The Greatness of the Gaṅgā (Gaṅgā-māhātmya): Saudāsa/Kalmāṣapāda’s Curse and Release

Verse 1

नारद उवाच । शप्तः कथं वसिष्ठेन सौदासो नृपसत्तमः । गङ्गाबिन्दूभिषेकेण पुनः शुद्धोऽबवत्कथम् ॥ १ ॥

നാരദൻ പറഞ്ഞു—രാജശ്രേഷ്ഠനായ സൗദാസനെ വസിഷ്ഠൻ എങ്ങനെ ശപിച്ചു? ഗംഗാബിന്ദുക്കളുടെ അഭിഷേകത്താൽ അവൻ വീണ്ടും എങ്ങനെ ശുദ്ധനായി?

Verse 2

सर्वमेतदशेषेण भ्रातर्मे वक्तुमर्हसि । श्रृण्वतां वदतां चैव गङ्गाख्यानं शुभावहम् ॥ २ ॥

ഹേ ഭ്രാതാവേ, ഇതെല്ലാം നിശ്ശേഷമായി എനിക്ക് പറയേണ്ടത് നിനക്കു യുക്തമാണ്. ഗംഗാഖ്യാനം കേൾക്കുന്നവർക്കും പാരായണം ചെയ്യുന്നവർക്കും മംഗളപ്രദമാണ്.

Verse 3

सनक उवाच । सौदासः सर्वधर्मज्ञः सर्वज्ञो गुणवाञ्छुचिः । बुभुजे पृथिवीं सर्वां पितृवद्रञ्जयन्प्रजाः ॥ ३ ॥

സനകൻ പറഞ്ഞു—സൗദാസൻ സർവ്വധർമ്മജ്ഞനും സർവ്വവിഷയപ്രാജ്ഞനും ഗുണവാനും ശുചിയുമായ രാജാവായിരുന്നു. പിതാവുപോലെ പ്രജയെ സന്തോഷിപ്പിച്ച് അവൻ മുഴുവൻ ഭൂമിയും ഭരിച്ചു.

Verse 4

सगेरण यथा पूर्वं महीयं सप्तसागरा । रक्षिता तद्वदमुना सर्वधर्माविरोधिना ॥ ४ ॥

പൂർവ്വകാലത്ത് ഏഴ് സമുദ്രങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഈ ഭൂമിയെ സഗരൻ എങ്ങനെ സംരക്ഷിച്ചുവോ, അതുപോലെ തന്നെ ഒരു ധർമ്മത്തിനും വിരോധമില്ലാതെ നടന്ന ആ രാജാവും അതിനെ കാത്തു പാലിച്ചു.

Verse 5

पुत्रपौत्रसमायुक्तः सर्वैश्वर्यसमन्वितः । त्रिंशदष्टसहस्त्राणि बुभुजे पृथिवीं युवा ॥ ५ ॥

പുത്രപൗത്രസഹിതനും സർവ്വഐശ്വര്യസമ്പന്നനുമായ ആ യുവരാജാവ് മുപ്പത്തിയെട്ടായിരം വർഷം ഭൂമിയെ അനുഭവിച്ച് ഭരിച്ചു.

Verse 6

सौदासस्त्वेकदा राजा मृगयाभिरतिर्वनम् । विवेज्ञ सबलः सम्यक् शोधितं ह्यासमन्त्रिभिः ॥ ६ ॥

ഒരിക്കൽ വേട്ടയിൽ ആസക്തനായ സൗദാസ രാജാവ്, മന്ത്രിമാർ നന്നായി പരിശോധിച്ച് സുരക്ഷിതമാക്കിയ വനത്തിലേക്ക് തന്റെ സൈന്യസഹിതം പ്രവേശിച്ചു.

Verse 7

निषादैः सहितस्तत्र विनिघ्रन्मूगसंचयम् । आससाद नदीं रेवां धर्मज्ञः स पिपासितः ॥ ७ ॥

അവിടെ നിഷാദന്മാരോടൊപ്പം നിന്ന് മാൻകൂട്ടങ്ങളെ വേട്ടയാടി വീഴ്ത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, ധർമ്മജ്ഞനായ ആ രാജാവ് ദാഹപീഡിതനായി റേവാ നദിയിലേക്കു (നർമദ) എത്തി.

Verse 8

सुदासतनयस्तत्र स्नात्वा कृत्वाह्निकं मुने । भुक्त्वा च मन्त्रिभिः सार्ध्दं तां निशां तत्र चावसत् ॥ ८ ॥

ഹേ മുനേ, അവിടെ സുദാസന്റെ പുത്രൻ സ്നാനം ചെയ്ത് നിത്യകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു; പിന്നെ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ഭോജനം കഴിച്ച് ആ രാത്രിയും അവിടെ തന്നെയിരുന്നു।

Verse 9

ततः प्रातः समुथाय कृत्वा पौर्वाह्णिकीं क्रियाम् । बभ्राम मन्त्रिसहितो नर्मदातीरजे वने ॥ ९ ॥

അതിനുശേഷം പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് പൂർവാഹ്നകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു, മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം നർമദാതീരത്തിലെ വനത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു।

Verse 10

वनाद्वनान्तरं गच्छन्नेक एव महीपत्तिः । आकर्णकृष्टबाणः सत् कृष्णसारं समन्वगात् ॥ १० ॥

ഒരു വനഭാഗത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്കു ഒറ്റയ്ക്കു പോകുന്ന ആ മഹീപതി, ചെവിവരെ വില്ലിൽ അമ്പ് വലിച്ചുകൊണ്ട്, കൃഷ്ണസാരമൃഗത്തെ പിന്തുടർന്നു।

Verse 11

दूरसैन्योऽश्वमारूढः स राजानुव्रजन्मृगम् । व्याघ्रद्वयं गुहासंस्थमपश्थमपश्यत्सुरते रतम् ॥ ११ ॥

സൈന്യത്തെ ദൂരെയാക്കി കുതിരമേറി ആ രാജാവ് മൃഗത്തെ പിന്തുടർന്നു; അപ്പോൾ ഗുഹയിൽ പാർക്കുന്ന കടുവകളുടെ ജോഡിയെ കണ്ടു, അവ മൈഥുനത്തിൽ ലീനമായിരുന്നു।

Verse 12

मृगपृष्टं परित्यज्य व्याघ्रयोः संमुखं ययौ । धनुःसंहितबाणेन तेनासौ शरशास्त्रवित् ॥ १२ ॥

മൃഗത്തെ പിന്തുടരുന്നത് ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ കടുവകളുടെ മുന്നിലേക്ക് നേരെ ചെന്നു; വില്ലിൽ അമ്പ് ഘടിപ്പിച്ച്, ശസ്ത്രവിദ്യയിൽ നിപുണനായ അവൻ അവരെ നേരിട്ടു।

Verse 13

तां व्याघ्रीं पातयामास तीक्ष्णाग्रनतपर्वणा । पतमाना तु साव्याघ्री षट्रत्रिंशद्योजनायता ॥ १३ ॥

അവൻ മൂർച്ചയുള്ള അഗ്രവും സന്ധികളുമുള്ള ആയുധംകൊണ്ട് ആ വ്യാഘ്രീയെ വീഴ്ത്തി. വീഴുമ്പോൾ മുപ്പത്താറു യോജന നീളമുള്ള ആ വ്യാഘ്രീ ഭയങ്കരമായി നിലത്തടിച്ചു വീണു.

Verse 14

तडित्वद्धोरनिर्घोषा राक्षसी विकृताभवत् । पतितां स्वप्रियां वीक्ष्य द्विषन्स व्याघ्रराक्षसः ॥ १४ ॥

മിന്നലുപോലെയുള്ള ഭയങ്കര ഗർജ്ജനത്തോടെ ആ രാക്ഷസി വികൃതരൂപം ധരിച്ചു. തന്റെ പ്രിയയെ വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ട വ്യാഘ്രസദൃശ രാക്ഷസൻ ദ്വേഷത്തിൽ കത്തിയുയർന്നു.

Verse 15

प्रतिक्रियां करिष्यामीत्युक्तवा चांतर्दधे तदा । राजा तु भयसंविग्नो वनेसैन्यं समेत्य च ॥ १५ ॥

“പ്രതികാരം ചെയ്യും” എന്നു പറഞ്ഞ് അവൻ അപ്പോൾ അപ്രത്യക്ഷനായി. രാജാവ് ഭയവിഹ്വലനായി വനസൈന്യത്തെയും വിളിച്ചു കൂട്ടി ഒരുമിപ്പിച്ചു.

Verse 16

तद्रृत्तं कथयन्सर्वान्स्वां पुरीं स न्यवर्त्तत । शङ्कमानस्तु तद्रक्षःकृत्या द्राजा सुदासजः ॥ १६ ॥

ആ സംഭവമൊക്കെയും എല്ലാവരോടും പറഞ്ഞ് അവൻ തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. എന്നാൽ സുദാസന്റെ പുത്രനായ രാജാവ് ആ രാക്ഷസന്റെ കൃത്യാമന്ത്രത്തെ ഭയന്ന് എപ്പോഴും ആശങ്കയിൽ ആയിരുന്നു.

Verse 17

परितत्याज मृगयां ततः प्रभृति नारद । गते बहुतिथे काले हयमेधमखं नृपः ॥ १७ ॥

അന്നുമുതൽ, ഹേ നാരദ, ആ രാജാവ് വേട്ടയെ പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിച്ചു. ഏറെ കാലം കഴിഞ്ഞ ശേഷം ആ നൃപൻ മഹത്തായ അശ്വമേധയാഗം ആരംഭിച്ചു.

Verse 18

समारेभे प्रसन्नात्मा वशिष्टाद्यमुनीश्वरैः । तत्र ब्रह्मादिदेवेभ्यो हविर्दत्त्वा यथाविधि ॥ १८ ॥

പ്രസന്നവും ആനന്ദഭരിതവുമായ മനസ്സോടെ അദ്ദേഹം വശിഷ്ഠാദി മുനീശ്വരന്മാരോടൊപ്പം വിധിപൂർവ്വം യജ്ഞം ആരംഭിച്ചു. അവിടെ ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർക്ക് യഥാവിധി ഹവിസ് അർപ്പിച്ച് പിന്നെ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി।

Verse 19

समाप्य यज्ञनिष्क्रांतो वशिष्टः स्नातकोऽपि च । अत्रान्तरे राक्षसोऽसौ नृपहिम्सितभार्यकः । कर्तुं प्रतिक्रियां राज्ञे समायातोरुषान्वितः ॥ १९ ॥

യജ്ഞം സമാപിച്ച് വശിഷ്ഠൻ സ്നാതകസ്നാനവും പൂർത്തിയാക്കി പുറപ്പെട്ടു. അതിനിടയിൽ, രാജാവാൽ ഭാര്യയ്ക്ക് അപമാനം/ഹാനി സംഭവിച്ച ആ രാക്ഷസൻ ക്രോധത്തോടെ രാജാവിനോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ എത്തി।

Verse 20

स राक्षसस्तस्य गुरौ प्रयाते वशिष्टवेषं तु तदैव धृत्वा । राजानमभ्येत्य जगाद भोक्ष्ये मांसं समिच्छाम्यहमित्युवाच ॥ २० ॥

ഗുരു പുറപ്പെട്ടതോടെ ആ രാക്ഷസൻ ഉടൻ തന്നെ വശിഷ്ഠന്റെ വേഷം ധരിച്ചു. രാജാവിനെ സമീപിച്ച്—“ഞാൻ ഭോജനം ചെയ്യും; എനിക്ക് മാംസം വേണം” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 21

भूयः समास्थाय स सूदवषं पक्त्वामिषं मानुपमस्य वादात् । स्थितश्च राजापि हरि यपात्रे धृत्वा गुरोरागमनं प्रतीक्षन् ॥ २१ ॥

വീണ്ടും, പാചകക്കാരന്റെ നിർബന്ധത്തിന് വഴങ്ങി അവൻ മാംസം പാകം ചെയ്തു. രാജാവും ഹരിപാത്രത്തിൽ നൈവേദ്യം പിടിച്ച് ഗുരുവിന്റെ വരവ് കാത്ത് നിന്നു।

Verse 22

तन्मांसं हेमपात्रस्थं सौदासो विनयान्वितः । समागताय गुरवे ददौ तस्मै ससादरम् ॥ २२ ॥

അപ്പോൾ വിനയസമ്പന്നനായ സൗദാസൻ ആ മാംസം സ്വർണ്ണപാത്രത്തിൽ വെച്ച്, എത്തിയ ഗുരുവിന് ആദരപൂർവ്വം സമർപ്പിച്ചു।

Verse 23

तं दृष्ट्वा चिन्तयामास गुरुः किमिति विस्मितः ॥ २३ ॥

അവനെ കണ്ട ഗുരു വിസ്മയചിത്തനായി—“ഇതിന് കാരണമെന്ത്?” എന്നു ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങി.

Verse 24

अपश्यन्मानुषं मासं परमेण समाधिना । अहोऽस्य राज्ञो दौःशील्यमभक्ष्यं दत्तवान्मम ॥ २४ ॥

ഒരു മുഴുവൻ മനുഷ്യ-മാസം ഞാൻ പരമ സമാധിയിൽ ലീനനായതിനാൽ ഒന്നും അറിഞ്ഞില്ല. അയ്യോ, ഈ രാജാവിന്റെ ദുഷ്ശീല്യം! എനിക്ക് അഭക്ഷ്യമായതു തന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 25

इति विरमयमापन्नः प्रमन्युरभवन्मुनिः । अभोऽज्यं मद्विघाताय दत्त हि पृथिवीपते ॥ २५ ॥

ഇങ്ങനെ തടഞ്ഞ് കാര്യം അവസാനിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ച മുനി അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി—“അയ്യോ, ഭൂമിപതേ! സത്യമായി എന്റെ നാശത്തിനായി തന്നെയല്ലോ നെയ്യ് നൽകിയതു!”

Verse 26

तस्मात्तवापि भवतु ह्येतदेव हि भोजनम् । नृमांसं रक्षसामेव भोज्यं दत्तं मम त्वया ॥ २६ ॥

അതുകൊണ്ട് നിനക്കും ഇതേ ആഹാരമാകട്ടെ. മനുഷ്യ മാംസം രാക്ഷസന്മാർക്കേ ഭോജ്യം—അതേ നീ എനിക്ക് തന്നിരുന്നു.

Verse 27

तद्याहि राक्षसत्वं त्वं तदाहारोचितं नृपा । इति शापं ददत्यस्मिन्सौदासो भयविह्वूलः ॥ २७ ॥

“അതുകൊണ്ട്, ഹേ നൃപാ! നീ രാക്ഷസത്വം പ്രാപിക്ക, ആ ആഹാരത്തിനേ യോഗ്യനാക.” എന്നു പറഞ്ഞു ഭയവിഹ്വലനായ സൗദാസൻ ശാപം നൽകി.

Verse 28

आज्ञत्पो भवतैवेति सकंपोऽस्म व्यजिज्ञपत् । भूश्च चिन्तयामास वशिष्टस्तेन नोदितः ॥ २८ ॥

“അങ്ങ് തന്നെയാണ് എന്നോട് ആജ്ഞാപിച്ചത്,” എന്ന് വിറച്ച് വിനയത്തോടെ അവൻ അപേക്ഷിച്ചു. അപ്പോൾ ഭൂദേവി ആലോചിച്ചു; അവന്റെ പ്രേരണയാൽ വസിഷ്ഠമുനിയും ആ കാര്യത്തെ മനസ്സിൽ പരിഗണിച്ചു.

Verse 29

रक्षसा वंचितं भूपं ज्ञातवान् दिव्यचक्षुषा । राजापि जलमादाय वशिष्टं शप्तुमुद्यतः ॥ २९ ॥

ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ അവൻ രാജാവ് ഒരു രാക്ഷസനാൽ വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടതായി അറിഞ്ഞു. രാജാവും കൈയിൽ ജലം എടുത്ത് വസിഷ്ഠനെ ശപിക്കാൻ ഒരുങ്ങി.

Verse 30

समुद्यतं गुरुं शप्तं दृष्ट्वा भूयो रुपान्वितम् । मदयंती प्रियातस्य प्रत्युवाचाथ सुव्रता ॥ ३० ॥

ഗുരുവിനെ എഴുന്നേറ്റ് ശപിക്കാനൊരുങ്ങി, വീണ്ടും രൂപസഹിതനായി കണ്ടപ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രിയയായ സുവ്രത മദയന്തി അപ്പോൾ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 31

मदयंत्युवाच । भो भो क्षत्रियदायाद कोप संहर्तुमर्हसि । त्वया यत्कर्म भोक्तव्यं तत्प्रात्पं नात्र संशयः ॥ ३१ ॥

മദയന്തി പറഞ്ഞു—“ഹേ ക്ഷത്രിയവംശാവകാശി, കോപം അടക്കുക. നീ അനുഭവിക്കേണ്ട കർമ്മഫലം നിനക്കു ഇതിനകം ലഭിച്ചു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.”

Verse 32

गुरु तुम्कृत्य हुंम्कृत्य यो वदेन्मृढधीर्नरः । अरण्ये निर्जले देश स भवेद्बुह्यराक्षसः ॥ ३२ ॥

ഗുരുവിനെ അവഹേളിച്ച് ‘തും’, ‘ഹും’ എന്നിങ്ങനെ നിന്ദാധ്വനികളോടെ സംസാരിക്കുന്ന മൂഢബുദ്ധിയുള്ള മനുഷ്യൻ, വനത്തിലെ ജലമില്ലാത്ത ദേശത്ത് വസിക്കുന്ന ‘ബുഹ്യ-രാക്ഷസൻ’ ആയി പുനർജന്മം പ്രാപിക്കും.

Verse 33

जितेन्द्रिया जितक्रोधा गुरु शुश्रूषणे रताः । प्रयान्ति ब्रह्मसदनमिति शास्त्रेषु निश्चयः ॥ ३३ ॥

ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും കോപത്തെയും ജയിച്ച് ഗുരുസേവയിൽ മുഴുകുന്നവർ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കുന്നു എന്നത് ശാസ്ത്രനിശ്ചയമാണ്.

Verse 34

तयोक्तो भूपतिः कोपं त्यक्त्वा भार्यां ननन्द च । जलं कुत्र क्षिपामीति चिन्तयामास चात्मना ॥ ३४ ॥

അവൾ പറഞ്ഞതുകേട്ട് രാജാവ് കോപം വെടിഞ്ഞ് പത്നിയിൽ പ്രസന്നനായി; 'ഈ ജലം എവിടെ കളയും' എന്ന് സ്വയം ചിന്തിക്കാനും തുടങ്ങി.

Verse 35

तज्जलं यत्र संसिक्तं तद्भवेद्भस्म निश्चितम् । इति मत्वा जलं तत्तु पादयोर्न्यक्षिपत्स्वयम् ॥ ३५ ॥

ആ ജലം എവിടെ വീഴുന്നുവോ അത് ഭസ്മമായിപ്പോകുമെന്ന് ഉറപ്പുള്ളതുകൊണ്ട്, അദ്ദേഹം ആ ജലം സ്വന്തം കാലുകളിൽ തന്നെ ഒഴിച്ചു.

Verse 36

तज्जलस्पर्शमात्रेण पादौ कल्माषतां गतौ । कल्माषपाद इत्येवं ततः प्रभृति विस्तृतः ॥ ३६ ॥

ആ ജലം സ്പർശിച്ച ഉടനെ പാദങ്ങൾ കറുത്ത പാടുകളുള്ളതായിത്തീർന്നു. അന്നു മുതൽ അദ്ദേഹം 'കൽമാഷപാദൻ' എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായി.

Verse 37

कल्माषपादो मतिमान् प्रिययाश्चासितस्तदा । मनसा सोऽतिभीतस्तु ववन्दे चरणं गुरोः ॥ ३७ ॥

പിന്നീട് ബുദ്ധിമാനായ കൽമാഷപാദൻ പത്നിയാൽ ആശ്വസിപ്പിക്കപ്പെട്ട്, മനസ്സിൽ അതിയായ ഭയത്തോടെ ഗുരുവിന്റെ പാദങ്ങളെ വന്ദിച്ചു.

Verse 38

उवाच च प्रपन्नस्तं प्राञ्जलिर्नयकोविदः । क्षमस्व भगवन्सर्वं नापराधः कृतो मया ॥ ३८ ॥

അപ്പോൾ നയജ്ഞനായ അവൻ ശരണാഗതനായി കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു— “ഹേ ഭഗവൻ, എല്ലാം ക്ഷമിക്കണമേ; എനാൽ യാതൊരു അപരാധവും സംഭവിച്ചിട്ടില്ല।”

Verse 39

तच्छुत्वोवाच भूपालं मुनिर्निःश्वस्य दुःखितः । आत्मानं गर्हयामास ह्यविवेकपरायणम् ॥ ३९ ॥

അത് കേട്ട് മുനി ദുഃഖിതനായി നെടുവീർപ്പിട്ട് രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു; വിവേകരാഹിത്യത്തിൽ ആസക്തനായതിനാൽ സ്വയം തന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തി തുടങ്ങി।

Verse 40

अविवेको हि सर्वेषामापदां परमं पदम् । विवेकरहितो लोके पशुरेव न संशयः ॥ ४० ॥

അവിവേകമാണ് എല്ലാ ആപത്തുകളുടെയും പരമ കാരണം. ലോകത്തിൽ വിവേകരഹിതൻ സംശയമില്ലാതെ മൃഗസമാനനാണ്।

Verse 41

राज्ञा त्वजानता नूनमेतत्कर्मोचितं कृतम् । विवेकरहितोऽज्ञोऽहं यतः पापं समाचरेत् ॥ ४१ ॥

നിശ്ചയമായി രാജാവ് യോജ്യം എന്തെന്നറിയാതെ ഈ പ്രവൃത്തി ചെയ്തു. ഞാനും വിവേകരഹിതനായ അജ്ഞൻ; കാരണം ഞാൻ പാപം ആചരിച്ചു.

Verse 42

विवेकनियतो याति यो वा को वापि निर्वृत्तिम् । इत्युक्तवा चात्मनात्मानं प्रत्युवाच मुनिर्नृपम् । नात्यन्तिंकं भवेदेतद्दादशाब्दं भविष्यति ॥ ४३ ॥

“വിവേകനിയമത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ ആരായാലും നിർവൃത്തി പ്രാപിക്കും”— എന്ന് പറഞ്ഞ് മുനി ആത്മദൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് രാജാവിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു— “ഇത് അന്തിമമല്ല; പന്ത്രണ്ടു വർഷം നിലനിൽക്കും।”

Verse 43

गङ्गाबिन्दूभिषिक्तस्तु त्यक्त्त्वा वै राक्षसीं तनुम् । पूर्वरुपं त्वमापन्नो भोक्ष्यसे मेदिनीमिमाम् ॥ ४४ ॥

ഗംഗാജലബിന്ദുക്കളാൽ അഭിഷിക്തനായാൽ നീ ഈ രാക്ഷസീദേഹം ഉപേക്ഷിക്കും. പൂർവ്വരൂപം പ്രാപിച്ച് ഈ ഭൂമിയെ ഭോഗിച്ചു ഭരിക്കും।

Verse 44

तद्बिंदुसेकसंभूतज्ञानेन गतकल्मषः । हरिसेवापरो भूत्वा परां शान्तिं गमिष्यसि ॥ ४५ ॥

ആ ബിന്ദുസേചനത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ജ്ഞാനത്താൽ നിന്റെ കല്മഷങ്ങൾ നീങ്ങും. ഹരിസേവയിൽ ഏകാഗ്രനായി നീ പരമശാന്തി പ്രാപിക്കും।

Verse 45

इत्युक्त्वाथर्वविद्भूपं वशिष्टः स्वाश्रमं ययौ । राजापि दुःखसंपन्नो राक्षसीं तानुमाश्रितः ॥ ४६ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അഥർവവേദജ്ഞനായ വശിഷ്ഠൻ രാജാവിനെ ഉപദേശിച്ച് തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി. രാജാവും ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി രാക്ഷസീസ്ഥിതിയുടെ അധീനനായി।

Verse 46

क्षुत्पपासाविशेषार्तो नित्यं क्रोधपरायणः । कृष्णक्षपाद्युतिर्भीमो बभ्राम विजने वने ॥ ४७ ॥

ക്ഷുധയും ദാഹവും കൊണ്ട് അത്യന്തം പീഡിതനായി, നിത്യം ക്രോധപരനായ്, കറുത്ത രാത്രിയുടെ ദ്യുതിപോലെ ശ്യാമവർണ്ണനായ ഭീമൻ വിജനവനത്തിൽ അലഞ്ഞു നടന്നു।

Verse 47

मृगांश्च विविधांस्तत्र मानुषांश्च सरीसृपान् । विहङ्गमान्प्लवङ्गांश्च प्रशस्तांस्तानभक्षयत् ॥ ४८ ॥

അവിടെ അവൻ പലവിധ മൃഗങ്ങളെയും മനുഷ്യരെയും സരീസൃപങ്ങളെയും, കൂടാതെ പ്രശംസനീയമായ പക്ഷികളെയും വാനരങ്ങളെയും ഭക്ഷിച്ചില്ല।

Verse 48

अस्थिभिर्बहुभिर्भूयः पीतरक्तकलेवरैः । रक्तान्तप्रेतकेशैशअच चित्रासीद्भूर्भयंकरी ॥ ४९ ॥

വീണ്ടും വീണ്ടും ഭൂമി ഭയാനകമായി തോന്നി—അനവധി അസ്ഥികളാൽ ചിതറിക്കിടന്ന്, മഞ്ഞനിറം പിടിച്ച് രക്തം പുരണ്ട ശരീരങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടു, രക്തലിപ്തമായ ജടാജൂടംപോലുള്ള പ്രേതകേശങ്ങൾ കൊണ്ട് ഘോരദൃശ്യമാവുകയായിരുന്നു।

Verse 49

ऋतुत्रये स पृथिवीं शतयो जनविस्तृताम् । कृत्वातिदुःखितां पश्चाद्वनान्तरमुपागमत् ॥ ५० ॥

മൂന്നു ഋതുക്കളുടെ കാലം അവൻ—നൂറുകണക്കിന് യോജന വ്യാപ്തിയുള്ളതും ജനസമൂഹങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതുമായ—ഭൂമിയെ അത്യന്തം ദുഃഖിതമാക്കി; പിന്നെ വനാന്തരത്തിലേക്ക് കടന്നു।

Verse 50

तत्रापि कृतवान्नित्यं नरमांसाशनं सदा । जगाम नर्मदातीरं मुनिसिद्धनिषेवितम् ॥ ५१ ॥

അവിടെയും അവൻ നിത്യമായി, എപ്പോഴും മനുഷ്യ മാംസം ഭക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പിന്നെ മുനികളും സിദ്ധന്മാരും സേവിക്കുന്ന പുണ്യ നർമദാതീരത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 51

विचरन्नर्मदातीरे सर्वलोकभयंकरः । अपश्यत्कंचन मुनिं रमन्तं प्रियया सह ॥ ५२ ॥

നർമദാതീരത്ത് അലഞ്ഞുനടന്ന, സർവ്വലോകത്തിനും ഭയാനകനായ അവൻ, പ്രിയയോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ചിരുന്ന ഒരു മുനിയെ കണ്ടു।

Verse 52

क्षुधानलेन संतत्पस्तं मुनिं समुपाद्रवत् । जाग्राह चातिवेगेन व्याधो मृगशिशं यथा ॥ ५३ ॥

ക്ഷുധയുടെ അഗ്നിയിൽ കത്തിയവൻ ആ മുനിയിലേക്കു പാഞ്ഞുചെന്ന്, അതിവേഗത്തിൽ പിടിച്ചെടുത്തു—വേട്ടക്കാരൻ മാൻകുട്ടിയെ പിടിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 53

ब्राह्मणी स्वपतिं वीक्ष्य निशाचरकरस्थितम् । शिरस्यञ्जलिमाधाय प्रोवाच भयविह्वला ॥ ५४ ॥

തന്റെ ഭർത്താവിനെ നിശാചരന്റെ കരഗ്രാസത്തിൽ പിടിക്കപ്പെട്ടവനായി കണ്ട ബ്രാഹ്മണീ ഭയത്തിൽ വിറച്ചു. ശിരസ്സിൽ അഞ്ജലി വെച്ച് വിനയത്തോടെ സംസാരിച്ചു.

Verse 54

ब्राह्मण्युवाच । भो भो नृपतिशार्दूल त्राहि मां भयविह्वलाम् । प्राणप्रिय प्रदानेन कुरु पूर्णं मनोरथम् ॥ ५५ ॥

ബ്രാഹ്മണീ പറഞ്ഞു—ഹേ നൃപതിശാർദൂലാ! ഭയത്തിൽ വ്യാകുലയായ എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ. പ്രാണത്തേക്കാൾ പ്രിയമായതു ദാനം ചെയ്ത് എന്റെ മനോരഥം പൂർണ്ണമാക്കണമേ.

Verse 55

नाम्ना मित्रसहस्त्वं हि सूर्यवंशसमुद्भवः । न राक्षसस्ततोऽनाथां पाहि मां विजने वने ॥ ५६ ॥

നിന്റെ നാമം തന്നെ ‘മിത്രസഹ’—ആയിരങ്ങളുടെ മിത്രം; നീ സൂര്യവംശത്തിൽ ജനിച്ചവൻ. നീ രാക്ഷസനല്ല; അതിനാൽ ഈ നിർജന വനത്തിൽ അനാഥയായ എന്നെ കാക്കണമേ.

Verse 56

या नारी भर्त्तृरहिता जीवत्यपि मृतोपमा । तथापि बालवैधव्यं किं वक्ष्याम्यरिमर्दन ॥ ५७ ॥

ഭർത്താവില്ലാത്ത സ്ത്രീ ജീവിച്ചാലും മരിച്ചവളെപ്പോലെ. അങ്ങനെ ഇരിക്കെ ബാലവൈധവ്യം കുറിച്ച് ഞാൻ എന്തു പറയാം, ഹേ അരിമർദനാ!

Verse 57

न मातापितरौ जाने नापि बंधुं च कंचन । पतिरेव परो बंधुः परमं जीवनं मम ॥ ५८ ॥

എനിക്ക് മാതാപിതാക്കളെയും അറിയില്ല, മറ്റൊരു ബന്ധുവിനെയും അറിയില്ല. എനിക്ക് ഭർത്താവേ പരമബന്ധു—അവനേ എന്റെ പരമജീവൻ.

Verse 58

भवान्येत्त्यखिलान्धर्मान्योषितां वर्त्तनं यथा । त्रायस्व बन्धुरहितां बालापत्यां जनेश्वर ॥ ५९ ॥

ഹേ ജനേശ്വരാ! നിങ്ങൾ വന്ന് എനിക്ക് സർവ്വധർമ്മങ്ങളും, പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകൾ യഥോചിതമായി എങ്ങനെ പെരുമാറണം എന്നതും ഉപദേശിക്കണമേ. ബന്ധുക്കളില്ലാത്ത ഞാൻ ചെറുകുഞ്ഞിന്റെ ഭാരത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു—എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 59

कथं जीवामि पत्यास्मिन्हीना हि विजने वने । दुहिताहं भगवतस्त्राहि मां पतिदानतः ॥ ६० ॥

ഈ ഏകാന്ത വനത്തിൽ ഭർത്താവില്ലാതെ ഞാൻ എങ്ങനെ ജീവിക്കും? ഞാൻ ഭഗവാന്റെ പുത്രിയാണ്; ഹേ ഭഗവൻ, എന്നെ രക്ഷിച്ച് എനിക്ക് പതി-ദാനം നൽകണമേ।

Verse 60

प्रणदानात्परं दानं न भूतं न भविष्यति । वदन्तीति महाप्राज्ञाः प्राणदानं कुरुष्व मे ॥ ६१ ॥

മഹാപ്രാജ്ഞർ പറയുന്നു—പ്രാണരക്ഷയുടെ ദാനത്തേക്കാൾ വലിയ ദാനം ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഇനി ഉണ്ടാകുകയുമില്ല. അതിനാൽ എനിക്ക് പ്രാണദാനം നൽകി എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 61

इत्युक्तावा सा पपातास्य राक्षसस्य पदाग्रतः । एवं संप्रार्थ्यमानोऽपि ब्राह्मण्या राक्षसो द्विजम् ॥ ६२ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൾ ആ രാക്ഷസന്റെ പാദങ്ങൾക്കുമുമ്പിൽ വീണു. ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീ എത്രയോ അപേക്ഷിച്ചിട്ടും രാക്ഷസൻ ആ ദ്വിജനെ പിടിച്ചെടുത്തു।

Verse 62

अभक्षयकृष्णसारशिशुं व्याघ्रो यथा बलात् ॥ ६२ ॥

എങ്ങനെ കടുവ ബലപ്രയോഗത്തോടെ കൃഷ്ണസാര മാൻകുഞ്ഞിനെ ഇരയാക്കാൻ പിടിച്ചെടുക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ ആ രാക്ഷസൻ ആ ദ്വിജനെ പിടിച്ചെടുത്തു।

Verse 63

ततो विलप्य बहुधा तस्य पत्नी पतिव्रता । पूर्वशापहतं भूपमशपत्क्रोधिता पुनः ॥ ६३ ॥

പിന്നീട് ആ പതിവ്രതയായ പത്നി പലവിധത്തിൽ വിലപിച്ചുകൊണ്ട്, മുൻപേ ശാപമേറ്റ ആ രാജാവിനെ കോപത്തോടെ വീണ്ടും ശപിച്ചു.

Verse 64

पतिं मे सुरतासक्तं यस्माद्धिंसितवान्बलात् । तस्मात्स्त्रीसङ्गमं प्रात्पस्त्वमपि प्राप्स्यसे मृतिम् ॥ ६४ ॥

രതിക്രീഡയിൽ മുഴുകിയിരുന്ന എൻ്റെ ഭർത്താവിനെ നീ ബലമായി കൊന്നതുകൊണ്ട്, സ്ത്രീസംഗമം നടത്തുമ്പോൾ നീയും മരണം പ്രാപിക്കും.

Verse 65

शप्त्वैवं ब्राह्मणी क्रुद्धा पुनः शापान्तरं ददौ । राक्षसत्वं ध्रुवं तेऽस्तु मत्पतिर्भक्षितो यतः ॥ ६५ ॥

ഇപ്രകാരം ശപിച്ചുകൊണ്ട് കോപിച്ച ആ ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീ വീണ്ടും മറ്റൊരു ശാപം നൽകി: "എൻ്റെ ഭർത്താവിനെ ഭക്ഷിച്ചതുകൊണ്ട് നിനക്ക് തീർച്ചയായും രാക്ഷസത്വം ഭവിക്കട്ടെ."

Verse 66

सोऽपि शापद्वयं श्रुत्वा तया दत्तं निशाचरः । प्रमन्युः प्राहि विसृजन्कोपादङ्गारसंचयम् ॥ ६६ ॥

അവൾ നൽകിയ രണ്ട് ശാപങ്ങളും കേട്ട് ആ നിശാചരൻ (പ്രമന്യു), കോപത്താൽ ഉണ്ടായ കനൽക്കൂട്ടത്തെ ഉപേക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.

Verse 67

दुष्टे कस्मात्प्रदत्तं मेवृथा शापद्वयं त्वया । एकस्यैवापराधस्य शापस्त्वेको ममोचितः ॥ ६७ ॥

"എടീ ദുഷ്ടേ, നീ എന്തിനാണ് എനിക്ക് വെറുതെ രണ്ട് ശാപങ്ങൾ നൽകിയത്? ഒരു അപരാധത്തിന് എനിക്ക് ഒരു ശാപം മാത്രമേ അനുയോജ്യമാകൂ."

Verse 68

यस्मात्क्षिपसि दुष्टाग्येमयि शापन्तरं ततः । पिशाचयोनिमद्यैव याहि पुत्रसमन्विता ॥ ६८ ॥

ഹേ ദുഷ്ടസ്ത്രീ, നീ എനിക്കുമേൽ വീണ്ടും ശാപം എറിയുന്നതിനാൽ, പുത്രനോടുകൂടെ ഇന്നുതന്നെ പിശാചയോനിയിൽ പ്രവേശിക്ക।

Verse 69

तेनैवं ब्रह्मणी शत्पा पिशाचत्वं तदा गता । क्षुधार्ता सुस्वरं भीमारुरोदापत्यसंयुता ॥ ६९ ॥

ആ ശാപഫലമായി ബ്രഹ്മാവിന്റെ സന്നിധിയിൽ ശത്പാ അപ്പോൾ പിശാചിയായി. വിശപ്പാൽ പീഡിതയായി, ഭീകരമായി, ഉച്ചസ്വരത്തിൽ സന്താനത്തോടുകൂടെ കഠിനമായി വിലപിച്ചു।

Verse 70

राक्षसश्च पिशाची च क्रोशन्तौ निर्जने वने । जग्मतुर्नर्मदातीरे वनं राक्षससेवितम् ॥ ७० ॥

രാക്ഷസനും പിശാചിയും നിർജന വനത്തിൽ നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് നർമ്മദാതീരത്തിലെ രാക്ഷസർ സഞ്ചരിക്കുന്ന വനത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 71

औदासीन्यं गुरौ कृत्वा राक्षसीं तनुमाश्रितः । तत्रास्ते दुःखसंतत्पः कश्चिल्लोकविरोधकृत् ॥ ७१ ॥

ഗുരുവിനോടു ഉദാസീനത കാണിച്ച് അവൻ രാക്ഷസസ്വഭാവം ആശ്രയിച്ചു; അവിടെ അവൻ നിരന്തര ദുഃഖത്തിൽ ദഹിച്ച് ലോകധർമ്മത്തിന് വിരോധമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരാളായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 72

राक्षसं च पिशाचीं च दृष्ट्वा रववटमागतौ । उवाच क्रोधबहुलो वटस्थो ब्रह्मराक्षसः ॥ ७२ ॥

രാക്ഷസനെയും പിശാചിയെയും രവ-വടത്തിലേക്ക് വരുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ആ വടത്തിൽ വസിക്കുന്ന ക്രോധം നിറഞ്ഞ ബ്രഹ്മരാക്ഷസൻ സംസാരിച്ചു।

Verse 73

किमर्थमागतौ भीमौ युवां मत्स्थानमीप्सितम् । ईदृशौ केन पापेन जातौ मे ब्रुवतां ध्रुवम् ॥ ७३ ॥

ഭയങ്കരരൂപമുള്ള നിങ്ങൾ ഇരുവരും എന്റെ ധാമം ആഗ്രഹിച്ചു ഇവിടെ എന്തിനാണ് വന്നത്? ഏതു പാപം മൂലം നിങ്ങൾ ഇങ്ങനെ ജനിച്ചു? ഉറപ്പോടെ സത്യം പറയുക.

Verse 74

सौदासस्तद्वचः श्रुत्वातया यच्चात्मना कृतम् । सर्वं निवेदयित्वास्मै पश्चादेतदुवाच ह ॥ ७४ ॥

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട സൗദാസൻ, അവളാലും താനാലും ചെയ്തതെല്ലാം അവനോട് സമർപ്പിച്ചു; പിന്നെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 75

सौदास उवाच । कस्त्वं वद महाभाग त्वया वै किं कृतं पुरा । सख्युर्ममाति स्नेहेन तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥ ७५ ॥

സൗദാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗനേ! നീ ആരാണ്? പൂർവകാലത്ത് നീ എന്ത് ചെയ്തു? സുഹൃദ്‌ഭാവത്തോടെ എന്നോടുള്ള അത്യന്തസ്നേഹത്തിൽ അതെല്ലാം പറയുന്നത് നിനക്കു യുക്തമാണ്.

Verse 76

करोति वञ्चनं मित्रे यो वा को वापि दुष्टधीः । स हि पापपालं भुंक्ते यातनास्तु युगायुतम् ॥ ७६ ॥

ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ള ആരെങ്കിലും സുഹൃത്തിനെ വഞ്ചിച്ചാൽ, അവൻ തീർച്ചയായും പാപഫലഭാഗിയാകുന്നു; അയുതയുഗം വരെ യാതനകൾ അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 77

जन्तूनां सर्वदुःखानि क्षीयन्ते मित्रदर्शनात् । तस्मान्मित्रेषु मतिमान्न कुर्याद्वंचनं कदा ॥ ७७ ॥

ജീവികളുടെ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും സത്യസുഹൃത്തിന്റെ ദർശനത്തിൽ ക്ഷയിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ബുദ്ധിമാൻ ഒരിക്കലും സുഹൃത്തുകളെ വഞ്ചിക്കരുത്.

Verse 78

कल्माषपादेनेत्युक्तो वटस्थो ब्रह्मराक्षसः । उवाच प्रीतिमापन्नो धर्मवाक्यानि नारद ॥ ७८ ॥

കല്മാഷപാദൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ആൽമരത്തിൽ വസിച്ചിരുന്ന ബ്രഹ്മരാക്ഷസൻ പ്രീതനായി നാരദനോട് ധർമ്മവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു।

Verse 79

ब्रह्मराक्षस उवाच । अहमासं पुरा विप्रो मागधो वेदपारगः । सोमदत्त इति ख्यातो नाम्ना धर्मपरायणः ॥ ७९ ॥

ബ്രഹ്മരാക്ഷസൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ മുമ്പ് മഗധദേശത്തിലെ ബ്രാഹ്മണനായിരുന്നു, വേദങ്ങളിൽ പാരംഗതൻ. ‘സോമദത്തൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധൻ, ധർമ്മപരായണൻ।

Verse 80

प्रमत्तोऽहं महाभाग विद्यया वयसा धनैः । औदासीन्यं गुरोः कृत्वा प्रात्पवानीदृशीं गतिम् ॥ ८० ॥

ഹേ മഹാഭാഗ! വിദ്യയും യൗവനവും ധനവും കൊണ്ടു ഞാൻ അശ്രദ്ധനായി; ഗുരുവിനോടു ഉദാസീനത കാണിച്ച് ഇപ്പോൾ ഇത്തരമൊരു ദുസ్థితിയിൽ വീണിരിക്കുന്നു।

Verse 81

नलभेऽहं सुखं किं चिज्जिताहारोऽतिदुःखितः । मया तु भक्षिता विप्राः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८१ ॥

എനിക്ക് ഒട്ടും സുഖം ലഭിക്കുന്നില്ല; ആഹാരം നിയന്ത്രിച്ചിട്ടും ഞാൻ അത്യന്തം ദുഃഖിതൻ. ഞാൻ നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും ബ്രാഹ്മണരെ ഭക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്।

Verse 82

क्षुत्पिपासापरो नित्यमन्तस्तापेन पीडितः । जगत्रासकरो नित्यं मांसाशनपरायणः ॥ ८२ ॥

അവൻ നിത്യം വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് തളർന്ന്, അന്തർതാപം കൊണ്ട് പീഡിതനായി, ലോകത്തിന് ഭീതികാരകനായി, മാംസഭക്ഷണത്തിൽ ആസക്തനായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 83

गुर्ववज्ञा मनुष्याणां राक्षसत्वप्रदायिनी । मयानुभूतमेतद्धि ततः श्रीमान्न चाचरेत् ॥ ८३ ॥

ഗുരുവിനെ അവജ്ഞിക്കുന്നത് മനുഷ്യനെ രാക്ഷസസ്വഭാവത്തിലേക്ക് തള്ളുന്നു. ഈ സത്യം ഞാൻ സ്വയം അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്; അതിനാൽ ശ്രിമാനും വിവേകിയും ഒരിക്കലും അങ്ങനെ ചെയ്യരുത്.

Verse 84

कल्माषपाद उवाच । गुरुस्तु कीदृशः प्रोक्तः कस्त्वयाश्लाघितः पुरा । तद्वदस्व सरवे सर्वं परं कौतूहलं हि मे ॥ ८४ ॥

കല്മാഷപാദൻ പറഞ്ഞു— ‘ആദർശഗുരു എങ്ങനെയാണെന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു? നീ മുമ്പ് ആരെയാണ് പ്രശംസിച്ചത്? എല്ലാം വിശദമായി പറയുക; എനിക്ക് അത്യന്തം കൗതുകമുണ്ട്.’

Verse 85

ब्रह्मराक्षस उवाच । गुरवः सन्ति बहवः पूज्या वन्द्याश्च सादरम् । यातानहं कथयिष्यामि श्रृणुष्वैकमनाः सरवे ॥ ८५ ॥

ബ്രഹ്മരാക്ഷസൻ പറഞ്ഞു— ‘ഗുരുക്കന്മാർ പലരുണ്ട്; അവർ ആദരത്തോടെ പൂജ്യരും വന്ദ്യരുമാണ്. ഞാൻ സമീപിച്ചവരെ ഞാൻ പറയാം; നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ കേൾക്കുക.’

Verse 86

अध्यापकश्च वेदानां वेदार्थयुतिबोधकः । शास्त्रवक्ता धर्मवक्ता नीतिशास्त्रोपदेशकः ॥ ८६ ॥

അദ്ദേഹം വേദങ്ങളുടെ അധ്യാപകനാണ്; യുക്തിയാൽ വേദാർത്ഥം ബോധിപ്പിക്കുന്നവൻ; ശാസ്ത്രവക്താവും ധർമ്മവക്താവും നീതിശാസ്ത്രോപദേശകനുമാണ്.

Verse 87

मन्त्रोपदेशव्याख्याख्याकृद्वेदसदंहहृत्तथा । व्रतोपदेशकश्चैव भयत्रातान्नदो हि च ॥ ८७ ॥

അദ്ദേഹം മന്ത്രോപദേശവും അതിന്റെ വ്യാഖ്യാനവും നൽകുന്നവൻ; വേദനിഷ്ഠരുടെ പാപങ്ങളും ഹരിക്കുന്നവൻ; വ്രതോപദേശകൻ, ഭയത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷകൻ, അന്നദാതാവും ആകുന്നു.

Verse 88

श्वशुरो मातुलश्चैव ज्येष्ठभ्राता पिता तथा । उपनेता निषेक्ता च संस्कर्त्ता मित्रसत्तम ॥ ८८ ॥

ശ്വശുരൻ, മാതുലൻ, ജ്യേഷ്ഠഭ്രാതാവ്, പിതാവ്; അതുപോലെ ഉപനയനം നടത്തി യജ്ഞോപവീതം അണിയിക്കുന്ന ഉപനേതാവ്, ജനകൻ (നിഷേക്താവ്), സംസ്കാരകർതാവ്—ഇവരൊക്കെയും ശ്രേഷ്ഠമിത്രന്മാരാണ്.

Verse 89

एते हि गुरवः प्रोक्ताः पूज्या वन्द्यश्च सादरम् ॥ ८९ ॥

ഇവരെയാണു ഗുരുക്കളെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നത്; ഇവരെ പൂജിക്കുകയും സാദരമായി വന്ദിക്കുകയും വേണം.

Verse 90

कल्माषपाद उवाच । गुरवो बहवः प्रोक्ता एतेषां कतमो वरः । तुल्याः सर्वेऽप्युत सरवे तद्यथावद्धि ब्रूहि मे ॥ ९० ॥

കല്മാഷപാദൻ പറഞ്ഞു—ഗുരുക്കൾ പലവിധമായി പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇവരിൽ ആരാണ് ശ്രേഷ്ഠൻ? അല്ലെങ്കിൽ എല്ലാവരും സമാനരോ? യഥാർത്ഥം പോലെ തന്നെ ശരിയായി എനിക്ക് പറയുക.

Verse 91

ब्रह्मराक्षस उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ यत्पृष्टं तद्वदामि ते । गुरुमाहात्म्यकथनं श्रवणं चानुमोदनम् ॥ ९१ ॥

ബ്രഹ്മരാക്ഷസൻ പറഞ്ഞു—സാധു, സാധു, മഹാപ്രാജ്ഞാ! നീ ചോദിച്ചതുതന്നെ ഞാൻ പറയുന്നു: ഗുരുമാഹാത്മ്യം പറയുക, അത് ശ്രവിക്കുക, അതിനെ അംഗീകരിച്ച് അനുമോദിക്കുക.

Verse 92

सर्वेषां श्रेय आधत्ते तस्माद्वक्ष्यामि सांप्रतम् । एते समानपूजार्हाः सर्वदा नात्र संशयः ॥ ९२ ॥

ഇത് എല്ലാവർക്കും പരമ ശ്രേയസ്സു നൽകുന്നതിനാൽ, ഇപ്പോൾ ഞാൻ പറയുന്നു—ഇവർ എല്ലാവരും എപ്പോഴും സമമായി പൂജാർഹരാണ്; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 93

तथापि श्रुणु वक्ष्यामि शास्त्राणां सारनिश्चयम् । अध्यापकाश्च वेदानां मन्त्रव्याख्याकृतस्तथा ॥ ९३ ॥

എങ്കിലും കേൾക്കുക—ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ നിശ്ചിത സാരം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും; വേദങ്ങളുടെ അധ്യാപകരും വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ വ്യാഖ്യാനകർതാക്കളും (ഗുരുസ്വരൂപരാകുന്നു).

Verse 94

पिता च धर्मवक्ता च विशेषगुरवः स्मृताः । एतेषामपि भूपाल श्रृणुष्व प्रवरं गुरुम् ॥ ९४ ॥

പിതാവും ധർമ്മോപദേശകനും—ഇവർ പ്രത്യേക ഗുരുക്കളായി സ്മൃതിയിൽ പ്രസിദ്ധം. ഹേ ഭൂപാലാ, ഇവരിലും ശ്രേഷ്ഠനായ ഗുരുവിനെ കേൾക്കുക.

Verse 95

सर्वशास्त्रार्थतत्वज्ञैर्भाषितं प्रवदामि ते । यः पुराणानि वदति धर्मयुक्तानि पणडितः ॥ ९५ ॥

സകലശാസ്ത്രാർത്ഥതത്ത്വജ്ഞർ പറഞ്ഞതുതന്നെ ഞാൻ നിനക്കു പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ധർമ്മയുക്തമായി പുരാണങ്ങൾ ഉപദേശിക്കുന്നവൻ തന്നെയാണ് പണ്ഡിതൻ.

Verse 96

संसारपाशविच्छेदकरणानि स उत्तमः । देवपूजार्हकर्माणि देवतापूजने फलम् ॥ ९६ ॥

സംസാരപാശങ്ങളെ ഛേദിക്കുന്നതുതന്നെ ഉത്തമം (മാർഗം). ദേവപൂജാർഹമായ കർമങ്ങൾ ദേവതാപൂജയിലൂടെയേ ഫലം നൽകൂ.

Verse 97

जायते च पुराणेभ्यस्तस्मात्तानीह देवताः । सर्ववेदार्थसाराणि पुराणानीति भूपते ॥ ९७ ॥

പുരാണങ്ങളിൽ നിന്നുതന്നെ ഇവിടെ ദേവതകളുടെ (ജ്ഞാനം) ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അതിനാൽ, ഹേ ഭൂപതേ, പുരാണങ്ങൾ സകലവേദാർത്ഥസാരമാണ്.

Verse 98

वदन्ति मुनयश्चैव तदूक्ता परमो गुरुः । यः संसारार्णत्वं तर्त्तुमुद्योगं कुरुते नरः ॥ ९८ ॥

മുനിമാരും ഇതേ പറയുന്നു; പരമഗുരുവും ഇതേ ഉപദേശിച്ചു—സംസാരസമുദ്രം കടക്കാൻ ദൃഢമായി പരിശ്രമിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ തന്നെയാണ് മോക്ഷയോഗ്യൻ।

Verse 99

श्रुणुयात्स पुराणानि इति शास्त्रविभागकृत् । प्रोक्तवान्सर्वधर्माश्च पुराणेषु महीपते ॥ ९९ ॥

“അവൻ പുരാണങ്ങൾ ശ്രവിക്കട്ടെ” എന്ന് ശാസ്ത്രവിഭാഗകർത്താവ് പ്രസ്താവിച്ചു; ഹേ രാജാവേ, പുരാണങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം സർവ്വധർമ്മങ്ങളും സമ്യകായി വിശദീകരിച്ചു।

Verse 100

तर्कस्तु वादहेतुः स्यान्नीतिस्त्वैहिकसाधनम् । पुराणानि महाबुद्धे इहामुत्र सुखाय हि ॥ १०० ॥

തർക്കം വാദത്തിന്റെ കാരണം; നീതി ഇഹലോകസിദ്ധിക്കുള്ള ഉപാധി; എന്നാൽ ഹേ മഹാബുദ്ധിമാനേ, പുരാണങ്ങൾ ഇഹവും അമുവും—ഇരുവിടത്തും സുഖത്തിനായാണ്.

Verse 101

यः श्रृणोति पुराणानि सततं भक्तिसंयुतः । तस्य स्यान्निर्मला बुद्धिर्भूयो धर्मपरायणः ॥ १ ॥

ഭക്തിയോടെ നിരന്തരം പുരാണങ്ങൾ ശ്രവിക്കുന്നവന്റെ ബുദ്ധി നിർമലമാകുന്നു; അവൻ കൂടുതൽ ധർമ്മപരായണനാകുന്നു।

Verse 102

पुराणश्रवणाद्भक्तिर्जायते श्रीपतौ शुभा । विष्णुभक्तनृणां भूप धर्मे बुद्धिः प्रवर्त्तते ॥ २ ॥

പുരാണശ്രവണത്താൽ ശ്രീപതിയിലേക്കു മംഗളമായ ഭക്തി ജനിക്കുന്നു; ഹേ ഭൂപാ, വിഷ്ണുഭക്തരുടെ ബുദ്ധി ധർമ്മത്തിലേക്ക് പ്രവൃത്തമാകുന്നു।

Verse 103

धर्मात्पापानि नश्यन्ति ज्ञानं शुद्धं च जायते । धर्मार्थकाममोक्षाणां ये फलान्यभिलिप्सवः ॥ ३ ॥

ധർമ്മത്തിലൂടെ പാപങ്ങൾ നശിക്കുന്നു; ശുദ്ധജ്ഞാനം ഉദിക്കുന്നു. ധർമ്മഫലങ്ങളായ അർഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ധർമ്മത്തെയേ ആശ്രയിക്കട്ടെ.

Verse 104

श्रुणुयुस्ते पुराणानि प्राहुरित्थं पुराविदः । अहं तु गौतममुनेः सर्वज्ञाद्ब्रह्यवादिनः ॥ ४ ॥

പുരാണവിദഗ്ധർ പറഞ്ഞു—“ഇങ്ങനെ ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ പുരാണങ്ങൾ ശ്രവിക്കും.” എന്നാൽ ഞാൻ സകലവും അറിയുന്ന ബ്രഹ്മവാദിയായ ഗൗതമമുനിയിൽ നിന്നാണ് (ഇവ) ശ്രവിച്ചത്.

Verse 105

श्रुतवान्सर्वधर्मार्थ गङ्गातीरे मनोरमे । कदाचित्परमेशस्य पूजां कर्त्तुमहं गतः ॥ ५ ॥

സകലധർമ്മങ്ങളുടെ അർത്ഥം ശ്രവിച്ച ശേഷം, മനോഹരമായ ഗംഗാതീരത്ത് ഞാൻ ഒരിക്കൽ പരമേശ്വരനെ പൂജിക്കാനായി പോയി.

Verse 106

उपस्थितायापि तस्मै प्रणामं न ह्यकारिषम् । स तु शान्तो महाबुद्धिर्गौतमस्तेजसां निधिः ॥ ६ ॥

അദ്ദേഹം മുന്നിൽ വന്നുനിന്നിട്ടും ഞാൻ പ്രണാമം ചെയ്തില്ല. എങ്കിലും തേജസ്സിന്റെ നിധിയായ, ശാന്തനും മഹാബുദ്ധിയുമായ ഗൗതമൻ സമാധാനത്തോടെ നിന്നു.

Verse 107

मन्त्रोदितानि कर्मणि करोतीतिमुदं ययौ । यस्त्वर्चितो मया देवः शिवः सर्वजगद्गुरुः ॥ ७ ॥

“മന്ത്രങ്ങളിൽ നിർദ്ദേശിച്ച കർമങ്ങൾ തന്നെയാണ് ഇവൻ ചെയ്യുന്നത്” എന്നു കരുതി അദ്ദേഹം സന്തോഷിച്ചു. ഞാൻ ആരാധിച്ച ദേവൻ ശിവൻ—സകലജഗത്തിന്റെയും ഗുരു.

Verse 108

गुर्ववज्ञा कृतायेन राक्षसंत्वे नियुक्तवान् । ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि योऽवज्ञां कुरुते गुरोः ॥ ८ ॥

ഗുരുവിനെ അവജ്ഞ ചെയ്തവൻ രാക്ഷസാവസ്ഥയിൽ നിയുക്തനാകുന്നു. അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ ഗുരുവിനെ അപമാനിക്കുന്നവൻ ഭയങ്കര ദുഷ്ഫലം അനുഭവിക്കും॥

Verse 109

तस्यैवाशु प्रणश्यन्ति धीविद्यार्थात्मजक्रियाः । शुश्रूषां कुरुते यस्तु गुरुणां सादरं नरः ॥ ९ ॥

അവന്റെ ബുദ്ധി, വിദ്യ, സമ്പത്ത്, സന്താനം, കർമഫലം എന്നിവ വേഗത്തിൽ നശിക്കുന്നു—ഗുരുക്കന്മാരെ വെറും പുറംകാഴ്ചയായ ആദരത്തോടെ മാത്രം സേവിക്കുന്നവനിൽ॥

Verse 110

तस्य संपद्भवेद्भूप इति प्राहुर्विपश्चितः । तेन शापेन दग्धोऽहमन्तश्चैव क्षधाग्निना ॥ १० ॥

വിദ്വാന്മാർ പറയുന്നു—“ഹേ രാജാവേ, അവനു സമൃദ്ധി വരും.” എന്നാൽ അതേ ശാപം കൊണ്ടു ഞാൻ ദഗ്ധനായി; ഉള്ളിലും വിശപ്പിന്റെ അഗ്നിയിൽ കത്തുന്നു॥

Verse 111

मोक्षं कदा प्रयास्यामि न जाने नृपसत्तम । एवं वदति विप्रेन्द्र वटस्थेऽस्मिन्निशाचरे ॥ ११ ॥

“എനിക്ക് മോക്ഷം എപ്പോൾ ലഭിക്കും? എനിക്ക് അറിയില്ല, ഹേ രാജശ്രേഷ്ഠാ.” എന്നു പറഞ്ഞു, ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ ഈ ആൽമരത്തിന്റെ കീഴിൽ രാത്രിയിൽ ഇവിടെ പാർത്തു॥

Verse 112

धर्मशास्त्रप्रसंगेन तयोः पापं क्षयं गतम् । एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तः कश्चिद्विप्रोऽतिधार्मिकः ॥ १२ ॥

ധർമ്മശാസ്ത്രസംഭാഷണത്തിലൂടെ അവരുടെ ഇരുവരുടെയും പാപം ക്ഷയിച്ചു. അതിനിടയിൽ അത്യന്തം ധാർമ്മികനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ അവിടെ എത്തി॥

Verse 113

कलिङ्गदेशसम्भूतो नान्म्रा गर्ग इति स्मृतः । वहन्गङ्गाजलं स्कंधे स्तुवन् विश्वेश्वरं प्रभुम् ॥ १३ ॥

കലിംഗദേശത്തിൽ ജനിച്ച അവൻ നാന്മ്രാ എന്ന നാമത്തിൽ ഗർഗൻ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. തോളിൽ ഗംഗാജലം വഹിച്ചു, പ്രഭു വിശ്വേശ്വരനെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട് നടന്നു।

Verse 114

गायन्नामानि तस्यैव मुदा हृष्टतनू रुहः । तमागतं मुनिं दृष्ट्वा पिशाचीराक्षसौ च तौ ॥ १४ ॥

അതേ പ്രഭുവിന്റെ നാമങ്ങൾ ആനന്ദത്തോടെ പാടുമ്പോൾ അവരുടെ ദേഹത്തിൽ രോമാഞ്ചം പടർന്നു. എത്തിയ മുനിയെ കണ്ടപ്പോൾ ആ രണ്ടുപേർ—പിശാചിയും രാക്ഷസനും—അവനിലേക്കു തിരിഞ്ഞു।

Verse 115

प्राप्तं नः पारणेत्युक्त्वा प्राद्ववन्नूर्ध्वबाहवः । तेन कीर्तितनामानि श्रुत्वा दूरे व्यवस्थिताः । अशक्तास्तं धर्षयितुमिदमूचुश्च राक्षसाः ॥ १५ ॥

“ഞങ്ങൾക്ക് പാരണ ലഭിച്ചു!” എന്നു പറഞ്ഞ് കൈകൾ ഉയർത്തി അവർ ഓടിവന്നു. എന്നാൽ അവൻ കീർത്തിച്ച നാമങ്ങൾ കേട്ടതുമാത്രം അവർ ദൂരത്ത് തന്നെ നിന്നു. അവനെ ഉപദ്രവിക്കാൻ കഴിയാതെ രാക്ഷസർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 116

अहो विप्र महाभाग नमस्तुभ्यं महात्मने । नामकीर्तनमाहात्म्याद्राक्षसा दूरगावयम् ॥ १६ ॥

അഹോ മഹാഭാഗ വിപ്രാ, മഹാത്മനേ, നമസ്കാരം. നാമകീർത്തനത്തിന്റെ മഹിമയാൽ ഞങ്ങൾ രാക്ഷസർ ദൂരെയിരിക്കേണ്ടിവരുന്നു।

Verse 117

अस्माभिर्भक्षिताः पूर्वं विप्राः कोटिसहस्रशः । नामप्रावरणं विप्र रक्षति त्वां महाभयात् ॥ १७ ॥

മുമ്പ് ഞങ്ങൾ കോടി-സഹസ്രങ്ങളായ വിപ്രന്മാരെ ഭക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഹേ വിപ്രാ, നാമമെന്ന ഈ ആവരണം നിന്നെ മഹാഭയത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നു।

Verse 118

नामश्रवणमात्रेण राक्षसा अपि भो वयम् । परां शान्तिं समापन्ना महिम्ना ह्यच्युतस्य वै ॥ १८ ॥

ഓ മുനേ! ഞങ്ങൾ രാക്ഷസന്മാരായിട്ടും, നാമശ്രവണമാത്രം കൊണ്ടു അച്യുതന്റെ മഹിമയാൽ പരമശാന്തി പ്രാപിച്ചു।

Verse 119

सर्वथा त्वं महाभाग रागादिरुहितोह्यसि । गंगाजलाभिषेकेण पाह्यस्मात्पातकोच्चयात् ॥ १९ ॥

ഓ മഹാഭാഗനേ! നീ സർവ്വഥാ രാഗാദികളിൽ നിന്നു വിമുക്തനാണ്; എങ്കിലും ഗംഗാജലാഭിഷേകത്താൽ ഞങ്ങളെ ഈ പാപസഞ്ചയത്തിൽ നിന്നു രക്ഷിക്കേണമേ।

Verse 120

हरिसे वापरो भूत्वा यश्चात्मानं तु तारयेत् । स तारयेज्जगत्सर्वमिति शंसन्ति सूरयः ॥ २० ॥

ഹരിസേവയിൽ പരനായ് സ്വന്തം ആത്മാവിനെ താനേ തരിച്ചവൻ, സർവ്വജഗത്തെയും തരിക്കുമെന്നു സൂരികൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 121

अवहाय हरेर्नाम घोरसंसारभेषजम् । केनोपायेन लभ्येत मुक्तिः सर्वत्र दुर्लभा ॥ २१ ॥

ഭീകരമായ സംസാരരോഗത്തിനുള്ള ഔഷധമായ ഹരിനാമം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, എല്ലായിടത്തും ദുർലഭമായ മോക്ഷം ഏതു ഉപായത്തിൽ ലഭിക്കും?

Verse 122

लोहोडुपेन प्रतरन्निमजत्युदके यथा । ततैवाकृतपुण्यास्तु तारयन्ति कथं परान् ॥ २२ ॥

ഇരുമ്പ് തോണിയിൽ കടക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങുന്നതുപോലെ, പുണ്യം സമ്പാദിക്കാത്തവർ മറ്റുള്ളവരെ എങ്ങനെ തരിക്കും?

Verse 123

अहो चरित्रं महतां सर्वलोकसुखा वहम् । यथा हि सर्वलोकानामानन्दाय कलानिधिः ॥ २३ ॥

അഹോ! മഹാത്മാക്കളുടെ ചരിതം സത്യത്തിൽ അത്ഭുതകരം; അത് സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും സുഖം വഹിക്കുന്നു. അമൃതസമ കിരണങ്ങളുടെ നിധിയായ ചന്ദ്രൻ സർവ്വജീവികളുടെ ആനന്ദത്തിനായി നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ।

Verse 124

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पवित्राणि द्विजोत्तम् । तानि सर्वाणि गङ्गायाः कणस्यापि समानि न ॥ २४ ॥

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ഭൂമിയിൽ ഉള്ള എല്ലാ പവിത്ര തീർത്ഥങ്ങളും ഗംഗയുടെ ഒരു കണത്തിനും തുല്യമല്ല।

Verse 125

तुलसीदलप्रदलसंम्मिश्रमपि सर्षपमात्रकम् । गङ्गाजलं पुनात्येव कुलानामेकविंशतिम् ॥ २५ ॥

തുളസിയിലയും പുഷ്പദളങ്ങളും ചേർന്ന ഗംഗാജലം കടുകുവിത്തോളം മാത്രമായാലും, അത് നിശ്ചയമായി ഒരു കുലത്തിന്റെ ഇരുപത്തൊന്ന് തലമുറകളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു।

Verse 126

तस्माद्विप्र महाभाग सर्वशास्त्रार्थकोविद । गङ्गाजलप्रदानेन पाह्मस्मान्पापकर्मिणः ॥ २६ ॥

അതുകൊണ്ട്, ഹേ മഹാഭാഗ വിപ്രാ, സർവ്വശാസ്ത്രാർത്ഥകോവിദാ! ഗംഗാജലം ദാനം ചെയ്‌തുകൊണ്ട് പാപകർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 127

इत्याख्यातं राक्षसैस्तैर्गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् । निशम्य विस्मया विष्टो बभूव द्विजसतमः ॥ २७ ॥

ഇങ്ങനെ ആ രാക്ഷസന്മാർ ഗംഗയുടെ പരമോത്തമ മഹാത്മ്യം വിവരിച്ചു. അത് കേട്ട് ദ്വിജസത്തമൻ വിസ്മയത്തിൽ ആകുലനായി.

Verse 128

एषामपीद्दशी भक्तिर्गङ्गायां लोकमातरि । किमु ज्ञानप्रभावाणां महतां पुण्यशालिनाम् ॥ २८ ॥

ഇവരിലും ലോകമാതാവായ ഗംഗയോടു ഇത്തരമൊരു ഭക്തിയുണ്ടെങ്കിൽ, ജ്ഞാനപ്രഭാവത്തിൽ നിന്നുള്ള ശക്തിയുള്ള പുണ്യശാലികളായ മഹാത്മാക്കളെക്കുറിച്ച് പിന്നെ എന്തു പറയണം!

Verse 129

अथासौ मनसा धर्मं विनिश्चित्य द्विजोत्तमः । सर्वपूतहितो भक्तः प्राप्नोतीति परं पदम् ॥ २९ ॥

അപ്പോൾ ആ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജൻ മനസ്സിൽ ധർമ്മത്തെ ദൃഢമായി നിർണയിച്ച്, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ഹിതത്തിൽ നിരതനായ ഭക്തനായി, ഇങ്ങനെ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 130

ततो विप्रः कृपाविष्टो गङ्गाजलप्रनुत्तममम् । तुलसीदलसंमिश्रं तेषु रक्षःस्वसेचयत् ॥ ३० ॥

പിന്നീട് കരുണയിൽ ആവിഷ്ടനായ ആ വിപ്രൻ തുളസിദളങ്ങൾ ചേർത്ത അത്യുത്തമമായ ഗംഗാജലം ആ രാക്ഷസന്മാരുടെ മേൽ തളിച്ചു.

Verse 131

राक्षसास्तेन सिक्तास्तु सर्षपोपमबिंदुना । विमृज्य राक्षसं भावमभवन्देवतोपमाः ॥ ३१ ॥

കടുകുമണിയോളം ചെറുതായ ആ തുള്ളിയാൽ തളിക്കപ്പെട്ട രാക്ഷസർ രാക്ഷസഭാവം തുടച്ചുമാറ്റി ദേവതോപമരായി മാറി.

Verse 132

ब्राह्मणी पुत्र सम्यक्ते जग्मुर्हस्तथैव च । कोटिसूर्यप्रतीकाशा बभूवुर्विवुधर्पभाः ॥ ३२ ॥

ആ ബ്രാഹ്മണിയും അവളുടെ പുത്രനും ഉടൻ തന്നെ പുറപ്പെട്ടു; ചുറ്റുമെങ്ങും ദേവന്മാരുടെ പ്രഭ തെളിഞ്ഞു, കോടി സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തമായി.

Verse 133

शंखचक्रगदाचिह्ना हरिसारुप्यमागताः । स्तुवंतो ब्राह्मणं सम्यक्ते जग्मुर्हरिमन्दिरम् ॥ ३३ ॥

ശംഖചക്രഗദാ ചിഹ്നങ്ങളാൽ യുക്തരായി അവർ ഹരിസാരൂപ്യം പ്രാപിച്ചു. ആ ബ്രാഹ്മണനെ യഥാവിധി സ്തുതിച്ച് അവർ ഹരിമന്ദിരത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 134

राजा कल्माषपादस्तु निजरुपं समास्थितः । जगाम महतीं चिन्तां दृष्ट्वा तान्मुक्तिगानधान् ॥ ३४ ॥

എന്നാൽ രാജാവ് കല്മാഷപാദൻ തന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപത്തിൽ സ്ഥിരപ്പെട്ടു. മോക്ഷഗാനത്തിൽ ആസക്തരായ അവരെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ മഹത്തായ ചിന്തയിൽ ആകപ്പെട്ടു.

Verse 135

तस्मिन् राज्ञि सुदुःखार्ते गूढरुपा सरस्वती । धर्ममूलं महावाक्यं बभाषेऽगाधया गिरा ॥ ३५ ॥

ആ രാജാവ് അത്യന്തം ദുഃഖത്തിൽ പീഡിതനായിരിക്കുമ്പോൾ, ഗൂഢരൂപിണിയായ സരസ്വതി അഗാധമായ വാണിയാൽ ധർമ്മത്തിന്റെ മൂലമായ മഹാവാക്യം പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 136

भो भो राजन्महाभाग न दुःखं गन्तुमर्हसि । राजस्तवापि भोगान्ते महच्छ्रेयो भविष्यति ॥ ३६ ॥

ഹേ മഹാഭാഗ രാജാവേ, നീ ദുഃഖത്തിലേക്ക് പോകേണ്ടതില്ല. ഹേ രാജാവേ, നിനക്കും ഭോഗത്തിന്റെ അവസാനം മഹത്തായ ശ്രേയസ്—യഥാർത്ഥ ക്ഷേമം—ഉദിക്കും.

Verse 137

सत्कर्मधूतपापा ये हरिभक्तिपरायणाः । प्रयान्ति नात्र संदेहस्तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ३७ ॥

സത്കർമ്മങ്ങളാൽ പാപം കഴുകിപ്പോയി, ഹരിഭക്തിയിൽ പരായണരായവർ—ഇതിൽ സംശയമില്ല—വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 138

सर्वभूतदयायुक्ता धर्ममार्गप्रवर्तिनः । प्रयान्ति परमं स्थानं गुरुपूजापरायणाः ॥ ३८ ॥

സകലഭൂതങ്ങളോടും കരുണയുള്ളവരും, മറ്റുള്ളവരെ ധർമ്മമാർഗത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കുന്നവരും, ഗുരുപൂജയിൽ പരായണരുമായവർ പരമധാമം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 139

इतीरितं समाकर्ण्य भारत्या नृपसतमः । मनसा निर्वृत्तिं प्राप्यसस्मार च गुरोर्वचः ॥ ३९ ॥

ഇങ്ങനെ ഭാരതിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജശ്രേഷ്ഠൻ മനസ്സിൽ നിർവൃതി പ്രാപിച്ചു; തുടർന്ന് ഗുരുവിന്റെ വചനങ്ങൾ സ്മരിച്ചു।

Verse 140

स्तुवन्गुरुं च तं विग्नं हरिं चैवातिहर्षितः । पीर्ववृत्तं च विप्राय सर्वं तस्मै न्यवेदयत् ॥ ४० ॥

അത്യന്തം ഹർഷത്തോടെ അദ്ദേഹം ഗുരുവിനെയും വിഘ്നഹർത്താവായ ഹരിയെയും സ്തുതിച്ചു; പിന്നെ മുമ്പ് സംഭവിച്ചതെല്ലാം ആ ബ്രാഹ്മണനോട് അറിയിച്ചു।

Verse 141

ततो नृपस्तु कालिंगं प्रणम्य विधिर्वमुने । नामानि व्याहरन्विष्णोः सद्यो वाराणसीं ययौ ॥ ४१ ॥

തുടർന്ന് കാലിംഗരാജാവ് വിധിർവമുനിയെ പ്രണാമം ചെയ്ത്, വിഷ്ണുനാമങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട് ഉടൻ വാരണാസിയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 142

षण्मासं तत्र गङ्गायां स्नात्वा दृष्ट्वा सदाशिवम् । ब्राह्मणीदत्तश पात्तु मुक्तो मित्रसहोऽभवत् ॥ ४२ ॥

അവിടെ ഗംഗയിൽ ആറുമാസം സ്നാനം ചെയ്ത് സദാശിവനെ ദർശിച്ച ശേഷം അദ്ദേഹം ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി. ബ്രാഹ്മണിയുടെ ദത്തദാനരക്ഷയാൽ അദ്ദേഹം മിത്രസഹിതനായി।

Verse 143

ततस्तु स्वपुरीं प्राप्तो वसिष्ठेन महात्मना । अभिषिक्तो मुनुश्रेष्ट स्वकं राज्यमपालयत् ॥ ४३ ॥

പിന്നീട് മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠനോടൊപ്പം സ്വന്തം നഗരത്തിലെത്തി മുനിശ്രേഷ്ഠൻ അഭിഷിക്തനായി; തന്റെ രാജ്യത്തെ കാത്ത് സുസ്ഥിരമായി ഭരിച്ചു।

Verse 144

पालयित्वा महीं कृत्स्त्रां भुक्त्वा भोगान्स्त्रियं विना । वशिष्टात्प्राप्य सन्तानं गतो मोक्षं नृपोत्तमः ॥ ४४ ॥

സകല ഭൂമിയും സംരക്ഷിച്ച്, സ്ത്രീസംഗാസക്തിയില്ലാതെ രാജഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, വസിഷ്ഠനിലൂടെ സന്താനം നേടി ആ ശ്രേഷ്ഠ രാജാവ് അവസാനം മോക്ഷം പ്രാപിച്ചു।

Verse 145

नैतच्चित्रं द्विजश्रेष्ट विष्णोर्वाराणसीगुणान् । गृणञ्छृण्वन्स्मरन्गङ्गां पीत्वा मुक्तो भवेन्नरः ॥ ४५ ॥

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഇതിൽ അത്ഭുതമില്ല; വാരാണസിയിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ ഗുണങ്ങൾ കീർത്തിച്ചു ശ്രവിച്ചു സ്മരിച്ചു, ഗംഗാജലം പാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ മോചിതനാകും।

Verse 146

तस्मान्माहिम्ने विप्रेन्द्र गङ्गायाः शक्यते नहि । पारं गन्तुं सुराधीशैर्ब्रह्मविष्णुशिवरपि ॥ ४६ ॥

അതുകൊണ്ട് ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ഗംഗയുടെ മഹിമയുടെ അറ്റം എത്തിച്ചേരാൻ കഴിയില്ല—ദേവാധിപന്മാർക്കും, ബ്രഹ്മാ-വിഷ്ണു-ശിവന്മാർക്കും പോലും।

Verse 147

यन्नामस्मरणादेव महापातककोटिभिः । विमुक्तो ब्रह्मसदनं नरो याति न संशयः ॥ ४७ ॥

അവളുടെ നാമസ്മരണം മാത്രത്താൽ മനുഷ്യൻ കോടിക്കണക്കിന് മഹാപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി ബ്രഹ്മസദനത്തിലേക്ക് പോകുന്നു—സംശയമില്ല।

Verse 148

गङ्गा गङ्गेति यन्नाम सकृदप्युच्यते यदा । तदैव पापनिमुक्तो ब्रह्मलोके महीयते ॥ ४८ ॥

“ഗംഗാ, ഗംഗാ” എന്ന നാമം ഒരിക്കൽപോലും ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ടാൽ, അതേ ക്ഷണത്തിൽ പാപമുക്തനായി ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ മഹിമപ്പെടുന്നു.

Verse 149

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गा माहात्म्ये नवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീബൃഹന്നാരദീയപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിലെ പ്രഥമപാദത്തിൽ “ഗംഗാമാഹാത്മ്യം” എന്ന ഒൻപതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.