Adhyaya 102

Verse 1

कुंजल उवाच । सर्वं वत्स प्रवक्ष्यामि यत्त्वयोक्तं ममाधुना । उभयोर्देवनं यत्तु यस्माज्जातं द्विजोत्तम

കുഞ്ജലൻ പറഞ്ഞു—വത്സാ, നീ ഇപ്പോൾ എന്നോടു ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ പറയും; ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ആ ഇരുവരുടെയും പവിത്ര ‘ദേവന’വും അത് ഏതു കാരണത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചതുമെല്ലാം.

Verse 2

एकदा तु महादेवी पार्वती प्रमदोत्तमा । क्रीडमाना महात्मानमीश्वरं वाक्यमब्रवीत्

ഒരിക്കൽ സുന്ദരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ മഹാദേവി പാർവതി ക്രീഡിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ മഹാത്മാവായ ഈശ്വരനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 3

ममोरसि महादेव जातं महत्सु दोहदम् । दर्शयस्व ममाग्रे त्वं काननं काननोत्तमम्

ഹേ മഹാദേവാ! എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ മഹത്തായ ആഗ്രഹം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്റെ മുമ്പിൽ വനംകളിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ ആ ഉത്തമ കാനനം കാണിച്ചുതരണമേ.

Verse 4

श्रीमहादेव उवाच । एवमस्तु महादेवि नंदनं देवसंकुलम् । दर्शयिष्यामि ते पुण्यं द्विजसिद्धनिषेवितम्

ശ്രീമഹാദേവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാദേവീ! എവമസ്തു. ദേവസംഘം നിറഞ്ഞ നന്ദനവനം, പുണ്യവും സിദ്ധന്മാരും ദ്വിജന്മാരും സേവിക്കുന്നതുമായതു ഞാൻ നിനക്കു കാണിച്ചുതരാം.

Verse 5

एवमाभाष्य तां देवीं तया सह गणैस्ततः । स गंतुमुत्सुको देवो नंदनं वनमेव तु

ഇങ്ങനെ ആ ദേവിയോട് പറഞ്ഞ ശേഷം, അവളോടും ഗണങ്ങളോടും കൂടി ആ ദേവൻ നന്ദനവനത്തിലേക്കു പോകാൻ ഉത്സുകനായി.

Verse 6

सर्वगं सुंदरं दिव्यपृष्ठमाभरणैर्युतम् । घंटामालाभिसंयुक्तं किंकिणीजालमालिनम्

അവൻ സർവത്രഗാമിയും സുന്ദരനും, ദിവ്യമായ പൃഷ്ഠമുള്ളവനും, ആഭരണങ്ങളാൽ യുക്തനും—ഘണ്ടാമാലകളാൽ സംയുക്തനും കിങ്കിണികളുടെ ജാലംകൊണ്ട് അലങ്കൃതനുമായിരുന്നു.

Verse 7

चामरैः पट्टसूत्रैश्च मुक्तामालासुशोभितम् । हंसचंद्रप्रतीकाशं वृषभं चारुलक्षणम्

ചാമരങ്ങളും പട്ടുസൂത്രങ്ങളും ദീപ്തമായ മുത്തുമാലകളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, ഹംസനും ചന്ദ്രനും പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന, മനോഹരലക്ഷണങ്ങളുള്ള വൃഷഭം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 8

समारूढो महादेवो गणकोटिसमावृतः । नंदिभृंगिमहाकालस्कंदचंडमनोहराः

മഹാദേവൻ ആരൂഢനായി പ്രയാണം ചെയ്തു; കോടിക്കണക്കിന് ഗണങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ ചുറ്റിനിന്നു—നന്ദി, ഭൃംഗി, മഹാകാലൻ, സ്കന്ദൻ, ചണ്ഡൻ, മനോഹര സേവകരും।

Verse 9

वीरभद्रो गणेशश्च पुष्पदंतो मणीश्वरः । अतिबलःसुबलो नाम मेघनादो घटावहः

വീരഭദ്രൻ, ഗണേശൻ, പുഷ്പദന്തൻ, മണീശ്വരൻ, അതിബലൻ, സുബലൻ എന്നവൻ, മേഘനാദൻ, ഘടാവഹൻ—ഇവയാണ് (ഗണങ്ങളുടെ) നാമങ്ങൾ।

Verse 10

घंटाकर्णश्च कालिंदः पुलिंदो वीरबाहुकः । केशरी किंकरो नाम चंडहासः प्रजापतिः

കൂടാതെ ഘണ്ടാകർണൻ, കാലിന്ദൻ, പുലിന്ദൻ, വീരബാഹുകൻ, കേശരി, കിങ്കരൻ എന്നവൻ, കൂടാതെ ചണ്ഡഹാസൻ—ഒരു പ്രജാപതിയും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 11

एते चान्ये च बहवः सनकाद्यास्तपोबलाः । गणैश्च कोटिसंख्यातैः सशिवः परिवारितः

ഇവരും മറ്റും അനേകർ—സനകാദികൾ പോലെയുള്ള തപോബലസമ്പന്നർ—അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു; ശിവൻ സ്വയം കോടിസംഖ്യ ഗണസമൂഹങ്ങളാൽ പരിവൃതനായിരുന്നു।

Verse 12

नंदनं वनमेवापि सेवितं देवकिन्नरैः । प्रविवेश महादेवो गणैर्देव्यासमन्वितः

ദേവകിന്നരന്മാർ സേവിക്കുന്ന നന്ദനവനത്തിലേക്ക് മഹാദേവൻ ദേവിയോടുകൂടി, ഗണപരിവൃതനായി പ്രവേശിച്ചു।

Verse 13

दर्शयामास देवेशो गिरिजायै सुशोभनम् । नानापादपसंपन्नं बहुपुष्पसमाकुलम्

ദേവേശ്വരൻ ഗിരിജയ്ക്കു അത്യന്തം മനോഹരമായ ദൃശ്യം കാണിച്ചു—നാനാവിധ വൃക്ഷലതകളാൽ സമൃദ്ധവും, അനേകം പുഷ്പങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും।

Verse 14

दिव्यं रंभावनाकीर्णं पुष्पवद्भिस्तु चंपकैः । मल्लिकाभिः सुपुष्पाभिर्मालतीजालसंकुलम्

അത് ദിവ്യോദ്യാനം—രമ്പാ (വാഴ) വൃക്ഷങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞത്; പുഷ്പിത ചമ്പകങ്ങളാൽ അലങ്കൃതം, സുവികസിത മല്ലികയും മാലതീഗുച്ചങ്ങളും ചേർന്ന് ദട്ടമായി പിണഞ്ഞത്।

Verse 15

नित्यं पुष्पितशाखाभिः पाटलानां वनोत्तमैः । राजमानं महावृक्षैश्चंदनैश्चारुगंधिभिः

ഉത്തമ പാടലാവനങ്ങളുടെ നിത്യ പുഷ്പിത ശാഖകളാൽ അത് എപ്പോഴും ശോഭിച്ചു; മനോഹരസുഗന്ധമുള്ള മഹാ ചന്ദനവൃക്ഷങ്ങളാൽ ദീപ്തിമാനായി നിന്നു।

Verse 16

देवदारुवनैर्जुष्टं तुंगवृक्षैः समाकुलम् । सरलैर्नालिकेरैश्च तद्वत्पूगीफलद्रुमैः

അത് ദേവദാരുവനങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവും, ഉയർന്ന വൃക്ഷങ്ങളാൽ ദട്ടവുമായിരുന്നു; ശരളവൃക്ഷങ്ങൾ, തെങ്ങുകൾ, അതുപോലെ ഫലഭരിതമായ പൂഗി (സുപാരി) വൃക്ഷങ്ങളും നിറഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 17

खर्जूरपनसैर्दिव्यैः फलभारावनामितैः । परिमलोद्गारसंयुक्तैर्गुरुवृक्षसमाकुलम्

അത് ദിവ്യ ഖർജൂരവും പനസും (ചക്ക) നിറഞ്ഞതായിരുന്നു; ഫലഭാരത്താൽ ശാഖകൾ താഴ്ന്നു വളഞ്ഞിരുന്നു. സമൃദ്ധ സുഗന്ധം പകരുന്ന ഉയർന്ന വൃക്ഷങ്ങൾകൊണ്ട് അത് ഘനമായി നിറഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 18

अग्नितेजः समाभासैः सप्तपर्णैः सुशोभितम् । राजवृक्षैः कदंबैश्च पुष्पशोभान्वितं सदा

അഗ്നിതേജസ്സിനോട് സാമ്യമുള്ള ദീപ്തിയുള്ള സപ്തപർണ വൃക്ഷങ്ങളാൽ അത് മനോഹരമായി ശോഭിച്ചു. രാജവൃക്ഷങ്ങളും കദംബവൃക്ഷങ്ങളും ചേർന്ന് അത് എപ്പോഴും പുഷ്പശോഭയിൽ വിരാജിച്ചു.

Verse 19

जंबूनिंबमहावृक्षैर्मातुलिगैः समाकुलम् । नारंगैः सिंधुवारैश्च प्रियालैः शालतिंदुकैः

അത് ജംബൂയും നിംബയും ആയ മഹാവൃക്ഷങ്ങളാലും, മാതുലിംഗ (ബിജോറ) വൃക്ഷങ്ങളാലും നിറഞ്ഞിരുന്നു. കൂടാതെ നാരംഗം, സിന്ധുവാരം, പ്രിയാലം, ശാല, തിന്ദുക വൃക്ഷങ്ങളും ധാരാളമായി ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 20

उदुंबरैः कपित्थैश्च जंबूपादपशोभितम् । लकुचैः पुष्पसौगंधैः स्फुटनागैः समाकुलम्

അത് ഉദുംബരവും കപിത്തവും ആയ വൃക്ഷങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായിരുന്നു; ജംബൂ പാദപങ്ങൾ അതിനെ ശോഭിപ്പിച്ചു. പുഷ്പസൗഗന്ധ്യമുള്ള ലകുച വൃക്ഷങ്ങളും വിരിഞ്ഞ നാഗവൃക്ഷങ്ങളും അതിനെ ഘനമായി നിറച്ചു.

Verse 21

चूतैश्च फलराजाद्यैर्नीलैश्चैव घनोपमैः । नीलैः शालवनैर्दिव्यैर्जालानां तु वनैस्ततः

അവിടെ ചൂതം (മാവ്) മുതലായ ശ്രേഷ്ഠ ഫലവൃക്ഷങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; മേഘസമമായ ഗാഢ നീലവർണ്ണ ഉപവനങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. തുടർന്ന് ദിവ്യ ശാലവനങ്ങളും നീലാഭമായി തിളങ്ങി, ലതാജാലങ്ങളുടെ വനങ്ങളും കൂട്ടമായി ദട്ടമായ കുറ്റിക്കാടുകളുടെ വനങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 22

तमालैस्तु विशालैश्च सेवितं तपनोपमैः । शोभितं नंदनं पुण्यं शिवेन परिदर्शितम्

വിശാലമായ തമാലവൃക്ഷങ്ങളാൽ സേവിതവും, സൂര്യസമ തേജസ്സുള്ളവരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായ ആ പുണ്യ നന്ദനവനം മഹാശോഭയോടെ ദീപ്തമായിരുന്നു; ശിവൻ അതു കാണിച്ചു.

Verse 23

शोभितं च द्रुमैश्चान्यैः सर्वैर्नीलवनोपमैः । सर्वकामफलोपेतैः कल्याणफलदायकैः

അത് മറ്റു വൃക്ഷങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു—എല്ലാം ചേർന്ന് നീലവനത്തെപ്പോലെ—സകലകാമഫലസമ്പന്നവും മംഗളഫലം നൽകുന്നതുമായവയായി.

Verse 24

कल्पद्रुमैर्महापुण्यैः शोभितं नंदनं वनम् । नानापक्षिनिनादैश्च संकुलं मधुरस्वरैः

മഹാപുണ്യമുള്ള കല്പവൃക്ഷങ്ങളാൽ നന്ദനവനം ശോഭിതമായിരുന്നു; പലവിധ പക്ഷികളുടെ മധുര നിനാദങ്ങളാൽ അത് നിറഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 25

कोकिलानां रुतैः पुण्यैरुद्घुष्टं मधुकारिभिः । मकरंदविलुब्धानां पक्षिणां रुतनादितम्

പുണ്യമായ കുയിലുകളുടെ കൂജനത്തോടെ അത് മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു; മധുകരങ്ങളുടെ ഗുഞ്ജാരത്തോടെ പ്രതിധ്വനിച്ചു; മകരന്ദത്തിൽ ലുബ്ധരായ പക്ഷികളുടെ രുതനാദം കൊണ്ട് അത് മുഖരിതമായി.

Verse 26

नानवृक्षैः समाकीर्णं नानामृगगणायुतम् । वृक्षेभ्यो विविधैः पुष्पैस्सौगंधैः पतितैर्भुवि

അത് പലവിധ വൃക്ഷങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു, പലതരം മൃഗസംഘങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായിരുന്നു; വൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്ന് വീണ വിവിധ സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങൾ ഭൂമിയെ മൂടിയിരുന്നു.

Verse 27

सा च भू राजते पुत्र पूजिते वसुगंधिभिः । तत्र वाप्यो महापुण्याः पद्मसौगंधनिर्मलाः

ഹേ പുത്രാ, വസുക്കളെപ്പോലെ സുഗന്ധമുള്ളവർ പൂജിക്കുന്നതിനാൽ ആ ഭൂമി ദീപ്തമാകുന്നു. അവിടെ പദ്മസൗരഭ്യത്താൽ നിർമലമായ, മഹാപുണ്യദായിനിയായ വാപികൾ (പടിക്കിണറുകൾ) ഉണ്ട്.

Verse 28

तोयैस्ताः पूरिताः पुत्र हंसकारंडसेविताः । तडागैः सागरप्रख्यैस्तोयसौगंधपूजितैः

ഹേ പുത്രാ, അവ ജലത്താൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു; ഹംസങ്ങളും കാരണ്ഡവ പക്ഷികളും അവയെ സേവിച്ചു. സമുദ്രസമമായ തടാകങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, ജലസൗരഭ്യത്താൽ പൂജിതമായിരുന്നു.

Verse 29

नंदनं भाति सर्वत्र गणैरप्सरसां महत् । विमानैः कलशैः शुभ्रैर्हेमदंडैः सुशोभनैः

മഹത്തായ നന്ദനവനം എല്ലായിടത്തും അപ്സരാഗണങ്ങളാൽ ദീപ്തമാണ്. ദിവ്യവിമാനങ്ങൾ, ശുഭ്ര കലശശിഖരങ്ങൾ, മനോഹരമായ സ്വർണ്ണസ്തംഭങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 30

नंदनो वनराजस्तु प्रासादैस्तु सुधान्वितैः । यत्र तत्र प्रभात्येव किन्नराणां महागणैः

വനങ്ങളുടെ രാജാവായ നന്ദനം അമൃതമയ വൈഭവം നിറഞ്ഞ പ്രാസാദങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതമാണ്. അവിടവിടെയെല്ലാം പ്രഭാതത്തിൽ കിന്നരരുടെ മഹാഗണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ് ദീപ്തമാകുന്നു.

Verse 31

गंधर्वैरप्सरोभिश्च सुरूपाभिर्द्विजोत्तम । देवतानां विनोदैश्च मुनिवृंदैः सुयोगिभिः

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, അത് സുന്ദരരായ ഗന്ധർവന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും, ദേവതകളുടെ മനോഹര വിനോദങ്ങളും, സുയോഗികളായ മുനിവൃന്ദങ്ങളും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു.

Verse 32

सर्वत्र शुशुभे पुण्यसंस्थानं नंदनस्य च

സർവ്വത്ര നന്ദനത്തിന്റെ പുണ്യപ്രാകാരങ്ങളും അത്യന്തം ദീപ്തിയോടെ പ്രകാശിച്ചു ശോഭിച്ചു।

Verse 33

एवं समालोक्य महानुभावो भवः सुदेव्यासहितो महात्मा । श्रीनंदनं पुण्यवतां निवासं सुखाकरं शांतिगुणोपपन्नम्

ഇങ്ങനെ ദർശിച്ച മഹാനുഭാവനായ മഹാത്മാവ് ഭവൻ (ശിവൻ) സുദേവിയോടുകൂടെ ശ്രീനന്ദനത്തെ കണ്ടു—പുണ്യവാന്മാരുടെ നിവാസവും, സുഖത്തിന്റെ ഉറവിടവും, ശാന്തിഗുണസമ്പന്നവും ആയതു।

Verse 34

आदित्यतेजः समतेजसां गणैः प्रभाति वै रश्मिभिर्जातरूपः । पुष्पैः फलैः कामगुणोपपन्नः कल्पद्रुमो नंदनकाननेपि

ജാതരൂപം സൂര്യസമാനമായ തേജസ്സോടെ പ്രകാശിക്കുന്നു; തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ സമതേജസ്സുള്ളവരുടെ സംഘങ്ങളെയും മറികടക്കുന്നു। പുഷ്പഫലസമ്പന്നമായി, ആഗ്രഹസിദ്ധിഗുണങ്ങളാൽ യുക്തമായി—നന്ദനകാനനത്തിലും അത് കൽപദ്രുമംപോലെ തന്നെയാണ്।

Verse 35

एवंविधं पादपराजमेव संवीक्ष्य देवी च शिवं बभाषे । अस्याभिधानं कथयस्व नाथ सर्वस्य पुण्यस्य नगस्य पुण्यम्

ഇത്തരം അത്ഭുതമായ പാദാഭരണം കണ്ട ദേവി ശിവനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ നാഥാ, ഇതിന്റെ നാമം പറയുക; ഇത് സകല പുണ്യങ്ങളിലുമുള്ള പുണ്യം, ശുഭനിധികളിൽ പരമശുഭം।”

Verse 36

तेजस्विनां सूर्यवरः समंतात्स देव देवीं च शिवो बभाषे । शिव उवाच । अस्य प्रतिष्ठा महती शुभाख्या देवेषु मुख्यो मधुसूदनश्च

അപ്പോൾ തേജസ്വികളിൽ സൂര്യശ്രേഷ്ഠനെപ്പോലെ ശിവൻ എല്ലാ ദിക്കുകളിലുമായി ദേവിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു. ശിവൻ പറഞ്ഞു—“ഇതിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ അത്യന്തം മഹത്തായതും ‘ശുഭ’ എന്ന നാമത്താൽ പ്രസിദ്ധവുമാണ്; ദേവന്മാരിൽ മുഖ്യൻ മധുസൂദനൻ (വിഷ്ണു) ആകുന്നു।”

Verse 37

नदीषु मुख्या सुरनिम्नगापि विसृष्टिकर्त्तापि यथैव धाता । सुखावहानां च यथा सुचंद्रो भूतेषु मुख्या च यथैव पृथ्वी

നദികളിൽ ദിവ്യഗംഗയാണ് മുഖ്യം; സൃഷ്ടികർത്താക്കളിൽ ധാതാവ് (ബ്രഹ്മാവ്) പ്രധാനൻ. സുഖം നൽകുന്നവയിൽ സുന്ദരചന്ദ്രൻ ശ്രേഷ്ഠൻ; ഭൂതതത്ത്വങ്ങളിൽ ഭൂമിയാണ് മുഖ്യം.

Verse 38

नगेंद्रराजो हि यथा नगानां जलाशयेष्वेव यथा समुद्रः । महौषधीनामिव देवि चान्नं महीधराणां हिमवान्यथैव

പർവതങ്ങളിൽ പർവതരാജൻ എങ്ങനെ ശ്രേഷ്ഠനോ, ജലാശയങ്ങളിൽ സമുദ്രം എങ്ങനെ പ്രധാനമോ; അതുപോലെ, ഹേ ദേവീ, മഹൗഷധികളിൽ അന്നം പ്രധാനമാണ്—മഹീധരന്മാരിൽ ഹിമവാൻ ശ്രേഷ്ഠതമൻ.

Verse 39

विद्यासु मध्ये च यथात्मविद्या लोकेषु सर्वेषु यथा नरेंद्रः । तथैव मुख्यस्तरुराज एष सर्वातिथिर्देवपतेः प्रियोयम्

സകല വിദ്യകളിലും ആത്മവിദ്യ എങ്ങനെ ശ്രേഷ്ഠമോ, സകല ലോകങ്ങളിലും നരേന്ദ്രൻ (രാജാവ്) എങ്ങനെ പ്രധാനമോ; അതുപോലെ ഈ തരുരാജൻ പരമോന്നതൻ—എല്ലാ അതിഥികളെയും ആദരിക്കുന്നവൻ—ദേവപതിക്ക് പ്രിയൻ.

Verse 40

श्रीपार्वत्युवाच । गुणान्नु शंभो मम कीर्त्तयस्व वृक्षाधिपस्यास्य शुभान्सुपुण्यान् । आकर्ण्य देवो वचनं बभाषे देव्यास्तु सर्वं सुतरोर्हि तस्य

ശ്രീ പാർവതി പറഞ്ഞു—ഹേ ശംഭോ, ഈ വൃക്ഷാധിപതിയുടെ മംഗളവും പരമ പുണ്യപ്രദവുമായ ഗുണങ്ങൾ എനിക്ക് കീര്ത്തിച്ച് പറയുക. അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവീ, ആ ഉത്തമ വൃക്ഷത്തെക്കുറിച്ച് എല്ലാം ഞാൻ പറയും.

Verse 41

यं यं कल्पयंति सुपुण्यदेवा देवोपमा देववराश्च कांते । तं तं हि तेभ्यः प्रददाति वृक्षः कल्पद्रुमो नाम वरिष्ठ एषः

ഹേ കാന്തേ, അതിപുണ്യവാന്മാരായ ദേവന്മാർ, ദേവോപമരും ദേവശ്രേഷ്ഠരും ഏത് ഏത് ആഗ്രഹം ആലോചിക്കുമോ, അതത് ഈ വൃക്ഷം അവർക്കു നൽകുന്നു. ഈ ശ്രേഷ്ഠ വൃക്ഷം ‘കൽപദ്രുമം’ എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.

Verse 42

अस्माच्च सर्वे प्रभवंति पुण्या दुःप्राप्यमत्रैव तपोधिकास्ते । जीवाधिकं रत्नमयं सुदिव्यं देवास्तु भुंजंति महाप्रधानाः

ഈ പുണ്യസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നുതന്നെ സർവ്വ പുണ്യഫലങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഇവിടെ തന്നെയാണ് മറ്റിടങ്ങളിൽ ദുർലഭമായ തപസ്സിന്റെ ഫലങ്ങൾ സമൃദ്ധിയായി ലഭിക്കുന്നത്. ജീവനെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠമായ, രത്നമയവും പരമ ദിവ്യവുമായ ഉന്നതിയെ മഹാപ്രധാന ദേവന്മാർ അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 43

शुश्राव देवी वचनं शिवस्य आश्चर्यभूतं मनसा विचिंत्य । तस्यानुमत्या परिकल्पितं च स्त्रीरत्नमेकं सुगुणं सुरूपम्

ദേവി ശിവന്റെ അത്ഭുതകരമായ വചനം ശ്രവിച്ചു. അത് മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ച ശേഷം, സദ്ഗുണസമ്പന്നയും സുന്ദരരൂപിണിയുമായ ഒരു സ്ത്രീരത്നത്തെ അവൾ ഒരുക്കി.

Verse 44

सर्वांगरूपां सगुणां सुरूपां तस्मात्सुवृक्षाद्गिरिजा प्रलेभे । विश्वस्य मोहाय यथोपविष्टा साहाय्यरूपा मकरध्वजस्य

ആ ഉത്തമ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് ഗിരിജ സർവ്വാംഗസമ്പന്നയും ഗുണയുക്തയും സുന്ദരരൂപിണിയുമായ ദേഹത്തെ പ്രാപിച്ചു. അവൾ അവിടെ ഉപവിഷ്ടയായതോടെ, ലോകമോഹത്തിനായി മകരധ്വജൻ (കാമൻ)ന്റെ സഹായികാരൂപയായി മാറി.

Verse 45

क्रीडानिधानं सुखसिद्धिरूपं सर्वोपपन्ना कमलायताक्षी । पद्मानना पद्मकरा सुपद्मा चामीकरस्यापि यथा सुमूर्तिः

അവൾ ക്രീഡയുടെ നിധി, സിദ്ധസുഖത്തിന്റെ സ്വരൂപം, സർവ്വഗുണസമ്പന്ന, കമലായതനയന. പത്മമുഖി, പത്മകരി, പരമശുഭ—ശുദ്ധ സ്വർണ്ണത്തിന്റെയും സുന്ദരമൂർത്തിപോലെ ദീപ്തിമതി.

Verse 46

प्रभासु तद्वद्विमला सुतेजा लीला सुतेजाश्च सुकुंचितास्ते । प्रलंबकेशाः परिसूक्ष्मबद्धाः पुष्पैः सुगंधैः परिलेपिताश्च

പ്രഭാസത്തിൽ അതുപോലെ തന്നെ വിമലയും തേജസ്വിനിയും, ലീലാമയിയും, സുകുഞ്ചിതാംഗിയുമായ (സ്ത്രീകൾ) ഉണ്ടായിരുന്നു. അവരുടെ ദീർഘകേശങ്ങൾ അതിസൂക്ഷ്മമായി ബന്ധിക്കപ്പെട്ടും, സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങളാൽ അനുലിപ്തമായും ഇരുന്നു.

Verse 47

प्रबद्धकुंता दृढकेशबंधैर्विभाति सा रूपवरेण बाला । सीमंतमार्गे च मुक्ताफलानां माला विभात्येव यथा तरूणाम्

ദൃഢമായ കേശബന്ധങ്ങളാൽ ക്രമപ്പെടുത്തി കെട്ടിയ ചുരുളൻ മുടിയോടെ ആ നവയൗവന ബാലിക അപൂർവ സൗന്ദര്യത്തോടെ ദീപ്തമാകുന്നു. അവളുടെ സീമന്തമാർഗത്തിൽ മുത്തുമാല യുവവൃക്ഷത്തിന്റെ কোমല അങ്കുരങ്ങൾപോലെ തിളങ്ങുന്നു.

Verse 48

सीमंतमूले तिलकं सुदेव्या यथोदितो दैत्यगुरुः सतेजाः । भालेषु पद्मे मृगनाभिपद्म समुत्थतेजः प्रकरैर्विभाति

സുദേവിയുടെ സീമന്തമൂലത്തിൽ ലലാട്ടിലെ തിലകം തേജസ്സോടെ പ്രകാശിക്കുന്നു; ദൈത്യഗുരുവിന്റെ ദീപ്തിയെപ്പോലെ എന്നു വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ. പദ്മസമമായ ഭാലത്തിൽ മൃഗനാഭിസദൃശമായ പദ്മചിഹ്നം ഉദയതേജസ്സിന്റെ കിരണങ്ങളാൽ പരന്നു തിളങ്ങുന്നു.

Verse 49

सीमंतमूले तिलकस्य तेजः प्रकाशयेद्रूपश्रियं सुलोके । केशेषु मुक्ताफलके च भाले तस्याः सुशोभां विकरोति नित्यम्

സീമന്തമൂലത്തിലെ തിലകത്തിന്റെ തേജസ് ലോകത്തിൽ അവളുടെ രൂപശ്രീയെ വെളിപ്പെടുത്തി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. മുടിയിലും ലലാട്ടിലും ഉള്ള മുത്താഭരണം അവളുടെ അപൂർവ ശോഭയെ നിത്യവും പരത്തുന്നു.

Verse 50

यथा सुचंद्रः परिभाति भासा सा रम्यचेष्टेव विभाति तद्वत् । संपूर्णचंद्रोपि यथा विभाति ज्योत्स्नावितानेन हिमांशुजालः

സുന്ദരചന്ദ്രൻ തന്റെ പ്രഭയാൽ പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ അവളും മനോഹരമായ ചലനങ്ങളാൽ ദീപ്തമാകുന്നു. പൂർണ്ണചന്ദ്രൻ ജ്യോത്സ്നയുടെ വിതാനത്തിനടിയിൽ ശീതകിരണങ്ങളുടെ ജാലം പരത്തി പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ അവളും അങ്ങനെ തന്നെ തിളങ്ങുന്നു.

Verse 51

तस्यास्तु वक्त्रं परिभाति तद्वच्छोभाकरं विश्वविशारदं च । हिमांशुरेवापि कलंकयुक्तः संक्षीयते नित्यकलाविहीनः

അവളുടെ മുഖം അങ്ങനെ തന്നെ ദീപ്തമാകുന്നു—ശോഭയുടെ ആകരവും ലോകത്തെ വിവേകമയ കാന്തിയാൽ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതുമാകെ. ചന്ദ്രനും പ്രകാശമുള്ളവനാണെങ്കിലും കലങ്കയുക്തനായി നിത്യവും ക്ഷയിക്കുന്നു; എല്ലാ കലകളിലും അവൻ എപ്പോഴും പൂർണ്ണനായി നിലനിൽക്കുന്നില്ല.

Verse 52

संपूर्णमस्त्येव सदैव हृष्टं तस्यास्तु वक्त्रं परिनिष्कलंकम् । गंधं विकाशं कमले स्वकीयं ततः समालोक्य सुखं न लेभे

അവളുടെ മുഖം സത്യമായും സമ്പൂർണ്ണം—എപ്പോഴും ഹർഷഭരിതവും പൂർണ്ണമായും നിഷ്കളങ്കവും. എങ്കിലും താമരയുടെ സ്വന്തം സുഗന്ധവും പൂർണ്ണവികാസവും കണ്ടശേഷം, പിന്നെ അവൾക്ക് സുഖം ലഭിച്ചില്ല।

Verse 53

पद्मानना सर्वगुणोपपन्ना मदीयभावैः परिनिर्मितेयम् । गंधं स्वकीयं तु विपश्य पद्मं तस्या मुखाद्वाति जगत्समीरः

പദ്മമുഖിയായും സർവഗുണസമ്പന്നയായും അവൾ എന്റെ അന്തർഭാവത്തിൽ നിന്നുതന്നെ നിർമ്മിതയാണ്. ഹേ പദ്മാ (ബ്രഹ്മാ), നോക്കുക—അവളുടെ സുഗന്ധം അവളുടേതുതന്നെ; അവളുടെ മുഖത്തിൽ നിന്നാണ് ജഗത്സമീരം സർവ്വത്ര വീശുന്നത്।

Verse 54

लज्जाभियुक्तः सहसा बभूव जलं समाश्रित्य सदैव तिष्ठति । कतिमतिनियतबुद्ध्यासौ धियो वदंति सुमदननृपतेः कोशं समुद्र कलाभिः

ലജ്ജയാൽ അഭിഭൂതനായി അവൻ പെട്ടെന്നു അങ്ങനെ ആയി; ജലത്തെ ആശ്രയിച്ച് അവൻ എപ്പോഴും അവിടെയേ നിലകൊള്ളുന്നു. നിയന്ത്രിതബുദ്ധിയുള്ളവർ സുമദന നൃപതിയുടെ നിധിയെ സമുദ്രകലകളെപ്പോലെ വിപുലവും ബഹുവിധവുമെന്നു പറയുന്നു।

Verse 55

सुवरदशनरत्नैर्हास्यलीलाभियुक्ता अरुणअधरबिंबंशोभमानस्तु आस्यः

സുന്ദരമായ രത്നസമ ദന്തങ്ങളാൽ ശോഭിതവും ഹാസ്യലീലാഭരിതവും ആയ അവളുടെ മുഖം, അരുണ ബിംബഫലസദൃശമായ അധരങ്ങളുടെ കാന്തിയാൽ അത്യന്തം ദീപ്തമായി തെളിഞ്ഞു।

Verse 56

सुभ्रूः सुनासिका तस्याः सुकर्णौ रत्नभूषितौ । हेमकांतिसमोपेतौ कपोलौ दीप्तिसंयुतौ

അവളുടെ ഭ്രൂകൾ സുന്ദരമായിരുന്നു, നാസിക സുനിർമ്മിതമായിരുന്നു; അവളുടെ മനോഹര കർണ്ണദ്വയം രത്നാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമായിരുന്നു. അവളുടെ കപോലങ്ങൾ ഹേമകാന്തിയാൽ നിറഞ്ഞ് ദീപ്തിമാനമായി തിളങ്ങി।

Verse 57

रेखात्रयं प्रशोभेत ग्रीवायां परिसंस्थितम् । सौभाग्यशीलशृंगारैस्तिस्रो रेखा इहैव हि

കഴുത്തിൽ മനോഹരമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മൂന്ന് രേഖകൾ—ഇവ തന്നെയാണ് ഇവിടെ സൗഭാഗ്യം, സദ്ശീലം, ശൃംഗാര-ലാവണ്യം എന്നിവയുടെ മംഗളലക്ഷണങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്।

Verse 58

सुस्तनौ कठिनौ पीनौ वर्तुलाकारसन्निभौ । तस्याः कंदर्पकलशावभिषेकाय कल्पितौ

അവളുടെ സ്തനങ്ങൾ സുസംഘടിതവും ദൃഢവും പുഷ്ടവും വൃത്താകാരസദൃശവും ആയിരുന്നു; അഭിഷേകത്തിനായി ഒരുക്കിയ കാമദേവന്റെ ഇരട്ട കലശങ്ങളെന്നപോലെ തോന്നി।

Verse 59

अंसावतीव शोभेते सुसमौ मानसान्वितौ । सुभुजौ वर्तुलौ श्लक्ष्णौ सुवर्णौ लक्षणान्वितौ

അവന്റെ തോളുകൾ അത്യന്തം ശോഭിച്ചു—സുസമവും ഗാംഭീര്യസമ്പന്നവും; അവന്റെ ഭുജങ്ങൾ മനോഹരം, വൃത്താകാരം, മൃദുലം, സ്വർണ്ണവർണ്ണം, മംഗളലക്ഷണയുക്തം ആയിരുന്നു।

Verse 60

सुसमौ करपद्मौ तु पद्मवर्णौ सुशीतलौ । दिव्यलक्षणसंपन्नौ पद्मस्वस्तिकसंयुतौ

അവന്റെ പദ്മസദൃശമായ കൈകളും പാദങ്ങളും പൂർണ്ണമായി സുസമം—പദ്മവർണ്ണവും സുഖകരമായ ശീതളതയും ഉള്ളത്; ദിവ്യലക്ഷണസമ്പന്നവും പദ്മ-സ്വസ്തിക മംഗളചിഹ്നയുക്തവും ആയിരുന്നു।

Verse 61

सरलाः पद्मसंयुक्ता अंगुल्यस्तु नखान्विताः । नखानि च सुतीक्ष्णानि जलबिंदुनिभानि च

അവളുടെ വിരലുകൾ നേരായതും പദ്മസദൃശവുമായും നഖങ്ങളോടുകൂടിയതുമായിരുന്നു; ആ നഖങ്ങൾ അത്യന്തം തീക്ഷ്ണമായി ജലബിന്ദുവിനെപ്പോലെ ദീപ്തമായിരുന്നു।

Verse 62

पद्मगर्भप्रतीकाशो वर्णस्तदंगसंभवः । पद्मगंधा च सर्वांगे पद्मेव भाति भामिनी

അവളുടെ വർണ്ണം പദ്മഗർഭംപോലെ ദീപ്തമായിരുന്നു, സ്വന്തം അംഗസാരത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചതുപോലെ. സർവ്വാംഗത്തും പദ്മസുഗന്ധം നിറഞ്ഞ ആ ഭാമിനി പദ്മംപോലെ തന്നെ പ്രകാശിച്ചു.

Verse 63

सर्वलक्षणसंपन्ना नगकन्या सुशोभना । रक्तोत्पलनिभौ पादौ सुश्लक्ष्णौ चातिशोभनौ

ആ പർവ്വതകന്യ സർവ്വശുഭലക്ഷണസമ്പന്നയും അത്യന്തം സുന്ദരിയുമായിരുന്നു. അവളുടെ പാദങ്ങൾ രക്തപദ്മസദൃശം, അതിമൃദുവും പരമശോഭയുമുള്ളതായിരുന്നു.

Verse 64

रत्नज्योतिः समाकारा नखाः पादाग्रसंभवाः । यथोद्दिष्टं च शास्त्रेषु तथा चांगेषु दृश्यते

പാദങ്ങളുടെ അഗ്രഭാഗത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച നഖങ്ങൾ രത്നജ്യോതിപോലെ ദീപ്തമായിരുന്നു. ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ നിർദ്ദേശിച്ചതുപോലെ തന്നേ അവളുടെ അംഗങ്ങളിൽ അതു ദൃശ്യമായിരുന്നു.

Verse 65

सर्वाभरणशोभांगी हारकंकणनूपुरा । मेखलाकटिसूत्रेण कांचीनादेन राजते

ഹാരം, കങ്കണം, നൂപുരം എന്നീ സർവ്വാഭരണങ്ങളുടെ ശോഭയാൽ അവളുടെ അംഗങ്ങൾ ദീപ്തമായി. രത്നമയ മേഘലയും കടിസൂത്രവും, കാഞ്ചിയുടെ മധുരനാദവും കൊണ്ട് അവൾ കൂടുതൽ വിരാജിച്ചു.

Verse 66

नीलेन पट्टवस्त्रेण परां शोभां गता शुभा । कंचुकेनापि दिव्येन सुरक्तेन गुणान्विता

നീല പട്ടവസ്ത്രം ധരിച്ചു ആ ശുഭ പരമശോഭയെ പ്രാപിച്ചു. ദിവ്യമായ ഗാഢരക്ത കഞ്ചുകവും ധരിച്ചു അവൾ ഉത്തമഗുണങ്ങളാൽ യുക്തയായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 67

पार्वती कल्पिताद्भावाद्गुणं प्राप्ता महोदयम् । कल्पद्रुमान्मुदं लेभे शंकरं वाक्यमब्रवीत्

സ്വയം കല്പിച്ച ഭാവാവസ്ഥയാൽ പാർവതി മഹത്തായ ഗുണമഹിമ പ്രാപിച്ചു. കല്പവൃക്ഷത്തിൽ ആനന്ദിച്ചു ശങ്കരനോടു ഈ വചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 68

यथोक्तं तु त्वया देव तथा दृष्टो मया द्रुमः । यादृशं कल्प्यते भावस्तादृशं परिदृश्यते

ഹേ ദേവാ! നീ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാണ് ഞാൻ ആ വൃക്ഷം കണ്ടത്. മനസ്സിൽ എങ്ങനെയൊരു ഭാവം കല്പിക്കപ്പെടുന്നുവോ, ദർശനവും അങ്ങനെ തന്നെയാകുന്നു.

Verse 69

सूत उवाच । अथ सा चारुसर्वांगी तयोः पार्श्वं समेत्य च । पादांबुजं ननामाथ सा भक्त्या भवयोस्तदा

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ആ സുന്ദരി സർവാംഗസൗന്ദര്യവതി, ആ ഇരുവരുടെയും സമീപം ചെന്നു, അന്നേരം ഭക്തിയോടെ അവരുടെ പദ്മപാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു.

Verse 70

उवाच वचनं स्निग्धं हृद्यं हारि च सा तदा । कस्मात्सृष्टा त्वया नाथ मातर्वद स्वकारणम्

അപ്പോൾ അവൾ സ്നേഹസാന്ദ്രവും ഹൃദയഹാരിയും മനോഹരവും ആയ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു—“ഹേ നാഥാ! എന്നെ നിങ്ങൾ ഏതു ലക്ഷ്യത്തിനായി സൃഷ്ടിച്ചു? അമ്മപോലെ എന്റെ യഥാർത്ഥ കാരണമറിയിക്കൂ.”

Verse 71

श्रीदेव्युवाच । वृक्षस्य कौतुकाद्भावान्मया वै प्रत्ययः कृतः । सद्यः प्राप्तं फलं भद्रे भवती रूपसंपदा

ശ്രീദേവി അരുളിച്ചെയ്തു—“ഈ വൃക്ഷത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കൗതുകം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ പരീക്ഷിച്ചത്. ഹേ ഭദ്രേ! ഉടൻ ഫലം ലഭിച്ചു—നിന്റെ രൂപസമ്പത്തും ദീപ്തിയും.”

Verse 72

अशोकसुंदरी नाम्ना लोके ख्यातिं प्रयास्यसि । सर्वसौभाग्यसंपन्ना मम पुत्री न संशयः

നീ ‘അശോകസുന്ദരി’ എന്ന നാമത്തിൽ ലോകത്തിൽ പ്രസിദ്ധി പ്രാപിക്കും. സർവ്വസൗഭാഗ്യസമ്പന്നയായ നീ എന്റെ പുത്രി—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 73

सोमवंशेषु विख्यातो यथा देवः पुरंदरः । नहुषोनाम राजेंद्रस्तव नाथो भविष्यति

സോമവംശത്തിൽ ദേവൻ പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) എങ്ങനെ പ്രസിദ്ധനോ, അതുപോലെ ഹേ രാജേന്ദ്ര, ‘നഹുഷ’ എന്ന രാജാവ് നിന്റെ നാഥനാകും।

Verse 74

एवं दत्वा वरं तस्यै जगाम गिरिजा गिरिम् । कैलासं शंकरेणापि मुदा परमया युता

ഇങ്ങനെ അവൾക്ക് വരം നൽകി ഗിരിജാ, ശങ്കരനോടൊപ്പം പരമാനന്ദത്തോടെ കൈലാസപർവതത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 102

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे द्व्यधिकशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീ പദ്മപുരാണത്തിലെ ഭൂമിഖണ്ഡത്തിൽ, വേനോപാഖ്യാനം, ഗുരുതീർത്ഥമാഹാത്മ്യം, ച്യവനചരിത്രം എന്നിവയിൽ നൂറ്റിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।