Adhyaya 61

Verse 1

वेन उवाच । भार्यातीर्थं समाख्यातं सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । पितृतीर्थं समाख्याहि पुत्राणां तारणं परम्

വേനൻ പറഞ്ഞു—‘ഭാര്യാ-തീർത്ഥം സർവതീർത്ഥങ്ങളിലും ഉത്തമോത്തമമെന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്. ഇനി പുത്രന്മാരുടെ താരണത്തിനായി പരമമായ പിതൃ-തീർത്ഥം വിശദീകരിക്കൂ.’

Verse 2

विष्णुरुवाच । कुरुक्षेत्रे महाक्षेत्रे कुंडलो नाम ब्राह्मणः । सुकर्मा नाम सत्पुत्रः कुंडलस्य महात्मनः

വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—കുരുക്ഷേത്രം എന്ന മഹാക്ഷേത്രത്തിൽ കുണ്ഡലൻ എന്നൊരു ബ്രാഹ്മണൻ വസിച്ചിരുന്നു. ആ മഹാത്മാവായ കുണ്ഡലന്റെ സുകർമാ എന്ന സദ്പുത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 3

गुरू तस्य महावृद्धौ धर्मज्ञौ शास्त्रकोविदौ । द्वावेतौ तु महात्मानौ जरया परिपीडितौ

അവന്റെ രണ്ടു ഗുരുക്കന്മാർ അത്യന്തം വൃദ്ധർ—ധർമ്മജ്ഞരും ശാസ്ത്രനിപുണരും. ആ രണ്ടു മഹാത്മാക്കൾ ജരയാൽ പീഡിതരായിരുന്നു.

Verse 4

तयोः शुश्रूषणं चक्रे भक्त्या च परया ततः । धर्मज्ञो भावसंयुक्तो अहर्निशमनारतम्

പിന്നീട് അവൻ പരമഭക്തിയോടെ അവരുടെ ശുശ്രൂഷ ചെയ്തു. അവൻ ധർമ്മജ്ഞനും ഭക്തിഭാവസമ്പന്നനും ആയി, പകലും രാത്രിയും നിരന്തരം സേവയിൽ നിരതനായിരുന്നു.

Verse 5

तस्माद्वेदानधीते स पितुः शास्त्राण्यनेकशः । सर्वाचारपरो दक्षो धर्मज्ञो ज्ञानवत्सलः

അതുകൊണ്ട് അവൻ വേദങ്ങൾ അധ്യയനം ചെയ്തു; പിതാവിന്റെ ശാസ്ത്രങ്ങളും പലവട്ടം പാരായണം ചെയ്തു. അവൻ സർവ്വസദാചാരപരൻ, ദക്ഷൻ, ധർമ്മജ്ഞൻ, ജ്ഞാനവത്സലൻ ആയിരുന്നു.

Verse 6

अंगसंवाहनं चक्रे गुर्वोश्च स्वयमेव सः । पादप्रक्षालनं चैव स्नानभोजनकीं क्रियाम्

അവൻ സ്വയം തന്റെ രണ്ടു ഗുരുക്കന്മാരുടെ അംഗസംവാഹനം ചെയ്തു. അവരുടെ പാദപ്രക്ഷാലനം, സ്നാനം, ഭോജനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സേവാക്രിയകളും അവൻ തന്നെ നിർവഹിച്ചു.

Verse 7

भक्त्या चैव स्वभावेन तद्ध्याने तन्मयो भवेत् । मातापित्रोश्च राजेंद्र उपचर्यां प्रकारयेत्

ഭക്തിയാലും സ്വഭാവാനുസാരവും മനുഷ്യൻ ആ പരതത്ത്വധ്യാനത്തിൽ തദ്രൂപനായി ലീനനാകുന്നു. ഹേ രാജേന്ദ്രാ, മാതാപിതാക്കൾക്ക് വിധിപൂർവ്വം ശ്രദ്ധയോടെ ശുശ്രൂഷ നടത്തണം.

Verse 8

सूत उवाच । तद्वर्तमानकाले तु बभूव नृपसत्तम । पिप्पलो नाम वै विप्रः कश्यपस्य महात्मनः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ആ സമയത്ത് മഹാത്മാവായ കശ്യപന്റെ പുത്രനായ പിപ്പലൻ എന്നൊരു ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 9

तपस्तेपे निराहारो जितात्मा जितमत्सरः । दयादानदमोपेतः कामं क्रोधं विजित्य सः

അവൻ നിരാഹാരനായി തപസ്സു ചെയ്തു; ആത്മസംയമിയും അസൂയാരഹിതനും ആയിരുന്നു. ദയ, ദാനം, ദമം എന്നിവയോടെ അദ്ദേഹം കാമവും ക്രോധവും ജയിച്ചു.

Verse 10

दशारण्यगतो धीमाञ्ज्ञानशांतिपरायणः । सर्वेंद्रियाणि संयम्य तपस्तेपे महामनाः

ആ ധീമാൻ ദശാരണ്യത്തിലേക്ക് പോയി; ജ്ഞാനത്തിലും അന്തർശാന്തിയിലും പരായണനായി, സർവേന്ദ്രിയങ്ങളും സംയമിച്ച് മഹാമനസ്സോടെ തപസ്സു ചെയ്തു.

Verse 11

तपःप्रभावतस्तस्य जंतवो गतविग्रहाः । वसंति सुयुगे तत्र एकोदरगता इव

അവന്റെ തപസ്സിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ അവിടെയുള്ള ജീവികൾ ദേഹപരിമിതിയിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി. ആ സുയുഗത്തിൽ അവർ അവിടെ ഒരേ ഉദരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചതുപോലെ ഒരുമിച്ച് വസിച്ചു.

Verse 12

तत्तपस्तस्य मुनयो दृष्ट्वा विस्मयमाययुः । नेदृशं केनचित्तप्तं यथासौ तप्यते मुनिः

ആ മുനിയുടെ തപസ്സു കണ്ടു മറ്റു മുനിമാർ അത്ഭുതപ്പെട്ടു—“ഇത്തരമൊരു തപസ്സു ആരും ചെയ്തിട്ടില്ല; ഈ മുനി ചെയ്യുന്ന തപസ്സു അപൂർവം.”

Verse 13

देवाश्च इंद्रप्रमुखाः परं विस्मयमाययुः । अहो अस्य तपस्तीव्रं शमश्चेंद्रियसंयमः

ഇന്ദ്രപ്രമുഖ ദേവന്മാർ പരമ അത്ഭുതത്തിലായി—“അഹോ! അവന്റെ തപസ്സെത്ര തീവ്രം; ശമവും ഇന്ദ്രിയസംയമവും എത്ര മഹത്തരം!”

Verse 14

निर्विकारो निरुद्वेगः कामक्रोधविवर्जितः । शीतवातातपसहो धराधर इवस्थितः

അവൻ നിർവികാരനും നിർഉദ്വേഗനും, കാമക്രോധവിവർജിതനും; ശീതം, കാറ്റ്, ചൂട് സഹിച്ച്—പർവ്വതംപോലെ അചലമായി നിന്നു.

Verse 15

विषये विमुखो धीरो मनसोतीतसंग्रहम् । न शृणोति यथा शब्दं कस्यचिद्द्विजसत्तमः

വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുഖനായ ആ ധീരൻ—മനസ്സ് സർവാസക്തിഗ്രഹണം അതിക്രമിച്ചവൻ—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ആരുടെയെങ്കിലും വാക്കുകൾ പോലും കേൾക്കാത്തവനെന്നപോലെ ആയിരുന്നു.

Verse 16

संस्थानं तादृशं गत्वा स्थित्वा एकाग्रमानसः । ब्रह्मध्यानमयो भूत्वा सानंदमुखपंकजः

അത്തരം സ്ഥലത്ത് ചെന്നു ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ നിലകൊണ്ടു; ബ്രഹ്മധ്യാനത്തിൽ തന്മയനായി, അവന്റെ പദ്മമുഖം ആനന്ദത്തിൽ വിരിഞ്ഞു.

Verse 17

अश्मकाष्ठमयो भूत्वा निश्चेष्टो गिरिवत्स्थितः । स्थाणुवद्दृश्यते चासौ सुस्थिरो धर्मवत्सलः

അവൻ കല്ലും മരവും കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയവനെപ്പോലെ നിശ്ചലനായി, പർവ്വതംപോലെ സ്ഥിരമായി നിന്നു. തൂണുപോലെ അചലനായി ദൃശ്യമായി—ദൃഢസ്ഥിതനും ശാന്തനും ധർമ്മഭക്തനും।

Verse 18

तपःक्लिष्टशरीरोति श्रद्धावाननसूयकः । एवं वर्षसहस्रैकं संजातं तस्य धीमतः

തപസ്സാൽ അവന്റെ ശരീരം ക്ഷീണിച്ചിരുന്നെങ്കിലും, അവൻ ശ്രദ്ധാവാനും അസൂയാരഹിതനും ആയിരുന്നു. ഇങ്ങനെ ആ ധീമാന്റെ ഒരു സഹസ്ര വർഷം കഴിഞ്ഞു।

Verse 19

पिपीलिकाभिर्बह्वीभिः कृतं मृद्भारसंचयम् । तस्योपरि महाकायं वल्मीकं निजमंदिरम्

അനവധി ഉറുമ്പുകൾ മണ്ണ് കൂട്ടിച്ചേർത്ത് ഒരു കൂമ്പാരം ഉണ്ടാക്കി. അതിന്മേൽ മഹാകായമായ വൽമീകം ഉയർന്നു—അത് തന്നെയായി അവന്റെ സ്വന്തം വാസസ്ഥലം।

Verse 20

वल्मीकोदरमध्यस्थो जडीभूत इवस्थितः । स एवं पिप्पलो विप्रस्तपते सुमहत्तपः

വൽമീകത്തിന്റെ ഉള്ളിലെ ഗർഭമദ്ധ്യത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, അവൻ ജഡനായതുപോലെ സ്ഥിരമായി നിന്നു. ഇങ്ങനെ ആ ബ്രാഹ്മണൻ പിപ്പലൻ അതിമഹത്തായ തപസ്സ് ചെയ്തു।

Verse 21

कृष्णसर्पैस्तु सर्वत्र वेष्टितो द्विजसत्तमः । तमुग्रतेजसं विप्रं प्रदशंति विषोल्बणाः

അപ്പോൾ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജ ബ്രാഹ്മണൻ എല്ലാടവും കറുത്ത സർപ്പങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടു. ഉഗ്രവും വിഷം നിറഞ്ഞതുമായ ആ പാമ്പുകൾ ഭയങ്കര തേജസ്സുള്ള ആ ബ്രാഹ്മണനെ കടിക്കുവാൻ തുടങ്ങി।

Verse 22

संप्राप्य गात्रमर्माणि विषं तस्य न भेदयेत् । तेजसा तस्य विप्रस्य नागाः शांतिमथागमन्

അവന്റെ ദേഹത്തിലെ മർമ്മസ്ഥാനങ്ങളിൽ എത്തിച്ചേരുകയുണ്ടായാലും വിഷം അവനെ ഭേദിക്കാനായില്ല. ആ ബ്രാഹ്മണന്റെ തേജസ്സാൽ നാഗങ്ങൾ ശാന്തരായി ശാന്തി പ്രാപിച്ചു.

Verse 23

तस्य कायात्समुद्भूता अर्चिषो दीप्ततेजसः । नानारूपाः सुबहुशो दृश्यंते च पृथक्पृथक्

അവന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്ന് ദീപ്തതേജസ്സുള്ള അഗ്നിശിഖകൾ ഉദ്ഭവിച്ചു. അവ പല രൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു, അനേകം ആയി, ഓരോന്നും വേറേവേറെയായി ദൃശ്യമായി.

Verse 24

यथा वह्नेः खरतरास्तथाविधा नरोत्तम । यथामेघोदरे सूर्यः प्रविष्टो भाति रश्मिभिः

ഹേ നരോത്തമാ! അഗ്നിയുടെ അത്യന്തം ഉഗ്രമായ ജ്വാലകൾ എങ്ങനെ ദഹിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ മേഘത്തിന്റെ ഉദരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചാലും സൂര്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ പ്രകാശിക്കുന്നു.

Verse 25

वल्मीकस्थस्तथाविप्रः पिप्पलो भाति तेजसा । सर्पा दशंति विप्रं तं सक्रोधा दशनैरपि

വൽമീകത്തിനുള്ളിൽ ഇരുന്ന ആ ബ്രാഹ്മണൻ പിപ്പലവൃക്ഷംപോലെ തേജസ്സാൽ ദീപ്തനായി. എങ്കിലും ക്രുദ്ധനായ നാഗങ്ങൾ അവരുടെ ദംഷ്ട്രകളാൽ ആ ബ്രാഹ്മണനെ കടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 26

न भिंदंति च दंष्ट्राग्राच्चर्म भित्त्वा नृपोत्तम । एवं वर्षसहस्रैकं तप आचरतस्ततः

ഹേ നൃപോത്തമാ! ചർമ്മം ഭേദിച്ചാലും അവരുടെ ദംഷ്ട്രാഗ്രങ്ങൾ പൊട്ടുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ആയിരം വർഷം തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 27

गतं तु राजराजेंद्र मुनेस्तस्य महात्मनः । त्रिकालं साध्यमानस्य शीतवर्षातपान्वितः

ഹേ രാജരാജേന്ദ്രാ! ആ മഹാത്മ മുനിയുടെ കാലം കടന്നു പോയി; അവൻ ത്രികാലവും সাধന ചെയ്തു ശീതം, മഴ, അതപം എന്നിവ സഹിച്ചു നിന്നു.

Verse 28

गतः कालो महाराज पिप्पलस्य महात्मनः । तद्वच्च वायुभक्षं तु कृतं तेन महात्मना

ഹേ മഹാരാജാ! മഹാത്മ പിപ്പലന്റെ കാലവും കടന്നു; അതുപോലെ ആ മഹാപുരുഷൻ വായുഭക്ഷണം—അഥവാ പ്രാണം മാത്രം ആശ്രയിച്ചുള്ള ജീവനം—സ്വീകരിച്ചു.

Verse 29

त्रीणि वर्षसहस्राणि गतानि तस्य तप्यतः । तस्य मूर्ध्नि ततो देवैः पुष्पवृष्टिः कृता पुरा

അവൻ തപസ്സു ചെയ്തു കൊണ്ടിരിക്കെ മൂവായിരം വർഷങ്ങൾ കടന്നു; അപ്പോൾ പുരാതനകാലത്ത് ദേവന്മാർ അവന്റെ ശിരസ്സിൽ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി.

Verse 30

ब्रह्मज्ञोसि महाभाग धर्मज्ञोसि न संशयः । सर्वज्ञानमयोऽसि त्वं संजातः स्वेनकर्मणा

ഹേ മഹാഭാഗാ! നീ ബ്രഹ്മജ്ഞൻ; നീ ധർമ്മജ്ഞൻ—സംശയമില്ല. നീ സർവ്വജ്ഞാനമയൻ; സ്വകർമഫലത്താൽ തന്നെ ഇങ്ങനെ ജനിച്ചവൻ.

Verse 31

यं यं त्वं वांछसे कामं तं तं प्राप्स्यसि नान्यथा । सर्वकामप्रसिद्धस्त्वं स्वत एव भविष्यसि

നീ ഏത് ഏത് ആഗ്രഹം വാഞ്ഛിക്കുന്നുവോ, അതത് നിശ്ചയമായി പ്രാപിക്കും; മറ്റെങ്ങനെല്ല. നീ സ്വയം തന്നെ സർവ്വകാമസിദ്ധൻ എന്നായി പ്രസിദ്ധനാകും.

Verse 32

समाकर्ण्य महद्वाक्यं पिप्पलोपि महामनाः । प्रणम्य देवताः सर्वा भक्त्या नमितकंधरः

ആ മഹാവാക്യം കേട്ട മഹാമനസ്സനായ പിപ്പലനും നമസ്കരിച്ചു. ഭക്തിയോടെ അവൻ സർവ്വദേവന്മാർക്കും പ്രണാമം ചെയ്തു, കഴുത്ത് വിനയത്തോടെ കുനിച്ചു.

Verse 33

हर्षेण महताविष्टो वचनं प्रत्युवाच सः । इदं विश्वं जगत्सर्वं ममवश्यं यथा भवेत्

മഹാ ഹർഷത്തിൽ ആവിഷ്ടനായി അവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു—“ഈ സമസ്ത വിശ്വവും, ഈ മുഴുവൻ ജഗത്തും എന്റെ വശത്തിലാകട്ടെ.”

Verse 34

तथा कुरुध्वं देवेंद्रा विद्याधरो भवाम्यहम् । एवमुक्त्वा स मेधावी विरराम नृपोत्तम

“അങ്ങനെ തന്നേ ചെയ്യുക, ദേവേന്ദ്രാ; ഞാൻ വിദ്യാധരനാകും.” എന്ന് പറഞ്ഞ് ആ മേധാവിയായ ശ്രേഷ്ഠ രാജാവ് മൗനമായി.

Verse 35

एवमस्त्विति ते प्रोचुर्द्विजश्रेष्ठं सुरास्तदा । दत्वा वरं महाभाग जग्मुस्तस्मै महात्मने

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനോട്—“ഏവമസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു. മഹാഭാഗാ! വരം നൽകി അവർ ആ മഹാത്മാവിന്റെ അടുക്കൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 36

गतेषु तेषु देवेषु पिप्पलो द्विजसत्तमः । ब्रह्मण्यं साधयेन्नित्यं विश्ववश्यं प्रचिंतयेत्

ആ ദേവന്മാർ പോയ ശേഷം ദ്വിജസത്തമനായ പിപ്പലൻ നിത്യം ബ്രഹ്മണ്യഭാവം (ബ്രഹ്മനിഷ്ഠയും ബ്രാഹ്മണപൂജനവും) ആചരിക്കണം; സർവ്വജഗത്തിനെ വശീകരിക്കുന്ന ശക്തിയെ ധ്യാനിക്കണം.

Verse 37

तदाप्रभृति राजेंद्र पिप्पलो द्विजसत्तमः । विद्याधरपदं लब्ध्वा कामगामी महीयते

അന്നുമുതൽ, ഹേ രാജേന്ദ്രാ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായ പിപ്പലൻ വിദ്യാധരപദം പ്രാപിച്ചു; ഇഷ്ടാനുസാരം സഞ്ചരിക്കുവാൻ ശേഷിയുള്ളവനായി മഹത്തായ ആദരത്തോടെ മഹിമിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 38

एवं स पिप्पलो विप्रो विद्याधरपदं गतः । संजातो देवलोकेशः सर्वशास्त्रविशारदः

ഇങ്ങനെ ആ ബ്രാഹ്മണനായ പിപ്പലൻ വിദ്യാധരപദം പ്രാപിച്ചു; ദേവലോകത്തിൽ അധിപതിയായി ജനിച്ച് സർവ്വശാസ്ത്രങ്ങളിലും വിശാരദനായി।

Verse 39

एकदा तु महातेजाः पिप्पलः पर्यचिंतयत् । विश्ववश्यं भवेत्सर्वं मम दत्तो वरोत्तमः

ഒരു ദിവസം മഹാതേജസ്സുള്ള പിപ്പലൻ മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു—“എനിക്ക് ലഭിച്ച ഈ ഉത്തമ വരത്താൽ സർവ്വജഗത്തും എന്റെ വശമാകട്ടെ।”

Verse 40

तदर्थं प्रत्ययं कर्तुमुद्यतो द्विजपुंगवः । यं यं चिंतयते कर्तुं तं तं हि वशमानयेत्

ആ ലക്ഷ്യം ഉറപ്പാക്കാൻ ദ്വിജപുംഗവനായ അവൻ ഉദ്യതനായി; ഏതു കാര്യം ചെയ്യാൻ അവൻ മനസ്സിൽ നിശ്ചയിക്കുമോ, അതിനെ തീർച്ചയായും തന്റെ വശത്തിലാക്കണം।

Verse 41

एवं स प्रत्यये जाते मनसा पर्यकल्पयत् । द्वितीयो नास्ति वै लोके मत्समः पुरुषोत्तमः

ഇങ്ങനെ ദൃഢപ്രത്യയം ഉണ്ടായപ്പോൾ അവൻ മനസ്സിൽ വിചാരിച്ചു—“ഹേ പുരുഷോത്തമാ! ലോകത്തിൽ എനിക്കു തുല്യനായ രണ്ടാമൻ ഇല്ല।”

Verse 42

सूत उवाच । एवं हि कल्पमानस्य पिप्पलस्य महात्मनः । ज्ञात्वा मानसिकं भावं सारसस्तमुवाच ह

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ മഹാത്മാവായ പിപ്പലൻ മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ചിരിക്കെ, അവന്റെ മാനസികഭാവം അറിഞ്ഞ സാരസം അവനോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 43

सरस्तीरगतो राजन्सुस्वरं व्यंजनान्वितम् । स्वनं सौष्ठवसंयुक्तमुक्तवान्पिप्पलं प्रति

ഹേ രാജാവേ, തടാകത്തിന്റെ തീരത്ത് ചെന്നു, വ്യക്തമായ ഉച്ചാരണമുള്ള മധുരവും ശോഭയുമുള്ള സ്വരത്തിൽ അവൻ പിപ്പലനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 44

कस्मादुद्वहसे गर्वमेवं त्वं परमात्मकम् । सर्ववश्यात्मिकीं सिद्धिं नाहं मन्ये तवैव हि

നീ തന്നെ പരമാത്മാവെന്ന് കരുതി ഇങ്ങനെ അഹങ്കാരം എന്തിന് വഹിക്കുന്നു? എല്ലാവരെയും വശീകരിക്കുന്ന ആ സിദ്ധി നിനക്കുള്ളതാണെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല।

Verse 45

वश्यावश्यमिदं कर्म अर्वाचीनं प्रशस्यते । पराचीनं न जानासि पिप्पल त्वं हि मूढधीः

വശീകരിക്കലോ വശപ്പെടലോ എന്ന ഈ കര്‍മ്മം തത്സമയ ലൗകികമെന്നു പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു; പക്ഷേ പരാത്പരമായ പുരാതന തത്ത്വം നീ അറിയുന്നില്ല, പിപ്പലാ, നിന്റെ ബുദ്ധി മോഹിതമാണ്।

Verse 46

वर्षाणां तु सहस्राणि यावत्त्रीणि त्वया तपः । समाचीर्णं ततो गर्वं कुरुषे किं मुधा द्विज

നീ മൂവായിരം വർഷം തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്; എന്നിട്ടും വ്യർത്ഥമായി അഹങ്കാരം എന്തിന്, ഹേ ദ്വിജാ?

Verse 47

कुंडलस्य सुतो धीरः सुकर्मानाम यः सुधीः । वश्यावश्यं जगत्सर्वं तस्यासीच्छृणु सांप्रतम्

കുണ്ടലന്റെ പുത്രൻ ധീരനും സുസ്ഥിരനും സുകർമ്മങ്ങളിൽ നിപുണനായ സുബുദ്ധിമാനുമായിരുന്നു. വശ്യമായാലും അവശ്യമായാലും സർവ്വലോകവും അവന്റെ അധീനമായി; ഇനി അവന്റെ സംഭവമൊക്കെയും കേൾക്കുക.

Verse 48

अर्वाचीनं पराचीनं स वै जानाति बुद्धिमान् । लोके नास्ति महाज्ञानी तत्समः शृणु पिप्पल

ആ ബുദ്ധിമാൻ സമീപവും ദൂരവും, മുൻപും പിന്നെയും എല്ലാം യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നു. ഈ ലോകത്തിൽ അവനോടു തുല്യനായ മഹാജ്ഞാനി ഇല്ല; ഹേ പിപ്പല, കേൾക്കുക.

Verse 49

न कुंडलस्य पुत्रेण सदृशस्त्वं सुकर्मणा । न दत्तं तेन वै दानं न ज्ञानं परिचिंतितम्

സുകർമ്മങ്ങളിൽ നീ കുണ്ടലപുത്രനോട് ഒട്ടും സമാനനല്ല. അവൻ യഥാർത്ഥമായി ദാനം ചെയ്തിട്ടില്ല; ആത്മജ്ഞാനത്തെക്കുറിച്ച് ഒരിക്കലും ചിന്തിച്ചിട്ടുമില്ല.

Verse 50

हुतयज्ञादिकं कर्म न कृतं तेन वै कदा । न गतस्तीर्थयात्रायां न च वह्नेरुपासनम्

അവൻ ഹോമയജ്ഞാദി കർമങ്ങൾ ഒരിക്കലും ചെയ്തിട്ടില്ല. തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കും പോയിട്ടില്ല; പവിത്ര അഗ്നിയെ ഉപാസിച്ചിട്ടുമില്ല.

Verse 51

स कदा कृतवान्विप्र धर्मसेवार्थमुत्तमम् । स्वच्छंदचारी ज्ञानात्मा पितृमातृसुहृत्सदा

ഹേ വിപ്രാ, ധർമ്മസേവയ്ക്കായി അവൻ ഒരിക്കലും യാതൊരു ഉത്തമകർമ്മവും ചെയ്തിട്ടില്ല. സ്വേച്ഛാചാരിയായി, പേര് മാത്രമുള്ള ‘ജ്ഞാനി’യായി, പിതാവിനോടും മാതാവിനോടും സുഹൃത്തുകളോടും സദാ പ്രതികൂലനായിരുന്നു.

Verse 52

वेदाध्ययनसंपन्नः सर्वशास्त्रार्थकोविदः । यादृशं तस्य वै ज्ञानं बालस्यापि सुकर्मणः

വേദാധ്യയനത്തിൽ സമ്പന്നനും സർവ്വശാസ്ത്രാർത്ഥങ്ങളിൽ കോവിദനുമായിരുന്നാലും, അവന്റെ ജ്ഞാനം അത്തരം ജ്ഞാനമല്ല; സുകർമ്മത്തിൽ നിരതനായ ഒരു ബാലനിലും കാണുന്ന ജ്ഞാനം വേറേതാണ്।

Verse 53

तादृशं नास्ति ते ज्ञानं वृथा त्वं गर्वमुद्वहेः । पिप्पल उवाच । को भवान्पक्षिरूपेण मामेवं परिकुत्सयेत्

അത്തരം ജ്ഞാനം നിനക്കില്ല; വ്യർത്ഥമായി നീ അഹങ്കാരം വഹിക്കുന്നു. പിപ്പലൻ പറഞ്ഞു—പക്ഷിരൂപത്തിൽ നീ ആരാണ്, എന്നെ ഇങ്ങനെ പരിഹസിക്കാൻ?

Verse 54

कस्मान्निंदसि मे ज्ञानं पराचीनं तु कीदृशम् । तन्मे विस्तरतो ब्रूहि त्वयि ज्ञानं कथं भवेत्

നീ എന്റെ ജ്ഞാനത്തെ എന്തിന് നിന്ദിക്കുന്നു? ഈ ‘പരാചീന’ ജ്ഞാനം എങ്ങനെയുള്ളതാണ്? എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക—നിനക്കിൽ അത്തരം ജ്ഞാനം എങ്ങനെ ഉദിച്ചു?

Verse 55

अर्वाचीनगतिं सर्वां पराचीनस्य सांप्रतम् । वद त्वमंडजश्रेष्ठ ज्ञानपूर्वं सुविस्तरम्

ഹേ അണ്ഡജശ്രേഷ്ഠാ! ഇപ്പോഴത്തെ നിലയിൽ പ്രാചീനവും അർവാചീനവും ആയ സമസ്ത ഗതിവിവരവും, യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനത്തോടെ, എനിക്ക് വിശാലമായി പറയുക।

Verse 56

किं वा ब्रह्मा च विष्णुश्च किं वा रुद्रो भविष्यसि । सारस उवाच । नास्ति ते तपसो भावः फलं नास्ति च तस्य तु

“നീ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ആകുമോ, അല്ലെങ്കിൽ രുദ്രനാകുമോ?” സാരസൻ പറഞ്ഞു—“നിന്റെ തപസ്സിൽ യഥാർത്ഥ ഭാവമില്ല; അതിനാൽ അതിന്റെ ഫലവും ഇല്ല।”

Verse 57

त्वया न परितप्तस्य तपसः सांप्रतं शृणु । कुंडलस्यापि पुत्रस्य बालस्यापि यथा गुणः

ഇപ്പോൾ നീ പൂർണ്ണമായി അനുഷ്ഠിക്കാത്ത തപസ്സിന്റെ കാര്യം കേൾക്കുക; കുണ്ഡലന്റെ പുത്രൻ ബാലനായിരുന്നാലും, അവന്റെ സ്വാഭാവിക ഗുണമനുസരിച്ച് അതിന്റെ ശക്തി പ്രകടമായി.

Verse 58

तथा ते नास्ति वै ज्ञानं परिज्ञातं न तत्पदम् । इतो गत्वापि पृच्छ त्वं मम रूपं द्विजोत्तम

അതുപോലെ നിനക്കു ആ ജ്ഞാനം സത്യമായി ഇല്ല; ആ പരമപദവും നീ അറിയുകയില്ല. ഇവിടെ നിന്നു പോയിട്ടും, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, എന്റെ സ്വരൂപത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കു.

Verse 59

स वदिष्यति धर्मात्मा सर्वं ज्ञानं तवैव हि । विष्णुरुवाच । एवमाकर्ण्य तत्सर्वं सारसेन प्रभाषितम्

ആ ധർമ്മാത്മാവ് നിശ്ചയമായി നിനക്കു സർവ്വജ്ഞാനവും പറയും. വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—സാരസൻ പ്രസ്താവിച്ച എല്ലാം ഇങ്ങനെ കേട്ട ശേഷം,

Verse 60

निर्जगाम स वेगेन दशारण्यं महाश्रमम्

അവൻ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു ദശാരണ്യം എന്ന മഹാശ്രമ-വനത്തിലെത്തി.

Verse 61

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने एकषष्टितमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ ഭൂമിഖണ്ഡത്തിൽ വേനോപാഖ്യാനമായ ഏകഷഷ്ടിതമ അധ്യായം സമാപ്തമായി.