Adhyaya 74

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ब्रह्मप्रोक्तलिङ्गार्चनविधिर् नाम त्रिसप्ततितमो ऽध्यायः सूत उवाच देइत्य् => लिङ्ग लिङ्गानि कल्पयित्वैवं स्वाधिकारानुरूपतः विश्वकर्मा ददौ तेषां नियोगाद्ब्रह्मणः प्रभोः

ഇങ്ങനെ ശ്രീലിംഗമഹാപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിൽ ‘ബ്രഹ്മപ്രോക്ത ലിംഗാർചനവിധി’ എന്ന പേരിലുള്ള എഴുപത്തിനാലാം അധ്യായം. സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇപ്രകാരം തത്തത്തധികാരത്തിന് അനുയോജ്യമായി വിവിധ ലിംഗങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തി, പ്രഭു ബ്രഹ്മയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം വിശ്വകർമ്മ അവ അവർക്കു നൽകി.

Verse 2

इन्द्रनीलमयं लिङ्गं विष्णुना पूजितं सदा पद्मरागमयं शक्रो हैमं विश्रवसः सुतः

ഇന്ദ്രനീലമയ ലിംഗത്തെ വിഷ്ണു നിത്യവും പൂജിക്കുന്നു. പദ്മരാഗമയ ലിംഗത്തെ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) പൂജിക്കുന്നു; വിശ്രവസിന്റെ പുത്രൻ സ്വർണമയ ലിംഗത്തെ പൂജിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ലിംഗതത്ത്വത്തിലൂടെ എല്ലാവരും പശുപതി ശിവനെ ആരാധിച്ച്, പാശബന്ധത്തിൽ നിന്ന് പശുവിന് മോക്ഷം നൽകുന്നു.

Verse 3

विश्वेदेवास् तथा रौप्यं वसवः कान्तिकं शुभम् आरकूटमयं वायुर् अश्विनौ पार्थिवं सदा

വിശ്വേദേവന്മാർ രൗപ്യമയ ലിംഗത്തെ ആശ്രയിച്ച് പൂജിക്കുന്നു; വസുക്കൾ ശുഭവും കാന്തിമയവുമായ ദ്രവ്യത്തിൽ. വായു ആരകൂട (താമ്ര-മിശ്രലോഹ) മയ ലിംഗത്തെയും, അശ്വിനീദേവന്മാർ സദാ പാർത്ഥിവ (മണ്ണുമയ) ലിംഗത്തെയും പൂജിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ദ്രവ്യവിധാനം ദേവശക്തിക്ക് അനുസരിച്ച് പതി ശിവസേവയിലാണ്.

Verse 4

स्फाटिकं वरुणो राजा आदित्यास्ताम्रनिर्मितम् मौक्तिकं सोमराड् धीमांस् तथा लिङ्गमनुत्तमम्

രാജാ വരുണൻ സ്ഫടികമയ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ആദിത്യന്മാർ താമ്രനിർമിത ലിംഗം, ധീമാനായ സോമരാജൻ മൗക്തികമയ അനുത്തമ ലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ഇങ്ങനെ വ്യത്യസ്ത പവിത്ര പ്രതീകങ്ങളാൽ അവർ പരമ പതി ശിവനെ പൂജിച്ചു.

Verse 5

अनन्ताद्या महानागाः प्रवालकमयं शुभम् दैत्या ह्ययोमयं लिङ्गं राक्षसाश् च महात्मनः

അനന്തൻ മുതലായ മഹാനാഗങ്ങൾ ശുഭമായ പ്രവാളമയ ലിംഗം അർപ്പിച്ചു. ദൈത്യർ ഇരുമ്പുമയ ലിംഗം അർപ്പിച്ചു; ഹേ മഹാത്മാവേ, രാക്ഷസരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ലിംഗങ്ങൾ അർപ്പിച്ചു. സ്വഭാവാനുസരിച്ച് എല്ലാവരും ലിംഗത്തിലൂടെ പരമ പതി ശിവനെ ആരാധിച്ചു.

Verse 6

त्रैलोहिकं गुह्यकाश् च सर्वलोहमयं गणाः चामुण्डा सैकतं साक्षान् मातरश् च द्विजोत्तमाः

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ത്രൈലോക്യത്തിലെ ഗണങ്ങളും ഗുഹ്യകരും ഉണ്ടായിരുന്നു; എല്ലാത്തരം ലോഹങ്ങളാലും നിർമ്മിതരെന്നപോലെ തോന്നുന്ന ഗണസമൂഹങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. ചാമുണ്ഡയും സൈകതരും മാതൃകകളും—എല്ലാവരും സാക്ഷാൽ പ്രത്യക്ഷമായി എത്തിയിരുന്നു.

Verse 7

दारुजं नैरृतिर् भक्त्या यमो मारकतं शुभम् नीलाद्याश् च तथा रुद्राः शुद्धं भस्ममयं शुभम्

ഭക്തിയോടെ നൈഋതി (തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറിന്റെ ദിക്പാലൻ) മരത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ ഭസ്മം സ്വീകരിക്കുന്നു; യമൻ ശുഭമായ മരകതവർണ്ണ ഭസ്മം പ്രാപിക്കുന്നു. നീലാദി രുദ്രന്മാരും ശുദ്ധവും മംഗളകരവുമായ ഭസ്മം ഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 8

लक्ष्मीवृक्षमयं लक्ष्मीर् गुहो वै गोमयात्मकम् मुनयो मुनिशार्दूलाः कुशाग्रमयम् उत्तमम्

ലക്ഷ്മിയെ ലക്ഷ്മീവൃക്ഷരൂപത്തിൽ പൂജിക്കണം; ഗുഹൻ (സ്കന്ദൻ) ഗോമയത്തിൽ നിന്നു നിർമ്മിക്കണം. ഹേ മുനിശാർദൂലന്മാരേ, മുനികളുടെ പ്രതീകം കുശാഗ്രങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഉത്തമരൂപമായി സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 9

वामाद्याः पुष्पलिङ्गं तु गन्धलिङ्गं मनोन्मनी सरस्वती च रत्नेन कृतं रुद्रस्य वाग्भवा

വാമാ മുതലായ ശക്തികൾ പുഷ്പലിംഗം അർപ്പിച്ചു; മനോന്മനി ഗന്ധലിംഗം സമർപ്പിച്ചു. രുദ്രന്റെ വാഗ്ഭവയായ സരസ്വതി രത്നനിർമിത ലിംഗം നിർമ്മിച്ച് പൂജാർഥം അർപ്പിച്ചു.

Verse 10

दुर्गा हैमं महादेवं सवेदिकमनुत्तमम् उग्रा पिष्टमयं सर्वे मन्त्रा ह्याज्यमयं शुभम्

ദുർഗ്ഗ വേദികയോടുകൂടിയ സ്വർണ്ണമയമായ അനുത്തമ മഹാദേവനെ നിർമ്മിച്ചു. ഉഗ്രാദേവി മുഴുവൻ വിധാനവും പിഷ്ടമയമായി (മാവുകൊണ്ട്) ഒരുക്കി; ശുഭമന്ത്രങ്ങൾ നെയ്യോടുകൂടെ അർപ്പിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 11

वेदाः सर्वे दधिमयं पिशाचाः सीसनिर्मितम् लेभिरे च यथायोग्यं प्रसादाद्ब्रह्मणः पदम्

എല്ലാ വേദങ്ങളും ദധിമയമായ പദം പ്രാപിച്ചു; പിശാചന്മാർ സീസനിർമിത പദം നേടി. ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ യോഗ്യതപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രസാദത്താൽ നിശ്ചിത സ്ഥാനത്തെത്തി.

Verse 12

बहुनात्र किमुक्तेन चराचरमिदं जगत् शिवलिङ्गं समभ्यर्च्य स्थितमत्र न संशयः

ഇവിടെ അധികം പറയേണ്ടതെന്ത്? ഈ സമസ്ത ചരാചര ലോകം ശിവലിംഗത്തെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചതിനാൽ തന്നെ സ്ഥാപിതമാണ്—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 13

त्य्पेस् ओफ़् लिङ्गस् अच्च्। तो मतेरिअल् षड्विधं लिङ्गमित्याहुर् द्रव्याणां च प्रभेदतः तेषां भेदाश्चतुर्युक्तचत्वारिंशदिति स्मृताः

ദ്രവ്യഭേദപ്രകാരം ലിംഗം ആറുവിധമെന്ന് പറയുന്നു; അവയുടെ ഉപഭേദങ്ങൾ പരമ്പരയിൽ ആകെ നാല്പത്തിനാലെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 14

शैलजं प्रथमं प्रोक्तं तद्धि साक्षाच्चतुर्विधम् द्वितीयं रत्नजं तच्च सप्तधा मुनिसत्तमाः

ആദ്യമായി ശൈലജ (ശിലാജന്യ) ലിംഗം എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അത് നേരിട്ട് നാലുവിധം. രണ്ടാമത് രത്നജ ലിംഗം; അത്, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഏഴുവിധം.

Verse 15

तृतीयं धातुजं लिङ्गम् अष्टधा परमेष्ठिनः तुरीयं दारुजं लिङ्गं तत्तु षोडशधोच्यते

മൂന്നാമത് ധാതുജ (ലോഹനിർമ്മിത) ലിംഗം; പരമേഷ്ഠിയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ അത് എട്ടുവിധം. നാലാമത് ദാരുജ (മരനിർമ്മിത) ലിംഗം; അത് പതിനാറുവിധമെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 16

मृन्मयं पञ्चमं लिङ्गं द्विधा भिन्नं द्विजोत्तमाः षष्ठं तु क्षणिकं लिङ्गं सप्तधा परिकीर्तितम्

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, അഞ്ചാമത് മൃന്മയ (മണ്ണിൽ നിന്നുള്ള) ലിംഗം; അത് രണ്ടുവിധമായി ഭിന്നമെന്ന് പറയുന്നു. ആറാമത് ക്ഷണിക (താൽക്കാലിക) ലിംഗം; അത് ഏഴുവിധമായി പരികീർത്തിതമാണ്।

Verse 17

श्रीप्रदं रत्नजं लिङ्गं शैलजं सर्वसिद्धिदम् धातुजं धनदं साक्षाद् दारुजं भोगसिद्धिदम्

രത്നനിർമ്മിത ലിംഗം ശ്രീ—മംഗളസമൃദ്ധി നൽകുന്നു. ശൈലജ ലിംഗം സർവ്വസിദ്ധി നൽകുന്നു. ധാതുജ ലിംഗം പ്രത്യക്ഷ ധനം നൽകുന്നു; ദാരുജ ലിംഗം ഭോഗസിദ്ധി വരുത്തുന്നു.

Verse 18

मृन्मयं चैव विप्रेन्द्राः सर्वसिद्धिकरं शुभम् शैलजं चोत्तमं प्रोक्तं मध्यमं चैव धातुजम्

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ! മൃൺമയ (മണ്ണിലെ) ലിംഗം ശുഭവും സർവ്വസിദ്ധികരവും ആകുന്നു. ശൈലജ ലിംഗം ഉത്തമമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു; ധാതുജ ലിംഗം മധ്യമമെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 19

बहुधा लिङ्गभेदाश् च नव चैव समासतः मूले ब्रह्मा तथा मध्ये विष्णुस्त्रिभुवनेश्वरः

ലിംഗഭേദങ്ങൾ പലവിധം; എന്നാൽ സംക്ഷേപത്തിൽ അവ ഒമ്പതായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അതിന്റെ മൂലത്തിൽ ബ്രഹ്മാവും, മദ്ധ്യത്തിൽ ത്രിഭുവനേശ്വരനായ വിഷ്ണുവും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 20

रुद्रोपरि महादेवः प्रणवाख्यः सदाशिवः लिङ्गवेदी महादेवी त्रिगुणा त्रिमयांबिका

രുദ്രനു മീതെ മഹാദേവൻ—പ്രണവം (ഓം) എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായ സദാശിവൻ. മഹാദേവിയേ ലിംഗവേദി; അവൾ ത്രിഗുണസ്വരൂപിണി, ത്രിമയാംബിക.

Verse 21

तया च पूजयेद्यस्तु देवी देवश् च पूजितौ शैलजं रत्नजं वापि धातुजं वापि दारुजम्

ആ വിധിയാൽ ആരെങ്കിലും പൂജിച്ചാൽ, അവനാൽ ദേവിയും ദേവനും—ഇരുവരും പൂജിതരാകുന്നു. ശൈലജം, രത്നജം, ധാതുജം അല്ലെങ്കിൽ ദാരുജം—ഏതു ലിംഗവും പൂജിക്കാം.

Verse 22

मृन्मयं क्षणिकं वापि भक्त्या स्थाप्य फलं शुभम् सुरेन्द्राम्भोजगर्भाग्नियमाम्बुपधनेश्वरैः

ആരെങ്കിലും ഭക്തിയോടെ മണ്ണിൽ നിന്നുള്ള—even ക്ഷണികമായ—ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചാൽ, ആ ശുഭകർമ്മഫലം ഇന്ദ്രൻ, പദ്മജനായ ബ്രഹ്മാവ്, അഗ്നി, യമൻ, വരുണൻ, കുബേരൻ, ഈശാനൻ എന്നീ ദിക്പാലന്മാർക്കും സാക്ഷ്യപ്പെടുന്നു।

Verse 23

सिद्धविद्याधराहीन्द्रैर् यक्षदानवकिन्नरैः स्तूयमानः सुपुण्यात्मा देवदुन्दुभिनिःस्वनैः

സിദ്ധന്മാരിലും വിദ്യാധരന്മാരിലും ശ്രേഷ്ഠരും, യക്ഷർ, ദാനവർ, കിന്നരർ എന്നിവരും സ്തുതിച്ച ആ പരമപുണ്യാത്മാവ് ദേവദുന്ദുഭികളുടെ മുഴക്കത്തിനിടയിൽ സർവ്വത്ര കീർത്തിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 24

भूर्भूवःस्वर्महर्लोकान् क्रमाद् वै जनतः परम् तपः सत्यं पराक्रम्य भासयन् स्वेन तेजसा

അവൻ ക്രമമായി ഭൂഃ, ഭുവഃ, സ്വഃ, മഹർലോകങ്ങളെ കടന്ന്, ജനസ്, തപസ്, സത്യലോകങ്ങളെയും അതിക്രമിച്ച്, പരമപതിയുടെ സർവ്വാധിപത്യപ്രഭയായ തന്റെ സ്വതേജസ്സാൽ എല്ലാം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 25

लिङ्गस्थापनसन्मार्गनिहितस्वायतासिना आशु ब्रह्माण्डमुद्भिद्य निर्गच्छन्निर्विशङ्कया

ലിംഗസ്ഥാപനത്തിന്റെ സന്മാർഗത്തിൽ സ്വയംനിയന്ത്രിതമായ വാൾ ഉറപ്പിച്ച്, അവൻ വേഗത്തിൽ ബ്രഹ്മാണ്ഡാവരണത്തെ പിളർത്തി, സംശയമില്ലാതെ പുറത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 26

शैलजं रत्नजं वापि धातुजं वापि दारुजम् मृन्मयं क्षणिकं त्यक्त्वा स्थापयेत्सकलं वपुः

കല്ല്, രത്നം, ലോഹം അല്ലെങ്കിൽ മരം എന്നിവയിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ (ലിംഗം) ആയാലും—നശ്വരമായ മണ്ണിന്റെ ക്ഷണിക ലിംഗം ഉപേക്ഷിച്ച്, ആരാധനയ്ക്കായി ഭഗവാന്റെ ‘സകല-വപു’ അഥവാ സാകാര സമ്പൂർണ്ണ രൂപം സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 27

विधिना चैव कृत्वा तु स्कन्दोमासहितं शुभम् कुन्दगोक्षीरसंकाशं लिङ्गं यः स्थापयेन्नरः

വിധിപൂർവം സ്കന്ദനും ഉമയും സഹിതമായ ശുഭമായ, കുന്ദപുഷ്പസമ ദീപ്തിയും ഗോക്ഷീരസമ ശ്വേതതയും ഉള്ള ശിവലിംഗം നിർമ്മിച്ച് സ്ഥാപിക്കുന്നവൻ।

Verse 28

नृणां तनुं समास्थाय स्थितो रुद्रो न संशयः दर्शनात्स्पर्शनात्तस्य लभन्ते निर्वृतिं नराः

മനുഷ്യദേഹം ആശ്രയിച്ച് രുദ്രൻ നിലകൊള്ളുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല. അവന്റെ ദർശനവും സ്പർശവും മാത്രത്താൽ ജനങ്ങൾ നിർവൃതി, പരമശാന്തി, പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 29

तस्य पुण्यं मया वक्तुं सम्यग्युगशतैरपि शक्यते नैव विप्रेन्द्रास् तस्माद् वै स्थापयेत् तथा

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രന്മാരേ, ആ കർമത്തിന്റെ പുണ്യം ഞാൻ നൂറുകണക്കിന് യുഗങ്ങൾ പറഞ്ഞാലും പൂർണ്ണമായി പറയാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ അതേവിധം ശിവലിംഗം സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 30

सर्वेषामेव मर्त्यानां विभोर्दिव्यं वपुः शुभम् सकलं भावनायोग्यं योगिनामेव निष्कलम्

എല്ലാ മർത്ത്യർക്കും വിഭുവിന്റെ ദിവ്യവും ശുഭവും ആയ രൂപം ‘സകല’—ധ്യാനഭാവനയ്ക്ക് യോഗ്യം; എന്നാൽ യോഗികൾക്ക് അതേ പ്രഭു ‘നിഷ്കല’—നിർഗുണ, അഖണ്ഡ—രൂപമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു।