Sarga 113

Verse 1

तत श्शिरसि कृत्वा तु पादुके भरतस्तदा।आरुरोह रथं हृष्टः शत्रुघ्नेन समन्वितः।।।।

അപ്പോൾ ഭരതൻ പാദുകങ്ങളെ ശിരസ്സിൽ വച്ച്; ശത്രുഘ്നനോടൊപ്പം ഹർഷത്തോടെ രഥത്തിൽ കയറി.

Verse 2

वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिश्च दृढव्रतः।अग्रतः प्रययु स्सर्वे मन्त्रिणो मन्त्रपूजिताः।।।।

വസിഷ്ഠനും വാമദേവനും ദൃഢവ്രതനായ ജാബാലിയും—മന്ത്രോപദേശത്താൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട എല്ലാ മന്ത്രിമാരോടുകൂടെ—മുന്നിൽക്കൂടി പ്രയാണം ചെയ്തു.

Verse 3

मन्दाकिनीं नदीं रम्यां प्राङ्मुखास्ते ययुस्तदा।प्रदक्षिणं च कुर्वाणाश्चित्रकूटं महागिरिम्।।।।

അപ്പോൾ അവർ കിഴക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് മനോഹരമായ മന്ദാകിനി നദിയിലേക്കു നടന്നു; മഹാഗിരിയായ ചിത്രകൂടത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 4

पश्यन्धातुसहस्राणि रम्याणि विविधानि च।प्रययौ तस्य पार्श्वेन ससैन्यो भरतस्तदा।।।।

അനവധി മനോഹരവും വിവിധവുമായ ധാതുക്കളെ ദർശിച്ചുകൊണ്ട്, സൈന്യസഹിതനായ ഭരതൻ അപ്പോൾ പർവതത്തിന്റെ പാർശ്വത്തിലൂടെ മുന്നേറി.

Verse 5

अदूराच्चित्रकूटस्य ददर्श भरतस्तदा।आश्रमं यत्र स मुनिर्भरद्वाजः कृतालयः।।।।

ചിത്രകൂടത്തിൽ നിന്ന് അധികം ദൂരമല്ലാതെ, അപ്പോൾ ഭരതൻ ആ ആശ്രമം കണ്ടു; അവിടെ മുനി ഭരദ്വാജൻ വാസം സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു.

Verse 6

स तमाश्रममागम्य भरद्वाजस्य बुद्धिमान्।अवतीर्य रथात्पादौ ववन्दे भरतस्तदा।।।।

ആ ആശ്രമത്തിലെത്തി, ബുദ്ധിമാനായ ഭരതൻ രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, അപ്പോൾ ഭരദ്വാജ മുനിയുടെ പാദങ്ങളിൽ വന്ദനം ചെയ്തു.

Verse 7

ततो हृष्टो भरद्वाजो भरतं वाक्यमब्रवीत्।अपि कृत्यं कृतं तात रामेण च समागतम्।।।।

അപ്പോൾ ഹർഷിതനായ ഭരദ്വാജമുനി ഭരതനോടു പറഞ്ഞു: “വത്സാ, നീ വന്ന കാര്യം സഫലമായോ? ശ്രീരാമനുമായി കൂടിക്കാഴ്ച ഉണ്ടായോ?”

Verse 8

एवमुक्त स्स तु ततो भरद्वाजेन धीमता।प्रत्युवाच भरद्वाजं भरतो धर्मवत्सलः।।।।

ബുദ്ധിമാനായ ഭരദ്വാജൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ഭരതൻ പിന്നെ ഭരദ്വാജനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 9

स याच्यमानो गुरुणा मया च दृढविक्रमः।राघवः परमप्रीतो वसिष्ठं वाक्यमब्रवीत्।।।।

ഗുരുവും ഞാനും അപേക്ഷിച്ചിട്ടും, ദൃഢവിക്രമനായ രാഘവൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി വസിഷ്ഠനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 10

पितुः प्रतिज्ञां तामेव पालयिष्यामि तत्त्वतः।चतुर्दश हि वर्षाणि या प्रतिज्ञा पितुर्मम।।।।

ഞാൻ പിതാവിന്റെ അതേ പ്രതിജ്ഞയെ യഥാർത്ഥമായി പാലിക്കും; എന്റെ പിതാവിന്റെ പതിനാലു വർഷങ്ങളുടെ വാഗ്ദാനം തീർച്ചയായും നിറവേറ്റും.

Verse 11

एवमुक्तो महाप्राज्ञो वसिष्ठः प्रत्युवाच ह।वाक्यज्ञो वाक्यकुशलं राघवं वचनं महत्।।।।

ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ട മഹാപ്രാജ്ഞനും വാക്യജ്ഞനും വാക്യകുശലനുമായ മഹർഷി വസിഷ്ഠൻ രാഘവനോട് ഗൗരവമുള്ള മഹാവചനങ്ങളാൽ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 12

एते प्रयच्छ संहृष्टः पादुके हेमभूषिते।अयोध्यायां महाप्राज्ञ योगक्षेमकरे तव।।।।

ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞനേ! സന്തോഷത്തോടെ സ്വർണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ഈ പാദുകകൾ ദയവായി നൽകുക; അവ നിന്റെ പേരിൽ അയോധ്യയിൽ യോഗക്ഷേമം—ക്ഷേമവും സുരക്ഷയും—നൽകട്ടെ.

Verse 13

एवमुक्तो वसिष्ठेन राघवः प्राङ्मुखः स्थितः।पादुके ह्यधिरुह्यैते मम राज्याय वै ददौ।।।।

വസിഷ്ഠൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കിഴക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് നിന്ന രാഘവൻ ആ പാദുകകൾ പാദങ്ങളിൽ ധരിച്ചു, എന്റെ രാജ്യം ഭരിക്കുവാൻ എന്നെക്കായി അവ അർപ്പിച്ചു.

Verse 14

निवृत्तोऽहमनुज्ञातो रामेण सुमहात्मना।अयोध्यामेव गच्छामि गृहीत्वा पादुके शुभे।।।।

മഹാത്മാവായ രാമന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ച് ഞാൻ ഇപ്പോൾ മടങ്ങുന്നു; ഈ ശുഭ പാദുകകൾ കൈക്കൊണ്ട് ഞാൻ അയോധ്യയിലേക്കുതന്നെ പോകുന്നു.

Verse 15

एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरतस्य महात्मनः।भरद्वाजश्शुभतरं मुनिर्वाक्यमुवाच तम्।।।।

മഹാത്മാവായ ഭരതന്റെ ഈ ശുഭവചനങ്ങൾ കേട്ടിട്ട്, മുനി ഭാരദ്വാജൻ അവനോട് അതിലും ശുഭകരമായ വാക്കുകൾ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 16

नैतच्चित्रं नरव्याघ्र शीलवृत्तवतां वर।यदार्यं त्वयि तिष्ठेत्तु निम्ने सृष्टमिवोदकम्।।।।

നരവ്യാഘ്രനേ, ശീലവൃത്തമുള്ളവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! ഇതിൽ അത്ഭുതമില്ല; നിനക്കുള്ളിൽ ആര്യഗുണം വസിക്കുന്നത്—ഒഴുക്കിയ വെള്ളം സ്വഭാവത്തിൽ താഴോട്ടു ഒഴുകുന്നതുപോലെ.

Verse 17

अमृत स्समहाबाहुः पिता दशरथस्तव।यस्य त्वमीदृश: पुत्रो धर्मज्ञो धर्मवत्सलः।।।।

മഹാബാഹുവേ! നിന്റെ പിതാവായ ദശരഥൻ അമൃതസമാനനാണ്; കാരണം ധർമ്മജ്ഞനും ധർമ്മവത്സലനും ആയ നിനക്കുപോലൊരു പുത്രൻ അവനുണ്ട്.

Verse 18

तमृषिं तु महात्मानमुक्तवाक्यं कृताञ्जलिः।आमन्त्रयितुमारेभे चरणावुपगृह्य च।।।।

അങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്ത മഹാത്മാവായ ഋഷിയോടു ഭരതൻ കൃതാഞ്ജലിയോടെ സമീപിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ചു വിട വാങ്ങാൻ തുടങ്ങി.

Verse 19

ततः प्रदक्षिणं कृत्वा भरद्वाजं पुनः पुनः।भरतस्तु ययौ श्रीमानयोध्यां सह मन्त्रिभिः।।।।

അതിനുശേഷം, ഭാരദ്വാജനെ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, ശ്രീമാനായ ഭരതൻ മന്ത്രിമാരോടുകൂടെ അയോധ്യയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 20

यानैश्च शकटैश्चैव हयैर्नागैश्च सा चमूः।पुनर्निवृत्ता विस्तीर्णा भरतस्यानुयायिनी।। ।।

രഥങ്ങളും വണ്ടികളും കുതിരകളും ആനകളും സഹിതം ഭരതനെ അനുഗമിച്ചിരുന്ന ആ വിപുലസേന വീണ്ടും തിരിഞ്ഞ്, വിശാലമായി അയോധ്യയിലേക്കു മടങ്ങി.

Verse 21

ततस्ते यमुनां दिव्यां नदीं तीर्त्वोर्मिमालिनीम्।ददृशुस्तां पुन स्सर्वे गङ्गां शुभजलां नदीम्।।।।

തുടർന്ന് തരംഗമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ദിവ്യമായ യമുനാനദി കടന്ന്, എല്ലാവരും വീണ്ടും ശുഭജലസമൃദ്ധമായ ഗംഗാനദിയെ ദർശിച്ചു.

Verse 22

तां रम्यजलसंपूर्णां सन्तीर्य सहबान्धवःशृङ्गिबेरपुरं रम्यं प्रविवेश ससैनिकः।शृङ्गिबेरपुराद्भूय स्त्वयोध्यां सन्ददर्श ह।।।।

മധുരജലസമൃദ്ധമായ ഗംഗയെ കടന്ന്, ഭരതൻ ബന്ധുക്കളോടും സൈന്യത്തോടും കൂടി മനോഹരമായ ശൃംഗിബേരപുരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; ശൃംഗിബേരപുരത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും അയോധ്യയെ ദർശിച്ചു.

Verse 23

अयोध्यां च ततो दृष्ट्वा पित्रा भ्रात्रा विवर्जिताम्।भरतो दुःख सन्तप्त स्सारथिं चेदमब्रवीत्।।।।

പിന്നീട് പിതാവിനെയും സഹോദരന്മാരെയും വിട്ടൊഴിഞ്ഞ അയോധ്യയെ കണ്ടപ്പോൾ, ദുഃഖത്തിൽ ദഹിച്ച ഭരതൻ സാരഥിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 24

सारथे पश्य विध्वस्ता साऽयोध्या न प्रकाशते।निराकारा निरानन्दा दीना प्रतिहतस्वरा।।।।

സാരഥേ, നോക്കുക—ഈ അയോധ്യ തകർന്നിരിക്കുന്നു; ഇനി പ്രകാശിക്കുന്നില്ല. രൂപമില്ലാത്തതുപോലെ, ആനന്ദമില്ലാത്തതുപോലെ, ദീനമായി, ശബ്ദങ്ങൾ മങ്ങിയതുപോലെ തോന്നുന്നു.