मकरध्वज
ശക്രൻ പറഞ്ഞു: “നിന്റെ ആരംഭം മംഗളമാണ്; എന്റെ കാര്യം ഇപ്പോൾ മുന്നിൽ വന്നിരിക്കുന്നു. അത് ചെയ്യാൻ നീ സന്നദ്ധനാണ്; ഹേ മകരധ്വജാ, നീ ധന്യൻ.”
Verse 7
प्रस्तुतं शृणु मद्वाक्यं कथयामि तवाग्रतः । मदीयं चैव यत्कार्यं त्वदीयं तन्न चान्यथा
ഇപ്പോൾ എന്റെ യുക്തമായ വാക്കുകൾ ശ്രവിക്ക; നിന്റെ മുമ്പിൽ ഞാൻ പറയുന്നു. എന്റെ കാര്യമെന്നത് നിന്റേതുമാണ്—ഇതിൽ മറ്റൊരു ഭേദമില്ല.
Verse 8
मित्राणि मम संत्येव बहूनि सुमहांति च । परं तु स्मर सन्मित्रं त्वत्तुल्यं न हि कुत्रचित्
എനിക്ക് സുഹൃത്തുകൾ അനേകം ഉണ്ട്, മഹത്തായവരും ഉണ്ട്. എന്നാൽ ഹേ സന്മിത്രാ, ഓർക്കുക—നിനക്കു തുല്യൻ എവിടെയും ഇല്ല.
Verse 9
जयार्थं मे द्वयं तात निर्मितं वजमुत्तमम् । वज्रं च निष्फलं स्याद्वै त्वं तु नैव कदाचन
ഹേ താതാ, എന്റെ ജയാർത്ഥം ഞാൻ ഈ രണ്ടു പരമായുധങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു. വജ്രം പോലും ചിലപ്പോൾ ഫലഹീനമാകാം; എന്നാൽ നീ ഒരിക്കലും അല്ല—എപ്പോഴും അല്ല.
Verse 10
यतो हितं प्रजायेत ततः को नु प्रियः परः । तस्मान्मित्रवरस्त्वं हि मत्कार्य्यं कर्तुमर्हसि
യാരിൽ നിന്നാണ് യഥാർത്ഥ ഹിതം ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്, അവനേക്കാൾ പ്രിയൻ ആരുണ്ട്? അതിനാൽ, ഹേ മിത്രശ്രേഷ്ഠാ, എന്റെ കാര്യം നിർവഹിക്കാൻ നീ അർഹനാണ്।
Verse 11
मम दुःखं समुत्पन्नमसाध्य चापि कालजम् । केनापि नैव तच्छक्यं दूरीकर्तुं त्वया विना
എനിക്കുള്ളിൽ ഒരു ദുഃഖം ഉദ്ഭവിച്ചു—അത് അസാധ്യം, കാല-വിധിജന്യം. നിന്നെ കൂടാതെ അതിനെ ആരും നീക്കാൻ കഴിയില്ല।
Verse 12
दातुः परीक्षा दुर्भिक्षे रणे शूरस्य जायते । आपत्काले तु मित्रस्याशक्तौ स्त्रीणां कुलस्य हि
ദാതാവിന്റെ പരീക്ഷ ക്ഷാമത്തിൽ, വീരന്റെ പരീക്ഷ യുദ്ധത്തിൽ. ആപത്തുകാലത്ത് മിത്രത്തിന്റെ, സ്ത്രീകൾ അശക്തരാകുമ്പോൾ കുലത്തിന്റെ പരീക്ഷയുമാണ്।
Verse 13
विनये संकटे प्राप्तेऽवितथस्य परोक्षतः । सुस्नेहस्य तथा तात नान्यथा सत्यमीरितम्
ഹേ പ്രിയനേ, പ്രതിസന്ധി വന്നപ്പോൾ വിനയത്തോടെ അപേക്ഷിച്ചാൽ, പ്രത്യക്ഷ തെളിവ് ഇല്ലെങ്കിലും, അവിതഥനും സ്നേഹപൂർണ്ണനുമായവന്റെ വാക്ക് തന്നെയാണ് സത്യമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടത്—മറ്റെങ്ങനെല്ല।
Verse 14
प्राप्तायां वै ममापत्ताववार्यायां परेण हि । परीक्षा च त्वदीयाऽद्य मित्रवर्य भविष्यति
നിശ്ചയമായും, മറ്റൊരാളുടെ കാരണത്താൽ എനിക്കുമേൽ ഒഴിവാക്കാനാകാത്ത ആപത്ത് വന്നിരിക്കുന്നു; ഹേ മിത്രശ്രേഷ്ഠാ, ഇന്ന് നിന്റെ യഥാർത്ഥ മൂല്യവും പരീക്ഷിക്കപ്പെടും।
Verse 15
न केवलं मदीयं च कार्य्यमस्ति सुखावहम् । किं तु सर्वसुरादीनां कार्य्यमेतन्न संशयः
ഇത് എന്റെ മാത്രം സുഖദായകമായ കര്മ്മമല്ല; എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും ഇതേ കര്ത്തവ്യമാകുന്നു—ഇതില് സംശയമില്ല।
Verse 16
ब्रह्मोवाच । इत्येतन्मघवद्वाक्यं श्रुत्वा तु मकरध्वजाः । उवाच प्रेमगभीरं वाक्यं सुस्मितपूर्वकम्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—മഘവത് (ഇന്ദ്രൻ) പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട മകരധ്വജൻ (കാമദേവൻ) മൃദുസ്മിതത്തോടെ, പ്രേമഗംഭീരമായ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു।
Verse 17
काम उवाच । किमर्थमित्थं वदसि नोत्तरं वच्म्यहं तव । उपकृत्कृत्रिमं लोके दृश्यते कथ्यते न च
കാമൻ പറഞ്ഞു—നീ ഇങ്ങനെ എന്തിന് പറയുന്നു? ഞാൻ നിനക്ക് മറുപടി പറയുകയില്ല। ലോകത്ത് സ്വാർത്ഥം കലർന്ന കൃത്രിമ ഉപകാരം കാണപ്പെടുന്നു; പക്ഷേ അത് തുറന്നു പറയാറില്ല।
Verse 18
सङ्कटे बहु यो ब्रूते स किं कार्य्यं करिष्यति । तथापि च महाराज कथयामि शृणु प्रभो
സങ്കടസമയത്ത് അധികം സംസാരിക്കുന്നവന് എന്ത് കാര്യമാണ് സാധിക്കുക? എങ്കിലും, മഹാരാജാവേ, ഞാൻ പറയുന്നു—പ്രഭോ, കേൾക്കുക।
Verse 19
पदं ते कर्षितुं यो वै तपस्तपति दारुणम् । पातयिष्याम्यहं तं च शत्रुं ते मित्र सर्वथा
ആരെങ്കിലും ഭീകരതപസ്സു ചെയ്ത് നിന്നെ നിന്റെ സ്വപദത്തിൽ നിന്ന് വലിച്ചിഴക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ, ഹേ മിത്രമേ, നിന്റെ ആ ശത്രുവിനെ ഞാൻ തീർച്ചയായും എല്ലാതരത്തിലും വീഴ്ത്തും।
Verse 20
क्षणेन भ्रंशयिष्यामि कटाक्षेण वरस्त्रियाः । देवर्षिदानवादींश्च नराणां गणना न मे
ഒരു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ആ ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീയെ വെറും ഒരു വശനോട്ടംകൊണ്ട് വഴിതെറ്റിക്കും. ദേവന്മാർ, ദേവർഷികൾ, ദാനവർ—അവർക്കൊക്കെ കണക്കുണ്ട്; മനുഷ്യർ എനിക്ക് കണക്കിലുമില്ല।
Verse 21
वज्रं तिष्ठतु दूरे वै शस्त्राण्यन्यान्यनेकशः । किं ते कार्यं करिष्यंति मयि मित्र उपस्थिते
വജ്രം ദൂരെയിരിക്കട്ടെ; മറ്റു അനേകം ആയുധങ്ങളും മാറിനിൽക്കട്ടെ. ഞാൻ—നിന്റെ മിത്രം—ഇവിടെ സന്നിഹിതനായിരിക്കെ, അവ നിനക്ക് എന്ത് കാര്യം ചെയ്യും?
Verse 22
ब्रह्माणं वा हरिं वापि भ्रष्टं कुर्य्यां न संशयः । अन्येषां गणना नास्ति पातयेयं हरं त्वपि
ബ്രഹ്മനായാലും ഹരിയായാലും (വിഷ്ണു), അവരെയും ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ വഴിതെറ്റിക്കാം. മറ്റുള്ളവർ കണക്കിലില്ല; ഹരനായ ശിവനെയും പോലും വീഴ്ത്താമെന്ന് പറയുന്നു।
Verse 23
पंचैव मृदवो बाणास्ते च पुष्पमया मम । चापस्त्रिधा पुष्पमयश्शिंजिनी भ्रमरार्ज्जिता । बलं सुदयिता मे हि वसंतः सचिवस्स्मृतः
എന്റെ അഞ്ചു ബാണങ്ങൾ മൃദുവാണ്; അവ പുഷ്പമയമാണ്. എന്റെ വില്ലും ത്രിവിധമായി പുഷ്പമയമാണ്; ഭ്രമരങ്ങൾ അലങ്കരിച്ച അതിന്റെ ഞാണു മധുരമായി മുഴങ്ങുന്നു. എന്റെ ബലം എന്റെ പ്രിയയാണ്; വസന്തനെ എന്റെ മന്ത്രിയായി സ്മരിക്കുന്നു।
Verse 24
अहं पञ्चबलोदेवा मित्रं मम सुधानिधिः
ഹേ ദേവീ, ഞാൻ പഞ്ചവിധ ബലസമ്പന്നൻ; എന്റെ മിത്രം സുദാനിധി—അമൃതനിധിയായ മഹാസമുദ്രം.
Verse 25
सेनाधिपश्च शृंगारो हावभावाश्च सैनिकाः । सर्वे मे मृदवः शक्र अहं चापि तथाविधः
എന്റെ സേനാധിപൻ ശൃംഗാരം; ഹാവഭാവങ്ങളാണ് എന്റെ സൈനികർ. ഹേ ശക്രാ, അവർ എല്ലാവരും മൃദുലർ; ഞാനും അതുപോലെ മൃദുസ്വഭാവൻ.
Verse 26
यद्येन पूर्यते कार्य्यं धीमांस्तत्तेन योजयेत् । मम योग्यं तु यत्कार्य्यं सर्वं तन्मे नियोजय
ഏത് ഉപായംകൊണ്ട് കാര്യം പൂർത്തിയാകുന്നുവോ, ബുദ്ധിമാൻ അതേ ഉപായം പ്രയോഗിക്കണം. എനിക്ക് യോജ്യമായ ജോലി എല്ലാം എനിക്കേ നിയോഗിക്കൂ.
Verse 27
ब्रह्मोवाच । इत्येवं तु वचस्तस्य श्रुत्वा शक्रस्सुहर्षितः । उवाच प्रणमन्वाचा कामं कांतासुखावहम्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അവന്റെ വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട ശക്രൻ അത്യന്തം ഹർഷിതനായി. നമസ്കരിച്ചു, പ്രിയയുടെ സുഖം വരുത്തുന്ന തന്റെ ആഗ്രഹസിദ്ധിക്കായി വാക്കുകളാൽ കാമനോട് പറഞ്ഞു.
Verse 28
शक्र उवाच । यत्कार्य्यं मनसोद्दिष्टं मया तात मनोभव । कर्त्तुं तत्त्वं समर्थोऽसि नान्यस्मात्तस्यसम्भवः
ശക്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ താത മനോഭവ (കാമ), ഞാൻ മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ച് നിനക്കു ഏല്പിച്ച കാര്യം ചെയ്യാൻ നീയേ സമർത്ഥൻ; അതിന്റെ സിദ്ധി മറ്റാരിലും നിന്നു ഉണ്ടാകുകയില്ല.
Verse 29
शृणु काम प्रवक्ष्यामि यथार्थं मित्रसत्तम । यदर्थे च स्पृहा जाता तव चाद्य मनोभव
ഹേ കാമാ, ശ്രവിക്ക; ഹേ മിത്രശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ നിന്നോട് യഥാർത്ഥം പറയും—ഇന്ന് നിനക്കുള്ളിൽ സ്പൃഹ ജനിച്ച ആ വിഷയത്തെക്കുറിച്ച്, ഹേ മനോഭവാ।
Verse 30
तारकाख्यो महादैत्यो ब्रह्मणो वरमद्भुतम् । अभूदजेयस्संप्राप्य सर्वेषामपि दुःखदः
താരകനെന്ന മഹാദൈത്യൻ ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് അത്ഭുത വരം നേടി അജേയനായി, എല്ലാവർക്കും ദുഃഖകാരകനായി.
Verse 31
तेन संपीड्यते लोको नष्टा धर्मा ह्यनेकशः । दुःखिता निर्जरास्सर्वे ऋषयश्च तथाखिलाः
അവനാൽ ലോകം കഠിനമായി പീഡിതമാണ്; ധർമ്മം പലവിധത്തിൽ നശിച്ചു. എല്ലാ ദേവന്മാരും ദുഃഖിതരായി, എല്ലാ ഋഷിമാരും അതുപോലെ വ്യാകുലരായി.
Verse 32
देवैश्च सकलैस्तेन कृतं युद्धं यथाबलम् । सर्वेषां चायुधान्यत्र विफलान्यभवन्पुरा
അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ശക്തിയനുസരിച്ച് അവനോടു യുദ്ധം ചെയ്തു; എന്നാൽ ആ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ അവരുടെ ആയുധങ്ങൾ എല്ലാം മുൻപുപോലെ തന്നെ വിഫലമായി.
Verse 33
भग्नः पाशो जलेशस्य हरिं चक्रं सुदर्शनम् । तत्कुण्ठितमभूत्तस्य कण्ठे क्षिप्तं च विष्णुना
ജലേശ്വരൻ (വരുണൻ)ന്റെ പാശം തകർന്നു; ഹരിയുടെ സുദർശനചക്രവും മന്ദമായി മുറിവില്ലാത്തതായി. വിഷ്ണു അത് അവന്റെ കണ്ഠത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞപ്പോൾ, അത് അവിടെ തന്നെ കുടുങ്ങി—അതിന്റെ പ്രഭാവം വിഫലമായി.
Verse 34
एतस्य मरणं प्रोक्तं प्रजेशेन दुरात्मनः । शम्भोर्वीर्योद्भवाद्बालान्महायोगीश्वरस्य हि
ഈ ദുഷ്ടാത്മാവിന്റെ മരണം പ്രജാപതി (ബ്രഹ്മാവ്) പ്രസ്താവിച്ചു—ശംഭുവിന്റെ ദിവ്യവീര്യത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ബാലനാൽ; കാരണം ശിവൻ മഹായോഗീശ്വരൻ തന്നെയാണ്.
Verse 35
एतत्कार्य्यं त्वया साधु कर्तव्यं सुप्रयत्नतः । ततस्स्यान्मित्रवर्य्याति देवानां नः परं सुखम्
ഈ കാര്യം നീ ശരിയായി, അത്യന്തം പരിശ്രമത്തോടെ ചെയ്യണം. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ, ഹേ ശ്രേഷ്ഠമിത്രമേ, ഞങ്ങൾ ദേവന്മാർക്ക് പരമസുഖം ലഭിക്കും.
Verse 36
ममापि विहितं तस्मात्सर्वलोकसुखावहम् । मित्रधर्मं हृदि स्मृत्वा कर्तुमर्हसि सांप्रतम्
അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിർദേശിച്ചതും—സകല ലോകങ്ങൾക്കും സുഖമംഗളം നൽകുന്നതും—ഇപ്പോൾ നീ നടപ്പാക്കണം. മിത്രധർമ്മം ഹൃദയത്തിൽ സ്മരിച്ചു ഉടൻ ചെയ്യുക യുക്തമാണ്.
Verse 37
शंभुस्स गिरिराजे हि तपः परममास्थितः । स प्रभुर्नापि कामेन स्वतंत्रः परमेश्वरः
ശംഭു ഗിരിരാജത്തിൽ പരമതപസ്സിൽ സ്ഥാപിതനായിരുന്നു. ആ പ്രഭു, സ്വതന്ത്ര പരമേശ്വരൻ, ആഗ്രഹത്താലും പ്രേരിതനാകുന്നില്ല.
Verse 38
तत्समीपे च देवाथ पार्वती स्वसखीयुता । सेवमाना तिष्ठतीति पित्राज्ञप्ता मया श्रुतम्
ഹേ ദേവാ! അവന്റെ സമീപത്തു തന്നെ പാർവതി തന്റെ സഖികളോടുകൂടെ സേവനം ചെയ്തു നില്ക്കുന്നു—ഇത് അവളുടെ പിതാവിന്റെ ആജ്ഞയായി എന്നോട് പറഞ്ഞതായി ഞാൻ കേട്ടിരിക്കുന്നു।
Verse 39
यथा तस्यां रुचिस्तस्य शिवस्य नियतात्मनः । जायते नितरां मार तथा कार्यं त्वया ध्रुवम्
ഹേ മാര, ആ ജിതേന്ദ്രിയനായ ശിവന് അവളോട് തീവ്രമായ അനുരാഗം തോന്നുന്ന രീതിയിൽ നീ തീർച്ചയായും പ്രവർത്തിക്കുക.
Verse 40
इति कृत्वा कृती स्यास्त्वं सर्वं दुःखं विनंक्ष्यति । लोके स्थायी प्रतापस्ते भविष्यति न चान्यथा
ഇപ്രകാരം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ നീ കൃതാർത്ഥനാകും, സകല ദുഃഖങ്ങളും നശിക്കും, ലോകത്തിൽ നിന്റെ പ്രതാപം ശാശ്വതമായി നിലനിൽക്കും.
Verse 41
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तस्य तु कामो हि प्रफुल्लमुखपंकज । प्रेम्णोवाचेति देवेशं करिष्यामि न संशयः
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ഇപ്രകാരം പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ, വിടർന്ന താമര പോലുള്ള മുഖത്തോടു കൂടിയ കാമദേവൻ സ്നേഹപൂർവ്വം ദേവേശ്വരനോട് പറഞ്ഞു— 'ഞാൻ ഇത് ചെയ്യും, സംശയമില്ല.'
Verse 42
इत्युक्त्वा वचनं तस्मै तथेत्योमिति तद्वचः । अग्रहीत्तरसा कामः शिवमायाविमोहितः
ശിവന്റെ മായയാൽ മോഹിതനായ കാമദേവൻ 'അപ്രകാരം തന്നെയാകട്ടെ, ഓം' എന്ന് പറഞ്ഞ് ആ വാക്കുകൾ വേഗത്തിൽ സ്വീകരിച്ചു.
Verse 43
यत्र योगीश्वरस्साक्षात्तप्यते परमं तपः । जगाम तत्र सुप्रीतस्सदारस्सवसंतकः
സാക്ഷാൽ യോഗീശ്വരനായ ശിവൻ പരമമായ തപസ്സു ചെയ്യുന്നിടത്തേക്ക്, കാമദേവൻ തന്റെ പത്നിയോടും വസന്തനോടും കൂടി അതീവ സന്തോഷത്തോടെ പോയി.
Frequently Asked Questions
Indra, distressed by the demon Tāraka’s oppression, summons Kāma (Smara/Manmatha) as a strategic means, initiating a plan that relies on desire rather than direct combat.
It signals that certain cosmic knots cannot be cut by force; transformation of intention, attraction, and inner disposition (kāma as a subtle power) can be more efficacious than weapons, aligning with Śaiva themes where access to Śiva depends on inner qualification.
Kāma’s immediacy (instant arrival upon remembrance), his association with Vasantā and Rati, and his portrayed inevitability in achieving effects—contrasted with the potential ineffectiveness of the vajra.