ज्योतिर्लिङ्गमाहात्म्य-प्रस्तावना तथा सोमनाथ-प्रसङ्गः (Prologue to the Glory and Origin of the Jyotirliṅgas; Somnātha Episode Begins)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । ज्योतिषां चैव लिंगानां माहात्म्यं कथयाधुना । उत्पत्तिं च तथा तेषां ब्रूहि सर्वं यथाश्रुतम्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ ജ്യോതിര്ലിംഗങ്ങളുടെ മഹാത്മ്യം പറയുക. അവയുടെ ഉദ്ഭവവും; നിങ്ങൾ യഥാശ്രുതമായി കേട്ടതുപോലെ എല്ലാം ഞങ്ങളോട് പറയുക.

Verse 2

सूत उवाच । शृण्वन्तु विप्रा वक्ष्यामि तन्माहात्म्यं जनिं तथा । संक्षेपतो यथाबुद्धि सद्गुरोश्च मया श्रुतम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രന്മാരേ, കേൾക്കുവിൻ. ആ മഹിമയും അതിന്റെ ഉദ്ഭവവും സംക്ഷേപമായി, എന്റെ ബുദ്ധിയനുസരിച്ച്, സദ്ഗുരുവിൽ നിന്ന് ഞാൻ കേട്ടതുപോലെ ഞാൻ പറയും।

Verse 3

एतेषां चैव माहात्म्यं वक्तुं वर्षशतैरपि । शक्यते न मुनिश्रेष्ठास्तथापि कथयामि वः

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഇവയുടെ പൂർണ്ണ മഹിമ നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾ പറഞ്ഞാലും പറയാൻ കഴിയില്ല; എങ്കിലും നിങ്ങളുടെ നിമിത്തം ഞാൻ പറയുന്നു।

Verse 4

सोमनाथश्च तेषां वै प्रथमः परिकीर्तितः । तन्माहात्म्यं शृणु मुने प्रथमं सावधानतः

അവയിൽ സോമനാഥനെയാണ് ആദ്യനായി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നത്; അതിനാൽ ഹേ മുനേ, ആദ്യം അവന്റെ മഹിമ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക।

Verse 5

सप्तविंशन्मिताः कन्या दक्षेण च महात्मना । तेन चन्द्रमसे दत्ता अश्विन्याद्या मुनीश्वराः

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, മഹാത്മാവായ ദക്ഷന് ഇരുപത്തേഴു പുത്രിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അശ്വിനി മുതലായ അവരെ അദ്ദേഹം ചന്ദ്രദേവനു വിവാഹമായി നൽകി।

Verse 6

चन्द्रं च स्वामिनं प्राप्य शोभमाना विशेषतः । चन्द्रोऽपि चैव ताः प्राप्य शोभते स्म निरन्तरम्

ചന്ദ്രനെ സ്വാമിയായി പ്രാപിച്ചതോടെ അവർ പ്രത്യേക ദീപ്തിയോടെ ശോഭിച്ചു; ചന്ദ്രനും അവരെ പ്രാപിച്ച് നിരന്തരം പ്രകാശിച്ചു.

Verse 7

हेम्ना चैव मणिर्भाति मणिना हेम चैव हि । एवं च समये तस्य यज्जातं श्रूयतामिति

സ്വർണ്ണം കൊണ്ടു മണി ദീപ്തമാകുന്നു; മണി കൊണ്ടു സ്വർണ്ണവും ദീപ്തമാകുന്നു. അതുപോലെ ആ സമയത്ത് സംഭവിച്ചതെന്തെന്നു ശ്രവിക്കുവിൻ.

Verse 8

सर्वास्वपि च पत्नीषु रोहिणीनाम या स्मृता । यथैका सा प्रिया चासीत्तथान्या न कदाचन

എല്ലാ ഭാര്യമാരിലും ‘രോഹിണി’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്ന അവൾ ഒരുത്തിയേ അത്യന്തം പ്രിയയായിരുന്നു; അവളെപ്പോലെ മറ്റാരും ഒരിക്കലും പ്രിയയായിരുന്നില്ല.

Verse 9

अन्याश्च दुःखमापन्नाः पितरं शरणं ययुः । गत्वा तस्मै च यद्दुःखं तथा ताभिर्निवेदितम्

മറ്റു സ്ത്രീകൾ ദുഃഖത്തിൽ ആകുലരായി ശരണത്തിനായി പിതാവിന്റെ അടുക്കൽ പോയി; പോയി തങ്ങൾക്ക് സംഭവിച്ച ദുഃഖം യഥാതഥമായി അവനോട് അറിയിച്ചു.

Verse 10

दक्षस्स च तथा श्रुत्वा दुःखं च प्राप्तावांस्तदा । समागत्य द्विजाश्चन्द्रं शान्त्यावोचद्वचस्तदा

അപ്പോൾ ദക്ഷൻ അത് കേട്ട് സ്വയം ദുഃഖത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് ദ്വിജ ഋഷിമാർ ഒന്നിച്ചു കൂടി ചന്ദ്രനോട് (സോമനോട്) ശാന്തിക്കായി ആശ്വാസവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 11

दक्ष उवाच । विमले च कुले त्वं हि समुत्पन्नः कलानिधे । आश्रितेषु च सर्वेषु न्यूनाधिक्यं कथं तव

ദക്ഷൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കലാനിധേ, നീ നിർമലവും നിഷ്കളങ്കവുമായ കുലത്തിൽ തന്നെയല്ലോ ജനിച്ചത്. എങ്കിലും നിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ച എല്ലാവരിലും നിനക്കു ന്യുന-അധിക ഭേദം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകാം?

Verse 12

कृतं चेत्तकृतं तच्च न कर्तव्यं त्वया पुनः । वर्तनं विषमत्वेन नरकप्रदमीरितम्

ചെയ്തതിനെ ചെയ്തില്ലെന്നു കരുതി വീണ്ടും ചെയ്യരുത്. ഇത്തരത്തിലുള്ള അസമത്വവും അനീതിയും നിറഞ്ഞ വക്രവർത്തനം നരകഫലപ്രദമെന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 13

सूत उवाच । दक्षश्चैव च संप्रार्थ्य चन्द्रं जामातरं स्वयम् । जगाम मन्दिरं स्वं वै निश्चयं परमं गतः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ദക്ഷൻ സ്വയം തന്റെ മരുമകനായ ചന്ദ്രനെ അപേക്ഷിച്ചു; പിന്നെ പരമനിശ്ചയത്തോടെ സ്വന്തം മന്ദിരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

Verse 14

चंद्रोऽपि वचनं तस्य न चकार विमोहितः । शिवमायाप्रभावेण यया संमोहितं जगत्

ചന്ദ്രനും മോഹിതനായി അവന്റെ വാക്ക് നടപ്പാക്കിയില്ല; ലോകത്തെ മുഴുവൻ മോഹിപ്പിക്കുന്ന ശിവമായയുടെ പ്രഭാവം അവനെ മൂടിയിരുന്നു.

Verse 15

शुभं भावि यदा यस्य शुभं भवति तस्य वै । अशुभं च यदा भावि कथं तस्य शुभं भवेत्

ആർക്കു ശുഭം വിധിയായിട്ടുണ്ടോ അവന് ശുഭം തന്നെയുണ്ടാകും; അശുഭം വിധിയായാൽ അവന് ശുഭം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും?

Verse 16

चन्द्रोऽपि बलवद्भाविवशान्मेने न तद्वचः । रोहिण्यां च समासक्तो नान्यां मेने कदाचन

എന്നാൽ ചന്ദ്രനും ദൈവവശത്താലും തന്റെ ശക്തമായ ആസക്തിയാലും ആ ഉപദേശം അനുസരിച്ചില്ല. രോഹിണിയോടേ മാത്രം അത്യന്തം ബന്ധപ്പെട്ടു, മറ്റു ഭാര്യമാരെ ഒരിക്കലും സമമായി കരുതിയില്ല.

Verse 17

तच्छ्रुत्वा पुनरागत्य स्वयं दुःखसमन्वितः । प्रार्थयामास चन्द्रं स दक्षो दक्षस्सुनीतितः

അത് കേട്ട് ദക്ഷൻ വീണ്ടും മടങ്ങിവന്നു; സ്വയം ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, ആ സുനീതിമാനായ ദക്ഷൻ ചന്ദ്രനോട് പ്രാർത്ഥിച്ചു.

Verse 18

दक्ष उवाच । श्रूयतां चन्द्र यत्पूर्वं प्रार्थितो बहुधा मया । न मानितं त्वया यस्मात्तस्मात्त्वं च क्षयी भव

ദക്ഷൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ചന്ദ്രാ, കേൾക്കുക. മുമ്പ് ഞാൻ നിന്നോട് പലവട്ടം പ്രാർത്ഥിച്ചു; നീ എന്റെ അപേക്ഷ മാനിച്ചില്ല. അതിനാൽ നീ ക്ഷയിയായിത്തീരുക, ക്രമേണ കുറയുക.

Verse 19

सूत उवाच । इत्युक्ते तेन चन्द्रो वै क्षयी जातः क्षणादिह । हाहाकारो महानासीत्तदेन्दौ क्षीणतां गते

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതുമാത്രത്തിൽ ചന്ദ്രൻ ആ നിമിഷം തന്നെ ക്ഷയിയായിത്തീർന്നു. നിശാപതി ചന്ദ്രൻ ക്ഷീണതയിൽ പതിച്ചതോടെ മഹാ ഹാഹാകാരം ഉയർന്നു.

Verse 20

देवर्षयस्तदा सर्वे किं कार्य्यं हा कथं भवेत् । इति दुःखं समापन्ना विह्वला ह्यभवन्मुने

അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവർഷിമാരും ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി വിഹ്വലരായി—“അയ്യോ! എന്ത് ചെയ്യണം? ഇത് എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു?” എന്നു പറഞ്ഞു, ഹേ മുനേ.

Verse 21

विज्ञापिताश्च चन्द्रेण सर्वे शक्रादयस्सुराः । ऋषयश्च वसिष्ठाद्या ब्रह्माणं शरणं ययु

ചന്ദ്രൻ അറിയിച്ചതിനാൽ, ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുതലായ എല്ലാ ദേവന്മാരും വസിഷ്ഠൻ മുതലായ ഋഷിമാരും ശരണാർത്ഥം ബ്രഹ്മാവിന്റെ അടുക്കലേക്ക് പോയി।

Verse 22

गत्वापि तु तदा प्रोचुस्तद्वृत्तं निखिलं मुने । ब्रह्मणे ऋषयो देवा नत्वा नुत्वातिविह्वलाः

അവിടെ ചെന്നു, ഹേ മുനേ, ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ബ്രഹ്മാവിനോട് സംഭവിച്ച മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും പറഞ്ഞു; പിന്നെ നമസ്കരിച്ചു സ്തുതിച്ചു, അവർ അത്യന്തം വിഹ്വലരായി നിന്നു।

Verse 23

ब्रह्मापि तद्वचः श्रुत्वा विस्मयं परमं ययौ । शिवमायां सुप्रशस्य श्रावयंस्तानुवाच ह

ആ വചനങ്ങൾ കേട്ട് ബ്രഹ്മാവും പരമ വിസ്മയത്തിലായി. ശിവന്റെ അത്ഭുതമായ മായയെ പ്രശംസിച്ച്, എല്ലാവരും ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുമാറാക്കി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

Verse 24

ब्रह्मोवाच । अहो कष्टं महज्जातं सर्वलोकस्य दुःखदम् । चन्द्रस्तु सर्वदा दुष्टो दक्षश्च शप्तवानमुम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അയ്യോ! സർവ്വലോകത്തിനും ദുഃഖം വരുത്തുന്ന മഹാ ദുരന്തം സംഭവിച്ചു. ചന്ദ്രൻ എപ്പോഴും ദുഷ്ടാചാരിയായിരുന്നു; ദക്ഷൻ അവനെ ശപിച്ചു.

Verse 25

सर्वं दुष्टेन चन्द्रेण कृतं कर्माप्यनेकशः । श्रूयतामृषयो देवाश्चन्द्रकृत्यं पुरातनम्

ഇതെല്ലാം—പലവട്ടം ചെയ്ത കർമ്മങ്ങളും ദുഷ്കർമ്മങ്ങളും—ദുഷ്ടനായ ചന്ദ്രനാണ് ചെയ്തത്. ഹേ ഋഷിമാരേ, ദേവന്മാരേ, ചന്ദ്രന്റെ പുരാതന കൃത്യം ഇപ്പോൾ കേൾക്കുക.

Verse 26

बृहस्पतेर्गृहं गत्वा तारा दुष्टेन वै हृता । तस्य भार्या पुनश्चैव स दैत्यान्समुपस्थितः

ബൃഹസ്പതിയുടെ ഗൃഹത്തിൽ ചെന്ന ആ ദുഷ്ടൻ തീർച്ചയായും താരയെ അപഹരിച്ചു; അവൾ ബൃഹസ്പതിയുടെ ഭാര്യയായിരുന്നു. തുടർന്ന് സഹായം തേടി അവൻ ദൈത്യന്മാരുടെ അടുക്കൽ എത്തി.

Verse 28

तां च गर्भवतीं दृष्ट्वा न गृह्णामीति सोऽब्रवीत् । अस्माभिर्वारितो जीवः कृच्छ्राज्जग्राह तां तदा

അവളെ ഗർഭിണിയായി കണ്ടപ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞു: “ഞാൻ അവളെ സ്വീകരിക്കുകയില്ല.” എങ്കിലും ഞങ്ങൾ തടഞ്ഞിട്ടും ആ ജീവൻ അന്നേരം വലിയ പ്രയാസത്തോടെ അവളെ എടുത്തുകൊണ്ടുപോയി.

Verse 29

यदि गर्भं जहातीह गृह्णामीत्यब्रवीत्पुनः । गर्भे मया पुनस्तत्र त्याजिते मुनिसत्तमाः

അവൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: “ഇവിടെ ഗർഭം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ ഞാൻ അവളെ സ്വീകരിക്കും.” ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അവിടെ ഗർഭം വീണ്ടും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അവൻ അതിനെ വീണ്ടും ഏറ്റെടുത്തു.

Verse 30

कस्यायं च पुनर्गर्भस्सोमस्येति च साऽब्रवीत् । पश्चात्तेन गृहीता सा मया च वारितेन वै

അവൾ പറഞ്ഞു: “ഇത് വീണ്ടും ഉണ്ടായ ഗർഭം ആരുടേതാണ്? സോമന്റേതോ?” തുടർന്ന് ഞാൻ തടഞ്ഞിട്ടും അവൾ അവനാൽ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 31

एवंविधानि चन्द्रस्य दुश्चारित्राण्यनेकशः । वर्ण्यंते किं पुनस्तानि सोऽद्यापि कुरुते कथम्

ചന്ദ്രന്റെ ഇത്തരത്തിലുള്ള അനേകം ദുഷ്ചരിത്രങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ, അവൻ ഇന്നും അതേ പ്രവൃത്തികൾ എങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു?

Verse 32

यज्जातं तत्सुसंजातं नान्यथा भवति ध्रुवम् । अतः परमुपायं वो वक्ष्यामि शृणुतादरात्

ജനിച്ചതെല്ലാം യഥാവിധി തന്നെയാണ് ജനിച്ചത്; അത് മറ്റെങ്ങനെ ആകുകയില്ല—ഇത് നിശ്ചയം. അതിനാൽ ഞാൻ നിങ്ങളോട് പരമോപായം പറയുന്നു; ആദരത്തോടെ കേൾക്കുക.

Verse 33

प्रभासके शुभे क्षेत्रे व्रजेश्चन्द्रस्सदैवतैः । शिवमाराधयेत्तत्र मृत्युञ्जयविधानतः

ശുഭമായ പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ചന്ദ്രൻ (സോമൻ) ദേവന്മാരോടൊപ്പം ചെന്നു; അവിടെ മൃത്യുഞ്ജയവിധിപ്രകാരം ഭഗവാൻ ശിവനെ ആരാധിച്ചു.

Verse 34

निधायेशं पुरस्तत्र चन्द्रस्तपतु नित्यशः । प्रसन्नश्च शिवः पश्चादक्षयं तं करिष्यति

അവിടെ മുൻപിൽ ഈശനെ (ശിവനെ) സ്ഥാപിച്ച് ചന്ദ്രൻ നിത്യമായി തപസ്സു ചെയ്യട്ടെ. പിന്നെ ശിവൻ പ്രസന്നനായി ആ വരം/സ്ഥിതിയെ അക്ഷയമാക്കും.

Verse 35

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य ब्रह्मणस्ते सुरर्षयः । संनिवृत्याययुस्सर्वे यत्र दक्षविधू ततः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനങ്ങൾ കേട്ട് ആ ദേവർഷിമാർ പിൻവാങ്ങി; തുടർന്ന് എല്ലാവരും ദക്ഷന്റെ യജ്ഞക്രമം ഒരുക്കപ്പെടുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.

Verse 36

गृहीत्वा ते ततश्चन्द्रं दक्षं चाश्वास्य निर्जराः । प्रभासे ऋषयश्चक्रुस्तत्र गत्वाखिलाश्च वै

അനന്തരം അമരന്മാർ ചന്ദ്രനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, ദക്ഷനെയും ആശ്വസിപ്പിച്ച്, എല്ലാ ഋഷിമാരും പ്രഭാസ തീർത്ഥത്തിലേക്കു പോയി; ആ പുണ്യസ്ഥാനത്തെത്തി വിധിപൂർവ്വം നിശ്ചിത കർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 37

आवाह्य तीर्थवर्याणि सरस्वत्यादिकानि च । पार्थिवेन तदा पूजां मृत्युञ्जयविधानतः

സരസ്വതി മുതലായ ശ്രേഷ്ഠ തീർത്ഥങ്ങളെ ആഹ്വാനം ചെയ്ത്, തുടർന്ന് മൃത്യുഞ്ജയവിധാനപ്രകാരം പാർഥിവ (മണ്ണിൽ നിർമ്മിച്ച) ലിംഗത്തിൽ പൂജ നടത്തണം.

Verse 38

ते देवाश्च तदा सर्वे ऋषयो निर्मलाशयाः । स्थाप्य चन्द्रं प्रभासे च स्वंस्वं धाम ययुर्मुदा

അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരും നിർമ്മലഹൃദയരായ ഋഷിമാരും പ്രഭാസത്തിൽ ചന്ദ്രനെ സ്ഥാപിച്ച് ആനന്ദത്തോടെ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി।

Verse 39

चन्द्रेण च तपस्तप्तं पण्मासं च निरंतरम् । मृत्युंजयेन मंत्रेण पूजितो वृषभध्वजः

ചന്ദ്രനും തുടർച്ചയായി ആറുമാസം തപസ്സു ചെയ്തു; മൃത്യുഞ്ജയ മന്ത്രംകൊണ്ട് വൃഷഭധ്വജൻ (ശിവൻ)നെ പൂജിച്ചു।

Verse 40

दशकोटिमितं मन्त्रं समावृत्य शशी च तम् । ध्यात्वा मृत्युञ्जयं मन्त्रं तस्थौ निश्चलमानसः

പത്ത് കോടി ജപം സമാപ്തമാക്കി ശശി പിന്നീട് മൃത്യുഞ്ജയ മന്ത്രം ധ്യാനിച്ചു; ശിവതന്മയനായി അചഞ്ചല മനസ്സോടെ അവൻ നിശ്ചലമായി നിന്നു।

Verse 41

तं दृष्ट्वा शंकरो देवः प्रसन्नोऽभूत्ततः प्रभुः । आविर्भूय विधुं प्राह स्वभक्तं भक्तवत्सलः

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ദേവാധിദേവൻ ശങ്കരൻ പ്രസന്നനായി. പിന്നെ ഭക്തവത്സലനായ പ്രഭു പ്രത്യക്ഷനായി തന്റെ ഭക്തനായ വിധുവിനോട് അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 42

शंकर उवाच । वरं वृणीष्व भद्रं ते मनसा यत्समीप्सितम् । प्रसन्नोऽहं शशिन्सर्वं दास्ये वरमनुत्तमम्

ശങ്കരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“നിനക്ക് മംഗളം വരട്ടെ; മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക. ഹേ ശശി, ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്; അനുത്തമ വരമായി എല്ലാം നിനക്കു നൽകാം.”

Verse 43

चंद्र उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश किमसाध्यं भवेन्मम । तथापि मे शरीरस्य क्षयं वारय शंकर

ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: ഹേ ദേവേശ്വര, അങ്ങ് എന്നിൽ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, എനിക്ക് അസാധ്യമായി എന്താണുള്ളത്? എങ്കിലും, ഹേ ശങ്കര, എന്റെ ശരീരത്തിന്റെ ക്ഷയം തടഞ്ഞാലും.

Verse 44

क्षंतव्यो मेऽपराधश्च कल्याणं कुरु सर्वदा । इत्युक्ते च तदा तेन शिवो वचनमब्रवीत्

എന്റെ അപരാധം ക്ഷമിക്കണമേ; എപ്പോഴും എനിക്ക് മംഗളം അരുളണമേ. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അപ്പോൾ ശിവൻ വചനം അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 45

शिव उवाच । पक्षे च क्षीयतां चन्द्र कला ते च दिनेदिने । पुनश्च वर्द्धतां पक्षे सा कला च निरंतरम्

ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ നിന്റെ ചന്ദ്രകല ദിനംപ്രതി ക്ഷയിക്കട്ടെ; ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ അതേ കല നിരന്തരമായി വർധിക്കട്ടെ.

Verse 46

सूत उवाच । एवं सति तदा देवा हर्षनिर्भरमानसाः । ऋषयश्च तथा सर्वे समाजग्मुर्द्रुतं द्विजाः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചപ്പോൾ ദേവന്മാർ ആനന്ദം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ ആയിരുന്നു; എല്ലാ ഋഷികളും ദ്വിജന്മാരും വേഗത്തിൽ ഒന്നിച്ചു കൂടി.

Verse 47

आगत्य च तदा सर्वे चन्द्रायाशिषमब्रुवन् । शिवं नत्वा करौ बद्ध्वा प्रार्थयामासुरादरात्

അപ്പോൾ എല്ലാവരും വന്ന് ചന്ദ്രനോട് ആശീർവാദവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു. ശിവനെ നമസ്കരിച്ചു, കൈകൂപ്പി, ഭക്തിയോടെ ആദരപൂർവ്വം പ്രാർത്ഥിച്ചു.

Verse 48

देवाः ऊचुः । देवदेव महादेव परमेश नमोऽस्तु ते । उमया सहितश्शंभो स्वामिन्नत्र स्थिरो भव

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ദേവദേവാ, മഹാദേവാ, പരമേശ്വരാ! നിനക്കു നമസ്കാരം. ശംഭോ, ഉമയോടുകൂടെ, സ്വാമിനേ! ഇവിടെ സ്ഥിരമായി വിരാജിക്കണമേ.

Verse 49

सूत उवाच । ततश्चन्द्रेण सद्भक्त्या संस्तुतश्शंकरः पुरा । निराकारश्च साकारः पुनश्चैवाभवत्प्रभुः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് ചന്ദ്രൻ സത്യഭക്തിയോടെ ശങ്കരനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, നിരാകാരനായ പ്രഭു വീണ്ടും സാകാരരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായി.

Verse 50

प्रसन्नश्च स देवानां क्षेत्रमाहात्म्यहेतवे । चन्द्रस्य यशसे तत्र नाम्ना चन्द्रस्य शंकरः

ദേവന്മാരിൽ പ്രസന്നനായി, ആ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മഹിമ പ്രസിദ്ധമാക്കുവാൻ ശങ്കരൻ അവിടെ ചന്ദ്രന്റെ യശസ്സിനായി വസിച്ചു; അവിടെ “ചന്ദ്രശേഖരൻ” എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി.

Verse 51

सोमेश्वरश्च नामासीद्विख्यातो भुवन त्रये । क्षयकुष्ठादिरोगाणां नाशकः पूजनाद्द्विजाः

അവൻ “സോമേശ്വരൻ” എന്ന നാമത്തിൽ ത്രിഭുവനത്തിലും പ്രസിദ്ധനായി. ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, അവനെ പൂജിച്ചാൽ ക്ഷയം, കുഷ്ഠം മുതലായ രോഗങ്ങൾ നശിക്കുന്നു.

Verse 52

धन्योऽयं कृतकृत्योयं यन्नाम्ना शंकरस्स्वयम् । स्थितश्च जगतां नाथः पावयञ्जगतीतलम्

ധന്യമാണ് ഈ സ്ഥലം, കൃതകൃത്യമാണ് ഇത്; കാരണം ശങ്കരൻ സ്വയം തന്റെ നാമത്തോടുകൂടി ഇവിടെ വസിക്കുന്നു. ജഗന്നാഥൻ ഭൂതലത്തെ പാവനമാക്കി ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 53

तत्कुंडं तैश्च तत्रैव सर्वैर्देवैः प्रतिष्ठितम् । शिवेन ब्रह्मणा तत्र ह्यविभक्तं तु तत्पुनः

അവിടെയേ ആ പവിത്ര കുണ്ടം എല്ലാ ദേവന്മാരും ചേർന്ന് പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; അതേ സ്ഥലത്ത് ശിവനും ബ്രഹ്മാവും വീണ്ടും അവിഭക്തമായി—ഒരേ തത്ത്വമായി, വേർപാടില്ലാതെ—ദർശനമായി।

Verse 54

चन्द्रकुण्डं प्रसिद्धं च पृथिव्यां पापनाशनम् । तत्र स्नाति नरो यस्स सर्वैः पापैः प्रमुच्यते

ഭൂമിയിൽ പ്രസിദ്ധമായ ചന്ദ്രകുണ്ഡം പാപനാശിനിയാണ്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകുന്നു.

Verse 55

रोगास्सर्वे क्षयाद्याश्च ह्यसाध्या ये भवंति वै । ते सर्वे च क्षयं यान्ति षण्मासं स्नानमात्रतः

ക്ഷയാദി എല്ലാ രോഗങ്ങളും—അസാധ്യമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നവയും—അവിടെ ആറുമാസം സ്നാനം ചെയ്യുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടു നശിക്കുന്നു.

Verse 56

प्रभासं च परिक्रम्य पृथिवीक्रमसंभवम् । फलं प्राप्नोति शुद्धात्मा मृतः स्वर्गे महीयते

ഭൂമിയെ വ്യാപിച്ച ദിവ്യ പാദക്രമത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച പ്രഭാസത്തെ പരിക്രമണം ചെയ്ത് ശുദ്ധാത്മാവ് ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു; മരണാനന്തരം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 57

सोमलिंगं नरो दृष्ट्वा सर्वपापात्प्रमुच्यते । लब्ध्वा फलं मनोभीष्टं मृतस्स्वर्गं समीहते

സോമലിംഗം ദർശനം മാത്രത്താൽ മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകുന്നു. മനോഭീഷ്ടഫലം ലഭിച്ച്, മരണാനന്തരം സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 58

यद्यत्फलं समुद्दिश्य कुरुते तीर्थमुत्तमम् । तत्तत्फलमवाप्नोति सर्वथा नात्र संशयः

ഏത് ഫലം ലക്ഷ്യമാക്കി ഒരാൾ ഉത്തമ തീർത്ഥയാത്ര നടത്തുകയോ, ആ ഫലം തന്നെയവൻ നിർഭയമായി പ്രാപിക്കുന്നു; ഇതിൽ യാതൊരു സംശയവും ഇല്ല।

Verse 59

इति ते ऋषयो देवाः फलं दृष्ट्वा तथाविधम् । मुदा शिवं नमस्कृत्य गृहीत्वा चन्द्रमक्षयम्

ഇങ്ങനെ ആ ഋഷികളും ദേവന്മാരും അത്തരം ഫലം കണ്ടപ്പോൾ, ആനന്ദത്തോടെ ശ്രീശിവനെ നമസ്കരിച്ചു; അക്ഷയചന്ദ്രനെ സ്വീകരിച്ച്, കൃതാർത്ഥരായി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 60

परिक्रम्य च तत्तीर्थं प्रशंसन्तश्च ते ययुः । चंद्रश्चापि स्वकीयं च कार्य्यं चक्रे पुरातनम्

ആ തീർത്ഥം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് അതിന്റെ മഹിമ പാടിപ്പുകഴ്ത്തി അവർ പുറപ്പെട്ടു. ചന്ദ്രദേവനും തന്റെ പുരാതനമായി നിയതമായ കര്‍മ്മം വീണ്ടും നിർവഹിച്ചു.

Verse 61

इति सर्वः समाख्यातः सोमेशस्य समुद्भवः । एवं सोमेश्वरं लिंगं समुत्पन्नं मुनीश्वराः

ഇങ്ങനെ സോമേശന്റെ അവതരണത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ വിവരണം പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. ഹേ മുനീശ്വരന്മാരേ, ഇപ്രകാരം ‘സോമേശ്വര’ ലിംഗം ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 62

यः शृणोति तदुत्पत्तिं श्रावयेद्वा परान्नरः । सर्वान्कामानवाप्नोति सर्वपापैः प्रमुच्यते

ഇതിന്റെ ഉദ്ഭവകഥ കേൾക്കുന്നവനോ മറ്റുള്ളവരെ കേൾപ്പിക്കുന്നവനോ എല്ലാ ധാർമ്മിക ആഗ്രഹങ്ങളും പ്രാപിക്കുകയും സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 257

समाश्रितस्तदा दैत्यान्युद्धं देवैश्चकार ह । मयाऽत्रिणा निषिद्धश्च तस्मै तारां ददौ शशी

അപ്പോൾ അവൻ ദൈത്യരെ ആശ്രയിച്ച് ദേവന്മാരോടു യുദ്ധം ചെയ്തു. എന്നാൽ ഞാനും അത്രിയും അവനെ തടഞ്ഞു; അതുകൊണ്ട് ശശി ചന്ദ്രൻ അവനു താരയെ നൽകി.