The Description of the Brahmāṇḍa Purāṇa’s Table of Contents (Anukramaṇī)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स प्रवक्ष्यामि ब्रह्मांडाख्यं पुरातनम् । यच्च द्वादशसाहस्रमादिकल्पकथायुतम् ॥ १ ॥

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—വത്സാ, കേൾക്കുക; ‘ബ്രഹ്മാണ്ഡ’ എന്ന പ്രാചീന പുരാണം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ഇത് ദ്വാദശ സഹസ്ര ശ്ലോകങ്ങളാൽ സമ്പന്നവും ആദികൽപകഥകളാൽ യുക്തവുമാണ്.

Verse 2

प्रक्रियाख्योऽनुषंगाख्य उपोद्घातस्तृतीयकः । चतुर्थ उपसंहारः पादाश्चत्वार एव हि ॥ २ ॥

ആദ്യ പാദം ‘പ്രക്രിയ’ എന്നും, രണ്ടാം ‘അനുഷംഗ’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. മൂന്നാം ‘ഉപോദ്ഘാതം’, നാലാം ‘ഉപസംഹാരം’—ഇങ്ങനെ പാദങ്ങൾ നാലെണ്ണം തന്നേ.

Verse 3

पूर्वपादद्वयं पूर्वो भागोऽत्र समुदाहृतः । तृतीयो मध्यमो भागश्चतुर्थस्तूत्तरो मतः ॥ ३ ॥

ഇവിടെ ആദ്യ രണ്ട് പാദങ്ങൾ ‘പൂർവ ഭാഗം’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു. മൂന്നാമത് ‘മധ്യ ഭാഗം’; നാലാമത് ‘ഉത്തര ഭാഗം’ എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.

Verse 4

आदौ कृत्यसमुद्देशो नैमिषाख्यानकं ततः । हिरण्यगर्भोत्पत्तिश्च लोककल्पनमेव च ॥ ४ ॥

ആദ്യം കൃത്യങ്ങളുടെയും വിധികളുടെയും സംക്ഷിപ്ത നിർദ്ദേശം; തുടർന്ന് നൈമിഷത്തിന്റെ ആഖ്യാനം. പിന്നെ ഹിരണ്യഗർഭന്റെ ഉദ്ഭവവും ലോകങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിവിവരണവും വരുന്നു.

Verse 5

एष वै प्रथमः पादो द्वितीयं श्रृणु मानद । कल्पमन्वन्तराख्यानं लोकज्ञानं ततः परम् ॥ ५ ॥

ഇതുതന്നെ ആദ്യ പാദം; ഇനി, ഹേ മാനദ, രണ്ടാം പാദം കേൾക്കുക. അതിൽ കല്പങ്ങളുടെയും മന്വന്തരങ്ങളുടെയും ആഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ട്; തുടർന്ന് ലോകവിഷയക പരമജ്ഞാനവും വരുന്നു.

Verse 6

मानसीसृष्टिकथनं रुद्रप्रसववर्णनम् । महादेवविभूतिश्च ऋषिसर्गस्ततः परम् ॥ ६ ॥

ഇതിൽ മാനസസൃഷ്ടിയുടെ കഥനം, രുദ്രന്റെ ജനനവർണ്ണനം, മഹാദേവന്റെ ദിവ്യവിഭൂതികളുടെ മഹിമ, പിന്നെ ഋഷിസൃഷ്ടിയുടെ പ്രസംഗം എന്നിവ പറയുന്നു।

Verse 7

अग्नीनां विजयश्चाथ कालसद्भाववर्णनम् । प्रियव्रतान्वयोद्देशः पृथिव्यायामविस्तरः ॥ ७ ॥

അതിനുശേഷം അഗ്നികളുടെ വിജയം, കാലത്തിന്റെ സത്യസ്വഭാവത്തിന്റെ വർണ്ണനം, പ്രിയവ്രതന്റെ വംശപരമ്പരയുടെ സംക്ഷിപ്ത നിർദ്ദേശം, ഭൂമിയുടെ അളവ്-വ്യാപ്തിയുടെ വിശദ വിവരണം എന്നിവ വരുന്നു।

Verse 8

वर्णनं भारतस्यास्य ततोऽन्येषां निरूपणम् । जम्ब्वादिसप्तद्वीपाख्या ततोऽधोलोकवर्णनम् ॥ ८ ॥

ഈ ഭാരതവർഷത്തിന്റെ വർണ്ണനം, തുടർന്ന് മറ്റു പ്രദേശങ്ങളുടെ നിർൂപണം, ജംബൂദ്വീപം മുതലായ ഏഴ് ദ്വീപുകളുടെ കഥനം, പിന്നെ അധോലോകങ്ങളുടെ വർണ്ണനം വരുന്നു।

Verse 9

उर्द्ध्वलोकानुकथनं ग्रहचारस्ततः परम् । आदित्यव्यूहकथनं देवग्रहानुकीर्तनम् ॥ ९ ॥

പിന്നീട് ഊർധ്വലോകങ്ങളുടെ അനുഖ്യാനം, തുടർന്ന് ഗ്രഹങ്ങളുടെ ഗതിവിവരണം; അതിനുശേഷം ആദിത്യന്റെ വ്യൂഹകഥനവും ദേവഗ്രഹങ്ങളുടെ കീർത്തനവും വരുന്നു।

Verse 10

नीलकंठाह्वयाख्यानं महादेवस्य वैभवम् । अमावास्यानुकथनं युगतत्त्वनिरूपणम् ॥ १० ॥

ഇതിൽ “നീലകണ്ഠ” എന്ന ആഖ്യാനം, മഹാദേവന്റെ വൈഭവം, അമാവാസ്യയെക്കുറിച്ചുള്ള അനുഖ്യാനം, യುಗതത്ത്വത്തിന്റെ നിർൂപണം എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു।

Verse 11

यज्ञप्रवर्तनं चाथ युगयोरंत्ययोः कृतिः । युगप्रजालक्षणं च ऋषिप्रवरवर्णनम् ॥ ११ ॥

ഇതിൽ യജ്ഞപ്രവർത്തനം, യുഗങ്ങളുടെ അന്ത്യഘട്ടങ്ങളിൽ സംഭവിക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ, ഓരോ യുഗത്തിലെ ജനലക്ഷണങ്ങൾ, കൂടാതെ ശ്രേഷ്ഠ ഋഷി-പ്രവരന്മാരുടെ വംശവർണ്ണനവും പ്രതിപാദിക്കുന്നു।

Verse 12

वेदानां व्यसनाख्यानं स्वायम्भुवनिरूपणम् । शेषमन्वंतराख्यानं पृथिवीदोहनं ततः ॥ १२ ॥

ഇതിൽ വേദങ്ങൾക്ക് സംഭവിച്ച ദുരിതങ്ങളുടെ ആഖ്യാനം, സ്വായംഭുവ മനുവിന്റെ യുഗനിരൂപണം, ശേഷിക്കുന്ന മന്വന്തരകഥകൾ, തുടർന്ന് ഭൂമി-ദോഹനത്തിന്റെ വിവരണവും പറയുന്നു।

Verse 13

चाक्षुषेऽद्यतने सर्गे द्वितीयोऽङ्घ्रिः पुरोदले । अथोपोद्घातपादे तु सप्तर्षिपरिकीर्तनम् ॥ १३ ॥

ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരത്തിലെ ഇന്നത്തെ സൃഷ്ടിയിൽ രണ്ടാം അംഘ്രിയുടെ പ്രതിപാദനം ആരംഭഭാഗത്തിൽ ഉണ്ട്; തുടർന്ന് ഉപോദ്ഘാതപാദത്തിൽ സപ്തർഷികളുടെ കീർത്തനവും പറയുന്നു।

Verse 14

प्रजापत्यन्वयस्तस्माद्देवादीनां समुद्भवः । ततो जयाभिलाषश्च मरुदुत्पत्तिकीर्तनम् ॥ १४ ॥

അതിനുശേഷം പ്രജാപതി-പരമ്പരയും ദേവാദികളുടെ ഉദ്ഭവവും വിവരിക്കുന്നു; തുടർന്ന് ജയാഭിലാഷയും മരുതുകളുടെ ജനനകീർത്തനവും പറയുന്നു।

Verse 15

काश्यपेयानुकथनं ऋषिवंशनिरूपणम् । पितृकल्पानुकथनं श्राद्धकल्पस्ततः परम् ॥ १५ ॥

അതിനുശേഷം കാശ്യപവംശജരുടെ അനുഖ്യാനം, ഋഷിവംശങ്ങളുടെ നിരൂപണം, പിതൃകൽപ്പത്തിന്റെ വിവരണം, തുടർന്ന് ശ്രാദ്ധകൽപ്പത്തിന്റെ വിധികളും പറയുന്നു।

Verse 16

वैवस्वतसमुत्पत्तिः सृष्टिस्तस्य ततः परम् । मनुपुत्रान्वयश्चांतो गान्धर्वस्य निरूपणम् ॥ १६ ॥

ഇവിടെ വൈവസ്വത മനുവിന്റെ ഉത്ഭവം, തുടർന്ന് അവന്റെ സൃഷ്ടിവൃത്താന്തം, മനുപുത്രന്മാരുടെ വംശപരമ്പര അന്ത്യംവരെ, കൂടാതെ ഗന്ധർവപരമ്പരയുടെ നിരൂപണവും വിവരിക്കുന്നു।

Verse 17

इक्ष्वाकुवंशकथनं वंशोऽत्रेः सुमहात्मनः । अमावसोरन्वयश्च रजेश्चरितमद्भुतम् ॥ १७ ॥

ഇവിടെ ഇക്ഷ്വാകുവംശകഥനം, മഹാത്മാവായ അത്രി ഋഷിയുടെ മഹിമയുള്ള വംശം, അമാവസുവിന്റെ വംശാവലി, കൂടാതെ രാജേശരാജാവിന്റെ അത്ഭുതചരിതവും വിവരിക്കുന്നു।

Verse 18

ययातिचरितं चाथ यदुवंशनिरूपणम् । कार्तवीर्यस्य चरितं जामदग्न्यं ततः परम् ॥ १८ ॥

തുടർന്ന് യയാതിയുടെ ചരിതം, പിന്നെ യദുവംശത്തിന്റെ നിരൂപണം; അതിനുശേഷം കാർതവീര്യന്റെ ജീവിതവൃത്താന്തം, തുടർന്ന് ജാമദഗ്ന്യൻ (പരശുരാമൻ) സംബന്ധിച്ച ആഖ്യാനം പറയുന്നു।

Verse 19

वृष्णिवंशानुकथनं सगरस्याथ संभवः । भार्गवस्यानुचरितं पितृकार्यवधाश्रयम् ॥ १९ ॥

ഇവിടെ വൃഷ്ണിവംശത്തിന്റെ അനുകഥനം, തുടർന്ന് സഗരന്റെ ജനനം; പിന്നീടു ഭാര്ഗവന്റെ അനുചരിതം—പിതൃകാര്യനിവർത്തനത്തിനായി ചെയ്ത വധത്തെ ആധാരമാക്കി—വിവരിക്കുന്നു।

Verse 20

सगरस्याथ चरितं भार्गवस्य कथा पुनः । देवासुराहवकथा कृष्णाविर्भाववर्णनम् ॥ २० ॥

തുടർന്ന് സഗരന്റെ ചരിതം, വീണ്ടും ഭാര്ഗവകഥ; ദേവാസുരയുദ്ധകഥ, കൂടാതെ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ആവിർഭാവം (അവതാരം) സംബന്ധിച്ച വർണ്ണനയും പറയുന്നു।

Verse 21

इंद्रस्य तु स्तवः पुण्यः शुक्रेण परिकीर्तितः । विष्णुमाहात्म्यकथनं बलिवंशनिरूपणम् ॥ २१ ॥

ഇന്ദ്രന്റെ പുണ്യസ്തവം ശുക്രാചാര്യൻ കീർത്തിച്ചു; കൂടാതെ വിഷ്ണുമാഹാത്മ്യകഥനവും ബലി-വംശത്തിന്റെ വിവരണവും ഉണ്ട്।

Verse 22

भविष्यराजचरितं संप्राप्तेऽथ कलौ युगे । समुपोद्धातपादोऽयं तृतीयो मध्यमे दले ॥ २२ ॥

പിന്നെ കലിയുഗം വന്നപ്പോൾ ഭവിഷ്യരാജന്റെ ചരിതം പറയപ്പെടുന്നു. ഇത് മൂന്നാം വിഭാഗം—ഉപോദ്ഘാതഭാഗം—മധ്യഖണ്ഡത്തിൽ സ്ഥിതമാണ്।

Verse 23

चतुर्थमुपसंहारं वक्ष्ये खण्डे तथोत्तरे । वैवस्वतांतराख्यानं विस्तरेण यथातथाम् ॥ २३ ॥

അടുത്തതായി ഉത്തരഖണ്ഡത്തിൽ ഞാൻ നാലാം ഉപസംഹാരം പറയും; കൂടാതെ വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിന്റെ ആഖ്യാനവും യഥോചിതമായി വിശദമായി വിവരിക്കും।

Verse 24

पूर्वमेव समुद्दिष्टं संक्षेपादिह कथ्यते । भविष्याणां मनूनां च चरितं हि ततः परम् ॥ २४ ॥

മുമ്പേ സൂചിപ്പിച്ചതാണ് ഇവിടെ സംക്ഷേപമായി പറയുന്നത്; അതിനുശേഷം ഭാവിയിലെ മനുക്കളുടെ ചരിതങ്ങൾ നിശ്ചയമായും വിവരണപ്പെടും।

Verse 25

कल्पप्रलयनिर्देशः कालमानं ततः परम् । लोकाश्चतुर्द्दश ततः कथिताः प्राप्तलक्षणैः ॥ २५ ॥

അതിനുശേഷം കല്പങ്ങളും പ്രളയങ്ങളും സംബന്ധിച്ച നിർദ്ദേശം; തുടർന്ന് കാലമാനത്തിന്റെ വിശദീകരണം. പിന്നെ പതിനാലു ലോകങ്ങൾ അവരുടെ ലക്ഷണങ്ങളോടുകൂടി വിവരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 26

वर्णनं नरकाणां च विकर्माचरणैस्ततः । मनोमयपुराख्यानं लयः प्राकृतिकस्ततः ॥ २६ ॥

അനന്തരം നരകങ്ങളുടെ വർണ്ണനയും നിഷിദ്ധകർമ്മാചരണത്തിന്റെ പ്രസംഗവും വരുന്നു; തുടർന്ന് മനോമയപുരത്തിന്റെ ആഖ്യാനം, പിന്നെ പ്രകൃതിലയം (പ്രകൃതിപ്രളയം) വിവരണപ്പെടുന്നു।

Verse 27

शैवस्याथ पुरस्यापि वर्णनं च ततः परम् । त्रिविधा गुणसंबंधाज्जंतूनां कीर्तिता गतिः ॥ २७ ॥

തുടർന്ന് ശൈവപുരാണത്തിന്റെ വിവരണവും വരുന്നു; പിന്നെ ത്രിഗുണബന്ധം മൂലം ജീവികൾക്കുള്ള ത്രിവിധ ഗതി കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 28

अनिर्देश्याप्रतर्क्यस्य ब्रह्मणः परमात्मनः । अन्वयव्यतिरेकाभ्यां वर्णनं हि ततः परम् ॥ २८ ॥

അവാച്യനും തർക്കാതീതനും ആയ പരമാത്മ ബ്രഹ്മനെക്കുറിച്ച്, തുടർന്ന് അന്വയ-വ്യതിരേക രീതിയാൽ ശ്രേഷ്ഠമായി വിവരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു।

Verse 29

इत्येष उपसंहारपादो वृत्तः सहोत्तरः । चतुष्पादं पुराणं ते ब्रह्माण्डं समुदाहृतकम् ॥ २९ ॥

ഇങ്ങനെ ഉത്തരഭാഗത്തോടുകൂടിയ ഉപസംഹാരപാദം വിവരണപ്പെട്ടു; ഈവിധം നാലു പാദങ്ങളുള്ള ‘ബ്രഹ്മാണ്ഡപുരാണം’ നിനക്കു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 30

अष्टादशमनौपम्यं सारात्सारतरं द्विज । ब्रह्मांडं यच्चतुर्लक्षं पुराणं येन पठ्यते ॥ ३० ॥

ഹേ ദ്വിജാ! അഷ്ടാദശ പുരാണങ്ങളിൽ ബ്രഹ്മാണ്ഡപുരാണം അനുപമം—സാരത്തേക്കാൾ പോലും അധികം സാരഭൂതം; ഇത് നാലുലക്ഷം ശ്ലോകപരിമാണമുള്ള പുരാണമായി പാരായണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു।

Verse 31

तदेतदस्य गदितमत्राष्टादशधा पृथक् । पाराशर्येण मुनिना सर्वेषामपि मानद ॥ ३१ ॥

ഹേ മാനദാ! ഇവിടെ ഈ ഉപദേശം പതിനെട്ടു വിഭാഗങ്ങളായി വേർതിരിച്ച് പാരാശര്യ മുനി (വ്യാസൻ) എല്ലാവരുടെയും ഹിതത്തിനായി പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 32

वस्तुतस्तूपदेष्ट्राथ मुनीनां भावितात्मनाम् । मत्तः श्रुत्वा पुराणानि लोकेभ्यः प्रचकाशिरे ॥ ३२ ॥

വാസ്തവത്തിൽ ഞാൻ ആത്മപരിഷ്കൃതരായ മുനിമാർക്ക് ഉപദേശകനായി; എന്നിൽ നിന്ന് പുരാണങ്ങൾ ശ്രവിച്ച അവർ അവയെ ലോകങ്ങളിലാകെ പ്രസിദ്ധമാക്കി।

Verse 33

मुनयो धर्मशीलास्ते दीनानुग्रहकारिणः । मयाचेदं पुराणं तु वसिष्टाय पुरोदितम् ॥ ३३ ॥

അവർ ധർമ്മനിഷ്ഠരായ മുനിമാർ, ദീനർക്കു കരുണ കാണിക്കുന്നവർ. ഈ പുരാണം ഞാൻ പണ്ടേ വസിഷ്ഠനോട് ഉപദേശിച്ചിരുന്നു।

Verse 34

तेन शक्तिसुतायोक्तं जातूकर्ण्याय तेन च । व्यासो लब्ध्वा ततश्चैतत्प्रभंजनमुखोद्गतम् ॥ ३४ ॥

അവൻ ഇത് ശക്തിയുടെ പുത്രനോട് പറഞ്ഞു; അവൻ വീണ്ടും ജാതൂകർണ്യനോട് ഉപദേശിച്ചു. തുടർന്ന് പ്രഭഞ്ജനന്റെ വായിൽ നിന്നുയർന്ന ഈ പുരാണവിദ്യ വ്യാസൻ പ്രാപിച്ചു।

Verse 35

प्रमाणीकृत्य लोकेऽस्मिन्प्रावर्तयदनुत्तमम् । य इदं कीर्तयेद्वत्स श्रृणोति च समाहितः ॥ ३५ ॥

ഈ ലോകത്തിൽ ഇതിനെ പ്രമാണമായി സ്ഥാപിച്ച്, ഈ അനുത്തമ ഉപദേശം പ്രചരിപ്പിച്ചു. ഹേ വത്സാ! ആരെങ്കിലും ഇതിനെ കീർത്തനം ചെയ്യുകയോ ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ ശ്രവിക്കുകയോ ചെയ്താൽ।

Verse 36

स विधूयेह पापानि याति लोकमनामयम् । लिखित्वैतत्पुराणं तु स्वर्णसिंहासनस्थितम् ॥ ३६ ॥

അവൻ ഇവിടെ തന്നേ പാപങ്ങൾ കഴുകി നീക്കി രോഗശോകരഹിതമായ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഈ പുരാണം ലിഖിതമാക്കി സ്വർണ്ണസിംഹാസനസ്ഥിതിയും നേടുന്നു.

Verse 37

वस्त्रेणाच्छादितं यस्तु ब्राह्मणाय प्रयच्छति । स यादि ब्रह्मणो लोकं नात्र कार्या विचारणा ॥ ३७ ॥

വസ്ത്രംകൊണ്ട് ആച്ഛാദിതമായ ദാനം ബ്രാഹ്മണനു നൽകുന്നവൻ ബ്രഹ്മലോകത്തേക്കു തന്നെ പോകുന്നു; ഇതിൽ സംശയം വേണ്ട.

Verse 38

मरीचेऽष्टादशैतानि मया प्रोक्तानि यानि ते । पुराणानि तु संक्षेपाच्छ्रोतव्यानि च विस्तरात् ॥ ३८ ॥

ഓ മറിയീചി! ഞാൻ നിന്നോട് പ്രസ്താവിച്ച ഈ പതിനെട്ടു പുരാണങ്ങൾ സംക്ഷേപമായും വിപുലമായും ശ്രവിക്കേണ്ടതാകുന്നു.

Verse 39

अष्टादश पुराणानि यः श्रृणोति नरोत्तमः । कथयेद्वा विधानेन नेह भूयः स जायते ॥ ३९ ॥

പതിനെട്ടു പുരാണങ്ങൾ ശ്രവിക്കുന്ന നരോത്തമൻ, അല്ലെങ്കിൽ വിധിപ്രകാരം അവയെ പ്രസംഗിക്കുന്നവൻ, ഈ ലോകത്തിൽ വീണ്ടും ജനിക്കുകയില്ല.

Verse 40

सूत्रमेतत्पुराणानां यन्मयोक्तं तवाधुना । तन्नित्यं शीलनीयं हि पुराणफलमिच्छता ॥ ४० ॥

ഇതാണ് പുരാണങ്ങളുടെ സൂത്രം; ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിന്നോട് പറഞ്ഞത്. പുരാണഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഇതിനെ നിത്യം ആചരിക്കണം.

Verse 41

न दांभिकाय पापाय देवगुर्वनुसूयवे । देयं कदापि साधूनां द्वेषिणे न शठाय च ॥ ४१ ॥

കപടനും പാപിയും ദേവനോടും ഗുരുവോടും വൈരമുള്ളവനും ഒരിക്കലും ദാനം അല്ലെങ്കിൽ ഉപദേശം ലഭിക്കേണ്ടതല്ല; സദ്ജനങ്ങളെ ദ്വേഷിക്കുന്നവനും വഞ്ചകനും അതുപോലെ തന്നേ।

Verse 42

शांताय शमचित्ताय शुश्रूषाभिरताय च । निर्मत्सराय शुचये देयं सद्वैष्णवाय च ॥ ४२ ॥

ശാന്തനും ശമചിത്തനും സേവയിൽ ആസക്തനും അസൂയരഹിതനും ശുചിയുമായവന്—പ്രത്യേകിച്ച് സത്യ വൈഷ്ണവന്—ദാനം നൽകണം।

Verse 43

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे ब्रह्माण्डपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नाम नवोत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १०९ ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീബൃഹന്നാരദീയപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിലെ ബൃഹദുപാഖ്യാനത്തിൽ ചതുർത്ഥപാദത്തിൽ ‘ബ്രഹ്മാണ്ഡപുരാണ അനുക്രമണീ-നിരൂപണം’ എന്ന നൂറ്റൊമ്പതാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।