Adhyaya 91

Verse 1

कुंजलौवाच । ब्रह्महत्याभिभूतस्तु सहस्राक्षो यदा पुरा । गौतमस्य प्रियासंगादगम्यागमनं महत्

കുഞ്ജലൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് സഹസ്രാക്ഷൻ (ഇന്ദ്രൻ) ബ്രഹ്മഹത്യാപാപത്തിൽ അഭിഭൂതനായി, ഗൗതമന്റെ പ്രിയയായ (അഹല്യ)യോടുള്ള സംഗമം മൂലം, അഗമ്യത്തിലേക്കുള്ള ഗമനം എന്ന മഹാ അതിക്രമം ചെയ്തു।

Verse 2

संजातं पातकं तस्य त्यक्तो देवैश्च ब्राह्मणैः । सहस्राक्षस्तपस्तेपे निरालंबो निराश्रयः

അവനിൽ പാതകം ഉദിച്ചു; ദേവന്മാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചു. തുടർന്ന് ആശ്രയവുമില്ലാതെ, ആലംബവുമില്ലാതെ സഹസ്രാക്ഷൻ (ഇന്ദ്രൻ) തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 3

तपोंते देवताः सर्वा ऋषयो यक्षकिन्नराः । देवराजस्य पूजार्थमभिषेकं प्रचक्रिरे

ആ തപോഭൂമിയിൽ സർവ്വ ദേവതകളും ഋഷിമാരും യക്ഷരും കിന്നരരും—ദേവരാജനെ പൂജിക്കാനായി അഭിഷേകം നടത്തി.

Verse 4

देशं मालवकं नीत्वा देवराजं सुतोत्तम । चक्रे स्नानं महाभाग कुंभैरुदकपूरितैः

ഹേ സുതോത്തമാ! ദേവരാജനെ മാലവദേശത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, ആ മഹാഭാഗ്യവാൻ ജലപൂർണ്ണ കുംഭങ്ങളാൽ സ്നാനവിധി നടത്തി.

Verse 5

स्नापितुं प्रथमं नीतो वाराणस्यां स्वयं ततः । प्रयागे तु सहस्राक्ष अर्घतीर्थे ततः पुनः

ആദ്യം അദ്ദേഹം സ്വയം വാരാണസിയിൽ സ്നാനാർത്ഥം കൊണ്ടുപോകപ്പെട്ടു; പിന്നെ, ഹേ സഹസ്രാക്ഷാ, പ്രയാഗത്തിലേക്കും, അതിനുശേഷം വീണ്ടും അർഘതീർത്ഥത്തിലേക്കും കൊണ്ടുപോകപ്പെട്ടു.

Verse 6

पुष्करेण महात्मासौ स्नापितः स्वयमेव हि । ब्रह्मादिभिः सुरैः सर्वैर्मुनिवृंदैर्द्विजोत्तम

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ആ മഹാത്മാവിനെ സ്വയം പുഷ്കരൻ സ്നാനിപ്പിച്ചു—ബ്രഹ്മാദി സർവ്വ ദേവന്മാരുടെയും മുനിവൃന്ദങ്ങളുടെയും സന്നിധിയിൽ.

Verse 7

नागैर्वृक्षैर्नागसर्पैर्गंधर्वैस्तु सकिन्नरैः । स्नापितो देवराजस्तु वेदमंत्रैः सुसंस्कृतः

നാഗങ്ങൾ, പുണ്യവൃക്ഷങ്ങൾ, നാഗസർപ്പങ്ങൾ, ഗന്ധർവന്മാർ, കിന്നരന്മാർ—സുസംസ്കൃതമായ വേദമന്ത്രങ്ങളാൽ പാവനമാക്കി—ദേവരാജനെ അഭിഷേകസ്നാനത്തോടെ സ്നാനിപ്പിച്ചു.

Verse 8

मुनिभिः सर्वपापघ्नैस्तस्मिन्काले द्विजोत्तम । शुद्धे तस्मिन्महाभागे सहस्राक्षे महात्मनि

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ആ സമയത്ത് സർവ്വപാപനാശക മുനിമാരാൽ, ആ മഹാഭാഗ്യവാൻ സഹസ്രനേത്ര മഹാത്മാവ് ശുദ്ധനായപ്പോൾ—ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചു।

Verse 9

ब्रह्महत्या गता तस्य अगम्यागमनं तथा । ब्रह्महत्या ततो नष्टा अगम्यागमनेन च

അവനിൽ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം വന്നു; അതുപോലെ അഗമ്യാഗമനം (നിഷിദ്ധസ്ത്രീസംഗം) എന്ന ദോഷവും വന്നു. പിന്നെ അതേ അഗമ്യാഗമനത്താൽ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം നശിച്ചു।

Verse 10

पापेन तेन घोरेण सार्द्धमिंद्रस्य भूतले । सुप्रसन्नः सहस्राक्षस्तीर्थेभ्यो हि वरं ददौ

ആ ഭീകരപാപം കാരണം, ഭൂതലത്തിൽ ഇന്ദ്രനോടുകൂടെ, സഹസ്രനേത്രൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി തീർത്ഥങ്ങൾക്ക് വരം നൽകി।

Verse 11

भवंतस्तीर्थराजानो भविष्यथ न संशयः । मत्प्रसादात्पवित्राश्च यस्मादहं विमोक्षितः

നിങ്ങൾ സംശയമില്ലാതെ തീർത്ഥരാജന്മാരാകും. എന്റെ പ്രസാദത്താൽ നിങ്ങൾ പവിത്രരാകും; കാരണം നിങ്ങളാൽ തന്നെയാണ് ഞാൻ വിമുക്തനായത്।

Verse 12

सुघोरात्किल्बिषादत्र युष्माभिर्विमलैरहम् । एवं तेभ्यो वरं दत्वा मालवाय वरं ददौ

ഇവിടെ നിങ്ങളെന്ന വിമലന്മാരാൽ ഞാൻ അതിഭീകര പാപത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അവർക്കു വരം നൽകി, അദ്ദേഹം മാലവയ്ക്കും വരം നൽകി।

Verse 13

यस्मात्त्वया मलं मेऽद्य विधृतं श्रमदायकम् । तस्मात्त्वमन्नपानैश्च धनधान्यैरलंकृतः

ഇന്ന് നീ എന്റെ മലത്തെ—ശ്രമം നൽകുന്ന ഭാരത്തെ—ചുമന്ന് നീക്കിയതിനാൽ, നീ അന്നപാനങ്ങളിൽ സമൃദ്ധനായി ധനധാന്യങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനാകട്ടെ.

Verse 14

भविष्यसि न संदेहो मत्प्रसादान्न संशयः । सुदुःकालैर्विना त्वं तु भविष्यसि सुपुण्यवान्

നീ തീർച്ചയായും സമൃദ്ധനാകും—സന്ദേഹമില്ല. എന്റെ പ്രസാദം മൂലം യാതൊരു അനിശ്ചയവും ഇല്ല; ഭയങ്കര ദുഃകാലങ്ങൾ കൂടാതെ നീ മഹാപുണ്യവാനാകും.

Verse 15

एवं तस्मै वरं दत्वा देवराजः पुरंदरः । क्षेत्राणि सर्वतीर्थानि देशो मालवकस्तथा

ഇങ്ങനെ അവനു വരം നൽകി ദേവരാജൻ പുരന്ദരൻ പ്രസ്താവിച്ചു—സകല തീർത്ഥക്ഷേത്രങ്ങളും, മാലവദേശവും പുണ്യസമ്പന്നവും പവിത്രവുമാകട്ടെ.

Verse 16

आखंडलेन सार्द्धं ते स्वस्थानं प्रतिजग्मिरे । सूत उवाच । तदाप्रभृति चत्वारः प्रयागः पुष्करस्तथा

ആഖണ്ഡലൻ (ഇന്ദ്രൻ) കൂടെ അവർ തങ്ങളുടെ സ്വസ്ഥാനത്തേക്ക് മടങ്ങി. സൂതൻ പറഞ്ഞു—അന്നുമുതൽ നാല് പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമായി: പ്രയാഗം, പുഷ്കരം മുതലായവ.

Verse 17

वाराणसी चार्घतीर्थं प्राप्ता राजत्वमुत्तमम्

വാരാണസി ചാർഘ-തീർത്ഥം പ്രാപിച്ച് ഉത്തമ രാജത്വം (പരമാധികാരം) നേടി.

Verse 18

कुंजल उवाच । अस्ति पंचालदेशेषु विदुरो नाम क्षत्रियः । तेन मोहप्रसंगेन ब्राह्मणो निहतः पुराः

കുഞ്ജലൻ പറഞ്ഞു—പാഞ്ചാലദേശങ്ങളിൽ വിദുരൻ എന്നൊരു ക്ഷത്രിയൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. മോഹത്തിന്റെ പ്രേരണയിൽ പണ്ടുകാലത്ത് അവൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ വധിച്ചു.

Verse 19

शिखासूत्रविहीनस्तु तिलकेन विवर्जितः । भिक्षार्थमटतेसोऽपि ब्रह्मघ्नोहं समागतः

അവൻ ശിഖയും യജ്ഞോപവീതവും ഇല്ലാത്തവൻ; തിലകവും ധരിക്കാത്തവൻ. ഭിക്ഷ തേടി അലഞ്ഞാലും അവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ ബ്രാഹ്മണഘാതകൻ—ഇതു പ്രസ്താവിക്കാനാണ് ഞാൻ വന്നത്.

Verse 20

ब्रह्मघ्नाय सुरापाय भिक्षा चान्नं प्रदीयताम् । गृहेष्वेवं समस्तेषु भ्रमते याचते पुरा

“ബ്രാഹ്മണഘാതകനും സുരാപായിക്കും പോലും ഭിക്ഷയും അന്നവും നൽകുക” എന്നു പറഞ്ഞ്, പണ്ടുകാലത്ത് അവൻ എല്ലാ വീടുകളിലും ചുറ്റി യാചിച്ചു.

Verse 21

एवं सर्वेषु तीर्थेषु अटित्वैव समागतः । ब्रह्महत्या न तस्यापि प्रयाति द्विजसत्तम

ഇങ്ങനെ എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും സഞ്ചരിച്ചു മടങ്ങിയിട്ടും, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, അവന്റെ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപം പോലും വിട്ടുപോകുന്നില്ല.

Verse 22

वृक्षच्छायां समाश्रित्यदह्यमानेन चेतसा । संस्थितो विदुरः पापो दुःखशोकसमन्वितः

വൃക്ഷത്തിന്റെ നിഴലിൽ അഭയം തേടി, ഉള്ളിൽ കത്തുന്ന ചിത്തത്തോടെ, പാപിയായ വിദുരൻ ദുഃഖവും ശോകവും നിറഞ്ഞവനായി അവിടെ നിന്നു.

Verse 23

चंद्रशर्मा ततो विप्रो महामोहेन पीडितः । न्यवसन्मागधे देशे गुरुघातकरश्च सः

അപ്പോൾ ചന്ദ്രശർമാ എന്ന ബ്രാഹ്മണൻ മഹാമോഹത്തിൽ പീഡിതനായി മഗധദേശത്ത് താമസിച്ചു; അവൻ ഗുരുഹത്യ ചെയ്തവനായി മാറി.

Verse 24

स्वजनैर्बंधुवर्गैश्च परित्यक्तो दुरात्मवान् । स हि तत्र समायातो यत्रासौ विदुरः स्थितः

സ്വജനങ്ങളും ബന്ധുക്കളും ഉപേക്ഷിച്ച ആ ദുഷ്ടമനസ്സുകാരൻ അവിടെ എത്തി—വിദുരൻ പാർത്തിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്കുതന്നെ.

Verse 25

शिखासूत्रविहीनस्तु विप्रलिंगैर्विवर्जितः । तदासौ पृच्छितस्तेन विदुरेण दुरात्मना

ശിഖയും യജ്ഞോപവീതവും ഇല്ലാതെ, ബ്രാഹ്മണലക്ഷണങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെട്ട അവനെ അപ്പോൾ ദുഷ്ടമനസ്സുകാരനായ വിദുരൻ ചോദ്യം ചെയ്തു.

Verse 26

भवान्को हि समायातोः दुर्भगो दग्धमानसः । विप्रलिंगविहीनस्तु कस्मात्त्वं भ्रमसे महीम्

നീ ആരാണ്, ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നത്—ദുര്ഭാഗ്യവാനും ദുഃഖത്തിൽ ദഗ്ധഹൃദയനും? ബ്രാഹ്മണലക്ഷണങ്ങൾ ഇല്ലാതെ നീ ഭൂമിയിൽ എന്തിന് അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു?

Verse 27

विदुरेणोक्तमात्रस्तु चंद्रशर्मा द्विजाधमः । आचष्टे सर्वमेवापि यथापूर्वकृतं स्वकम्

വിദുരൻ പറഞ്ഞതുമാത്രത്തിൽ ചണ്ഡശർമാ—ദ്വിജന്മാരിൽ അധമൻ—താൻ മുമ്പ് ചെയ്തതെല്ലാം യഥാതഥമായി വിവരിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 28

पातकं च महाघोरं वसता च गुरोर्गृहे । महामोहगतेनापि क्रोधेनाकुलितेन च

ഗുരുവിന്റെ ഗൃഹത്തിൽ വസിച്ചാലും, മഹാമോഹത്തിൽ ആകപ്പെട്ടും ക്രോധത്തിൽ കലങ്ങിയുമിരുന്നാൽ, അത്യന്തം ഘോരമായ പാപം പോലും ഒരാൾ ചെയ്യാം।

Verse 29

गुरोर्घातः कृतः पूर्वं तेन दग्धोस्मि सांप्रतम् । चंद्रशर्मा च वृत्तांतमुक्त्वा सर्वमपृच्छत

“മുമ്പ് ഞാൻ ഗുരുവിനെ വധിച്ചു; ആ പാപഫലത്താൽ ഇപ്പോൾ ഞാൻ ദഹിക്കുന്നതുപോലെ പീഡിതനാകുന്നു।” ഇങ്ങനെ മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും പറഞ്ഞ ശേഷം ചന്ദ്രശർമൻ എല്ലാം ചോദിച്ചു।

Verse 30

भवान्को हि सुदुःखात्मा वृक्षच्छायां समाश्रितः । विदुरेण समासेन आत्मपापं निवेदितम्

നീ ആരാണ്, അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി വൃക്ഷനിഴലിൽ അഭയം തേടിയിരിക്കുന്നത്? ചുരുക്കത്തിൽ നിന്റെ സ്വന്തം പാപം എനിക്കു വെളിപ്പെടുത്തുക।

Verse 31

अथ कश्चिद्द्विजः प्राप्तस्तृतीयः श्रमकर्षितः । वेदशर्मेति वै नाम बहुपातकसंचयः

അപ്പോൾ മൂന്നാമനായി ഒരു ദ്വിജൻ എത്തി; അധ്വാനത്തിൽ ക്ഷീണിതൻ. അവന്റെ പേര് വേദശർമൻ; അനേകം പാപങ്ങളുടെ സഞ്ചയഭാരത്തിൽ അമർന്നവൻ।

Verse 32

द्वाभ्यामपि सुसंपृष्टः को भवान्दुःखिताकृतिः । कस्माद्भ्रमसि वै पृथ्वीं वद भावं त्वमात्मनः

ഇരുവരും അടുത്ത് ചോദിച്ചു—“നീ ആരാണ്, ദുഃഖത്തിന്റെ രൂപം ധരിച്ചവനായി? എന്തുകൊണ്ട് നീ ഭൂമിയിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു? നിന്റെ യഥാർത്ഥ അവസ്ഥ പറയുക।”

Verse 33

वेदशर्मा ततः सर्वमात्मचेष्टितमेव च । कथयामास ताभ्यां वै ह्यगम्यागमनं कृतम्

അപ്പോൾ വേദശർമൻ തന്റെ തന്നെ പ്രവർത്തികളാൽ സംഭവിച്ച എല്ലാം ആ രണ്ടുപേരോടും പറഞ്ഞു; ‘അഗമ്യാഗമനം’—അനുചിതനോടുള്ള നിഷിദ്ധസംഗമം നടന്നുവെന്ന് അറിയിച്ചു।

Verse 34

धिक्कृतः सर्वलोकैश्च अन्यैः स्वजनबांधवैः । तेन पापेन संलिप्तो भ्रमाम्येवं महीमिमाम्

സകലജനങ്ങളും, എന്റെ സ്വന്തം സ്വജനബന്ധുക്കളും എന്നെ ധിക്കരിച്ചു; ആ പാപത്തിൽ മലിനനായി ഞാൻ ഇങ്ങനെ ഈ ഭൂമിയിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു।

Verse 35

वंजुलो नाम वैश्योथ सुरापायी समागतः । स गोघ्नश्च विशेषेण तैश्च पृष्टो यथा पुरा

പിന്നീട് വഞ്ജുലൻ എന്നൊരു വൈശ്യൻ വന്നു; അവൻ സുരാപാനി. പ്രത്യേകിച്ച് ഗോഹത്യകനുമായിരുന്നു; മുമ്പുപോലെ അവനോടും അവർ ചോദിച്ചു।

Verse 36

तेन आवेदितं सर्वं पातकं यत्पुराकृतम् । तैराकर्णितमन्यैश्च सर्वं तस्यप्रभाषितम्

അവൻ മുമ്പ് ചെയ്ത എല്ലാ പാതകങ്ങളും പൂർണ്ണമായി അറിയിച്ചു സമ്മതിച്ചു; അവർയും മറ്റുള്ളവരും അവൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം ശ്രവിച്ചു।

Verse 37

एवं चत्वारःपापिष्ठा एकस्थानं समागताः । कः कस्यापि न संपर्कं भोजनाच्छादनेन च

ഇങ്ങനെ ആ നാലു മഹാപാപികൾ ഒരിടത്ത് ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു; എന്നാൽ ആര്ക്കും ആരോടും ബന്ധമില്ല—ഭോജനത്തിലൂടെയും വസ്ത്രാച്ഛാദനത്തിലൂടെയും പോലും.

Verse 38

करोति च महाभाग वार्तां चक्रुः परस्परम् । न विशंत्यासने चैके न स्वपंत्येकसंस्तरे

ഹേ മഹാഭാഗാ! അവർ പരസ്പരം സംഭാഷണം നടത്തി. ചിലർ ഒരേ ആസനത്തിൽ ഇരുന്നില്ല; ചിലർ ഒരേ ശയ്യയിൽ ശയിച്ചില്ല.

Verse 39

एवं दुःखसमाविष्टा नानातीर्थेषु वै गताः । तेषां तु पापका घोरा न नश्यंति च नंदन

ഇങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി അവർ പല തീർത്ഥങ്ങളിലേക്കും പോയി; എങ്കിലും, ഹേ നന്ദന, അവരുടെ ഭീകര പാപങ്ങൾ നശിച്ചില്ല.

Verse 40

सामर्थ्यं नास्ति तीर्थानां महापातकनाशने । विदुराद्यास्ततस्ते तु गताः कालंजरं गिरिम्

തീർത്ഥങ്ങൾക്ക് മഹാപാതകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന സാമർത്ഥ്യം ഇല്ല. അതുകൊണ്ട് വിദുരാദികൾ കാലഞ്ജര പർവതത്തിലേക്ക് പോയി.