സൂതൻ വിവരിക്കുന്നു—പദ്മനേത്രയായ ദേവി ദേവാലയ-പ്രദേശത്തിലേക്ക് പോകാൻ സഹായിക്കുന്ന ഒരു നാമം ബ്രഹ്മാവിനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് അവൾക്ക് സഗുണനാമമായി “മോഹിനി” എന്നു നാമകരണം ചെയ്ത്, അവളുടെ സന്നിധി രോഗശമനവും ആനന്ദവർധനവും നൽകുന്ന ശക്തിയാണെന്ന് പറയുന്നു. അവൾ നമസ്കരിച്ചു ദേവന്മാർ കാണെ വേഗത്തിൽ മന്ദരപർവതത്തിലെത്തുന്നു. തുടർന്ന് അധ്യായം മന്ദരത്തിന്റെ തീർത്ഥ-മാഹാത്മ്യം വിപുലമാക്കുന്നു—വാസുകിയുമായുള്ള ബന്ധം, സമുദ്രമഥനസ്മൃതി, സമുദ്രത്തിന്റെ അളവുകളും ആഴങ്ങളും, കൂർമന്റെ അസ്ഥികളിൽ നിന്ന് ക്ഷീരധാരയും അഗ്നിയും ഉദ്ഭവിച്ചതും, പർവതം രത്ന-ഔഷധി നിധി, ദിവ്യക്രീഡാഭൂമി, തപസ്സിനെ ഉണർത്തുന്ന കേന്ദ്രം എന്നതും. ഏഴ് യോജന നീലപ്രഭ ശിലാസനം, പത്ത് കൈ അളവുള്ള കൗലീശ ലിംഗം, പ്രസിദ്ധ വൃഷലിംഗ ക്ഷേത്രം എന്നിവയും പറയുന്നു. മോഹിനി രാഗ-താള, മൂർച്ച്ഛന, ഗാന്ധാരനാദം എന്നിവയോടെ ദിവ്യസംഗീതം ആലപിക്കുന്നു; അതോടെ അചലങ്ങളിലേക്കും കാമം ഉണരുന്നു. അത് കേട്ട് ഒരു ദിഗംബര തപസ്വി സ്ത്രീരൂപം ധരിച്ചു മോഹിനിയിലേക്കു വരുന്നു; പാർവതിയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ കാമവും ലജ്ജയും തമ്മിൽ കുലുങ്ങുന്നു.
Verse 1
सौतिरुवाच । सा श्रुत्वा ब्रह्मणो वाक्यं नारी कमललोचना । उवाच नाम मेदेहि येन गच्छामि मंदिरम् ॥ १ ॥
സൂതൻ പറഞ്ഞു—കമലനയനിയായ ആ സ്ത്രീ ബ്രഹ്മവാക്യം ശ്രവിച്ച് പറഞ്ഞു: “എനിക്ക് ഒരു നാമം ദയചെയ്യുക; അതിനാൽ ഞാൻ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകാൻ കഴിയട്ടെ.”
Verse 2
पित्रा नाम प्रकर्तव्यमपत्यानां जगत्पते । नाम पापहरं प्रोक्तं तत्कुरुष्व कुशध्वज ॥ २ ॥
ഹേ ജഗത്പതേ! മക്കൾക്കു നാമകരണം പിതാവുതന്നെ ചെയ്യേണ്ടതാണ്. നാമം പാപഹരമെന്നു പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട്, ഹേ കുശധ്വജ, നീ അത് ചെയ്യുക.
Verse 3
ब्रह्मोवाच । यस्मादिदं जगत्सर्वं त्वया सुंदरि मोहितम् । मोहिनी नाम ते देवि सगुणं हि भविष्यति ॥ ३ ॥
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ സുന്ദരി! നിനാൽ ഈ സർവ്വജഗത്തും മോഹിതമായി. അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവി, നിന്റെ നാമം ‘മോഹിനി’ തന്നെയാകും; അത് സഗുണനാമമായിരിക്കും.
Verse 4
दशावस्थागतः सम्यग् दर्शनात्ते भविष्यति । यदि प्राप्नोति वै सुभ्रु त्वत्संपर्कं सुखावहम् ॥ ४ ॥
അവൻ അത്യന്തം ഗുരുതരാവസ്ഥയിൽ ആയാലും, നിന്റെ ദർശനം മാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ അവൻ നിശ്ചയമായി സുഖപ്പെടും—ഹേ സുന്ദരഭ്രൂവേ! അവന് സുഖദായകമായ നിന്റെ സമ്പർക്കം ലഭിച്ചാൽ.
Verse 5
एवमुक्ता वरारोहा प्रणम्य कमलासनम् । वीक्ष्यमाणामरैर्मार्गे प्रतस्थे मंदराचलम् ॥ ५ ॥
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ ആ ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീ കമലാസനനായ (ബ്രഹ്മാവിനെ) നമസ്കരിച്ചു; വഴിയിൽ ദേവന്മാർ നോക്കി നിൽക്കെ, മന്ദരാചലത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.
Verse 6
तृतीयेन मुहूर्तेन संप्राप्ता गिरिमस्तकम् । यस्य संवेष्टने नागो वासुकिर्नहि पूर्यते ॥ ६ ॥
മൂന്നാം മുഹൂർത്തത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ അവൾ പർവ്വതശിഖരത്തിലെത്തി—ആ പർവ്വതത്തെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കാൻ നാഗനായ വാസുകിക്കും ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായി കഴിയാത്തതത്രേ.
Verse 7
यो धृतो हरिणा पूर्वं मथितो देवदानवैः । षड्लक्षयोजनः सिंधुर्यस्यासौ गह्वरो भवेत् ॥ ७ ॥
മുമ്പ് ഹരിയാൽ ധരിക്കപ്പെട്ടവനും ദേവ-ദാനവന്മാർ മഥിച്ചവനും ആയ അവന്റെ സിന്ധു ആറുലക്ഷം യോജന വ്യാപ്തിയുള്ളതാണ്; ആ മഹാഗഹ്വരമേ അവന്റെ അതലഗഹനമായി മാറുന്നു।
Verse 8
कूर्मदेहेन संपृक्तो यो न भिन्नो गिरिर्महान् । पतता येन राजेंद्र सिंधोर्गुह्यं प्रदर्शितम् ॥ ८ ॥
ഹേ രാജേന്ദ്രാ! കൂർമദേഹത്തോടു ചേർന്നിട്ടും ഭിന്നമാകാതിരുന്ന ആ മഹാഗിരി—അത് പതിച്ചതിനാൽ സമുദ്രത്തിന്റെ ഗൂഢഗഹനങ്ങൾ വെളിപ്പെട്ടു।
Verse 9
गतं ब्रह्मांडमार्गेण पयो यस्माद्गिरेर्द्विजाः । कूर्मास्थिघर्षता येन पावको जनितो महान् ॥ ९ ॥
ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ആ ഗിരിയിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാണ്ഡമാർഗ്ഗം അനുസരിച്ച് പാൽ ഒഴുകി; അവിടെ കൂർമത്തിന്റെ അസ്ഥിഘർഷണത്തിൽ മഹത്തായ അഗ്നി ജനിച്ചു।
Verse 10
यस्मिन्स वसते देवः सह भूतैर्दिगंबरः । न देवैर्दानवैर्वापि दृष्टो यो हि द्विजोत्तमाः ॥ १० ॥
ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ! ആ സ്ഥലത്ത് ദിഗംബരനായി ഭൂതഗണങ്ങളോടുകൂടെ ആ ദേവൻ വസിക്കുന്നു; ദേവന്മാരോ ദാനവന്മാരോ പോലും അവനെ കണ്ടിട്ടില്ല।
Verse 11
दशवर्षसहस्राख्ये काले महति गच्छति । केयूरघर्षणे येन कृतं देवस्य चक्रिणः ॥ ११ ॥
പതിനായിരം വർഷമെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ആ മഹാകാലം കടന്നുപോകുമ്പോൾ; ചക്രധാരിയായ ദേവനു (വിഷ്ണുവിനു) വേണ്ടി കേയൂര-ഘർഷണകർമ്മം അവൻ നിർവഹിച്ചു।
Verse 12
रत्नानां मंदिरं ह्येष बहुधातुसमन्वितः ॥ १२ ॥
ഇത് സത്യമായും രത്നങ്ങളുടെ മന്ദിരം, ഒരു നിധിഭണ്ഡാരമെന്നപോലെ; നാനാവിധ ധാതു-ഖനിജങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമാണ്।
Verse 13
क्रीडाविहारोऽपि दिवौकसां यस्तपस्विना यस्तपसोऽपि हेतु । सुरांगनानां रतिवर्द्धनो यो रत्नौषधीनां प्रभवो गिरिर्महान् ॥ १३ ॥
ആ മഹാഗിരി ദേവന്മാരുടെ ക്രീഡാവിഹാരം; തപസ്വികൾക്ക് തപോഭൂമിയും തപസ്സിനെ ഉണർത്തുന്ന ഹേതുവും. സുരാംഗനകളുടെ രതി വർധിപ്പിക്കുകയും രത്ന-ഔഷധികളുടെ ഉദ്ഭവസ്ഥാനമാവുകയും ചെയ്യുന്നു।
Verse 14
दशैकसाहस्रमितश्च मूले तत्संख्यया विस्तरतां गतोऽसौ । दैर्घ्येण तावंति हि योजनानि त्रैलोक्ययष्टीव समुच्छ्रितोऽसौ ॥ १४ ॥
അതിന്റെ അടിസ്ഥാനം പതിനൊന്ന് ആയിരം യോജന; അതേ അളവിൽ തന്നെ അത് വ്യാപിച്ചു. ഉയരത്തിലും അത്രയേ യോജന—ത്രൈലോക്യം താങ്ങുന്ന തൂണുപോലെ നിവർന്ന് നില്ക്കുന്നു।
Verse 15
सकांचनै रत्नमयैश्च श्रृंगैः प्रकाशयन्भूमितलं वियच्च । यस्मिन्गतः कश्यपनंदनो वै विरश्मितामेति विनष्टतेजाः ॥ १५ ॥
സ്വർണ്ണവും രത്നവും നിറഞ്ഞ ശിഖരങ്ങളാൽ അത് ഭൂമിതലവും ആകാശവും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു; എന്നാൽ കശ്യപനന്ദനായ സൂര്യൻ അതിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ കിരണഹീനനായി—തേജസ് നഷ്ടപ്പെട്ടവനെന്നപോലെ തോന്നുന്നു।
Verse 16
कांचनाकारभूतांगं सप्राप्ता कांचनप्रभा । सूर्यतेजोनिहंतारं मंदरं तेजसा स्वयम् ॥ १६ ॥
സ്വർണ്ണാകൃതിയുള്ള ദേഹവും സ്വർണ്ണപ്രഭയും ധരിച്ച അവൾ മന്ദരത്തെ സമീപിച്ചു—അത് തന്റെ സ്വതേജസ്സാൽ സൂര്യന്റെ ദാഹക തേജസ്സിനെ നിഗ്രഹിക്കുന്നതാകുന്നു।
Verse 17
कुर्वती नृपकामार्थमुपविष्टा शिलातले । नीलकांतिमये दिव्ये सप्तयोजनविरतृते ॥ १७ ॥
രാജാവിനെ പ്രാപിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ അവൾ ദിവ്യ നീലകാന്തിയാൽ ദീപ്തമായ, ഏഴ് യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള ശിലാതലത്തിൽ ഇരുന്നുവു।
Verse 18
तस्यां शिलायां राजेंद्र लिगं तिष्ठति कौलिशम् । दशहस्त प्रमाणं हि विस्तरादूर्द्ध्वसंख्यया ॥ १८ ॥
ഹേ രാജേന്ദ്രാ! ആ ശിലയിൽ കൗലിശ ലിംഗം നിലകൊണ്ടിരുന്നു; അത് പത്ത് ഹസ്തം അളവുള്ളത്, വീതിയും ഉയരവും പ്രകാരം കണക്കാക്കിയതു।
Verse 19
वृषलिंगेति विख्यातं प्रासादाभ्रसमं परम् । तस्मिन्बाला द्विजश्रेष्ठाश्चक्रे संगीतमुत्तमम् ॥ १९ ॥
ആ സ്ഥലം ‘വൃഷലിംഗം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം; മേഘങ്ങളെ തൊടുന്ന പ്രാസാദംപോലെ പരമോന്നതം. അവിടെ ആ ബാലിക ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരോടൊപ്പം ഉത്തമ ഭക്തിസംഗീതം ആലപിച്ചു।
Verse 20
तन्त्रीता लसमायुक्तं क्लमहानिकरं परम् । समीपवर्तिनी तस्य भूत्वा लिंगस्य भामिनी ॥ २० ॥
ലാസ്യചലനങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും ചപല മാധുര്യത്തോടെ നിറഞ്ഞും നിന്ന ആ ദീപ്തിമതി സ്ത്രീ ലിംഗത്തിനരികെ ചെന്നു; അവിടെ ഉള്ളവരിൽ അത്യന്തം ക്ഷീണവും വ്യാകുലതയും ഉണർത്തി।
Verse 21
मूर्च्छनातालसहितं गांधारध्वनिसंयुतम् । तस्मिन्प्रवृत्ते राजेंद्रगीते मन्मथवर्द्धने ॥ २१ ॥
മൂർഛനയും താളവും ചേർന്ന്, ഗാന്ധാര സ്വരധ്വനിയാൽ സമന്വിതമായ—ഹേ രാജേന്ദ്രാ! ആ ഗാനം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ തന്നെ അത് മന്മഥത്തെ വർധിപ്പിക്കുന്നതായി മാറി।
Verse 22
बभूव स्थावराणां हि स्पृहा तस्मिन्मुनीश्वराः । न च दैवं न चादैवं गीतं तादृग्बभूव ह ॥ २२ ॥
ഹേ മുനീശ്വരന്മാരേ, ആ പുണ്യസംഭവം/സ്ഥാനത്തോടു സ്ഥിരജീവികൾക്കുപോലും സ്പൃഹ (ആഗ്രഹം) ഉദിച്ചു. അത്തരം ഗാനം—ദൈവികമെന്നുമല്ല, അദൈവികമെന്നുമല്ല—മുമ്പെ ഒരിക്കലും കേട്ടിട്ടില്ല॥२२॥
Verse 23
मोहिनीमुखनिर्गीतं गीतं सत्वविमोहनम् ॥ २३ ॥
മോഹിനിയുടെ വായിൽ നിന്നുയർന്ന ആ ഗാനം, സത്ത്വഗുണമുള്ള ശുദ്ധചിത്തത്തെയും മയക്കുന്നതായിരുന്നു—സമ്മോഹനമന്ത്രംപോലെ॥২৩॥
Verse 24
श्रुत्वैव गीतं हि दिगम्बरस्तु तेनैव रूपेण वरांगनायाः । कामातुरो भोक्तुमनाश्चचाल तां मोहिनीं पार्वतिदृष्टिलज्जः ॥ २४ ॥
ആ ഗാനം കേട്ടയുടൻ ദിഗംബര തപസ്വി അതേ സുന്ദരിയുടെ രൂപം തന്നെ ഉടൻ ധരിച്ചു. കാമാതുരനായി ഭോഗം ആഗ്രഹിച്ചു അവൻ മോഹിനിയിലേക്കു നീങ്ങി; എന്നാൽ പാർവതിയുടെ ദൃഷ്ടി ഓർത്ത് ലജ്ജിതനുമായിരുന്നു॥२४॥
Verse 25
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते मंदरर्णनं नामाऽष्टमोऽध्यायः ॥ ८ ॥
ഇങ്ങനെ ശ്രീ ബൃഹന്നാരദീയപുരാണത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തിലെ മോഹിനീചരിതത്തിൽ ‘മന്ദരവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള എട്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി॥८॥
The narrative treats naming as a dharmic act with sin-dispelling force (nāma as pāpa-hara) and frames “Mohinī” as a saguṇa designation—linking divine identity to manifest qualities accessible through darśana. This supports the Uttara-bhāga’s tīrtha logic: salvation and healing can occur through contact, sight, and presence at a sanctified locus.
Mandara is presented with measurable cosmography (yojanas, heights, bases), material sacrality (minerals, gems, healing herbs), tapas-activation (austerity-kindling), and shrine specificity (Kauliśa Liṅga, Vṛṣaliṅga). These features convert myth into a pilgrimage-ready sacred geography.
By embedding technical markers of performance (melodic progressions and rhythmic cycles) into a shrine narrative, the chapter depicts worship as embodied ritual aesthetics—sound as a force that transforms consciousness (even stirring kāma), reinforcing temple space as an experiential ‘technology’ of dharma.