Adhyaya 92

Verse 1

कुंजल उवाच । कालंजरं समासाद्य निवसंति सुदुःखिताः । महापापैस्तु संदग्धा हाहाभूता विचेतनाः

കുഞ്ജലൻ പറഞ്ഞു—കാലഞ്ജരത്തെ പ്രാപിച്ച് അവർ അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ അവിടെ പാർത്തു. മഹാപാപങ്ങളാൽ ദഗ്ധരായി ‘ഹാ! ഹാ!’ എന്ന് നിലവിളിച്ച് ബോധരഹിതരായി.

Verse 2

तत्र कश्चित्समायातःसिद्धश्चैव महायशाः । तेन पृष्टाः सुदुःखार्ता भवंतः केन दुःखिताः

അപ്പോൾ അവിടെ മഹായശസ്സുള്ള ഒരു സിദ്ധൻ എത്തി. അവരെ അത്യന്തം ദുഃഖാർത്തരായി കണ്ടു അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു—“നിങ്ങൾ ഏതു കാരണത്താൽ ദുഃഖിതരാണ്?”

Verse 3

स तैः प्रोक्तो महाप्राज्ञः सर्वज्ञानविशारदः । तेषां ज्ञात्वा महापापं कृपां चक्रे सुपुण्यभाक्

അവർ ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തപ്പോൾ ആ മഹാപ്രാജ്ഞനും സർവ്വജ്ഞാനവിശാരദനുമായ മഹർഷി അവരുടെ മഹാപാപം അറിഞ്ഞു, സ്വയം പുണ്യസമ്പന്നനായി കരുണ കാണിച്ചു।

Verse 4

सिद्ध उवाच । अमासोमसमायोगे प्रयागः पुष्करश्च यः । अर्घतीर्थं तृतीयं तु वाराणसी चतुर्थका

സിദ്ധൻ പറഞ്ഞു—അമാവാസ്യയും സോമവ്രതവും കൂടുന്ന സമയത്ത് പ്രയാഗവും പുഷ്കരവും ശ്രേഷ്ഠം. അർഘതീർത്ഥം മൂന്നാമത്; വാരാണസി നാലാമത്।

Verse 5

गच्छंतु तत्र वै यूयं चत्वारः पातकाविलाः । गंगांभसि यदा स्नातास्तदा मुक्ता भविष्यथ

നിങ്ങൾ നാലുപേരും പാപകലുഷിതർ; തീർച്ചയായും അവിടെ പോകുക. ഗംഗാജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ നിങ്ങൾ മോചിതരാകും।

Verse 6

पातकेभ्यो न संदेहो निर्मलत्वं गमिष्यथ । आदिष्टास्तेन वै सर्वे प्रणेमुस्तं प्रयत्नतः

പാപങ്ങളിൽ നിന്ന്—സംശയമില്ല—നിങ്ങൾ നിർമലത പ്രാപിക്കും. അവന്റെ ആജ്ഞ ലഭിച്ചവർ എല്ലാവരും പരിശ്രമത്തോടെ അവനെ പ്രണാമിച്ചു।

Verse 7

कालंजरात्ततो जग्मुः सत्वरं पापपीडिताः । वाराणसीं समासाद्य स्नात्वा चै वद्विजोत्तमाः

പിന്നീട് പാപപീഡിതരായി അവർ വേഗത്തിൽ കാലഞ്ജരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു. വാരാണസിയിൽ എത്തി ആ ദ്വിജോത്തമർ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്തു।

Verse 8

प्रयागं पुष्करं चैव अर्घतीर्थं तु सत्तम । अमासोमं सुसंप्राप्य जग्मुस्ते च महापुरीम्

ഹേ സത്തമാ! അവർ പ്രയാഗം, പുഷ്കരം, അർഘതീർഥം, അമാസോമം എന്നീ പുണ്യതീർഥങ്ങളെ വിധിപൂർവ്വം പ്രാപിച്ച് പിന്നെ മഹാപുരിയിലേക്കു പോയി।

Verse 9

विदुरश्चंद्रशर्मा च वेदशर्मा तृतीयकः । वैश्यो वंजुलकश्चैव सुरापः पापचेतनः

വിദുരൻ, ചന്ദ്രശർമൻ, മൂന്നാമൻ വേദശർമൻ; കൂടാതെ വൈശ്യനായ വഞ്ജുലകൻ—മദ്യപാനി, പാപചേതനയുള്ളവൻ।

Verse 10

तस्मिन्पर्वणि संप्राप्ते स्नाता गंगांभसि द्विज । स्नानमात्रेण मुक्तास्तु गोवधाद्यैश्च किल्बिषैः

ഹേ ദ്വിജാ! ആ പുണ്യപർവ്വദിനം വന്നപ്പോൾ ഗംഗാജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ, സ്നാനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ഗോഹത്യാദി മഹാപാപങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിവാകുന്നു।

Verse 11

ब्रह्महत्या गुरुहत्या सुरापानादि पातकैः । लिप्तानि तानि तीर्थानि परिभ्रमंति मेदिनीम्

ബ്രഹ്മഹത്യ, ഗുരുഹത്യ, സുരാപാനാദി പാതകങ്ങളാൽ ലിപ്തമായ ആ തീർഥങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ പരിഭ്രമിക്കുന്നു।

Verse 12

पुष्करो अर्धतीर्थस्तु प्रयागः पापनाशनः । वाराणसी चतुर्थी तु लिप्ता पापैर्द्विजोत्तम

പുഷ്കരം ‘അർധതീർഥം’, പ്രയാഗം പാപനാശകം; എന്നാൽ വാരാണസി നാലാമത്തെ തീർഥം—ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, അത് പാപങ്ങളാൽ ലിപ്തമാണെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 13

कृष्णत्वं पेदिरे सर्वे हंसरूपेण बभ्रमुः । सर्वेष्वेव सुतीर्थेषु स्नानं चक्रुर्द्विजोत्तमाः

അവർ എല്ലാവരും കൃഷ്ണത്വം പ്രാപിച്ച് ഹംസരൂപം ധരിച്ചു സഞ്ചരിച്ചു. ആ ദ്വിജോത്തമർ എല്ലാ ഉത്തമ തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനകർമ്മം അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 14

कृष्णत्वं नैव गच्छेत तेषां पापेन चागतम् । सुतीर्थेषु महाराज स्नाताः सर्वेषु वै पुनः

മഹാരാജാ, അവരുടെ പാപത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ ആ മലിനത അവനെ ഒരിക്കലും സ്പർശിക്കുകയില്ല; കാരണം അവൻ വീണ്ടും എല്ലാ ഉത്തമ തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്തിരിക്കുന്നു.

Verse 15

यं यं तीर्थं प्रयांत्येते सर्वे तीर्था द्विजोत्तम । हंसरूपेण वै यांति तैः सार्द्धं तु सुदुःखिताः

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ഇവർ ഏത് ഏത് തീർത്ഥത്തിലേക്കു പോകുന്നുവോ, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും അവിടേക്കു ഹംസരൂപത്തിൽ പോകുന്നു; അവരുടെ കൂടെ നിന്ന് അത്യന്തം ദുഃഖിതരായിരിക്കുന്നു.

Verse 16

भार्याः पातकरूपाश्च भ्रमंति परितस्तथा । अष्टषष्टिसु तीर्थानि हंसरूपेण बभ्रमुः

അതുപോലെ ഭാര്യമാരും പാതകരൂപം ധരിച്ചു ചുറ്റുമെങ്ങും അലഞ്ഞു. അഷ്ടഷഷ്ടി തീർത്ഥങ്ങളും ഹംസരൂപത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു.

Verse 17

तैः सार्द्धं सु महाराज महातीर्थैः समं पुनः । मानसं चागतास्ते च पातकाकुलमानसाः

ഹേ മഹാരാജാ, അവർ അവരുടെ കൂടെ മഹാതീർത്ഥങ്ങളോടൊപ്പം വീണ്ടും മാനസസരോവരത്തിലെത്തി; എങ്കിലും അവരുടെ മനസ്സുകൾ പാപംകൊണ്ട് ആകുലമായി നിറഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 18

तत्र स्नाता महाराज न जहाति च पातकः । लज्जयाविष्टमनसा मानसो हंसरूपधृक्

മഹാരാജാവേ, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താലും പാപം ഉടൻ വിട്ടുപോകുന്നില്ല. മാനസസരോവരജന്യൻ ഹംസരൂപം ധരിച്ചു, ലജ്ജയാൽ ആവൃതമായ മനസ്സോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 19

संजातः कृष्णकायस्तु यं त्वं वै दृष्टवान्पुरा । रेवातीरं ततो जग्मुरुत्तरं पापनाशनम्

അവൻ കൃഷ്ണവർണ്ണ ദേഹധാരിയായി—നീ മുമ്പ് കണ്ടവൻ തന്നേ. തുടർന്ന് അവർ വടക്കോട്ട് പാപനാശിനിയായ റേവാ നദീതീരത്തേക്ക് പോയി.

Verse 20

कुब्जायाः संगमे ते तु सुरसिद्धनिषेविते । स्नानमात्रेण मुक्तास्ते पापेभ्यो द्विजसत्तम

എന്നാൽ ദേവസിദ്ധന്മാർ സേവിക്കുന്ന കുബ്ജാ സംഗമത്തിൽ, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, അവർ സ്നാനം മാത്രത്താൽ തന്നെ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി.

Verse 21

विहाय वर्णमेवैतं सुकृतं प्रतिजग्मिरे । यं यं तीर्थं प्रयांत्येते हंसाः स्नानं प्रचक्रमुः

ഈ വർണ്ണം ഉപേക്ഷിച്ച് അവർ മുൻപത്തെ പുണ്യസ്ഥിതിയിലേക്കു മടങ്ങി. ആ ഹംസങ്ങൾ ഏത് ഏത് തീർത്ഥത്തിലേക്കു പോയാലും അവിടെ അവിടെ സ്നാനകർമ്മം ആരംഭിച്ചു.

Verse 22

जहसुस्ताः स्त्रियो दृष्ट्वा पातकं नैव गच्छति । तोयानलेन कुब्जायाः पातकं वरमेव च

അവളെ കണ്ടപ്പോൾ ആ സ്ത്രീകൾ ചിരിച്ചു; എങ്കിലും പാപം മാറുന്നില്ല. കുബ്ജായിലും ജലവും അഗ്നിയും (ശുദ്ധിക്രമം) കൊണ്ടുതന്നെ പാപം നിശ്ചയമായി നശിക്കുന്നു.

Verse 23

भस्मावशेषं संजातं तदा मृतास्तु ताः स्त्रियः । ब्रह्महत्या गुरोर्हत्या सुरापानागमागमाः

അപ്പോൾ ഭസ്മം മാത്രമേ അവശേഷിച്ചുള്ളൂ; ആ സമയത്ത് ആ സ്ത്രീകൾ മരണപ്പെട്ടു. ഇവിടെ ബ്രഹ്മഹത്യ, ഗുരുഹത്യ, സുരാപാനം, നിഷിദ്ധസംഗമം മുതലായ മഹാപാതകങ്ങൾ പരാമർശിക്കുന്നു।

Verse 24

भस्मीभूतास्तु संजाता रेवायाः कुब्जया हताः । तास्तु हता महाभाग या मृतास्तु सरित्तटे

രേവയുടെ കുബ്ജയാൽ ഹതരായ ആ സ്ത്രീകൾ ഭസ്മീഭൂതരായി. ഹേ മഹാഭാഗ്യവാനേ, നദീതീരത്ത് ഹതരായി അവിടെയേ മരിച്ചവർ അവർ തന്നെയാണ്।

Verse 25

अष्टषष्टि सुतीर्थानां हंसरूपेण तानि तु । सार्द्धं हंसः समायातो विद्धि तं त्वं तु मानसम्

ആ അറുപത്തെട്ട് ശ്രേഷ്ഠ തീർത്ഥങ്ങൾ ഹംസരൂപത്തിൽ എത്തി; അവയോടൊപ്പം ഹംസയും വന്നു. ആ ഹംസയെ ‘മാനസതീർത്ഥം’ (മാനസ) എന്ന് നീ അറിയുക।

Verse 26

चत्वारः कृष्णहंसाश्च तेषां नामानि मे शृणु । प्रयागः पुष्करश्चैव अर्घतीर्थमनुत्तमम्

നാല് ‘കൃഷ്ണഹംസങ്ങൾ’ ഉണ്ട്; അവയുടെ നാമങ്ങൾ എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക—പ്രയാഗം, പുഷ്കരം, കൂടാതെ അനുത്തമമായ അർഘതീർത്ഥം।

Verse 27

वाराणसी चतुर्थी च चत्वारः पापनाशनाः । ब्रह्महत्याभिभूतानि चत्वारि परिबभ्रमुः

വാരാണസി, ചതുര്ഥി (നാലാം തിഥി) കൂടാതെ മറ്റെ രണ്ട്—ഈ നാലും പാപനാശിനികൾ. ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം കൊണ്ട് അഭിഭൂതരായി നാല് (ജീവികൾ) അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു।

Verse 28

तीर्थान्येतानि दुःखेन तीर्थेषु च महामते । न गतं पातकं घोरं तेषां तु भ्रमतां सुत

ഹേ മഹാമതേ! ഈ തീർത്ഥങ്ങൾ ദുഃഖകഷ്ടത്തോടെ മാത്രമേ ലഭ്യമാകൂ; എന്നാൽ തീർത്ഥം തീർത്ഥമായി വെറും അലഞ്ഞുനടക്കുന്നവർക്ക്, ഹേ പുത്രാ, അവരുടെ ഘോരപാപം അകലുന്നില്ല।

Verse 29

कुब्जायाः संगमे शुद्धा विमुक्ताः किल्बिषात्किल । तीर्थानामेव सर्वेषां पुण्यानामिह संमतः

കുബ്ജാ സംഗമത്തിൽ മനുഷ്യൻ ശുദ്ധനാകുന്നു; നിശ്ചയമായും പാപത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നു. ഇവിടെ ഇതിനെ എല്ലാ തീർത്ഥപുണ്യങ്ങളുടെയും സാരമായി അംഗീകരിക്കുന്നു।

Verse 30

राजा प्रयागः संजात इंद्रस्य पुरतः किल । तावद्गर्जंतु तीर्थानि यावद्रेवा न दृश्यते

ഇന്ദ്രന്റെ സന്നിധിയിൽ പ്രയാഗം തീർത്ഥങ്ങളുടെ രാജാവായി (ശ്രേഷ്ഠമായി) മാറിയെന്നു പറയുന്നു. റേവാ (നർമദാ) ദർശനം ലഭിക്കാത്തതുവരെ തീർത്ഥങ്ങൾ ഗർജിക്കട്ടെ।

Verse 31

ब्रह्महत्यादि पापानां विनाशाय प्रतिष्ठिता । कपिलासंगमे पुण्ये रेवायाः संगमे तथा

ബ്രഹ്മഹത്യാദി പാപങ്ങളുടെ നാശത്തിനായി ഇത് സ്ഥാപിതമാണ്—പുണ്യമായ കപിലാ സംഗമത്തിലും, അതുപോലെ റേവാ സംഗമത്തിലും।

Verse 32

मेघनादसमायोगे तथा चैवोरुसंगमे । महापुण्या महाधन्या रेवा सर्वत्रदुर्लभा

മേഘനാദ സംഗമത്തിലും, ഉരു എന്ന നദിയുടെ ശുഭ സംഗമത്തിലും റേവാ (നർമദാ) മഹാപുണ്യദായിനിയും മഹാസമൃദ്ധിദായിനിയും ആകുന്നു; എങ്കിലും എല്ലായിടത്തും ദുർലഭമാണ്।

Verse 33

सा च ओंकारे भृगुक्षेत्रे नर्मदाकुब्जसंगमे । दुःप्राप्या मानवै रेवा माहिष्मत्यां सुरोत्तमैः

ആ റേവാ (നർമ്മദ) ഓംകാരത്തിൽ, ഭൃഗുക്ഷേത്രത്തിൽ, നർമ്മദാ–കുബ്ജാ സംഗമത്തിൽ ദർശനമാകുന്നു. മനുഷ്യർക്കു ദുർലഭയെങ്കിലും, മാഹിഷ്മതിയിൽ ദേവോത്തമർക്കും സുലഭയാകുന്നു.

Verse 34

विटंकासंगमे पुण्या श्रीकंठे मंगलेश्वरे । सर्वत्र दुर्लभा रेवा सुरपुण्यसमाकुला

വിറ്റങ്കാ സംഗമത്തിൽ റേവാ പരമപുണ്യമയി; ശ്രീകണ്ഠത്തിലും മംഗലേശ്വരത്തിലും അതുപോലെ. എല്ലായിടത്തും റേവാ ദുർലഭ—ദേവപുണ്യസഞ്ചയത്തോടെ സമാകുലം.

Verse 35

तीर्थमाता महादेवी अघराशिविनाशिनी । उभयोः कूलयोर्मध्ये यत्र तत्र सुखी नरः

അവൾ മഹാദേവി, തീർത്ഥമാതാവ്, പാപരാശി നശിപ്പിക്കുന്നവൾ. അവളുടെ ഇരുകരകളുടെ മദ്ധ്യേ എവിടെയെങ്കിലും മനുഷ്യൻ വസിച്ചാൽ അവൻ അവിടെ സുഖിയായി ജീവിക്കും.

Verse 36

अश्वमेधफलं भुंक्ते स्नानेनैकेन मानवः । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया परिपृच्छितम्

ഒറ്റ സ്നാനത്തിലൂടെ മനുഷ്യൻ അശ്വമേധയാഗഫലം പ്രാപിക്കുന്നു. നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു വിശദമായി അറിയിച്ചു.

Verse 37

सर्वपापापहं पुण्यं गतिदं चापिशृण्वताम् । एवमुक्त्वा महाप्राज्ञ तृतीयं पुत्रमब्रवीत्

“ഇത് സർവ്വപാപനാശകം, പുണ്യപ്രദം, കേൾക്കുന്നവർക്കും പരമഗതി നൽകുന്നതുമാണ്.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹാപ്രാജ്ഞൻ തന്റെ മൂന്നാം പുത്രനോട് അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 92

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थे च्यवनचरित्रे द्विनवतितमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ ഭൂമിഖണ്ഡത്തിൽ വേനോപാഖ്യാനം, ഗുരുതീർത്ഥവർണ്ണനം, ച്യവനചരിതം എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന തൊണ്ണൂറ്റിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।