Gaṅgā-māhātmya: Bāhu’s Envy, Defeat, Forest Exile, and Aurva’s Dharmic Consolation

Verse 1

नारद उवाच । कोऽसौ राक्षसभावाद्धि मोचितः सगरान्वये । सगरः को मुनिश्रेष्ठ तन्ममाख्यातुमर्हसि 1. ॥ १ ॥

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! സഗരവംശത്തിൽ രാക്ഷസഭാവത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായ ആ വ്യക്തി ആരാണ്? സഗരൻ ആരാണ്? ദയവായി എനിക്ക് വിശദമാക്കി പറയുക।

Verse 2

सनक उवाच । शृणुष्व मुनिशार्दूल गंगामाहात्म्यमुत्तमम् । यज्जलस्पर्शमात्रेण पावितं सागरं कुलम् । गतं विष्णुपदं विप्र सर्वलोकोत्तमोत्तमम् ॥ २ ॥

സനകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിശാർദൂലാ! ഗംഗയുടെ ഉത്തമ മഹാത്മ്യം കേൾക്കുക. അവളുടെ ജലസ്പർശമാത്രം കൊണ്ടു സഗരകുലം പാവനമായി, ഹേ വിപ്രാ, സർവ്വലോകങ്ങളെയും അതിക്രമിക്കുന്ന വിഷ്ണുപദം പ്രാപിച്ചു।

Verse 3

आसीद्र विकुले जातो बाहुर्नाम वृकात्मजः । बुभुजे पृथिवीं सर्वां धर्मतो धर्मतत्परः ॥ ३ ॥

വികുവംശത്തിൽ വൃകന്റെ പുത്രനായ ബാഹു എന്ന രാജാവ് ജനിച്ചു; ധർമ്മനിഷ്ഠനായ അവൻ ധർമ്മപ്രകാരം സർവ്വ ഭൂമിയും ഭരിച്ചു അനുഭവിച്ചു।

Verse 4

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा श्चान्ये च जन्तवः । स्थापिताःस्वस्वधर्मेषु तेन बाहुर्विशांपतिः ॥ ४ ॥

ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ എന്നിവരും മറ്റു സകല ജീവികളും—മഹാബാഹുവായ പ്രജാപതി ആ രാജാവാൽ—തത്തത് ധർമ്മങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതരായി.

Verse 5

अश्वमेधैरियाजासौ सप्तद्वीपेषु सप्तभिः । अतर्प्पयद्भूमिदेवान् गोभूस्वर्णांशुकादिभिः ॥ ५ ॥

അവൻ സപ്തദ്വീപങ്ങളിൽ ഏഴ് അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തി; ഗോമാതാവ്, ഭൂമി, സ്വർണം, വസ്ത്രം മുതലായ ദാനങ്ങളാൽ ‘ഭൂമിദേവ’ ബ്രാഹ്മണരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.

Verse 6

अशासन्नीतिशास्त्रेण यथेष्टं परिपन्थिनः । मेने कृतार्थमात्मानमन्यातपनिवारणम् ॥ ६ ॥

നീതിശാസ്ത്രരൂപമായ ദണ്ഡംകൊണ്ട് അവൻ വഴിയാത്രക്കാരെ തനിക്കിഷ്ടമുള്ളവിധം നിയന്ത്രിച്ചു; ‘ഞാൻ മറ്റുള്ളവരുടെ ദുഃഖനിവാരകൻ’ എന്നു കരുതി സ്വയം കൃതാർത്ഥനായി മന്നിച്ചു.

Verse 7

चन्दनानि मनोज्ञानि बलि यत्सर्वदा जनाः । भूषिता भूषणैर्दिव्यैस्तद्रा ष्ट्रे सुखिनो मुने ॥ ७ ॥

ഹേ മുനേ! ആ രാജ്യത്തിൽ ജനങ്ങൾ എപ്പോഴും മനോഹരമായ ചന്ദനവും ബലി-കരവും അർപ്പിക്കുന്നു; ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു.

Verse 8

अकृष्टपच्या पृथिवी फलपुष्पसमन्विता ॥ ८ ॥

ആ ഭൂമി ഉഴുതില്ലാതെയും പാകമായ വിളവ് നൽകി; ഫലപുഷ്പങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായി എപ്പോഴും ശോഭിച്ചു.

Verse 9

ववर्ष भूमौ देवेन्द्र ः काले काले मुनीश्वर । अधर्मनिरतापाये प्रजा धर्मेण रक्षिताः ॥ ९ ॥

ഹേ മുനീശ്വരാ! ദേവേന്ദ്രൻ കാലാകാലങ്ങളിൽ ഭൂമിയിൽ മഴ പെയ്യിച്ചു; അധർമ്മത്തിൽ രതരായവർ നീങ്ങിയപ്പോൾ പ്രജകൾ ധർമ്മത്താൽ സംരക്ഷിതരായി.

Verse 10

एकदा तस्य भूपस्य सर्वसम्पद्विनाशकृत् । अहंकारो महाञ्जज्ञे सासूयो लोपहेतुकः ॥ १० ॥

ഒരിക്കൽ ആ രാജാവിൽ സർവ്വസമ്പത്തും നശിപ്പിക്കുന്ന, അസൂയയോടുകൂടിയ മഹാ അഹങ്കാരം ഉദിച്ചു; അതു തന്നെ പതനഹേതുവായി.

Verse 11

अहं राजा समस्तानां लोकानां पालको बली । कर्त्ता महाक्रतूनां च मत्तः पूज्योऽस्ति कोऽपरः ॥ ११ ॥

“ഞാൻ സർവ്വലോകങ്ങളുടെ രാജാവും, അവരുടെ ബലവാനായ പാലകനുമാണ്; മഹാക്രതുക്കളുടെ കർത്താവും ഞാനേ. എന്നെക്കാൾ പൂജ്യൻ മറ്റാരുണ്ട്?”

Verse 12

अहं विचक्षणः श्रीमाञ्जिताः सर्वे मयारयः । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो नीतिशास्त्रविशारदः ॥ १२ ॥

“ഞാൻ വിവേകിയും ശ്രീസമ്പന്നനും; എന്റെ ശത്രുക്കളെല്ലാം ഞാൻ ജയിച്ചു. വേദ-വേദാംഗങ്ങളുടെ തത്ത്വജ്ഞനും, നീതിശാസ്ത്രത്തിൽ വിശാരദനും ആകുന്നു.”

Verse 13

अजेयोऽव्याहतैश्वर्यो मत्तः कोऽन्योऽधिको भुवि । अहंकारपरस्यैवं जातासूया परेष्वपि ॥ १३ ॥

“ഞാൻ അജേയൻ; എന്റെ ഐശ്വര്യം തടസ്സമില്ലാത്തത്. ഭൂമിയിൽ എന്നെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠൻ ആരുണ്ട്?” ഇങ്ങനെ അഹങ്കാരപരനായവനിൽ മറ്റുള്ളവരോടും അസൂയ ജനിക്കുന്നു.

Verse 14

असूयातोऽभवत्कामस्तस्य राज्ञो मुनीश्वर । एषु स्थितेषु तु नरो विनाशं यात्यसंशयम् ॥ १४ ॥

ഹേ മുനീശ്വരാ! ആ രാജാവിന്റെ അസൂയയിൽ നിന്നു കാമം ഉദിച്ചു; ഈ ദോഷങ്ങൾ പിടിമുറുക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ സംശയമില്ലാതെ വിനാശത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 15

यौवनं धनसंपत्तिः प्रभुत्वमविवेकिता । एकैकमप्यनर्थाय किमु यत्र चतुष्टयम् ॥ १५ ॥

യൗവനം, ധനസമ്പത്ത്, അധികാരം, അവിവേകം—ഓരോന്നും ഒറ്റയ്ക്കുതന്നെ അനർത്ഥത്തിന് കാരണമാകാം; നാലും കൂടിയാൽ പിന്നെ എന്തു പറയണം!

Verse 16

तस्यासूया नु महती जाता लोकविरोधिनी । स्वदेहनाशिनी विप्र सर्वसम्पद्विनाशिनी ॥ १६ ॥

ഹേ വിപ്രാ! അതിൽ നിന്നു ലോകവിരോധിനിയായ മഹാ അസൂയ ഉദിച്ചു; അത് സ്വന്തം ദേഹം നശിപ്പിക്കുകയും സർവ്വസമ്പത്തും തകർക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 17

असूयाविष्टमनसि यदि संपत्प्रवर्त्तते । तुषाग्निं वायुसंयोगमिव जानीहि सुव्रत ॥ १७ ॥

ഹേ സുവ്രതാ! അസൂയാവിഷ്ടമായ മനസ്സിൽ സമ്പത്ത് വളർന്നാൽ, അതിനെ പായലിനുള്ളിൽ മറഞ്ഞ അഗ്നിപോലെ അറിയുക; കാറ്റ് ചേർന്നാൽ ഉടൻ ജ്വലിക്കും.

Verse 18

असूयोपेतमनसां दम्भाचारवतां तथा । परुषोक्तिरतानां च सुखं नेह परत्र च ॥ १८ ॥

അസൂയ നിറഞ്ഞ മനസ്സുള്ളവർ, ദംഭാചാരത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവർ, കടുത്ത വാക്കുകളിൽ രമിക്കുന്നവർ—ഇഹലോകത്തും സുഖമില്ല, പരലോകത്തും സുഖമില്ല.

Verse 19

असूयाविष्टचित्तानां सदा निष्ठुरभाषिणाम् । प्रिया वा तनया वापि बान्धवा अप्यरातयः ॥ १९ ॥

അസൂയകൊണ്ട് ചിത്തം പിടിക്കപ്പെട്ടും എപ്പോഴും കഠിനവാക്കുകൾ പറയുന്നവർക്കും, പ്രിയഭാര്യയും പുത്രനും ബന്ധുക്കളും പോലും ശത്രുക്കളെപ്പോലെ തോന്നുന്നു।

Verse 20

मनोभिलाषं कुरुते यः समीक्ष्य परस्त्रियम् । स स्वसंपद्विनाशाय कुठारो नात्र संशयः ॥ २० ॥

മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയെ കണ്ടു മനസ്സിൽ ആഗ്രഹം വളർത്തുന്നവൻ, തന്റെ സമ്പത്തിന്റെ നാശത്തിനുള്ള കോടാലിയാണ്; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 21

यः स्वश्रेयोविनाशाय कुर्याद्यत्नं नरो मुने । सर्वेषां श्रेयसं दृष्ट्वा स कुर्यान्मत्सरं कुधीः ॥ २१ ॥

ഹേ മുനേ! സ്വന്തം ശ്രേയസ്സിന്റെ നാശത്തിനായി തന്നെ പരിശ്രമിക്കുന്നവൻ, മറ്റുള്ളവരുടെ ശ്രേയസ്സും ക്ഷേമവും കണ്ടു അസൂയപ്പെടുന്നു; അവന്റെ ബുദ്ധി വിപരീതമാണ്।

Verse 22

मित्रापत्यगृहक्षेत्रधनधान्यपशुष्वपि । हानिमिच्छन्नरः कुर्यादसूयां सततं द्विज ॥ २२ ॥

ഹേ ദ്വിജ! മറ്റുള്ളവരുടെ നഷ്ടം ആഗ്രഹിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ, സുഹൃത്തുകൾ, മക്കൾ, വീട്, നിലം, ധനം, ധാന്യം, പശുക്കൾ മുതലായവയിലേക്കും നിരന്തരം അസൂയ കാണിക്കുന്നു।

Verse 23

अथ तस्याविनीतस्य ह्यसूयाविष्टचेतसः । हैहयास्तालजङ्घाश्च बलिनोऽरातयोऽभवन् ॥ २३ ॥

അപ്പോൾ ആ വിനയമില്ലാത്ത, അസൂയകൊണ്ട് പിടിക്കപ്പെട്ട ചിത്തമുള്ളവനോട് ബലവാന്മാരായ ഹൈഹയരും താലജങ്ഘരും ശത്രുക്കളായി മാറി।

Verse 24

यस्यानुकूलो लक्ष्मीशः सौभाग्यं तस्य वर्द्धते । सएव विमुखो यस्य सौभाग्यं तस्य हीयते ॥ २४ ॥

ലക്ഷ്മീപതി ശ്രീവിഷ്ണു അനുകൂലനായിരിക്കുന്നവന്റെ സൗഭാഗ്യം നിരന്തരം വർധിക്കുന്നു. അതേ പ്രഭു വിമുഖനായാൽ അവന്റെ സൗഭാഗ്യം ക്ഷയിക്കുന്നു.

Verse 25

तावत्पुत्राश्च पौत्राश्च धनधान्यगृहादयः । यावदीक्षेत लक्ष्मीशः कृपापाङ्गेन नारद ॥ २५ ॥

ഹേ നാരദാ! ലക്ഷ്മീപതി ശ്രീവിഷ്ണു കരുണാഭരിതമായ കടാക്ഷം നൽകുന്നിടത്തോളം മാത്രമേ പുത്രപൗത്രന്മാർ, ധനം, ധാന്യം, ഗൃഹാദികൾ എന്നിവ നിലനിൽക്കൂ.

Verse 26

अपि मूर्खान्धबधिरजडाः शूरा विवेकिनः । श्लाघ्या भवन्ति विप्रेन्द्र प्रेक्षिता माधवेन ये ॥ २६ ॥

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! മാധവൻ ദൃഷ്ടി ചൊരിയുന്നവർ മൂഢരും അന്ധരും ബധിരരും ജഡരുമായിരുന്നാലും പ്രശംസനീയരാകുന്നു; അവർ ശൂരരും വിവേകികളും ആകുന്നു.

Verse 27

सौभाग्यं तस्य हीयेत यस्यासूयादिलाञ्छनम् । जायते नात्र संदेहो जन्तुद्वेषो विशेषतः ॥ २७ ॥

ആരിൽ അസൂയ മുതലായ ദോഷങ്ങളുടെ അടയാളം ഉദിക്കുന്നു, അവന്റെ സൗഭാഗ്യം ക്ഷയിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല; പ്രത്യേകിച്ച് ജീവികളോടുള്ള ദ്വേഷം ഉണ്ടായാൽ.

Verse 28

सततं यस्य कस्यापि यो द्वेषं कुरुते नरः । तस्य सर्वाणि नश्यन्ति श्रेयांसि मुनिसत्तम ॥ २८ ॥

ഹേ മുനിസത്തമാ! ഒരാൾ നിരന്തരം ആരോടെയെങ്കിലും ദ്വേഷം പുലർത്തുകയാണെങ്കിൽ, അവന്റെ എല്ലാ മംഗളകരമായ ശ്രേയസ്സുകളും നശിച്ചുപോകും.

Verse 29

असूया वर्द्धते यस्य तस्य विष्णुः पराङ्मुखः । धनं धान्यं मही संपद्विनश्यति ततो ध्रुवम् ॥ २९ ॥

ആരിൽ അസൂയ നിരന്തരം വർധിക്കുകയോ, അവനോട് ഭഗവാൻ വിഷ്ണു വിമുഖനാകുന്നു. തുടർന്ന് തീർച്ചയായും അവന്റെ ധനം, ധാന്യം, ഭൂമിസമ്പത്ത് എന്നിവ നശിക്കുന്നു.

Verse 30

विवेकं हन्त्यहंकारस्त्वविवेकात्तु जीविनाम् । आपदः संभवन्त्येवेत्यहंकारं त्यजेत्ततः ॥ ३० ॥

അഹങ്കാരം വിവേകം നശിപ്പിക്കുന്നു. വിവേകാഭാവം മൂലം ജീവികൾക്ക് അനിവാര്യമായി ആപത്തുകൾ സംഭവിക്കുന്നു; അതിനാൽ അഹങ്കാരം ഉപേക്ഷിക്കണം.

Verse 31

अहंकारो भवेद्यस्य तस्य नाशोऽतिवेगतः । असूयाविष्टमनसस्तस्य राज्ञः परैः सह ॥ ३१ ॥

ആരിൽ അഹങ്കാരം ഉദിക്കുന്നു, അവന്റെ നാശം അതിവേഗം സംഭവിക്കുന്നു. അസൂയ പിടിച്ച മനസ്സുള്ള രാജാവിന് ശത്രുക്കളോടുകൂടി തന്നെ വിനാശം വരുന്നു.

Verse 32

आयोधनमभूद् घोरं मासमेकं निरन्तरम् । हैहयैस्तालजङ्घैश्च रिपुभिः स पराजितः ॥ ३२ ॥

ഒരു മാസം മുഴുവൻ ഇടവിടാതെ ഭീകരമായ യുദ്ധം നടന്നു. തുടർന്ന് അവൻ ശത്രുക്കളായ ഹൈഹയരും താലജംഘരും കൈകളാൽ പരാജിതനായി.

Verse 33

वनं गतस्ततो बाहुरन्तर्वत्न्या स्वभार्यया । अवाप परमां तुष्टिं तत्र दृष्ट्वा महत्सरः ॥ ३३ ॥

അതിനുശേഷം ബാഹു ഗർഭിണിയായ തന്റെ ഭാര്യയോടുകൂടെ വനത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ മഹത്തായ തടാകം കണ്ടപ്പോൾ അവൻ പരമ തൃപ്തി പ്രാപിച്ചു.

Verse 34

असूयोपेतमनसस्तस्य भावं निरीक्ष्य च । सरोगतविहंगास्ते लीनाश्चित्रमिदं महत् ॥ ३४ ॥

അസൂയ നിറഞ്ഞ അവന്റെ മനോഭാവം കണ്ടപ്പോൾ, തടാകവാസികളായ ആ പക്ഷികൾ ലയിച്ചു മറഞ്ഞു—ഇത് മഹത്തായ അത്ഭുതദൃശ്യം തന്നേ.

Verse 35

अहो कष्टमहो रूपं घोरमत्र समागतम् । विशन्तस्त्वरया वासमित्यूचुस्ते विहंगमाः ॥ ३५ ॥

“അയ്യോ, എത്ര കഷ്ടം! ഇവിടെ എത്ര ഭീകരമായ രൂപം വന്നിരിക്കുന്നു!” എന്നു പറഞ്ഞ് ആ പക്ഷികൾ വേഗത്തിൽ തങ്ങളുടെ വാസസ്ഥാനത്തിലേക്ക് കയറി.

Verse 36

सोऽवगाह्य सरो भूपः पत्नीभ्यां सहितो मुदा । पीत्वा जलं च सुखदं वृक्षमूलमुपाश्रिताः ॥ ३६ ॥

രാജാവ് തന്റെ രണ്ടു ഭാര്യമാരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ തടാകത്തിൽ മുങ്ങിക്കുളിച്ചു, സുഖകരമായ ജലം കുടിച്ചു, പിന്നെ വൃക്ഷമൂലത്തിൽ ആശ്രയിച്ചു വിശ്രമിച്ചു.

Verse 37

तस्मिन्बाहौ वनं याते तेनैव परिरक्षिताः । दुर्गुणान्विगणय्यास्य धिग्धिगित्यब्रुवन्प्रजाः ॥ ३७ ॥

ആ മഹാബാഹു വനത്തിലേക്ക് പോയപ്പോൾ പോലും, അവനാൽ തന്നെ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട പ്രജകൾ അവന്റെ ദോഷങ്ങൾ എണ്ണിപ്പറഞ്ഞ് വീണ്ടും വീണ്ടും “ധിക്! ധിക്!” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 38

यो वा को या गुणी मर्त्यः सर्वश्लाघ्यतरो द्विज । सर्वसंपत्समायुक्तोऽप्यगुणी निन्दितो जनैः ॥ ३८ ॥

ഹേ ദ്വിജാ, ആരായാലും ഗുണമുള്ള മനുഷ്യൻ ഏറ്റവും പ്രശംസനീയനാണ്; എല്ലാ സമ്പത്തും ഉണ്ടായിട്ടും ഗുണഹീനനായാൽ ജനങ്ങൾ അവനെ നിന്ദിക്കും.

Verse 39

अपकीर्तिसमो मृत्युर्लोकेष्वन्यो न विद्यते । यदा बाहुर्वनं यातस्तदा तद्रा ज्यगा जनाः । सन्तुष्टिं परमां याता दवथौ विगते यथा ॥ ३९ ॥

ലോകങ്ങളിൽ അപകീർത്തിയോളം മരണത്തിന് തുല്യം മറ്റൊന്നുമില്ല. ബാഹു വനത്തിലേക്കു പോയപ്പോൾ ആ രാജ്യത്തിലെ ജനങ്ങൾ പരമസന്തോഷം പ്രാപിച്ചു—ദാഹജ്വരം ശമിച്ചപ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന ആശ്വാസംപോലെ.

Verse 40

निन्दितो बहुशो बाहुर्मृतवत्कानने स्थितः । निहत्य कर्म च यशो लोके द्विजवरोत्तम ॥ ४० ॥

പലവട്ടം നിന്ദിക്കപ്പെട്ട ബാഹു കാനനത്തിൽ മരിച്ചവനെപ്പോലെ നിലകൊണ്ടു; തന്റെ കർമ്മഫലവും (പുണ്യവും) ലോകയശസ്സും നശിപ്പിച്ചു, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ!

Verse 41

नास्त्यकीर्तिसमो मृत्युर्नास्ति क्रोधसमो रिपुः । नास्ति निंदासमं पापं नास्ति मोहसमासवः ॥ ४१ ॥

അപകീർത്തിയോളം മരണമില്ല; ക്രോധത്തോളം ശത്രുവില്ല. നിന്ദയോളം പാപമില്ല; മോഹത്തോളം മദമില്ല.

Verse 42

नास्त्यसूयासमाकीर्तिर्नास्ति कामसमोऽनलः । नास्ति रागसमः पाशो नास्ति संगसमं विषम् ॥ ४२ ॥

അസൂയയോളം അപകീർത്തിയില്ല; കാമത്തോളം അഗ്നിയില്ല. രാഗത്തോളം പാശമില്ല; സംഗം (ലൗകികാസക്തി) പോലെ വിഷമില്ല.

Verse 43

एवं विलप्य बहुधा बाहुरत्यन्तदुःखितः । जीर्णाङ्गो मनसस्तापाद् वृद्धभावादभूदसौ ॥ ४३ ॥

ഇങ്ങനെ പലവിധം വിലപിച്ച് ബാഹു അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി. മനസ്സിന്റെ ദാഹം മൂലം അവന്റെ ശരീരം ക്ഷീണിച്ചു, അവൻ വാർദ്ധക്യഭാവം പ്രാപിച്ചു.

Verse 44

गते बहुतिथे काले और्वाश्रमसमीपतः । स बाहुर्व्याधिना ग्रस्तो ममार मुनिसत्तम ॥ ४४ ॥

ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ ശേഷം, ഔർവ മുനിയുടെ ആശ്രമസമീപത്ത് രോഗബാധിതനായ രാജാവ് ബാഹു ദേഹത്യാഗം ചെയ്തു, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ।

Verse 45

तस्य भार्या च दुःखार्ता कनिष्ठा गर्भिणी तदा । चिरं विलप्य बहुधा सह गन्तुं मनो दधे ॥ ४५ ॥

അവന്റെ ഇളയ ഭാര്യ, അന്ന് ഗർഭിണിയായിരുന്ന അവൾ, ദുഃഖത്തിൽ വിങ്ങി ദീർഘനേരം പലവിധം വിലപിച്ചു; അവനോടൊപ്പം പോകുവാൻ ഹൃദയത്തിൽ തീരുമാനിച്ചു।

Verse 46

समानीय च सैधांसि चितां कृत्वातिदुःखिता । समारोप्य तमारूढं स्वयं समुपचक्रमे ॥ ४६ ॥

അവൾ വിറകുകൾ ശേഖരിച്ച് ചിത ഒരുക്കി; അത്യന്തം ദുഃഖിതയായി അവനെ അതിന്മേൽ വെച്ചു, പിന്നെ താനുമത് കയറി (ചിതാപ്രവേശ) കർമ്മം ആരംഭിച്ചു।

Verse 47

एतस्मिन्नन्तरे धीमानौर्वस्तेजोनिधिर्मुनिः । एतद्विज्ञातवान्सर्वं परमेण समाधिना ॥ ४७ ॥

ഇതിനിടയിൽ, തേജസ്സിന്റെ നിധിയായ ധീമാൻ ഔർവ മുനി പരമസമാധിയാൽ ഇതെല്ലാം അറിഞ്ഞു।

Verse 48

भूतं भव्यं वर्त्तमानं त्रिकालज्ञा मुनीश्वराः । गतासूया महात्मानः पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषा ॥ ४८ ॥

ത്രികാലജ്ഞരായ മുനീശ്വരന്മാർ ഭൂതം, ഭവ്യം, വർത്തമാനം എന്നിവയെ ജ്ഞാനചക്ഷുവാൽ ദർശിക്കുന്നു; ആ മഹാത്മാക്കൾ അസൂയ—ഇർഷ്യയിൽ നിന്ന് വിമുക്തരാണ്।

Verse 49

तपोभिस्तेजसां राशिरौर्वपुण्यसमो मुनिः । संप्राप्तस्तत्र साध्वी च यत्र बाहुप्रिया स्थिता ॥ ४९ ॥

തപസ്സിലൂടെ തേജസ്സിന്റെ കൂമ്പാരമായ, ഔർവസമ പുണ്യമുള്ള ആ മുനി, സാദ്വി ബാഹുപ്രിയ താമസിച്ചിരുന്ന അതേ സ്ഥലത്ത് എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 50

चितामारोढुमुद्युक्तां तां दृष्ट्वा मुनिसत्तमः । प्रोवाच धर्ममूलानि वाक्यानि मुनिसत्तमः ॥ ५० ॥

അവൾ ചിതയിൽ കയറാൻ ഒരുങ്ങിയിരിക്കുന്നതു കണ്ട മുനിശ്രേഷ്ഠൻ, ധർമ്മത്തിന്റെ മൂലത്തെ സ്പർശിക്കുന്ന വചനങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 51

और्व उवाच । राजवर्यप्रिये साध्वि मा कुरुष्वातिसाहसम् । तवोदरे चक्रवर्ती शत्रुहन्ता हि तिष्ठति ॥ ५१ ॥

ഔർവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സാദ്വി, രാജശ്രേഷ്ഠന്റെ പ്രിയേ, അതിസാഹസം ചെയ്യരുത്. നിന്റെ ഗർഭത്തിൽ ചക്രവർത്തിയും ശത്രുഹന്താവുമായ പുത്രൻ വസിക്കുന്നു।

Verse 52

बालापत्याश्च गर्भिण्यो ह्यदृष्टऋतवस्तथा । रजस्वला राजसुते नारोहन्ति चितां शुभे ॥ ५२ ॥

ഹേ ശുഭയായ രാജസുതേ, ചെറുകുഞ്ഞുള്ളവരും ഗർഭിണികളും, ഇനിയും ഋതു ആരംഭിക്കാത്തവരും, രജസ്വലയുമായ സ്ത്രീകളും ചിതയിൽ കയറുകയില്ല।

Verse 53

ब्रह्महत्यादिपापानां प्रोक्ता निष्कृतिरुत्तमैः । दम्भिनो निंदकस्यापि भ्रूणघ्नस्य न निष्कृतिः ॥ ५३ ॥

ബ്രഹ്മഹത്യ മുതലായ പാപങ്ങൾക്ക് ഉത്തമർ പ്രായശ്ചിത്തം ഉപദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്; എന്നാൽ ദംഭിയ്ക്കും നിന്ദകനും ഭ്രൂണഘ്നനും പ്രായശ്ചിത്തമില്ല।

Verse 54

नास्तिकस्य कृतघ्नस्य धर्मोपेक्षाकरस्य च । विश्वासघातकस्यापि निष्कृतिर्नास्ति स्रुवते ॥ ५४ ॥

ഹേ സ്രുവതേ, നാസ്തികനും കൃതഘ്നനും ധർമ്മത്തെ അവഗണിക്കുന്നവനും വിശ്വാസഘാതകനും—ഇവർക്കൊന്നിനും പ്രായശ്ചിത്തമില്ല.

Verse 55

तस्मादेतन्महत्पापं कर्त्तुं नार्हसि शोभने । यदेतद्दुःखमुत्पन्नं तत्सर्वं शांतिमेष्यति ॥ ५५ ॥

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ശോഭനേ, ഈ മഹാപാപം ചെയ്യരുത്. ഇവിടെ ഉദിച്ച ദുഃഖം മുഴുവനും ശാന്തിയിലേക്കു ലയിക്കും.

Verse 56

इत्युक्ता मुनिना साध्वी विश्वस्य तदनुग्रहम् । विललापातिदुःखार्ता समुह्यधवपत्कजौ ॥ ५६ ॥

മുനി ലോകഹിതത്തിനായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. ആ സാദ്വി സ്ത്രീ അതിതീവ്ര ദുഃഖത്തിൽ വിങ്ങി വിലപിച്ചു; ബോധം തെറ്റി താഴെ വീണു.

Verse 57

और्वोऽपि तां पुनः प्राह सर्वशास्त्रार्थकोविदः । मा रोदी राजतनये श्रियमग्र्ये गमिष्यसि ॥ ५७ ॥

സകലശാസ്ത്രാർത്ഥവും അറിയുന്ന ഔർവനും അവളോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“ഹേ രാജകുമാരീ, കരയരുത്; നീ പരമോന്നതമായ ശ്രീ-സമൃദ്ധി പ്രാപിക്കും.”

Verse 58

मा मुंचास्रं महाभागे प्रेतो दाह्योऽद्य सज्जनैः । तस्माच्छोकं परित्यज्य कुरु कालोचितां क्रियाम् ॥ ५८ ॥

ഹേ മഹാഭാഗേ, കണ്ണീർ ഒഴിക്കരുത്. ഇന്ന് ഈ പ്രേതദേഹം സജ്ജനന്മാർ ദഹിപ്പിക്കേണ്ടതാണ്. അതിനാൽ ശോകം വിട്ട് കാലോചിതമായ കർമ്മം നിർവഹിക്കൂ.

Verse 59

पंडिते वापि मूर्खे वा दरिद्रे वा श्रियान्विते । दुर्वृत्ते वा सुवृत्ते वा मृत्योः सर्वत्र तुल्यता ॥ ५९ ॥

പണ്ഡിതനായാലും മൂഢനായാലും, ദരിദ്രനായാലും സമ്പന്നനായാലും, ദുർവൃത്തനായാലും സുവൃത്തനായാലും—മരണം എല്ലായിടത്തും എല്ലാവർക്കും സമമാണ്.

Verse 60

नगरे वा तथारण्ये दैवमत्रातिरिच्यते ॥ ६० ॥

നഗരത്തിലായാലും വനത്തിലായാലും—ഈ കാര്യത്തിൽ ദൈവം (വിധി) തന്നെയാണ് പ്രബലമെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 61

यद्यत्पुरातनं कर्म तत्तदेवेह युज्यते । कारणं दैवमेवात्र मन्ये सोपाधिका जनाः ॥ ६१ ॥

മുമ്പ് ചെയ്ത പുരാതനകർമ്മം ഏതായാലും അതിന്റെ ഫലമാണ് ഇവിടെ അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ഈ കാര്യത്തിൽ ദൈവം തന്നെയാണ് കാരണം എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു; എന്നാൽ ഉപാധികളാൽ ബന്ധിതരായ സാധാരണ ജനങ്ങൾ വേറെയായി ചിന്തിക്കുന്നു.

Verse 62

गर्भे वा बाल्यभावे वा यौवने वापि वार्द्धके । मृत्योर्वशं प्रयातव्यं जन्तुभिः कमलानने ॥ ६२ ॥

ഗർഭത്തിലായാലും ബാല്യത്തിലായാലും, യൗവനത്തിലായാലും വാർദ്ധക്യത്തിലായാലും—ഹേ കമലാനനേ—ജീവികൾ നിർബന്ധമായി മരണത്തിന്റെ അധീനതയിൽ പ്രവേശിക്കണം.

Verse 63

हन्ति पाति च गोविन्दो जन्तून्कर्मवशे स्थितान् । प्रवादं रोपयन्त्यज्ञा हेतुमात्रेषु जन्तुषु ॥ ६३ ॥

കർമ്മവശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ജീവികളെ ഗോവിന്ദൻ സംഹരിക്കുകയും പാലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ അജ്ഞർ വെറും നിമിത്തമാത്ര കാരണങ്ങളായ ജീവികളിലും ഉപകരണങ്ങളിലും കുറ്റാരോപണവും നിന്ദയും ചുമത്തുന്നു.

Verse 64

तस्माद्दुःखं परित्यज्य सुखिनी भव सुव्रते । कुरु पत्युश्च कर्माणि विवेकेन स्थिरा भव ॥ ६४ ॥

അതുകൊണ്ട്, ഹേ സുവ്രതേ, ദുഃഖം ഉപേക്ഷിച്ച് സുഖിനിയായി ഇരിക്ക. വിവേകത്തോടെ ഭർത്താവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കര്‍ത്തവ്യങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു സ്ഥിരചിത്തയായി നിലകൊൾക.

Verse 65

एतच्छरीरं दुःखानां व्याधीनामयुतैर्वृतम् । सुखाभासं बहुक्लेशं कर्मपाशेन यन्त्रितम् ॥ ६५ ॥

ഈ ശരീരം അനവധി ദുഃഖങ്ങളും രോഗങ്ങളും ചുറ്റിപ്പറ്റിയതാണ്; ഇത് സുഖത്തിന്റെ വെറും ഭാസം മാത്രം നൽകുന്നു, പല ക്ലേശങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, കർമപാശത്തിൽ ബന്ധിതമാണ്.

Verse 66

इत्याश्वास्य महाबुद्धिस्तया कार्याण्यकारयत् । त्यक्तशोका च सा तन्वी नता प्राह मुनीश्वरम् ॥ ६६ ॥

ഇങ്ങനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് മഹാബുദ്ധിയുള്ള മുനി അവളിലൂടെ ആവശ്യമായ കര്‍മ്മങ്ങൾ നടത്തിച്ചു. ശോകം വിട്ട ആ സുന്ദരി നമസ്കരിച്ചു മുനീശ്വരനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 67

किमत्र चित्रं यत्सन्तः परार्थफलकांक्षिणः । नहि द्रुमाश्च भोगार्थं फलन्ति जगतीतले ॥ ६७ ॥

ഇതിൽ അത്ഭുതമെന്ത്—സത്സംഗികൾ പരഹിതത്തിന്റെ ഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഭൂമിയിലെ വൃക്ഷങ്ങൾ സ്വന്തം ഭോഗത്തിനായി ഫലം തരുന്നില്ലല്ലോ.

Verse 68

योऽन्यदुःखानि विज्ञाय साधुवाक्यैः प्रबोधयेत् । स एव विष्णुस्तत्त्वस्थो यतः परहिते स्थितः ॥ ६८ ॥

മറ്റുള്ളവരുടെ ദുഃഖങ്ങൾ അറിഞ്ഞ് സദ്വചനങ്ങളാൽ അവരെ ഉണർത്തുന്നവൻ തന്നെയാണ് തത്ത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന വിഷ്ണു; കാരണം അവൻ പരഹിതത്തിൽ സ്ഥിരനാണ്.

Verse 69

अन्यदुःखेन यो दुःखी योऽन्य हर्षेण हर्षितः । स एव जगतामीशो नररूपधरो हरिः ॥ ६९ ॥

മറ്റുള്ളവരുടെ ദുഃഖത്തിൽ ദുഃഖിക്കുകയും, മറ്റുള്ളവരുടെ ഹർഷത്തിൽ ഹർഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ—അവനേ ലോകങ്ങളുടെ ഈശൻ, നരരൂപധാരിയായ ഹരി.

Verse 70

सद्भिः श्रुतानि शास्त्राणि परदुःखविमुक्तये । सर्वेषां दुःखनाशाय इति सन्तो वदन्ति हि ॥ ७० ॥

സജ്ജനർ പരദുഃഖവിമുക്തിക്കായി ശാസ്ത്രങ്ങൾ ശ്രവണം-അധ്യയനം ചെയ്യുന്നു; ‘സകലർക്കും ദുഃഖനാശം തന്നെയാണ് ശാസ്ത്രാർത്ഥം’ എന്നു സന്മാർ പറയുന്നു.

Verse 71

यत्र सन्तः प्रवर्त्तन्ते तत्र दुःखं न बाधते । वर्तते यत्र मार्तण्डः कथं तत्र तमो भवेत् ॥ ७१ ॥

സന്തന്മാർ ധർമ്മാചരണത്തിൽ പ്രവൃത്തിക്കുന്നിടത്ത് ദുഃഖം ബാധിക്കുകയില്ല. മാർത്താണ്ഡ സൂര്യൻ പ്രകാശിക്കുന്നിടത്ത് ഇരുട്ട് എങ്ങനെ നിലനിൽക്കും?

Verse 72

इत्येवं वादिनी सा तु स्वपत्युश्चापराः क्रियाः । चकार तत्सरस्तीरे मुनिप्रोक्तविधानतः ॥ ७२ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം അവൾ ആ തടാകത്തിന്റെ തീരത്ത്, മുനി ഉപദേശിച്ച വിധിപ്രകാരം, തന്റെ ഭർത്താവിനുള്ള കർമങ്ങളും മറ്റു നിർദ്ദിഷ്ട ആചാരങ്ങളും നിർവഹിച്ചു.

Verse 73

स्थिते तत्र मुनौ राजा देवराडिव संज्वलन् । चितामध्याद्विनिष्क्रम्य विमानवरमास्थितः ॥ ७३ ॥

മുനി അവിടെ നിലകൊണ്ടിരിക്കെ, രാജാവ് ദേവരാജനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ച് ചിതയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന്, ശ്രേഷ്ഠമായ വിമാനത്തിൽ आरोഹണം ചെയ്തു.

Verse 74

प्रपेदे परमं धाम नत्वा चौर्वं मुनीश्वरम् । महापातकयुक्ता वा युक्ता वा चोपपातकैः । परं पदं प्रयान्त्येव महद्भिरवलोकिताः ॥ ७४ ॥

മുനീശ്വരനായ ചൗർവനെ നമസ്കരിച്ചു ചൗർവൻ പരമധാമം പ്രാപിച്ചു. മഹാപാതകങ്ങളാൽ ബാധിതരായാലും ഉപപാതകബന്ധത്തിൽ കുടുങ്ങിയാലും—മഹാത്മാക്കളുടെ കൃപാദൃഷ്ടി ലഭിച്ചാൽ അവർ നിശ്ചയമായി പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 75

कलेवरं वा तद्भस्म तद्धूमं वापि सत्तम । यदि पश्यति पुण्यात्मा स प्रयाति परां गतिम् ॥ ७५ ॥

ഹേ സത്തമാ! ഒരു പുണ്യാത്മാവ് ആ ദേഹത്തെയോ, അതിന്റെ ഭസ്മത്തെയോ, അതിന്റെ പുകയെയെങ്കിലും ദർശിച്ചാൽ, അവൻ പരമഗതി—പരമപദം—പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 76

पत्युः कृतक्रिया सा तु गत्वाश्रमपदं मुनेः । चकार तस्य शुश्रूषां सपत्न्या सह नारद ॥ ७६ ॥

ഭർത്താവിന്റെ അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു അവൾ മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി; ഓ നാരദാ, സഹപത്നിയോടൊപ്പം അവൾ അദ്ദേഹത്തെ സേവിച്ചു ശുശ്രൂഷിച്ചു।

Verse 77

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गामाहात्म्यं नाम सप्तमोऽध्यायः ॥ ७ ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീബൃഹന്നാരദീയപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിലെ പ്രഥമപാദത്തിൽ ‘ഗംഗാമാഹാത്മ്യം’ എന്ന ഏഴാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।