The Exposition of the Pratipadā Vrata for the Twelve Months

Verse 1

नारद उवाच । पुराणसूत्रमखिलं श्रुतं तव मुखाद्विभो । मरीचये यथा प्रोक्तं ब्रह्मणा परमेष्ठिना ॥ १ ॥

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിഭോ! പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവ് മരീചിയോട് പറഞ്ഞതുപോലെ, നിങ്ങളുടെ മുഖത്തിൽ നിന്നു ഞാൻ സമസ്ത പുരാണസൂത്രവും ശ്രവിച്ചു।

Verse 2

अधुना तु महाभाग तिथीनां वै कथानकम् । क्रमतो मह्यमाख्याहि यथा स्याद्वतनिश्चयः ॥ २ ॥

ഇപ്പോൾ, ഹേ മഹാഭാഗ! തിഥികളുടെ വിവരണം എനിക്ക് ക്രമമായി പറഞ്ഞുതരുക, അതുവഴി വ്രതനിശ്ചയം വ്യക്തമായിരിക്കട്ടെ।

Verse 3

यस्मिन्मासे तु या पुण्या तिथिर्येन उपासिता । यद्विधानं च पूजादेस्तत्सर्वं वद सांप्रतम् ॥ ३ ॥

ഏത് ഏത് മാസത്തിൽ ഏത് പുണ്യ തിഥി ഉപാസ്യമായിരിക്കുമോ, ഏത് വിധാനപ്രകാരം അത് ഭക്തിയോടെ അനുഷ്ഠിക്കണമോ—പൂജാദി കർമങ്ങളുടെ ക്രമവിധി എല്ലാം ഇപ്പോൾ എനിക്ക് പൂർണ്ണമായി പറയുക।

Verse 4

सनातन उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि तिथीनां ते व्रतं पृथक् । तिथीशानुक्रमादेव सर्वसिद्धिविधायकम् ॥ ४ ॥

സനാതനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നാരദാ, കേൾക്കുക; തിഥികളുടെ വ്രതങ്ങളെ ഞാൻ വേർതിരിച്ച് വിശദീകരിക്കും. തിഥികളുടെ അധിപതികളുടെ ക്രമാനുസരണം അനുഷ്ഠിക്കുന്നത് തന്നെ സർവ്വസിദ്ധി നൽകുന്നതാണ്।

Verse 5

चैत्रे मासि जगद्ब्रह्मा ससज प्रथमेऽहनि । शुक्लपक्षे समग्रं वै तदा सूर्योदये सति ॥ ५ ॥

ചൈത്ര മാസത്തിൽ, ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ആദ്യദിനത്തിൽ, സൂര്യോദയ സമയത്ത് ജഗദ്-ബ്രഹ്മാ സമഗ്രമായ ലോകത്തെ സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 6

वत्सरादौ वसंतादौ बलिराज्ये तथैव च । पूर्वविद्धैव कर्तव्या प्रतिपत्सर्वदा बुधैः ॥ ६ ॥

വത്സരാരംഭത്തിലും, വസന്താരംഭത്തിലും, അതുപോലെ ബലിരാജ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാലത്തിലും—പ്രതിപദ് തിഥി എപ്പോഴും ‘പൂർവ്വവിദ്ധാ’ നിയമപ്രകാരം പണ്ഡിതർ അനുഷ്ഠിക്കണം।

Verse 7

तत्र कार्या महाशांतिः सर्वकल्मषनाशिनी । सर्वोत्पातप्रशमनी कलिदुष्कृतहारिणी ॥ ७ ॥

അവിടെ മഹാശാന്തി കർമം നടത്തണം—അത് സർവ്വ കല്മഷങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതും, എല്ലാ ഉത്പാതങ്ങളും ശമിപ്പിക്കുന്നതും, കലിയുഗത്തിലെ ദുഷ്കൃതഫലങ്ങളെ അകറ്റുന്നതുമാണ്।

Verse 8

आयुः प्रदापुष्टिकरी धनसौभाग्यवर्द्धिनी । मंगल्या च पवित्रा च लोकद्वयमुखावहा ॥ ८ ॥

ഇത് ആയുസ്സ് നല്‍കി പോഷണം വരുത്തുന്നു; ധനവും സൗഭാഗ്യവും വര്‍ധിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് മംഗളകരവും പവിത്രവും ആകുന്നു; ഇഹലോകവും പരലോകവും—ഇരുവിന്റെയും ശ്രേയസ്സിലേക്കു നയിക്കുന്നു।

Verse 9

तस्यामादौ तु संपूज्यो ब्रह्मा वह्निवपुर्धरः । पाद्यार्ध्यपुष्पधूपैश्च वस्त्रालंकारभोजनैः ॥ ९ ॥

ആ കര്‍മത്തില്‍ ആദ്യം അഗ്നിസ്വരൂപ ദേഹധാരിയായ ബ്രഹ്മാവിനെ വിധിപൂര്‍വം പൂജിക്കണം—പാദ്യം, അര്‍ഘ്യം, പുഷ്പം, ധൂപം, കൂടാതെ വസ്ത്രം, ആഭരണം, ഭോജനം എന്നിവയാല്‍।

Verse 10

होमैर्बल्युपहारैश्च तथा ब्राह्मणतर्पणैः । ततः क्रमेण देवेभ्यः पूजा कार्या पृथक्पृथक् ॥ १० ॥

ഹോമങ്ങളാലും ബലി-ഉപഹാരങ്ങളാലും, അതുപോലെ ബ്രാഹ്മണ-തര്‍പ്പണങ്ങളാലും; പിന്നെ ക്രമമായി ദേവന്മാര്‍ക്ക് ഓരോരുത്തരെയും വേര്‍വേറായി പൂജിക്കണം।

Verse 11

कृत्वोंकार नमस्कारं कुशोदकतिलाक्षतैः । सवस्त्रं सहिरण्यं च ततो दद्याद्दिजातये ॥ ११ ॥

ഓംകാരനമസ്കാരം ചെയ്ത്, കുശയോടുകൂടിയ ജലം, എള്ള്, അക്ഷതം എന്നിവകൊണ്ട്; പിന്നെ ദ്വിജന് വസ്ത്രത്തോടൊപ്പം സ്വര്‍ണവും ദാനം നല്‍കണം।

Verse 12

दक्षिणां वेदविदुषे व्रतसंपूर्तिहेतवे । एवं पूजाविशेषेण व्रतं स्यात्सौरिसंज्ञकम् ॥ १२ ॥

വ്രതം പൂര്‍ത്തിയാകുന്നതിനായി വേദവിദ്വാനെ ദക്ഷിണ നല്‍കണം. ഇങ്ങനെ ഈ പ്രത്യേക പൂജാവിധിയാല്‍ ഈ വ്രതം ‘സൗരി-വ്രതം’ എന്ന പേരില്‍ അറിയപ്പെടുന്നു।

Verse 13

आरोग्यदं नृणां विप्र तस्मिन्नेव दिने मुने । विद्याव्रतमपि प्रोक्तमस्यामेव तिथौ मुने ॥ १३ ॥

ഹേ വിപ്രാ, ഹേ മുനേ! ഈ വ്രതം അതേ ദിവസത്തിൽ തന്നെ മനുഷ്യർക്കു ആരോഗ്യദാനം ചെയ്യുന്നു. ഹേ മുനേ! ഇതേ തിഥിയിൽ വിദ്യാപ്രാപ്തിക്കായുള്ള ‘വിദ്യാ-വ്രതം’ എന്നും നിർദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 14

तिलकं नाम च प्रोक्तं कृष्णेनाजातशत्रवे । अथ ज्येष्ठे सिते पक्षे पक्षत्यां दिवसोदये ॥ १४ ॥

‘തിലക’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന കര്‍മ്മം ശ്രീകൃഷ്ണന്‍ അജാതശത്രുവിന് ഉപദേശിച്ചു. അത് ജ്യേഷ്ഠമാസ ശുക്ലപക്ഷ അഷ്ടമി തിഥിയില്‍, സൂര്യോദയ സമയത്ത്, ആദ്യമായി പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 15

देवोद्यानभवं हृद्यं करवीरं समर्चयेत् । रक्ततन्तुरीधानं गंधधूपविलेपनैः ॥ १५ ॥

ദേവോദ്യാനത്തിൽ ഉദ്ഭവിച്ച ഹൃദയഹാരിയായ കരവീരപുഷ്പംകൊണ്ട് ഭക്തിപൂർവ്വം സമർചിക്കണം; ചുവന്ന നൂലാൽ ബന്ധിച്ച സമിധ, സുഗന്ധലേപനം, ധൂപം എന്നിവയാലും അർച്ചന ചെയ്യണം.

Verse 16

प्ररूढसप्तधान्यैश्च नारगैर्बीजपूरकैः । अभ्युक्ष्याक्षततोयेन मंत्रेणेत्थं क्षमापयेत् ॥ १६ ॥

മുളച്ച ഏഴ് ധാന്യങ്ങളും, മാതളനാരങ്ങയും ബീജപൂരകവും (നാരങ്ങ) എടുത്ത്; അക്ഷതം കലർന്ന ജലം തളിച്ച്/അഭിഷേകം ചെയ്ത്, ഇങ്ങനെ മന്ത്രത്തോടെ ക്ഷമയാചിച്ച് ശമിപ്പിക്കണം.

Verse 17

करवीर वृषावास नमस्ते भानुवल्लभ । दंभोलिमृडदुर्गादिदेवानां सततं प्रिय ॥ १७ ॥

ഹേ കരവീരാ, ഹേ വൃഷാവാസാ! ഹേ ഭാനുവല്ലഭാ, നിനക്കു നമസ്കാരം. വജ്രധാരി ഇന്ദ്രൻ, ശിവൻ, ദുർഗാദേവി മുതലായ ദേവന്മാർക്ക് നീ എപ്പോഴും പ്രിയൻ.

Verse 18

आकृष्णेनेति वेदोक्तमंत्रेणेत्थं क्षमापयेत् । एवं भक्त्या समभ्यर्च्य दत्त्वा विप्राय दक्षिणाम् ॥ १८ ॥

‘ആകൃഷ്ണേനേതി’ എന്നു തുടങ്ങുന്ന വേദോക്ത മന്ത്രം ജപിച്ച് ഇങ്ങനെ ക്ഷമ അപേക്ഷിക്കണം. തുടർന്ന് ഭക്തിയോടെ യഥാവിധി പൂജ ചെയ്ത് പണ്ഡിത ബ്രാഹ്മണന് ദക്ഷിണ നൽകണം.

Verse 19

प्रदक्षिणं ततः कुर्यात्पश्चात्स्वभवनं व्रजेत् । नभः शुक्ले प्रतिपदि लक्ष्मीबुद्धिप्रदायकम् ॥ १९ ॥

അതിനുശേഷം പ്രദക്ഷിണ ചെയ്ത് പിന്നെ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കു പോകണം. നഭസ് (ഭാദ്രപദ) മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ പ്രതിപദയിൽ ആചരിക്കുന്ന ഈ വ്രതം ലക്ഷ്മിയും ബുദ്ധിയും നൽകുന്നു.

Verse 20

धर्मार्थकाममोक्षाणां निदानं परमं व्रतम् । सोमवारं समारभ्य सार्धमासत्रयं द्विज ॥ २० ॥

ഹേ ദ്വിജാ! ഈ പരമ വ്രതം ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവയുടെ മൂലമാണ്. തിങ്കളാഴ്ച മുതൽ ആരംഭിച്ച് മൂന്നര മാസം അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 21

कार्तिकासितभूतायामुपोष्यं व्रततत्परः । पूर्णायां शिवमभ्यर्च्य सुवण वंशसंयुतम् ॥ २१ ॥

കാർത്തിക അമാവാസ്യാരാത്രിയിൽ വ്രതനിഷ്ഠയോടെ ഉപവാസം ചെയ്യണം. പൂർണ്ണിമയിൽ ശിവനെ പൂജിച്ച് സ്വർണ്ണ-വംശം (സ്വർണ്ണ ബാംബു/ദണ്ഡം) സഹിതം അർപ്പിക്കണം.

Verse 22

वायनं सुमहत्पुण्यं देवताप्रीतिवर्धकम् । दद्याद्विप्राय संकल्प्य धनवृद्ध्यै मुनीश्वर ॥ २२ ॥

ഓ മുനീശ്വരാ! ‘വായന’ എന്ന ദാനം അതിമഹാപുണ്യകരവും ദേവതാപ്രീതി വർധിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്. ധനവർദ്ധനയ്ക്കുള്ള സംकल्पത്തോടെ അത് ബ്രാഹ്മണന് നൽകണം.

Verse 23

भाद्रशुक्लप्रतिपदि व्रतं नाम्ना महत्तमम् । व्रतं मौनाह्वयं केचित्प्राहुरत्र शिवोऽर्च्यते ॥ २३ ॥

ഭാദ്രപദ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ പ്രതിപദയിൽ അത്യന്തം മഹത്തായ ഒരു വ്രതമുണ്ട്. ചിലർ അതിനെ ‘മൗനവ്രതം’ എന്നു പറയുന്നു; ഈ വ്രതത്തിൽ ശിവനെ ആരാധിക്കുന്നു.

Verse 24

नैवेद्यं तु पचेन्मौनी षोडशत्रिगुणानि च । फलानि पिष्टपक्वानि दद्याद्विप्राय षोडश ॥ २४ ॥

മൗനം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ നൈവേദ്യം പതിനാറിന്റെ മൂന്നു മടങ്ങ് അളവിൽ പാകം ചെയ്യണം. പിന്നെ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് പതിനാറ് ഫലങ്ങളും പതിനാറ് പിഷ്ടപക്വ വിഭവങ്ങളും ദാനം ചെയ്യണം.

Verse 25

देवाय षोडशान्यानि भुज्यंते षोडशात्मना । सौवर्णं शिवमभ्यर्च्य कुम्भोपरि विधानवित् ॥ २५ ॥

വിധാനം അറിയുന്നവൻ അഭിഷിക്ത കുംഭത്തിന്മേൽ സ്ഥാപിച്ച സ്വർണമയ ശിവനെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിക്കണം. പിന്നെ ഷോഡശാത്മക ഭാവത്തോടെ ദേവനു പതിനാറ് ഉപചാരങ്ങൾ സമർപ്പിച്ച്, പ്രസാദമായി താനും ഭുജിക്കണം.

Verse 26

तत्सर्वं धेनुसहितमाचार्य्याय प्रदापयेत् । इदं कृत्वा व्रतं विप्र देव देवस्य शूलिनः ॥ २६ ॥

അത് എല്ലാം—പശുവോടുകൂടി—ആചാര്യന് സമർപ്പിക്കണം. ഹേ വിപ്രാ! ഇങ്ങനെ വ്രതം ചെയ്താൽ ദേവദേവനായ ശൂലിൻ (ശിവൻ) അനുഗ്രഹം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 27

चतुर्दशाब्दं देहांतं भुक्तभोगः शिवं व्रजेत् । आश्विने सितपक्षत्यां कृत्वाशोकव्रतं नरः ॥ २७ ॥

ആശ്വിന മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ (നിയത) തിഥിയിൽ അശോകവ്രതം ചെയ്യുന്നവൻ പതിനാലു വർഷം ഭോഗസുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കും; ദേഹാന്തത്തിൽ ശിവനെ പ്രാപിക്കും.

Verse 28

अशोको जायते विप्रधनधान्यसमन्वितः । अशोकपूजनं तत्र कार्यं नियमतत्परैः ॥ २८ ॥

അവിടെ ബ്രാഹ്മണരും ധനവും ധാന്യസമൃദ്ധിയും സഹിതമായ അശോകവൃക്ഷം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ആ സ്ഥലത്ത് നിയമനിഷ്ഠർ അശോകവൃക്ഷപൂജ നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം.

Verse 29

व्रतांते द्वादशे वर्षे मूर्तिं चाशोकशाखिनः । समर्प्य गुरवे भक्त्या शिवलोके महीयते ॥ २९ ॥

വ്രതാന്തത്തിൽ പന്ത്രണ്ടാം വർഷം അശോകവൃക്ഷബന്ധമായ മൂർത്തി ഭക്തിയോടെ ഗുരുവിന് സമർപ്പിച്ചാൽ, അവൻ ശിവലോകത്തിൽ മഹിമപ്പെടുന്നു.

Verse 30

अस्यामेव प्रतिपदि नवरात्रं समारभेत् । पूर्वाह्णे पूजयेद्देवीं घटस्थापनपूर्वकम् ॥ ३० ॥

ഈ പ്രതിപദ തിഥിയിലേ തന്നെ നവരാത്ര വ്രതം ആരംഭിക്കണം. മുൻപകൽ ഘടസ്ഥാപനം ചെയ്ത് ദേവിയെ പൂജിക്കണം.

Verse 31

अंकुरारोपणं कृत्वा यवैर्गोधूममिश्रितैः । ततः प्रतिदिनं कुर्यादेकभुक्तमयाचितम् ॥ ३१ ॥

യവത്തിൽ ഗോതമ്പ് കലർത്തി അങ്കുരാരോപണം ചെയ്ത ശേഷം, പിന്നെ പ്രതിദിനം ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭക്ഷിക്കണം; അത് യാചിക്കാതെ ലഭിച്ച (അയാചിത) ആഹാരമായിരിക്കണം.

Verse 32

उपवासं यथाशक्ति पूजापाठजपादिकम् । मार्कंण्डेय पुराणोक्तं चरितत्रितयं द्विज ॥ ३२ ॥

ശക്തിയനുസരിച്ച് ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച് പൂജ, പാഠം, ജപം മുതലായവ ചെയ്യണം. ഹേ ദ്വിജാ, മാർകണ്ഡേയപുരാണത്തിൽ ഉപദേശിച്ച ചരിതത്രയവും അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 33

पठनीयं नवदिनं भुक्तिमुक्ती अभीप्सता । कुमारीपूजनं तत्र प्रशस्तं भोजनादिभिः ॥ ३३ ॥

ഭോഗവും മോക്ഷവും ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഒൻപത് ദിവസം ഇത് പാരായണം ചെയ്യണം. ആ വ്രതത്തിൽ ഭോജനാദി আতിഥ്യത്തോടുകൂടിയ കുമാരീപൂജ പ്രത്യേകമായി പ്രശംസനീയമാണ്.

Verse 34

इत्थं कृत्वा व्रतं विप्र सर्वसिद्ध्यालयो नरः । जायते भुवि दुर्गायाः प्रसादान्नात्र संशयः ॥ ३४ ॥

ഹേ വിപ്രാ! ഇങ്ങനെ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ സർവ്വസിദ്ധികളുടെ ആലയമായി മാറുന്നു. ദുർഗാദേവിയുടെ പ്രസാദത്താൽ ഭൂമിയിൽ അങ്ങനെ തന്നെയാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 35

अथोर्जसितपक्षत्यां नवरात्रोदितं चरेत् । विशेषादन्नकूटाख्यं विष्णुप्रीतिविवर्धनम् ॥ ३५ ॥

പിന്നീട് ഊർജ (ആശ്വിന) മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ നవరാത്രിയിൽ നിർദേശിച്ച വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം. പ്രത്യേകിച്ച് ‘അന്നകൂട’ എന്ന നൈവേദ്യം അർപ്പിക്കണം; അത് ശ്രീവിഷ്ണുവിന്റെ പ്രീതി വർധിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 36

सर्वपाकैः सर्ददोहैः सर्वैः सर्वार्थसिद्धये । कर्तव्यमन्नकूटं तु गोवर्द्धनसमर्चने ॥ ३६ ॥

സർവ്വലക്ഷ്യസിദ്ധിക്കായി ഗോവർധന-സമർചനയിൽ അന്നകൂടം നിർബന്ധമായി ചെയ്യണം—എല്ലാ തരത്തിലുള്ള പാകങ്ങളും പാലിൽ നിന്നുള്ള എല്ലാ വിഭവങ്ങളും ചേർത്ത്.

Verse 37

सायं गोभिः सह श्रीमद्गोवर्द्धनधराधरम् । समर्च्य दक्षिणीकृत्य भुक्तिमुक्ती समाप्नुयात् ॥ ३७ ॥

വൈകുന്നേരം പശുക്കളോടുകൂടെ ശ്രീമദ് ഗോവർധനധാരി, ധരാധരനായ പ്രഭുവിനെ വിധിപൂർവ്വം സമർചിക്കണം. തുടർന്ന് ദക്ഷിണ അർപ്പിച്ചാൽ ഭോഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കും.

Verse 38

अथ मार्गसिताद्यायां धनव्रतमनुत्तमम् । नक्तं विष्ण्वर्चनं होमैः सौवर्णीं हुतभुक्तनुम् ॥ ३८ ॥

ഇപ്പോൾ മാർഗശീർഷ മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ തിഥിയിൽ അത്യുത്തമമായ ധനവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം. രാത്രിയിൽ വിഷ്ണുവിനെ ഹോമങ്ങളോടുകൂടി ആരാധിച്ച്, സ്വർണ്ണപ്രതിമ/ഹവിയെ അഗ്നിയിൽ ആഹുതി നൽകി അർപ്പിക്കണം।

Verse 39

रक्तवस्त्रयुगाच्छन्नां द्विजाय प्रतिपादयेत् । एवं कृत्वा धनैर्धान्यैः समृद्धो जायते भुवि ॥ ३९ ॥

ചുവന്ന വസ്ത്രങ്ങളുടെ ഒരു ജോഡി (ആവരണമായി) ദ്വിജ ബ്രാഹ്മണന് സമർപ്പിക്കണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഭൂമിയിൽ ധനവും ധാന്യവും നിറഞ്ഞ സമൃദ്ധി ലഭിക്കും।

Verse 40

वह्निना दग्धपापस्तु विष्णुलोके महीयते । पौषशुक्लप्रतिपदि भानुमभ्यर्च्य भक्तितः ॥ ४० ॥

അഗ്നിയാൽ പാപങ്ങൾ ദഹിച്ചവൻ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ മഹത്വപ്പെടുന്നു. പൗഷ മാസത്തിലെ ശുക്ല പ്രതിപദയിൽ ഭക്തിയോടെ ഭാനു (സൂര്യൻ)നെ ആരാധിച്ചാൽ അത്തരം പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 41

एकभक्तव्रतो मर्त्यो भानुलोकमवाप्नुयात् । माघशुक्लाद्यदिवसे वह्निं साक्षान्महेश्वरम् ॥ ४१ ॥

ഏകഭക്ത വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന മർത്ത്യൻ ഭാനുലോകം (സൂര്യലോകം) പ്രാപിക്കുന്നു. മാഘ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിന്റെ ആദ്യദിവസം സാക്ഷാൽ മഹേശ്വരസ്വരൂപനായ അഗ്നിയെ ആരാധിക്കണം।

Verse 42

समभ्यर्च्य विधानेन समृद्धो जायते भुवि । अथ फाल्गुनशुक्लादौ देवदेवं दिगंबरम् ॥ ४२ ॥

വിധിപ്രകാരം ശരിയായി ആരാധിച്ചാൽ ഭൂമിയിൽ സമൃദ്ധി ലഭിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഫാൽഗുണ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷാരംഭത്തിൽ ദേവദേവനായ ദിഗംബര പ്രഭുവിനെ ആരാധിക്കണം।

Verse 43

धूलिधूसरसर्वांगं जलैरुक्षेत्समंततः । कर्मणा लौकिकेनापि संतुष्टो हि महेश्वरः ॥ ४३ ॥

ധൂളി മൂടിയ സർവ്വാംഗമുള്ളവനെ എല്ലാടത്തും ജലത്തോടെ പ്രോക്ഷിക്കണം. ഇത്തരത്തിലുള്ള സാധാരണ ലോകിക സേവാകർമത്താലും മഹേശ്വരൻ (ശിവൻ) പ്രസന്നനാകുന്നു.

Verse 44

स्वसायुज्यं प्रदिशति भक्त्या सम्यक्समर्चितः । वैशाखे तु सिताद्यायां विष्णुं विश्वविहारिणम् ॥ ४४ ॥

ഭക്തിയോടെ വിധിപൂർവ്വം വിശ്വവിഹാരിയായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനെ സമ്യക് ആരാധിച്ചാൽ—വിശേഷിച്ച് വൈശാഖ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷാദിദിനങ്ങളിൽ—അവൻ തന്റെ സായുജ്യം ദാനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 45

समभ्यर्च्य विधानेन विप्रान्संभोजयेद्वती । एवं शुचिसिताद्यायां ब्रह्माणं जगतां गुरुम् ॥ ४५ ॥

വിധിപൂർവ്വം ആരാധന നടത്തി ഭക്തിയുള്ള സ്ത്രീ ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജനിപ്പിക്കണം. ഇങ്ങനെ ശുദ്ധമായ ശുക്ലപക്ഷാദി തിഥിയിൽ അവൾ ജഗദ്ഗുരുവായ ബ്രഹ്മാവിനെ ആദരിക്കുന്നു.

Verse 46

विष्णुना सहितो ब्रह्मा सर्वलोकेश्वरेश्वरः । स्वसायुज्यं प्रदिशति सर्वसिद्धिमवाप्नुयात् ॥ ४६ ॥

വിഷ്ണുവിനോടുകൂടെ ഉള്ള ബ്രഹ്മാവ്—സകല ലോകാധിപന്മാരുടെയും അധിപൻ—ഭക്തന് തന്റെ സായുജ്യം നൽകുന്നു. അത് ലഭിച്ചാൽ സമ്പൂർണ്ണ സിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 47

आसु द्वादशमासानां प्रतिपत्सु द्विजोत्तम । व्रतानि तुभ्यं प्रोक्तानि भुक्तिमुक्तिप्रदानि च ॥ ४७ ॥

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ഇങ്ങനെ പന്ത്രണ്ടു മാസങ്ങളിലെ പ്രതിപദ് തിഥികളിൽ അനുഷ്ഠിക്കേണ്ട വ്രതങ്ങൾ ഞാൻ നിനക്കു പറഞ്ഞു; അവ ഭോഗവും മോക്ഷവും രണ്ടും നൽകുന്നവയാണ്.

Verse 48

व्रतेष्वेतेषु सर्वेषु ब्रह्मचर्यं विधीयते । भोजने तु हविष्यान्नं सामान्यत उदाहृतम् ॥ ४८ ॥

ഈ എല്ലാ വ്രതങ്ങളിലും ബ്രഹ്മചര്യപാലനം വിധിയായി നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. ആഹാരത്തിൽ പൊതുവായ നിയമമായി ഹവിഷ്യാന്നം—ലളിതമായ യജ്ഞീയ ഭക്ഷണം—ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

Verse 49

इति श्रीबृहन्ननारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासप्रतिपद्व्रतनिरूपणं नाम दशोत्तरशततमोऽध्यायः ॥ ११० ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീബൃഹന്നാരദീയപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിലെ ബൃഹദുപാഖ്യാനത്തിലെ ചതുർത്ഥ പാദത്തിൽ ‘ദ്വാദശമാസ പ്രതിപദാ-വ്രത നിർൂപണം’ എന്ന നാമമുള്ള നൂറ്റിപ്പത്താം അധ്യായം സമാപ്തമായി.