Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 42

The Greatness of the Gaṅgā (Gaṅgā-māhātmya): Saudāsa/Kalmāṣapāda’s Curse and Release

विवेकनियतो याति यो वा को वापि निर्वृत्तिम् । इत्युक्तवा चात्मनात्मानं प्रत्युवाच मुनिर्नृपम् । नात्यन्तिंकं भवेदेतद्दादशाब्दं भविष्यति ॥ ४३ ॥

vivekaniyato yāti yo vā ko vāpi nirvṛttim | ityuktavā cātmanātmānaṃ pratyuvāca munirnṛpam | nātyantiṃkaṃ bhavedetaddādaśābdaṃ bhaviṣyati || 43 ||

“വിവേകനിയമത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ ആരായാലും നിർവൃത്തി പ്രാപിക്കും”— എന്ന് പറഞ്ഞ് മുനി ആത്മദൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് രാജാവിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു— “ഇത് അന്തിമമല്ല; പന്ത്രണ്ടു വർഷം നിലനിൽക്കും।”

विवेक-नियतःdiscernment-governed
विवेक-नियतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविवेक (प्रातिपदिक) + नियत (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (determinative: 'restrained/regulated by discernment'), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यातिgoes/attains
याति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट् (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक अव्यय (or)
कःwho/anyone
कः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नार्थक/अनिर्दिष्ट (who/anyone)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक अव्यय (or)
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/सम्भावनार्थक निपात (also/even)
निर्वृत्तिम्cessation/fulfilment/liberation
निर्वृत्तिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिर्वृत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक अव्यय (quotative marker)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Kriyā (क्रिया; पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; 'having said'
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक निपात (and)
आत्मनाby himself
आत्मना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
आत्मानम्himself
आत्मानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रत्युवाचreplied
प्रत्युवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति + वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नृपम्the king
नृपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
अत्यन्तिकम्permanent/absolute
अत्यन्तिकम्:
Karta (कर्ता; predicate)
TypeAdjective
Rootअत्यन्तिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण of एतत् (understood)
भवेत्would be
भवेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
एतत्this
एतत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
द्वादश-अब्दम्(for) twelve years
द्वादश-अब्दम्:
Karta (कर्ता; predicate adjunct)
TypeAdjective
Rootद्वादश (संख्या-प्रातिपदिक) + अब्द (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (numerical compound: 'twelve-year'), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कालपरिमाण-विशेषण
भविष्यतिwill be
भविष्यति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट् (simple future), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Sage Narada (muni) addressing a king (nṛpa)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

N
Narada
K
King (Nṛpa)

FAQs

It distinguishes discernment-led inner withdrawal (nirvṛtti) from ultimate liberation, teaching that some attainments are powerful yet time-bound and not the final state.

By implying that mere withdrawal or quietude can be temporary, it indirectly supports steady devotion and God-centered practice as a stabilizing force beyond time-limited spiritual states.

No specific Vedāṅga technique is taught; the practical takeaway is yogic-ethical discipline through viveka (discriminative judgment), a core tool used alongside Vedic study and practice.