
सूर्यस्तुति-तेजोविभाग-विवस्वत्सन्तानवर्णन (Sūryastuti–Tejovibhāga–Vivasvat-santāna-varṇana)
Dhumralochana
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂര്യദേവന്റെ സ്തുതി ഉണ്ട്; അദ്ദേഹത്തിന്റെ തേജസ്സിന്റെ വിഭജനവും ലോകങ്ങളിൽ അതിന്റെ പ്രകാശവ്യാപനവും വിവരിക്കുന്നു। വൈവസ്വതന്റെ വംശാവലി, പ്രത്യേകിച്ച് ഛായയിൽ നിന്നുള്ള സന്തതിപരമ്പര, അവരുടെ പേരുകൾ, ഗുണങ്ങൾ, ധർമ്മാചരണം എന്നിവ സംക്ഷിപ്തമായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു। സൂര്യകൃപയാൽ വംശവർദ്ധന, രാജധർമ്മം, ലോകഹിതം എന്നിവ ഊന്നിപ്പറയുന്നു।
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे वैवस्वतमन्वन्तरे साप्तसप्ततितमोऽध्यायः । अष्टसप्ततितमोऽध्यायः— ७८ मार्कण्डेय उवाच । ततस्तं तुष्टुवुर्देवास्तथा देवर्षयो रविम् । वाग्भिरोड्यमशेषस्य त्रैलोक्यस्य समागताः ॥
ഇങ്ങനെ ശ്രീമാർക്കണ്ഡേയപുരാണത്തിലെ വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിൽ എഴുപത്തേഴാം അധ്യായം സമാപ്തമായി. ഇനി എഴുപത്തെട്ടാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ സമസ്ത ത്രൈലോക്യത്തിൽ നിന്നുമെത്തിയ ദേവന്മാരും ദേവർഷിമാരും വാക്ഉപഹാരങ്ങളായ സ്തുതികൾ അർപ്പിച്ച് രവി (സൂര്യൻ)നെ പുകഴ്ത്തി।
Verse 2
देवा ऊचुः नमस्ते ऋक्स्वरूपाय सामरूपाय ते नमः । यजुः स्वरूपरूपाय साम्नान्धामवते नमः ॥
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഋഗ്വേദസ്വരൂപിണീ, നിനക്കു നമസ്കാരം; സാമവേദസ്വരൂപിണീ, നിനക്കു നമസ്കാരം. യജുര്വേദസ്വരൂപിണീ, നിനക്കു നമസ്കാരം; സാമഗാനങ്ങളുടെ ദീപ്ത ധാമസ്വരൂപിണീ, നിനക്കു നമസ്കാരം.
Verse 3
ज्ञानैकधामभूताय निर्धूततमसे नमः । शुद्धज्योतिः स्वरूपाय विशुद्धायामलात्मने ॥
ഏകമാത്ര ജ്ഞാനത്തിന്റെ ആശ്രയമായി നിലകൊള്ളുന്നവളേ, സകല അന്ധകാരവും നീക്കിയവളേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. നിന്റെ സ്വരൂപം തന്നെ ശുദ്ധ ജ്യോതി—അത്യന്തം പവിത്രം, നിരഞ്ജന സാരമുള്ളവളേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.
Verse 4
वरिष्ठाय वरेण्याय परस्मै परमात्मने । नमोऽखिलजगद्व्यापिस्वरूपायात्ममूर्तये ॥
അത്യുത്തമയേ, ഏറ്റവും വരണീയയേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; പരാത്പര പരമാത്മസ്വരൂപിണീ, നിനക്കു നമസ്കാരം. സകല വിശ്വത്തിലും വ്യാപിക്കുന്ന സ്വഭാവമുള്ളവളേ, സർവ്വാത്മസ്വരൂപിണീ, നിനക്കു നമസ്കാരം.
Verse 5
इदं स्तोत्रवरं रम्यं श्रोतव्यं श्रद्धया नरैः । शिष्यॊ भूत्वा समाधिस्थो दत्त्वा देयं गुरोरपि ॥
ഈ ഉത്തമവും ഹൃദയഹാരിയും ആയ സ്തോത്രം ശ്രദ്ധയുള്ളവർ ശ്രവിക്കേണ്ടതാണ്. ശിഷ്യത്വം സ്വീകരിച്ച്, സമാധിയിൽ സ്ഥാപിതനായി, ഗുരുവിന് അർപ്പിക്കേണ്ടത് അർപ്പിച്ച ശേഷം—ഇത് സ്വീകരിക്കുകയും (പരമ്പരയായി പകർന്നു നൽകുകയും) വേണം.
Verse 6
न शून्यभूतैः श्रोतव्यमेतत्तु सफलं भवेत् । सर्वकारणभूताय निष्ठायै ज्ञानचेतसाम् ॥
ശൂന്യർ (ആത്മാർത്ഥതയില്ലാത്തവർ/അശ്രദ്ധർ) ഇത് ശ്രവിക്കരുത്; അപ്പോൾ മാത്രമേ ഇത് ഫലപ്രദമാകൂ. ജ്ഞാനനിഷ്ഠചിത്തരുടെ സ്ഥിരതയ്ക്കും, സകല കാരണങ്ങളുടെയും കാരണമായ ഏക പരതത്ത്വത്തെ സാക്ഷാത്കരിക്കുവാനും ഇതു പ്രചരിക്കുന്നു.
Verse 7
नमः सूर्यस्वरूपाय प्रकाशात्मस्वरूपिणे । भास्कराय नमस्तुभ्यं तथा दिनकृते नमः ॥
സൂര്യരൂപിണി, സ്വയം ജ്യോതിസ്സ്വരൂപിണിയായ നിങ്ങളെ നമസ്കരിക്കുന്നു. ഭാസ്കരരൂപേണ നമസ്കാരം; ദിനകർത്താവായ നിങ്ങള്ക്കും നമസ്കാരം.
Verse 8
शर्वरीहेतवे चैव सन्ध्याज्योत्स्नाकृते नमः । त्वं सर्वमेतद् भगवन् जगदुद्भ्रमता त्वया ॥
രാത്രിയുടെ കാരണമായ നിങ്ങളെ നമസ്കരിക്കുന്നു; സന്ധ്യയും ചന്ദ്രപ്രകാശവും വരുത്തുന്ന നിങ്ങളെ നമസ്കരിക്കുന്നു. ഹേ ഭഗവൻ, ഇതെല്ലാം നിങ്ങളേ; നിങ്ങളുടെ ശക്തിയാൽ ലോകം ചുറ്റിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും തന്റെ ഗതിയിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
Verse 9
भ्रमत्याविद्धमखिलं ब्रह्माण्डं सचराचरम् । त्वदंशुभिरिदं स्पृष्टं सर्वं सञ्जायते शुचि ॥
സകല ബ്രഹ്മാണ്ഡവും—ചരവും അചരവും—പരിഭ്രമിക്കുമ്പോൾ പ്രേരിതവും വ്യാപ്തവുമാകുന്നു. നിങ്ങളുടെ കിരണസ്പർശം ലഭിക്കുമ്പോൾ ഇതെല്ലാം ശുദ്ധിയിലേക്കുയരും.
Verse 10
क्रियते त्वत्करैः स्पर्शाज्जलादीनां पवित्रता । होमदानादिको धर्मो नोपकाराय जायते ॥
നിങ്ങളുടെ ഹസ്തസ്പർശം കൊണ്ടാണ് ജലം മുതലായ തത്ത്വങ്ങൾക്ക് ശുദ്ധി ലഭിക്കുന്നത്. ഹോമം, ദാനം മുതലായ കർമങ്ങൾ നിങ്ങളില്ലാതെ സ്വയം ഫലപ്രദമാകുകയില്ല.
Verse 11
तावद्यावन्न संयोगि जगदेतत् त्वदंशुभिः । ऋचस्ते सकला ह्येता यजूṃष्येतानि चान्यतः ॥
ഈ ലോകം നിങ്ങളുടെ കിരണങ്ങളോട് ചേർന്നില്ലെങ്കിൽ അതിന് യഥാർത്ഥ സിദ്ധി ലഭിക്കുകയില്ല. ഈ എല്ലാ ഋക് മന്ത്രങ്ങളും നിങ്ങളുടെതുതന്നെ; ഈ യജുസ്സൂത്രങ്ങളും അതുപോലെ നിങ്ങളുടെതുതന്നെ.
Verse 12
सकलानि च सामानि निपतन्ति त्वदङ्गतः । ऋङ्मयस्त्वं जगन्नाथ ! त्वमेव च यजुर्मयः ॥
ഹേ ജഗദീശ്വരാ! സമസ്ത സാമഗാനങ്ങളും നിന്റെ തന്നെ അംഗങ്ങളിൽ നിന്നു പ്രസ്ഫുരിക്കുന്നു. നീ ഋഗ്വേദസ്വരൂപൻ; നീയേ യജുർവേദസ്വരൂപനും ആകുന്നു.
Verse 13
यतः साममयश्चैव ततो नाथ ! त्रयीमयः । त्वमेव ब्रह्मणो रूपं परञ्चापरमेव च ॥
നീ സാമസ്വരൂപനും ആകയാൽ, ഹേ പ്രഭോ, നീ ത്രയീ (മൂന്നു വേദങ്ങൾ)യുടെ സാക്ഷാത് മൂർത്തിസ്വരൂപം. നീയേ ബ്രഹ്മസ്വരൂപം—പരവും അപരവും (അന്തര്യാമി) ഇരണ്ടും.
Verse 14
मूर्तामूर्तस्तथा सूक्ष्मः स्थूलरूपस्तथा स्थितः । निमेषकाष्ठादिमयः कालरूपः क्षयात्मकः । प्रसीद स्वेच्छया रूपं स्वतेजः शमनं कुरु ॥
നീ സാകാരനും നിരാകാരനും; സൂക്ഷ്മനും സ്ഥൂലനും കൂടിയാണ്. നിമേഷം, കാഷ്ഠാ മുതലായ കാലഖണ്ഡങ്ങളാൽ നീ തന്നെ ഘടിതൻ; ലയസ്വഭാവമുള്ള കാലവും നീ തന്നേ. പ്രസാദിക്കണമേ—സ്വേച്ഛയാൽ രൂപം ധരിച്ചു നിന്റെ തന്നെ തേജസ്സിനെ ശമിപ്പിക്കണമേ.
Verse 15
मार्कण्डेय उवाच एवṃ संस्तूयमानस्तु देवैर्देवर्षिभिस्तथा । मुमोच स्वं तदा तेजस्तेजसां राशिरव्ययः ॥
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു: ദേവന്മാരും ദിവ്യ ഋഷിമാരും ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ആ അക്ഷയ തേജോരാശി അപ്പോൾ തന്റെ തന്നെ തേജസ്സിനെ പ്രസരിപ്പിച്ചു.
Verse 16
यत्तस्य ऋङ्मयṃ तेजो भविता तेन मेदिनी । यजुर्मयेनापि दिवं स्वर्गः साममयṃ रवॆः ॥
അവന്റെ/അവളുടെ ഋക്-സ്വരൂപമായ തേജസ് ഭൂമിയായി. യജുർ-സ്വരൂപമായതാൽ ദിവ് (സ്വർഗ്ഗലോകം) ഉണ്ടായി; സാമ-സ്വരൂപമായതാൽ സൂര്യൻ ഉദിച്ചു.
Verse 17
शातितास्तेजसो भागा ये त्वष्ट्रा दश पञ्च च । त्वष्ट्रैव तेन शर्वस्य कृतं शूलं महात्मना ॥
ആ തേജസ്സിന്റെ അംശങ്ങളെ ത്വഷ്ടാവ് പതിനഞ്ചായി വിഭജിച്ചു. അതുകൊണ്ട് മഹാത്മാവായ ത്വഷ്ടാവ് ശർവൻ (ശിവൻ) വേണ്ടി ശൂലം (ത്രിശൂലം) നിർമ്മിച്ചു.
Verse 18
चक्रं विष्णोर्वसूनाञ्च शङ्कवो 'थ सुदारुणाः । पावकस्य तथा शक्तिः शिबिका धनदस्य च ॥
വിഷ്ണുവിനായി ചക്രവും, വസുക്കൾക്കായി ഭീകരമായ കുന്തങ്ങളും (മുളകളും); അതുപോലെ പാവകൻ (അഗ്നി) വേണ്ടി ശക്തി-ആയുധവും, ധനദൻ (കുബേരൻ) വേണ്ടി പാലക്കിയും കൂടി.
Verse 19
अन्येषामसुरारीणामस्त्राण्युग्राणि यानि वै । यक्षविद्याधराणाञ्च तानि चक्रे स विश्वकृत् ॥
അസുരശത്രുക്കളായ ദേവന്മാരുടെ മറ്റു ഭീകരായുധങ്ങളും, യക്ഷന്മാരുടെയും വിദ്യാധരന്മാരുടെയും ആയുധങ്ങളും—അവയെല്ലാം വിശ്വകർമ്മാവ് യഥാവിധി നിർമ്മിച്ചു.
Verse 20
ततश्च षोडशं भागं बिभर्ति भगवान् विभुः । तत्तेजः पञ्चदशधा शातितं विश्वकर्मणा ॥
അപ്പോൾ സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭു പതിനാറാം അംശം തനിക്കുള്ളിൽ തന്നെ ധരിച്ചു. ആ തേജസ് വിശ്വകർമ്മാവാൽ പതിനഞ്ചായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.
Verse 21
ततोऽश्व रूपधृग्भानुरुत्तरानगमत्कुरून् । तदृशे तत्र संज्ञाञ्च वडवारूपधारिणीम् ॥
അപ്പോൾ ഭാനു (സൂര്യൻ) അശ്വരൂപം ധരിച്ചു വടക്കോട്ട് കുരുദേശത്തേക്ക് പോയി. അവിടെ അശ്വിനീ (കുതിരപ്പെൺ) രൂപം ധരിച്ച സഞ്ജ്ഞയെയും അവൻ കണ്ടു.
Verse 22
सा च दृष्ट्वा तमायान्तं परपुंसो विशङ्कया । जगाम संमुखं तस्य पृष्ठरक्षणतत्परा ॥
അവൾ അവൻ അടുത്തുവരുന്നത് കണ്ടു, അവനെ മറ്റൊരു പുരുഷനെന്നു സംശയിച്ച്, പിന്നാമ്പുറ സംരക്ഷണത്തിൽ ജാഗ്രത പുലർത്തി, മുന്നോട്ട് ചെന്നു അവനെ നേരിടാൻ ഉത്സുകയായി।
Verse 23
ततश्च नासिकायोगं तयोस्तत्र समेतयोः । नासत्यदस्त्रौ तनयावश्वीवक्त्रविनिर्गतौ ॥
അപ്പോൾ അവിടെ ഇരുവരും ഒന്നിച്ചപ്പോൾ നാസികയിലൂടെ സംയോഗം സംഭവിച്ചു; അതിനാൽ അശ്വമുഖങ്ങളായ നാസത്യനും ദസ്രനും എന്ന രണ്ടു പുത്രന്മാർ ഉദ്ഭവിച്ചു।
Verse 24
रेतसोऽन्ते च रेवन्तः खड्गी चर्मो तनुत्रधृक् । अश्वारूढः समुद्भूतो बाणतूणसमन्वितः ॥
വീര്യസ്രാവത്തിന്റെ അവസാനം റേവന്തൻ ഉദ്ഭവിച്ചു—ഖഡ്ഗം, പരിച, കവചം ധരിച്ച്; അശ്വാരൂഢനായി, അമ്പുകളും തൂണീരും സഹിതം സജ്ജനായി।
Verse 25
ततः स्वरूपमतुलं दर्शयामास भानुमान् । तस्यैषा च समालोक्य स्वरूपं मुदमाददे ॥
അപ്പോൾ ഭാനുമാൻ (സൂര്യൻ) തന്റെ അതുല്യമായ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം പ്രകടിപ്പിച്ചു; അവൾ ആ സത്യസ്വരൂപം കണ്ടു ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു।
Verse 26
स्वरूपधारिणीं चैमामानिनाय निजाश्रयम् । संज्ञां भार्यां प्रीतिमतीं भास्करो वारितस्करः ॥
ഭാസ്കരൻ (സൂര്യൻ), കള്ളരെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ അഥവാ അന്ധകാരം അകറ്റുന്നവൻ, തന്റെ പ്രിയഭാര്യയായ സംജ്ഞയെ—ഇപ്പോൾ സ്വന്തം യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം ധരിച്ചവളെ—സ്വധാമത്തിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുപോയി।
Verse 27
ततः पूर्वसुतो योऽस्याः सोऽभूद्वैवस्वतो मनुः । द्वितीयश्च यमः शापाद्धर्मदृष्टिरभूत् सुतः ॥
അവളുടെ ആദ്യം ജനിച്ച പുത്രൻ വൈവസ്വത മനുവായി; രണ്ടാമൻ യമൻ. എന്നാൽ ശാപവശാൽ മറ്റൊരു പുത്രൻ ‘ധർമദൃഷ്ടി’ (ധർമം കാണുന്നവൻ) ആയി.
Verse 28
कृमयो मांसमादाय पादतोऽस्य महीतले । पतिष्यन्तीति शापान्तं तस्य चक्रे पिता स्वयम् ॥
“പുഴുക്കൾ അവന്റെ പാദമാംസം എടുത്തുതിന്ന് നിലത്തേക്ക് വീഴും”—ഇങ്ങനെ പിതാവ് തന്നേ ആ ശാപത്തിന് പരിധി/അവസാനം നിശ്ചയിച്ചു.
Verse 29
धर्मदृष्टिर्यतश्चासौ समो मित्रे तथाहिते । ततो नियोगं तं याम्ये चकार तिमिरापहः ॥
ആ ധർമദൃഷ്ടി സുഹൃത്തിനോടും ശത്രുവിനോടും സമദർശിയായതിനാൽ, തമോഹരനായ സവിതാ (സൂര്യൻ) അവനെ യമസംബന്ധമായ പദവി/നിയോഗത്തിൽ നിയമിച്ചു.
Verse 30
यमुना च नदी जज्ञे कलिन्दान्तरवाहिनी । अश्विनौ देवभिषजौ कृतौ पित्रा महात्मना ॥
കാളിന്ദ പ്രദേശത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന യമുനാ നദിയും ജനിച്ചു; മഹാത്മനായ പിതാവ് ഇരുവർ അശ്വിനന്മാരെയും ദിവ്യ വൈദ്യന്മാരായി (ദേവചികിത്സകരായി) നിയമിച്ചു.
Verse 31
गुह्यकाधिपतित्वे च रेवन्तोऽपि नियोजितः । च्छायासंज्ञासुतानाञ्च नियोगः श्रूयतां मम ॥
റേവന്തനെയും ഗുഹ്യകരുടെ അധിപത്യത്തിൽ നിയമിച്ചു. ഇനി ഛായയും സംജ്ഞയും എന്നവരുടെ പുത്രന്മാരുടെ നിയോഗങ്ങൾ എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക.
Verse 32
पूर्वजस्य मनोस्तुल्यश्छायासंज्ञासुतोऽग्रजः । ततः सावर्णिकीं संज्ञामवाप तनयो रवेः ॥
ഛായയും സംജ്ഞയും എന്നിവരിൽ നിന്നു ജനിച്ച മൂത്ത പുത്രൻ മനസ്സിൽ മുൻ മനുവിനെപ്പോലെ ആയിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് രവി (സൂര്യൻ)പുത്രനായ അവന് ‘സാവർണി’ എന്ന നാമസഞ്ജ്ഞ ലഭിച്ചു.
Verse 33
भविष्यति मनुः सोऽपि बलिरिन्द्रो यदा तदा । शनैश्चरो ग्रहाणाञ्च मध्ये पित्रा नियोजितः ॥
അവനും മനുവാകും; അപ്പോൾ ബലി ഇന്ദ്രനാകും. ശനൈശ്ചരൻ (ശനി) അവന്റെ പിതാവാൽ ഗ്രഹങ്ങളിൽ നിയമിക്കപ്പെടും.
Verse 34
तयोस्तृतीया या कन्या तपती नाम सा कुरुम् । नृपात्संवरणात्पुत्रमवाप मनुजेश्वरम् ॥
അവരിരുവരുടെയും മൂന്നാമത്തെ പുത്രി ‘തപതീ’ എന്ന പേരുള്ളവൾ; മനുഷ്യാധിപനായ രാജാവ് സംവരണനാൽ അവൾ ‘കുരു’ എന്ന പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു.
Verse 35
तस्य वैवस्वतस्याहं मनोः सप्तममन्तरम् । कथयामि सुतान्भूपानृषीन्देवान्सुराधिपम् ॥
ഇപ്പോൾ ഞാൻ ആ വൈവസ്വത മനുവിന്റെ ഏഴാം മൻവന്തരത്തെ വിവരിക്കും—അവന്റെ പുത്രന്മാർ, രാജാക്കന്മാർ, ഋഷിമാർ, ദേവന്മാർ, ദേവേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) എന്നിവരെയും.
It examines how an overwhelming divine potency (Sūrya’s tejas) can be both transcendent and yet rendered immanent, measurable, and beneficial—purifying ritual action, sustaining the cosmos, and becoming intelligible through Vedic identification (trayīmaya) and controlled distribution.
It anchors the Vaivasvata Manvantara in solar lineage: Vaivasvata Manu is presented as Sūrya’s earlier son, while related figures (Yama/Dharmadṛṣṭi, the Aśvins, Revanta, Śanaiścara, and Tapatī) receive origins and cosmic appointments that support Manvantara governance and dharma-administration.
The chapter links Sūrya with Saṃjñā and Chāyā and enumerates their offspring and roles: Vaivasvata Manu (Manu of the seventh Manvantara), Yama as Dharmadṛṣṭi, the Aśvins as divine physicians, Revanta’s placement in guhyaka leadership, Śanaiścara’s graha-station, and Tapatī’s integration into the Kuru royal line through Saṃvaraṇa.