Sarga 105

Verse 1

ततः पुरुषसिंहानां वृतानां तै स्सुहृद्गणैः।शोचतामेव रजनी दुःखेन व्यत्यवर्तत।।2.105.1।।

പിന്നീട് സുഹൃത്തുക്കളുടെ വലയത്തിൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ആ പുരുഷസിംഹന്മാർ ശോകത്തിൽ മാത്രം മുങ്ങി നിന്നു; ദുഃഖത്തോടെ വ്യാകുലമായ രാത്രി അങ്ങനെ കടന്നുപോയി.

Verse 2

रजन्यां सुप्रभातायां भ्रातरस्ते सुहृद्वृताः।मन्दाकिन्यां हुतं जप्यं कृत्वा राममुपागमन्।।2.105.2।।

രാത്രി ഉജ്ജ്വലമായ പ്രഭാതമായി മാറിയപ്പോൾ, സ്നേഹിതന്മാർ ചുറ്റുമുണ്ടായിരുന്ന ആ സഹോദരങ്ങൾ മന്ദാകിനീതീരത്ത് പ്രാതഃകർമ്മങ്ങൾ നടത്തി—ഹോമാർപ്പണം ചെയ്ത് ജപം ചൊല്ലി—പിന്നീട് രാമനെ സമീപിച്ചു.

Verse 3

तूष्णीं ते समुपासीना न कश्चित्किञ्चिदब्रवीत्।भरतस्तु सुहृन्मध्ये रामं वचनमब्रवीत्।।2.105.3।।

അവർ എല്ലാവരും മൗനത്തോടെ കൂടെയിരുന്നു; ആരും ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല. എന്നാൽ സുഹൃത്തുക്കളുടെ മദ്ധ്യേ ഭരതൻ രാമനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 4

सान्त्विता मामिका माता दत्तं राज्यमिदं मम।तद्ददामि तवैवाहं भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम्।।2.105.4।।

എന്റെ മാതാവ് ആശ്വസിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഈ രാജ്യം എനിക്ക് നൽകിയതായിരുന്നു. അതേ രാജ്യം ഞാൻ നിന്നെക്കേ നൽകുന്നു—തടസ്സമില്ലാതെ രാജ്യം ഭുജിക്കൂ.

Verse 5

महतेवाम्बुवेगेन भिन्नस्सेतुर्जलागमे।दुरावारं त्वदन्येन राज्यखण्डमिदं महत्।।2.105.5।।

മഴക്കാലത്തെ ജലപ്രവാഹത്തിന്റെ മഹാവേഗത്തിൽ ഒരു തടയണ തകർന്നുപോകുന്നതുപോലെ, നിന്നില്ലാതെ ഈ മഹത്തായ രാജ്യഭാഗം തടഞ്ഞുനിർത്തുക അത്യന്തം ദുഷ്കരം.

Verse 6

गतिं खर इवाश्वस्य तार्क्ष्यस्येव पतत्रिणः।अनुगन्तुं न शक्तिर्मे गतिं तव महीपते।।2.105.6।।

ഹേ മഹീപതേ, നിന്റെ ഗതിയെ അനുഗമിക്കാനുള്ള ശക്തി എനിക്കില്ല; കഴുതയ്ക്ക് കുതിരയുടെ വേഗം പിന്തുടരാനാവാത്തതുപോലെ, ഒരു പക്ഷിക്കും താർക്ഷ്യനായ ഗരുഡന്റെ ഗതി കൈവരിക്കാനാവില്ല.

Verse 7

सुजीवं नित्यशस्तस्य यः परैरुपजीव्यते।राम तेन तु दुर्जीवं यः परानुपजीवति।।2.105.7।।

ഹേ രാമാ, മറ്റുള്ളവർ നിത്യവും ആശ്രയിക്കുന്നവന്റെ ജീവിതം സുഖകരമാണ്; എന്നാൽ മറ്റുള്ളവരെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കേണ്ടവന്റെ ജീവിതം ദുഷ്കരമാണ്.

Verse 8

यथा तु रोपितो वृक्षः पुरुषेण विवर्धितः।ह्रस्वकेण दुरारोहो रूढस्कन्धो महाद्रुमः।।2.105.8।।स यदा पुष्पितो भूत्वा फलानि न विदर्शयेत्।स तां नानुभवेत्प्रीतिं यस्य हेतोः प्ररोपितः।।2.105.9।।एषोपमा महाबाहो तमर्थं वेत्तु मर्हसि।यदि त्वमस्मान्वृषभो भर्ता भृत्यान्न शाधि हि।।2.105.10।।

ഹേ മഹാബാഹോ! ഒരാൾ ഒരു വൃക്ഷം നട്ടു പോറ്റി വളർത്തി, കുരുന്നൻ കയറാൻ പോലും ദുഷ്കരമായ ദൃഢസ്കന്ധമുള്ള മഹാവൃക്ഷമാക്കുന്നു. എന്നാൽ അത് പുഷ്പിച്ചിട്ടും ഫലം കാണിക്കാതിരുന്നാൽ, ഏതു ലക്ഷ്യത്താൽ നട്ടുവോ ആ ലക്ഷ്യസുഖം നട്ടവന് ലഭിക്കുകയില്ല. ഇതാണ് ഉപമ; അതിന്റെ അർത്ഥം നീ ഗ്രഹിക്കണം. നീ വൃഷഭനുപോലെ ബലവാനായ രക്ഷകനായി ഞങ്ങളെ—നിന്റെ ആശ്രിത ഭൃത്യരെ—ശാസിക്കാതിരുന്നാൽ, പിതാവിന്റെ പോഷണാശയം നിഷ്ഫലമാകും.

Verse 9

यथा तु रोपितो वृक्षः पुरुषेण विवर्धितः।ह्रस्वकेण दुरारोहो रूढस्कन्धो महाद्रुमः।।2.105.8।।स यदा पुष्पितो भूत्वा फलानि न विदर्शयेत्।स तां नानुभवेत्प्रीतिं यस्य हेतोः प्ररोपितः।।2.105.9।।एषोपमा महाबाहो तमर्थं वेत्तु मर्हसि।यदि त्वमस्मान्वृषभो भर्ता भृत्यान्न शाधि हि।।2.105.10।।

ഹേ മഹാബാഹോ! ഒരാൾ ഒരു വൃക്ഷം നട്ടു പോറ്റി വളർത്തി, കുരുന്നൻ കയറാൻ പോലും ദുഷ്കരമായ ദൃഢസ്കന്ധമുള്ള മഹാവൃക്ഷമാക്കുന്നു. എന്നാൽ അത് പുഷ്പിച്ചിട്ടും ഫലം കാണിക്കാതിരുന്നാൽ, ഏതു ലക്ഷ്യത്താൽ നട്ടുവോ ആ ലക്ഷ്യസുഖം നട്ടവന് ലഭിക്കുകയില്ല. ഇതാണ് ഉപമ; അതിന്റെ അർത്ഥം നീ ഗ്രഹിക്കണം. നീ വൃഷഭനുപോലെ ബലവാനായ രക്ഷകനായി ഞങ്ങളെ—നിന്റെ ആശ്രിത ഭൃത്യരെ—ശാസിക്കാതിരുന്നാൽ, പിതാവിന്റെ പോഷണാശയം നിഷ്ഫലമാകും.

Verse 10

यथा तु रोपितो वृक्षः पुरुषेण विवर्धितः।ह्रस्वकेण दुरारोहो रूढस्कन्धो महाद्रुमः।।2.105.8।।स यदा पुष्पितो भूत्वा फलानि न विदर्शयेत्।स तां नानुभवेत्प्रीतिं यस्य हेतोः प्ररोपितः।।2.105.9।।एषोपमा महाबाहो तमर्थं वेत्तु मर्हसि।यदि त्वमस्मान्वृषभो भर्ता भृत्यान्न शाधि हि।।2.105.10।।

മഹാബാഹോ, ഈ ഉപമയെ ധ്യാനിച്ച് അതിന്റെ അർത്ഥം ഗ്രഹിക്കണമേ. ഒരാൾ ഒരു വൃക്ഷം നട്ടു പരിപാലിച്ച്, കട്ടിയുള്ള തണ്ടോടുകൂടിയ മഹാവൃക്ഷമാക്കുന്നു—കുറ്റിയനു പോലും കയറാൻ ദുഷ്കരം. അത് പൂത്തിട്ടും ഫലം കാണിക്കാതിരുന്നാൽ, നട്ട ഉദ്ദേശത്തിനായി അവന് സന്തോഷമുണ്ടാകുകയില്ല. അതുപോലെ, വൃഷഭസമനായ രക്ഷകനേ, ഞങ്ങളെ—നിങ്ങളുടെ ആശ്രിത ഭൃത്യരെ—ഭരിച്ച് മാർഗ്ഗദർശനം നൽകുന്നതിൽ നിന്ന് പിന്മാറരുത്.

Verse 11

श्रेणयस्त्वां महाराज पश्यन्त्वग्य्राश्च सर्वशः।प्रतपन्तमिवादित्यं राज्ये स्थित मरिन्दमम्।।2.105.11।।

മഹാരാജാ, അരിന്ദമനേ, രാജ്യത്തിൽ സ്ഥാപിതനായി സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന നിങ്ങളെ എല്ലായിടത്തും അഗ്രശ്രേണികളും പ്രമുഖസംഘങ്ങളും ദർശിക്കട്ടെ.

Verse 12

तवानुयाने काकुत्स्थ मत्ता नर्दन्तु कुञ्जराः।अन्तःपुरगता नार्यो नन्दन्तु सुसमाहिताः।।2.105.12।।

ഹേ കാകുത്സ്ഥ, നിങ്ങളുടെ അനുയാനത്തിൽ മദോന്മത്ത കുഞ്ജരങ്ങൾ ഗർജ്ജിച്ചു നാദിക്കട്ടെ; അന്തഃപുരത്തിൽ ഉള്ള സ്ത്രീകൾ മനസ്സിനെ ശാന്തവും സ്ഥിരവുമാക്കി ആനന്ദിക്കട്ടെ.

Verse 13

तस्य साध्वित्यमन्यन्त नागरा विविधा जनाः।भरतस्य वच श्श्रुत्वा रामं प्रत्यनुयाचतः।।2.105.13।।

ഭരതന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാമനോട് അപേക്ഷിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന അവന്റെ വിനയഭരിതമായ പ്രാർത്ഥന ശ്രവിച്ചപ്പോൾ, നാനാവർഗ്ഗങ്ങളായ നഗരവാസികൾ “സാധു! നന്നായി പറഞ്ഞു” എന്നു മനസ്സിൽ കരുതി.

Verse 14

तमेवं दुःखितं प्रेक्ष्य विलपन्तं यशस्विनम्।रामः कृतात्मा भरतं समाश्वासयदात्मवान्।।2.105.14।।

ഇങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി വിലപിക്കുന്ന യശസ്വിയായ ഭരതനെ കണ്ടപ്പോൾ, കൃതാത്മാവും ആത്മസംയമിയുമായ രാമൻ അവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു സാന്ത്വനപ്പെടുത്തി.

Verse 15

नाऽत्मनः कामकारोऽस्ति पुरुषोऽयमनीश्वरः।इतश्चेतरतश्चैनं कृतान्तः परिकर्षति।।2.105.15।।

മനുഷ്യൻ സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കുന്ന സ്വാമിയല്ല; അവൻ സ്വതന്ത്രനുമല്ല. കൃതാന്തൻ—വിധി—അവനെ ഒരിക്കൽ ഇങ്ങോട്ടും ഒരിക്കൽ അങ്ങോട്ടും വലിച്ചിഴയ്ക്കുന്നു.

Verse 16

सर्वे क्षयान्ताः निचयाः पतनान्ता समुच्छ्रयाः।संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं च जीवितम्।।2.105.16।।

എല്ലാ സമ്പാദ്യങ്ങളും ഒടുവിൽ ക്ഷയത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു; എല്ലാ ഉയർച്ചകളും ഒടുവിൽ പതനത്തിലേക്ക്. എല്ലാ സംഗമങ്ങളും ഒടുവിൽ വിരഹത്തിലേക്ക്, ജീവനും ഒടുവിൽ മരണത്തിലേക്കാണ്.

Verse 17

यथा फलानां पक्वानां नान्यत्र पतनाद्भयम्।एवं नरस्य जातस्य नान्यत्र मरणाद्भयम्।।2.105.17।।

പക്വഫലത്തിന് വീഴ്ചയൊഴികെ മറ്റൊരു ഭയമില്ലാത്തതുപോലെ, ജനിച്ച മനുഷ്യന് മരണത്തൊഴികെ പരമഭയം ഇല്ല.

Verse 18

यथाऽगारं दृढस्थूणं जीर्णं भूत्वाऽवसीदति।तथैव सीदन्ति नरा जरामृत्युवशं गताः।।2.105.18।।

ദൃഢസ്തംഭങ്ങളുള്ള വീടും ജീർണ്ണമായി ക്ഷയിച്ച് തളരുന്നതുപോലെ, ജരാമൃത്യുവിന്റെ അധീനരായ മനുഷ്യരും ക്ഷീണിച്ചുപോകുന്നു.

Verse 19

अत्येति रजनी या तु सा न प्रतिनिवर्तते।यात्येव यमुना पूर्णा समुद्रमुदकाकुलम्।।2.105.19।।

കഴിഞ്ഞുപോയ രാത്രി തിരികെ വരാത്തതുപോലെ, നിറഞ്ഞൊഴുകുന്ന യമുനയും സമുദ്രജലത്തിലേക്ക് ഒഴുകിപ്പോകുന്നു; പിന്നെ മടങ്ങിവരില്ല.

Verse 20

अहोरात्राणि गच्छन्ति सर्वेषां प्राणिनामिह।अायूंषि क्षपयन्त्याशु ग्रीष्मे जलमिवांशवः।।2.105.20।।

ഇവിടെ എല്ലാ ജീവികളുടെയും പകലും രാത്രിയും കടന്നുപോകുന്നു; ഗ്രീഷ്മത്തിലെ സൂര്യകിരണങ്ങൾ ജലം വറ്റിക്കുന്നതുപോലെ അവ ആയുസ്സിനെ വേഗത്തിൽ ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 21

आत्मानमनुशोच त्वं किमन्यमनुशोचसि।आयुस्ते हीयते यस्य स्थितस्य च गतस्य च।।2.105.21।।

നീ നിനക്കായി തന്നെ ശോകിക്ക; മറ്റൊരാളിനായി എന്തിന് ശോകിക്കുന്നു? നിന്റെ ആയുസ്സ് നിൽക്കുമ്പോഴും നടക്കുമ്പോഴും കുറയുന്നതേയുള്ളു.

Verse 22

सहैव मृत्युर्व्रजति सह मृत्युर्निषीदति।गत्वासुदीर्घमध्वानं सहमृत्युर्निवर्तते।।2.105.22।।

മൃത്യു മനുഷ്യനോടൊപ്പം തന്നേ പോകുന്നു; മൃത്യു അവനോടൊപ്പം തന്നേ ഇരിക്കുന്നു. അത്യന്തം ദീർഘമായ വഴിയിലൂടെ പോയിട്ടും, മൃത്യുവിനെ കൂടെക്കൊണ്ടുതന്നെ അവൻ മടങ്ങിവരുന്നു.

Verse 23

गात्रेषु वलयः प्राप्ता श्श्वेताश्चैव शिरोरुहाः।जरया पुरुषो जीर्णः किं हि कृत्वा प्रभावयेत्।।2.105.23।।

അവയവങ്ങളിൽ ചുളിവുകൾ വരുന്നു; തലമുടിയും വെളുത്തുതുടങ്ങുന്നു. ജരയാൽ ക്ഷീണിച്ച മനുഷ്യൻ, ഇതിനെതിരെ എന്തു ചെയ്താണ് തന്റെ അധിപത്യം തെളിയിക്കുക?

Verse 24

नन्दन्त्युदित आदित्ये नन्दन्त्यस्तमितेऽहनि। आत्मनो नावबुध्यन्ते मनुष्या जीवितक्षयम्।।2.105.24।।

സൂര്യൻ ഉദിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യർ സന്തോഷിക്കുന്നു; ദിനസൂര്യൻ അസ്തമിക്കുമ്പോഴും അവർ സന്തോഷിക്കുന്നു. എന്നാൽ സ്വന്തം ആയുസ്സ് ക്ഷയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതു അവർ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.

Verse 25

हृष्यन्त्यृतुमुखं दृष्ट्वा नवं नवमिहागतम्।ऋतूनां परिवर्तेन प्राणिनां प्राणसङ्क्षयः।।2.105.25।।

ഋതുവിന്റെ തുടക്കംയും അതിനൊപ്പം വരുന്ന പുതുപുതിയതും കണ്ടു മനുഷ്യർ ആനന്ദിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഋതുക്കളുടെ പരിവർത്തനത്താൽ ജീവികളുടെ പ്രാണശക്തിയും ക്ഷയിക്കുന്നു.

Verse 26

यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महार्णवे। समेत्य च व्यपेयातां कालमासाद्य कञ्चन।।2.105.26।। एवं भार्याश्चपुत्राश्च ज्ञातयश्च धनानि च। समेत्य व्यवधावन्ति ध्रुवो ह्येषां विनाभवः।।2.105.27।।

മഹാസമുദ്രത്തിൽ ഒരു മരക്കഷണം മറ്റൊരു മരക്കഷണത്തെപ്പോലെ കൂടിച്ചേരുന്നു; കൂടിച്ചേർന്ന് കുറെകാലം ഒത്തു നിൽക്കുകയും, കാലം വന്നാൽ വീണ്ടും വേർപിരിയുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 27

यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महार्णवे। समेत्य च व्यपेयातां कालमासाद्य कञ्चन।।2.105.26।। एवं भार्याश्चपुत्राश्च ज्ञातयश्च धनानि च। समेत्य व्यवधावन्ति ध्रुवो ह्येषां विनाभवः।।2.105.27।।

അതുപോലെ ഭാര്യമാരും പുത്രന്മാരും ബന്ധുക്കളും ധനവും ഒന്നിച്ചു ചേരുന്നു; ചേർന്ന ശേഷം വേർപിരിയുന്നു; അവരുടെ വേർപാട് തീർച്ചയായതാണ്.

Verse 28

नात्र कश्चिद्यथाभावं प्राणी समभिवर्तते।तेन तस्मिन्न सामर्थ्यं प्रेतस्या स्त्यनुशोचतः।।2.105.28।।

ഇവിടെ ഒരു ജീവിയും പൂർണ്ണമായി തന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം നടക്കുകയില്ല; അതുകൊണ്ട് പ്രേതനായവനെക്കുറിച്ച് വിലപിക്കുന്നതിൽ യാതൊരു ശക്തിയും ഫലവും ഇല്ല.

Verse 29

यथा हि सार्थं गच्छन्तं ब्रूयात्कश्चित्पथि स्थितः।अहमप्यागमिष्यामि पृष्ठतो भवता मिति।।2.105.29।।एवं पूर्वैर्गतो मार्गः पितृपैतामहो ध्रुवः।तमापन्नः कथं शोचेद्यस्य नास्ति व्यतिक्रमः।।2.105.30।।

വഴിയരികിൽ നിൽക്കുന്ന ഒരാൾ കടന്നുപോകുന്ന കാരവാനോട് ‘ഞാനും നിങ്ങളുടെ പിന്നാലെ പിന്നാലെ വരാം’ എന്നു പറയുന്നതുപോലെ,

Verse 30

यथा हि सार्थं गच्छन्तं ब्रूयात्कश्चित्पथि स्थितः।अहमप्यागमिष्यामि पृष्ठतो भवता मिति।।2.105.29।।एवं पूर्वैर्गतो मार्गः पितृपैतामहो ध्रुवः।तमापन्नः कथं शोचेद्यस्य नास्ति व्यतिक्रमः।।2.105.30।।

അതുപോലെ പിതാക്കളും പിതാമഹന്മാരും മുൻപേ പോയ പാത ഉറപ്പായതാണ്. ആ പാതയിൽ പ്രവേശിച്ചവൻ എങ്ങനെ ദുഃഖിക്കണം? അതിനെ ലംഘിക്കാനോ ഒഴിവാക്കാനോ വഴിയില്ല.

Verse 31

वयसः पतमानस्य स्रोतसो वाऽनिवर्तिनः।आत्मा सुखे नियोक्तव्यस्सुखभाजः प्रजाः स्मृताः।।2.105.31।।

വയസ് ക്ഷയിക്കുന്നത് തിരിഞ്ഞുവരാത്ത പ്രവാഹംപോലെ; അതുകൊണ്ട് ആത്മാവിനെ ശ്രേയസ്സിലേക്കു നിയോഗിക്കണം—പ്രജകൾ സുഖം ആഗ്രഹിച്ച് അതിൽ പങ്കാളികളാകുന്നു എന്നു ഉപദേശം പറയുന്നു.

Verse 32

धर्मात्मा स शुभैः कृत्स्नैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः।स्वर्गं दशरथः प्राप्तः पिता नः पृथिवीपतिः।।2.105.32।।

ധർമ്മാത്മാവായ നമ്മുടെ പിതാവും ഭൂമിപതിയുമായ ദശരഥൻ, സമ്പൂർണ്ണമായി ശുഭമായ യാഗങ്ങളും വിധിപ്രകാരം നൽകിയ ദക്ഷിണകളും കൊണ്ടു സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചു.

Verse 33

भृत्यानां भरणात्सम्यक्प्रजानां परिपालनात्।अर्थादानाच्च धर्मेण पिता न स्त्रिदिवंगतः।।2.105.33।।

ആശ്രിതരെ യഥാവിധി പോഷിപ്പിക്കുകയും, പ്രജകളെ സമ്യകമായി പരിപാലിക്കുകയും, ധർമ്മപ്രകാരം വരുമാനം സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തതിനാൽ നമ്മുടെ പിതാവ് സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിച്ചു.

Verse 34

कर्मभि स्तु शुभैरिष्टैः क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणैः।स्वर्गं दशरथः प्राप्तः पिता नः पृथिवीपतिः।।2.105.34।।

ഇഷ്ടവും ശുഭവുമായ കര്‍മ്മങ്ങളാലും, വിധിപ്രകാരം ദക്ഷിണയോടുകൂടിയ യാഗക്രതുക്കളാലും, നമ്മുടെ പിതാവായ ഭൂമിപതി ദശരഥൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചു.

Verse 35

इष्ट्वा बहुविधैर्यज्ञैर्भोगां श्चावाप्य पुष्कलान्।उत्तमं चायुरासाद्य स्वर्गतः पृथिवीपतिः।।2.105.35।।

അനേകംവിധ യാഗങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച്, ധർമ്മസമ്മതമായ സമൃദ്ധ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, ഉത്തമമായ ആയുസ്സ് പ്രാപിച്ച്, ഭൂമിപതിയായ രാജാവ് സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്കു പോയി.

Verse 36

आयुरुत्तममासाद्य भोगानपि च राघवः।स न शोच्यः पिता तात स्वर्गत स्सत्कृत स्सताम्।।2.105.36।।

താതാ, നമ്മുടെ പിതാവായ രാഘവൻ ഉത്തമമായ ആയുസ്സും ഭോഗങ്ങളും പ്രാപിച്ച്, സജ്ജനന്മാർ ആദരിച്ചവനായി സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ അദ്ദേഹം ശോചിക്കേണ്ടവൻ അല്ല.

Verse 37

स जीर्णं मानुषं देहं परित्यज्य पिता हि नः।दैवीमृद्धिमनुप्राप्तो ब्रह्मलोकविहारिणीम्।।2.105.37।।

നിശ്ചയമായും, നമ്മുടെ പിതാവ് ജീർണ്ണമായ മാനുഷദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ വിഹരിക്കുന്ന ദൈവീ സമൃദ്ധി പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 38

तं तु नैवंविधः कश्चित्प्राज्ञ श्शोचितुमर्हति।तत्विधो मद्विधश्चापि श्रुतवान्बुद्धिमत्तरः।।2.105.38।।

എന്നാൽ ഇങ്ങനെ ശ്രുതവാനും അതിലുമധികം ബുദ്ധിമാനുമായ അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച്, നിങ്ങളെപ്പോലെയോ എന്നെപ്പോലെയോ ഉള്ള പ്രാജ്ഞൻ ആരും ശോചിക്കേണ്ടതല്ല.

Verse 39

एते बहुविधा शोका विलापरुदिते तथा। वर्जनीया हि धीरेण सर्वावस्थासु धीमता।।2.105.39।।

ഈ പലവിധ ശോകങ്ങളും—വിലാപവും കരച്ചിലും ഉൾപ്പെടെ—ധീരനും ധീമാനുമായവൻ എല്ലാ അവസ്ഥകളിലും ഒഴിവാക്കേണ്ടതാണ്.

Verse 40

स स्वस्थो भव मा शोचेर्यात्वा चावसतां पुरीम्।तथा पित्रा नियुक्तोऽसि वशिना वदतां वर।।2.105.40।।

നീ ശാന്തനായി ഇരിക്ക; ദുഃഖിക്കരുത്. മടങ്ങി ആ നഗരത്തിൽ വസിക്ക. കാരണം, ഇന്ദ്രിയസംയമനമുള്ള നമ്മുടെ പിതാവ്—വചനത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ—നിനക്കിത് തന്നെയാണ് നിയോഗിച്ചത്.

Verse 41

यत्राहमपि तेनैव नियुक्तः पुण्यकर्मणा।तत्रैवाहं करिष्यामि पितुरार्यस्य शासनम्।।2.105.41।।

പുണ്യകർമ്മനായ അവൻ എനിക്ക് എവിടെയാണോ നിയോഗം നൽകിയിരിക്കുന്നത്, അവിടെയേ ഞാൻ നമ്മുടെ ആര്യനായ പിതാവിന്റെ ശാസനം അനുഷ്ഠിക്കും.

Verse 42

न मया शासनं तस्य त्यक्तुं न्याय्य मरिन्दम। स त्वयापि सदा मान्यं स वै बन्धु स नः पिता।।2.105.42।।

ഹേ അരിന്ദമ, അവന്റെ ആജ്ഞയെ ഉപേക്ഷിക്കുക എനിക്കു നീതിയല്ല. നീയും എപ്പോഴും അതിനെ മാനിക്കണം; അവൻ തന്നെയാണ് നമ്മുടെ ബന്ധുവും നമ്മുടെ പിതാവും.

Verse 43

तद्वचः पितुरेवाहं सम्मतं धर्मचारिणः।कर्मणा पालयिष्यामि वनवासेन राघव।।2.105.43।।

അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാഘവ, ധർമ്മാചാരിയായ പിതാവിന്റെ അംഗീകരിക്കപ്പെടേണ്ട വചനത്തെ ഞാൻ വനവാസമെന്ന കര്‍മ്മത്തിലൂടെ പാലിക്കും.

Verse 44

धार्मिकेणानृशंसेन नरेण गुरुवर्तिना।भवितव्यं नरव्याघ्र परलोकं जिगीषता।।2.105.44।।

ഹേ നരവ്യാഘ്ര, പരലോകവിജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ധാർമ്മികനും, അനൃശ്യംസനുമായ (കരുണാശീലനും), ഗുരുവൃദ്ധന്മാരുടെ വചനത്തിന് അനുസരിക്കുന്നവനുമായിരിക്കണം.

Verse 45

आत्मानमनुतिष्ठत्वं स्वभावेन नरर्षभ।निशाम्यतु शुभं वृत्तं पितुर्दशरथस्य नः।।2.105.45।।

ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ, നമ്മുടെ പിതാവായ ദശരഥന്റെ ശുഭവൃത്തം നിരീക്ഷിച്ച്, നീ സ്വഭാവാനുസരിച്ച് ആത്മധർമ്മത്തിൽ അചഞ്ചലനായി നിന്നെ തന്നേ അനുഷ്ഠിച്ച് നിലകൊള്ളുക.

Verse 46

इत्येवमुक्त्वा वचनं महात्मा पितुर्निदेश प्रतिपालनार्थम्।यवीयसं भ्रातरमर्थवच्च प्रभुर्मुहूर्ताद्विरराम रामः।।2.105.46।।

ഇങ്ങനെ അർത്ഥവത്തായ വചനം ഉച്ചരിച്ച്, പിതാവിന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കുവാൻ എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ മഹാത്മാവായ രാമൻ ഇളയ സഹോദരനോട് സംസാരിച്ചു; പിന്നെ ഒരു നിമിഷത്തിൽ പ്രഭു രാമൻ മൗനമായി.