Rig Veda Sukta 161
Mandala 1Sukta 16114 Mantras

Sukta 161

Sukta 1.161

Rishi

Rbhus (collective seers/artisans) traditionally associated with this sukta; specific attribution not provided in input

Devata

Agni as dūta; narrative frame concerns the Rbhus and the transformation of the cup (camasá)

ഈ സൂക്തം ദിവ്യ ശില്പികളായ ഋഭുക്കളുടെ പരീക്ഷണവും മഹത്വവത്കരണവും ആഖ്യാനിക്കുന്നു. ദൂതൻ (സന്ദേശവാഹകൻ) ആയ അഗ്നിയെ ചട്ടക്കൂടാക്കി, ഒരൊറ്റ മരക്കപ്പ് (ചമസ) പല പരിപൂർണ്ണ രൂപങ്ങളാക്കി മാറ്റിയ പ്രസിദ്ധ പരിവർത്തനത്തെ ഇത് സ്മരിക്കുന്നു. ഗൂഢപ്രശ്നങ്ങൾ, യാഗസംവാദം, സോമപീഡനങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ, കൌശലം തന്നെ പവിത്രശക്തിയാകുന്നതായി—ഋത (ബ്രഹ്മാണ്ഡക്രമം) അനുസരിച്ചുള്ള ശില്പപ്രാവീണ്യം അമരത്വവും ദൈവിക അംഗീകാരവും നേടുന്നു എന്ന് ഈ ഗാനം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Mantras

Mantra 1

किमु श्रेष्ठः किं यविष्ठो न आजगन्किमीयते दूत्यं कद्यदूचिम । न निन्दिम चमसं यो महाकुलोऽग्ने भ्रातर्द्रुण इद्भूतिमूदिम ॥

ഞങ്ങളിലേക്കു ശ്രേഷ്ഠമായി എന്താണ് വന്നത്, കനിഷ്ഠമായി എന്താണ്? ഏതു ദൂത്യപ്രവർത്തനമാണ് നീങ്ങുന്നത്, ഞങ്ങൾ എന്താണ് പറഞ്ഞത്? ഞങ്ങൾ ചമസത്തെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നില്ല. ഹേ അഗ്നി, സഹോദരാ—മഹാകുല! മരപ്പാത്രത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഞങ്ങൾ ഭൂതിയുടെ (അസ്തിത്വ-വൃദ്ധിയുടെ) വർധന തേടുന്നു.

Mantra 2

एकं चमसं चतुरः कृणोतन तद्वो देवा अब्रुवन्तद्व आगमम् । सौधन्वना यद्येवा करिष्यथ साकं देवैर्यज्ञियासो भविष्यथ ॥

ഒരു ചമസത്തെ നാലാക്കി തീർക്കുവിൻ—എന്ന് ദേവന്മാർ നിങ്ങളോടു പറഞ്ഞു; അതുപോലെ തന്നെയാണ് അത് നിങ്ങളിലേക്കു വന്നത്. ഹേ സൗധന്വനന്റെ പുത്രന്മാരേ! നിങ്ങൾ ഇത് നിർവഹിച്ചാൽ, ദേവന്മാരോടൊപ്പം നിങ്ങൾ യജ്ഞീയർ (യജ്ഞത്തിന് യോഗ്യർ) ആകും.

Mantra 3

अग्निं दूतं प्रति यदब्रवीतनाश्वः कर्त्वो रथ उतेह कर्त्वः । धेनुः कर्त्वा युवशा कर्त्वा द्वा तानि भ्रातरनु वः कृत्व्येमसि ॥

ദൂതനായ അഗ്നിയോട് നിങ്ങൾ മറുപടിയായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘അശ്വം നിർമ്മിക്കപ്പെടണം; ഇവിടെ രഥവും നിർമ്മിക്കപ്പെടണം; ധേനു (പശു) നിർമ്മിക്കപ്പെടണം; ആ രണ്ടു യുവശക്തികളും നിർമ്മിക്കപ്പെടണം.’ ആ കര്‍മ്മങ്ങളെ, ഹേ സഹോദരന്മാരേ, ഞങ്ങൾ നിങ്ങളെ അനുഗമിച്ച് പിന്തുടരുന്നു; അവയിലേക്കു നമ്മുടെ ഇച്ഛയെ രൂപപ്പെടുത്തി അവയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.

Mantra 4

चकृवांस ऋभवस्तदपृच्छत क्वेदभूद्यः स्य दूतो न आजगन् । यदावाख्यच्चमसाञ्चतुरः कृतानादित्त्वष्टा ग्नास्वन्तर्न्यानजे ॥

അത് നിർവഹിച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഋഭുക്കൾ ചോദിച്ചു: ‘ഞങ്ങളുടെ ദൂതനാകേണ്ടവൻ—ഞങ്ങളിലേക്കു വന്നവൻ—എവിടെയാണ്?’ അവൻ നിർമ്മിതമായ നാലു ചമസങ്ങളെ (പാത്രങ്ങളെ) കാണിച്ചപ്പോൾ, ത്വഷ്ടൃ സ്ത്രീകളുടെ ഉള്ളിൽ—പ്രകൃതിയുടെ രൂപങ്ങളിൽ—അന്തര്ധാനമായി ഒളിഞ്ഞു.

Mantra 5

हनामैनाँ इति त्वष्टा यदब्रवीच्चमसं ये देवपानमनिन्दिषुः । अन्या नामानि कृण्वते सुते सचाँ अन्यैरेनान्कन्या नामभिः स्परत् ॥

‘ഞാൻ ഇവരെ അടിച്ചുതകർക്കും,’ എന്നു ത്വഷ്ടൃ പറഞ്ഞു—ദേവന്മാരുടെ പാനത്തിനായി അവർ കുറ്റരഹിതമായി നിർമ്മിച്ച ആ ചമസത്തെക്കുറിച്ച് അവൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ. സോമം പിഴിയുമ്പോൾ അവർ മറ്റു നാമങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നു; മറ്റു കന്യാ-നാമങ്ങളാൽ ആ (ശക്തി) അവരെ സ്പർശിച്ച് അവരെ വശീകരിക്കുന്നു.

Mantra 6

इन्द्रो हरी युयुजे अश्विना रथं बृहस्पतिर्विश्वरूपामुपाजत । ऋभुर्विभ्वा वाजो देवाँ अगच्छत स्वपसो यज्ञियं भागमैतन ॥

ഇന്ദ്രൻ തന്റെ രണ്ടു ഹരികളെ (ബലവാനായ അശ്വങ്ങളെ) യോജിപ്പിച്ചു; അശ്വിനർ അവരുടെ രഥം യോജിപ്പിച്ചു; ബൃഹസ്പതി സർവ്വരൂപശക്തിയിലേക്കു സമീപിച്ചു. ഋഭു, വിഭ്വൻ, വാജ—സ്വകർമ്മത്തിൽ പരിപൂർണ്ണർ—ദേവന്മാരിലേക്കു ചെന്നു; യജ്ഞത്തിൽ യോജ്യമായ തങ്ങളുടെ പങ്ക് അവർ നേടി.

Mantra 7

निश्चर्मणो गामरिणीत धीतिभिर्या जरन्ता युवशा ताकृणोतन । सौधन्वना अश्वादश्वमतक्षत युक्त्वा रथमुप देवाँ अयातन ॥

ചർമത്തിൽ നിന്നു നിങ്ങൾ ധീതികളാൽ (പ്രചോദിത ചിന്തകളാൽ) ഗാവിനെ രൂപപ്പെടുത്തി; ജരിച്ചവരെ വീണ്ടും യൗവനത്തിലാക്കി. ഹേ സുധന്വന്റെ പുത്രന്മാരേ, ഒരു അശ്വത്തിൽ നിന്നു മറ്റൊരു അശ്വത്തെ നിങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു; രഥം യോജിപ്പിച്ച് ദേവന്മാരുടെ അടുക്കൽ നിങ്ങൾ എത്തി.

Mantra 8

इदमुदकं पिबतेत्यब्रवीतनेदं वा घा पिबता मुञ्जनेजनम् । सौधन्वना यदि तन्नेव हर्यथ तृतीये घा सवने मादयाध्वै ॥

“ഈ ജലം കുടിക്കൂ,” എന്നു അവർ പറഞ്ഞു; “അതെ, ഇതുതന്നെ കുടിക്കൂ—മുഞ്ജത്തിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ ശുദ്ധികാരകം.” ഹേ സൗധന്വനന്മാരേ (ഋഭുക്കളേ), അതിൽ നിങ്ങൾക്ക് ആനന്ദമില്ലെങ്കിൽ, മൂന്നാം സവനത്തിൽ നിങ്ങൾ മദിപ്പെടും—കർമ്മത്തെ പാകമാക്കുന്ന ആനന്ദരസത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കും.

Mantra 9

आपो भूयिष्ठा इत्येको अब्रवीदग्निर्भूयिष्ठ इत्यन्यो अब्रवीत् । वधर्यन्तीं बहुभ्यः प्रैको अब्रवीदृता वदन्तश्चमसाँ अपिंशत ॥

ഒരാൾ പറഞ്ഞു: “ആപഃ (ജലങ്ങൾ) സമൃദ്ധമാകട്ടെ”; മറ്റൊരാൾ പറഞ്ഞു: “അഗ്നി സമൃദ്ധമാകട്ടെ.” ഒരാൾ അനേകര്ക്കായി മുന്നേറുന്ന ശക്തിയെ പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഋതത്തിന്റെ സത്യങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട് അവർ ചമസങ്ങൾ (പാത്രങ്ങൾ) രൂപപ്പെടുത്തി—ആനന്ദം ധരിക്കാൻ യോജ്യമായ രൂപങ്ങൾ.

Mantra 10

श्रोणामेक उदकं गामवाजति मांसमेकः पिंशति सूनयाभृतम् । आ निम्रुचः शकृदेको अपाभरत्किं स्वित्पुत्रेभ्यः पितरा उपावतुः ॥

ഒരാൾ പശുവിനെ ജലത്തോട്ടു ഓടിക്കുന്നു; ഒരാൾ മാർഗ്ഗദർശക കൈ കൊണ്ടുവന്ന മാംസത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. ഒരാൾ ഇരുണ്ട കോണുകളിൽ നിന്നുള്ള ചാണകം നീക്കിക്കൊണ്ടുപോകുന്നു. എന്നാൽ—പുത്രന്മാർക്കായി—ആ രണ്ടു പിതൃ-മാതൃകൾ എന്തിനെ സമീപത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു? ഈ പ്രവൃത്തികളുടെ പിന്നിൽ ഏതു മൂലസഹായം നിലകൊണ്ടിരുന്നു?

Mantra 11

उद्वत्स्वस्मा अकृणोतना तृणं निवत्स्वपः स्वपस्यया नरः । अगोह्यस्य यदसस्तना गृहे तदद्येदमृभवो नानु गच्छथ ॥

ഉയർന്ന നിലത്ത് നിങ്ങൾ അവനുവേണ്ടി പുല്ല് ഉണ്ടാക്കി; താഴ്ന്നിടത്ത് ജലങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു—ഹേ നന്നായി കർമ്മം ചെയ്യുന്ന പുരുഷന്മാരേ. ഗുപ്തഗോ (മറഞ്ഞ പ്രകാശം) യുടെ ഗൃഹത്തിൽ നിങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചതിനെ ഇന്ന്, ഹേ ഋഭുക്കളേ, പിന്തുടരാതിരിയ്ക്കരുത്—പ്രവൃത്തിയുടെ തുടർച്ച ഉപേക്ഷിക്കരുത്.

Mantra 12

सम्मील्य यद्भुवना पर्यसर्पत क्व स्वित्तात्या पितरा व आसतुः । अशपत यः करस्नं व आददे यः प्राब्रवीत्प्रो तस्मा अब्रवीतन ॥

നിങ്ങൾ സംമീല്യ—കണ്ണുകൾ അടച്ച്—ഭുവനങ്ങളെ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചപ്പോൾ, അപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ ഇരുപിതൃ-മാതാക്കൾ എവിടെയായിരുന്നു? നിങ്ങളുടെ ‘കരസ്ന’ (karasna) എടുത്തുകളഞ്ഞവനെ നിങ്ങൾ ശപിച്ചു; എന്നാൽ ‘പ്രോ!’ എന്നു മുന്നോട്ടുതള്ളുന്ന വാക്ക് പറഞ്ഞവനോടു—അവനോടുതന്നെ നിങ്ങൾ മറുപടി നൽകി, പ്രവൃത്തിയെ മുന്നോട്ട് വഹിക്കുന്ന പ്രേരണയെ അംഗീകരിച്ചു.

Mantra 13

सुषुप्वांस ऋभवस्तदपृच्छतागोह्य क इदं नो अबूबुधत् । श्वानं बस्तो बोधयितारमब्रवीत्संवत्सर इदमद्या व्यख्यत ॥

ഗാഢനിദ്രയിൽ മുങ്ങിയിരുന്ന ഋഭുക്കൾ ചോദിച്ചു: “ഹേ ഗൂഹ്യ (മറഞ്ഞിരിക്കുന്നവനേ), ഇതിനെ ഞങ്ങൾക്കായി ആരാണ് ഉണർത്തിയത്?” ബസ്താ നായയെ ഉണർത്തുന്നവൻ എന്നു പറഞ്ഞു; എന്നാൽ ഇന്ന് സംവത്സരൻ—വർഷം, കാലം—തന്നെ അത് വെളിപ്പെടുത്തി: പാകമായ സമയത്ത് ജ്ഞാനം തുറക്കുന്നവൻ കാലം തന്നെയാണ്.

Mantra 14

दिवा यान्ति मरुतो भूम्याग्निरयं वातो अन्तरिक्षेण याति । अद्भिर्याति वरुणः समुद्रैर्युष्माँ इच्छन्तः शवसो नपातः ॥

പകൽ മരു‍ത്തുകൾ പോകുന്നു; ഭൂമിയിലൂടെ അഗ്നി പോകുന്നു; ഈ വായു അന്തരിക്ഷമാർഗ്ഗം സഞ്ചരിക്കുന്നു. ജലങ്ങളിലൂടെ, സമുദ്രങ്ങളിലൂടെ വരുണൻ പോകുന്നു—ഹേ ശവസോ നപാതഃ (ശക്തിയുടെ സന്താനങ്ങളേ), നിങ്ങളെ തേടി: സർവ്വ ദൈവിക ഊർജ്ജങ്ങളും പരിപൂർണ്ണ കർമ്മകാരന്മാരിലേക്കു ഏകീകരിക്കുന്നു.

Frequently Asked Questions

The Ṛbhus are a group of inspired artisan-seers celebrated for extraordinary skill. In Vedic thought, their flawless work becomes a spiritual achievement that wins them divine status.

Agni carries offerings and words of praise from humans to the gods. In this hymn he also mediates the recognition of the Ṛbhus’ perfected work, acting like a bridge between worlds.

The third savana is the third Soma pressing in the day’s Soma ritual. The hymn uses it as an image of ripening and fulfillment—where the workers’ effort culminates in ritual joy and divine approval.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App