Adhyaya 18

Verse 1

विष्णुर् उवाच एकाक्षराय रुद्राय अकारायात्मरूपिणे उकारायादिदेवाय विद्यादेहाय वै नमः

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ഏകാക്ഷരനായ രുദ്രനു നമസ്കാരം; ‘അ’ കാരരൂപമായ ആത്മസ്വരൂപനു നമസ്കാരം; ‘ഉ’ കാരരൂപമായ ആദിദേവനു നമസ്കാരം; വിദ്യാദേഹനായ ശുദ്ധ ജ്ഞാനസ്വരൂപനു നമസ്കാരം.

Verse 2

तृतीयाय मकाराय शिवाय परमात्मने सूर्याग्निसोमवर्णाय यजमानाय वै नमः

മൂന്നാം ‘മ’ (മകാര) രൂപമായ ശിവനു—പരമാത്മാവിനു—നമസ്കാരം; അവന്റെ ദീപ്തി സൂര്യൻ, അഗ്നി, സോമൻ എന്നിവയുടെ വർണ്ണംപോലെ; അവൻ യജമാനസ്വരൂപ അന്തര്യാമി പ്രഭു, എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളെയും പാവനമാക്കുന്നവൻ.

Verse 3

अग्नये रुद्ररूपाय रुद्राणां पतये नमः शिवाय शिवमन्त्राय सद्योजाताय वेधसे

രുദ്രരൂപനായ അഗ്നിക്കു നമസ്കാരം; രുദ്രന്മാരുടെ പതിക്കു നമസ്കാരം. ശിവമന്ത്രസ്വരൂപനായ ശിവനോടും സദ്യോജാത വേധസ്സ് (വിധാതാവ്) നോടും പ്രണാമം.

Verse 4

वामाय वामदेवाय वरदायामृताय ते अघोरायातिघोराय सद्योजाताय रंहसे

അങ്ങേക്കു നമസ്കാരം—സുന്ദരനായ (വാമ) വാമദേവനോട്; വരദാതാവും അമൃതസ്വരൂപനും ആയ അങ്ങോട്. അഘോരനും അതിഘോരനും, അതിവേഗ പ്രവർത്തകനായ സദ്യോജാതനും പ്രണാമം.

Verse 5

ईशानाय श्मशानाय अतिवेगाय वेगिने नमो ऽस्तु श्रुतिपादाय ऊर्ध्वलिङ्गाय लिङ्गिने

ഈശാനൻ—ശ്മശാനവാസി—അതിവേഗി, വേഗവാനായവനോട് നമോऽസ്തു. ആരുടെ പാദങ്ങളേ ശ്രുതി (വേദം) ആകുന്നുവോ ആ ശ്രുതിപാദനോട്; ഊർധ്വലിംഗത്തോടും ലിംഗീ (ലിംഗാധിപതി)യോടും പ്രണാമം.

Verse 6

हेमलिङ्गाय हेमाय वारिलिङ्गाय चांभसे शिवाय शिवलिङ्गाय व्यापिने व्योमव्यापिने

ഹേമലിംഗത്തോടും ഹേമസ്വരൂപനോടും നമസ്കാരം; വാരിലിംഗത്തോടും അംഭസ് (ജലതത്ത്വം) നോടും നമസ്കാരം. ശിവനോടും ശിവലിംഗത്തോടും; സർവ്വവ്യാപിയും വ്യോമവ്യാപിയും ആയ പ്രഭുവോടും പ്രണാമം.

Verse 7

वायवे वायुवेगाय नमस्ते वायुव्यापिने तेजसे तेजसां भर्त्रे नमस्तेजो ऽधिव्यापिने

വായുരൂപനേ, വായുവേഗസ്വരൂപനേ, വായുവായി സർവ്വത്ര വ്യാപിക്കുന്നവനേ നമസ്കാരം. തേജസ്സ്വരൂപനേ, തേജസ്സുകളുടെ ഭർത്താവ് (ധാരകൻ), അന്തർജ്യോതിയായി എല്ലായിടത്തും വ്യാപിക്കുന്ന പ്രഭുവേ നമസ്കാരം.

Verse 8

जलाय जलभूताय नमस्ते जलव्यापिने पृथिव्यै चान्तरिक्षाय पृथिवीव्यापिने नमः

ഹേ ശിവാ! ജലരൂപനും ജലതത്ത്വസ്വരൂപനും ജലത്തിൽ സർവ്വവ്യാപിയുമായ നിനക്കു നമസ്കാരം. ഭൂമിയും അന്തരീക്ഷവും ആയവനും ഭൂമിയിൽ സർവ്വവ്യാപിയായ ഈശ്വരനും നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 9

शब्दस्पर्शस्वरूपाय रसगन्धाय गन्धिने गणाधिपतये तुभ्यं गुह्याद्गुह्यतमाय ते

ഹേ ശിവാ! ശബ്ദവും സ്പർശവും തന്നെയാണ് നിന്റെ സ്വരൂപം; രസവും ഗന്ധവും എന്നതിന്റെ സാരവും നീ; സ്വയം സുഗന്ധിമാനായവനേ. ഗണാധിപതേ, ഗുഹ്യത്തിൽ ഗുഹ്യതമനായ നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 10

अनन्ताय विरूपाय अनन्तानामयाय च शाश्वताय वरिष्ठाय वारिगर्भाय योगिने

അനന്തനേ, അനേകരൂപങ്ങളുടെ അധിപനേ, ആദിയില്ലാത്ത ക്ലേശരോഗങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനേ; ശാശ്വതനും ശ്രേഷ്ഠനും; അന്തരത്തിൽ വിശ്വജലം ധരിക്കുന്നവനേ; മഹായോഗി ശിവാ—പശുക്കളെ പാശബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്ന പതിയേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 11

संस्थितायाम्भसां मध्ये आवयोर्मध्यवर्चसे गोप्त्रे हर्त्रे सदा कर्त्रे निधनायेश्वराय च

ഹേ ഈശ്വരാ! ജലങ്ങളുടെ മദ്ധ്യേ അധിഷ്ഠിതനേ, ഞങ്ങളിരുവരുടെയും ഇടയിൽ അന്തർജ്യോതിയായി പ്രകാശിക്കുന്നവനേ; രക്ഷകനും സംഹാരകനും, സദാ പ്രവർത്തിക്കുന്ന കർത്താവും, അന്തിമ ലയത്തിന്റെ അധിപതിയും—നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 12

अचेतनाय चिन्त्याय चेतनायासहारिणे अरूपाय सुरूपाय अनङ्गायाङ्गहारिणे

ഹേ ശിവാ! ജഡത്വത്തിന് അതീതനായിട്ടും ജഡത്താലും ധ്യേയനായവനേ; ചേതനയിലെ അഹംഭാവം ഹരിക്കുന്നവനേ; നിരാകാരനായിട്ടും സുന്ദരരൂപങ്ങളുടെ മൂലമായവനേ; അനംഗനായിട്ടും എല്ലാ അംഗഭാവവും നിനക്കുള്ളിൽ ലയിപ്പിക്കുന്നവനേ—നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 13

भस्मदिग्धशरीराय भानुसोमाग्निहेतवे श्वेताय श्वेतवर्णाय तुहिनाद्रिचराय च

ഭസ്മം പുരട്ടിയ ദേഹധാരിയായ പ്രഭുവിന് നമസ്കാരം; സൂര്യ-ചന്ദ്ര-അഗ്നികളുടെ അന്തര്യാമി കാരണവും ആധാരവും ആയവനോട് പ്രണാമം. ശ്വേതനേ, ദീപ്ത ശ്വേതവർണ്ണനേ, ഹിമാദ്രിയിൽ ചരിക്കുന്ന ശിവനേ, നമഃ।

Verse 14

सुश्वेताय सुवक्त्राय नमः श्वेतशिखाय च श्वेतास्याय महास्याय नमस्ते श्वेतलोहित

അത്യന്തം ശ്വേതനും ശുഭമുഖനും ആയവനേ, നമസ്കാരം; ശ്വേതശിഖാധാരിയേ (ജടാശിഖരം), പ്രണാമം. ശ്വേതാസ്യനേ, മഹാസ്യനേ—ഹേ ശ്വേതലോഹിതാ (ശ്വേത-രക്ത പ്രഭുവേ), നമഃ।

Verse 15

सुताराय विशिष्टाय नमो दुन्दुभिने हर शतरूपविरूपाय नमः केतुमते सदा

ശ്രേഷ്ഠ താരകൻ (മാർഗ്ഗദർശി)യും വിശിഷ്ട പ്രഭുവിനും നമസ്കാരം; ഹേ ഹര, ദുന്ദുഭിനാദസ്വരൂപനേ, പ്രണാമം. ശതരൂപധാരിയും വിരൂപനും (നിർഗുണനും) ആയവനേ, നമഃ; ചൈതന്യധ്വജമായ കേതുമന്തനേ, സദാ നമസ്കാരം।

Verse 16

ऋद्धिशोकविशोकाय पिनाकाय कपर्दिने विपाशाय सुपाशाय नमस्ते पाशनाशिने

ഋദ്ധിസ്വരൂപനേ, ശോകനാശകനേ, ശോകാതീതനേ—നമസ്കാരം; പിനാകധാരിയായ കപർദീ (ജടാധരൻ) ന് പ്രണാമം. വിപാശ (ബന്ധനരഹിതൻ)യും സുപാശ (ശുഭപാശനിയന്താവ്)യും ആയവനേ, നമഃ; ഹേ പാശനാശിനേ, നമസ്കാരം।

Verse 17

सुहोत्राय हविष्याय सुब्रह्मण्याय सूरिणे सुमुखाय सुवक्त्राय दुर्दमाय दमाय च

സുഹോത്രൻ (മംഗള യജ്ഞകർതാവ്)യും ഹവിസ്സ്വരൂപനും ആയവനേ, നമസ്കാരം; സുബ്രഹ്മണ്യൻ (വേദധർമ്മപോഷകൻ)യും സൂരി (ജ്ഞാനി)യും ആയവനോട് പ്രണാമം. സുമുഖനേ, സുവക്ത്രനേ, നമഃ; ദുര്ദമൻ (അജേയൻ)യും ദമൻ (നിയമകൻ)യും ആയവനേ, നമസ്കാരം।

Verse 18

कङ्काय कङ्करूपाय कङ्कणीकृतपन्नग सनकाय नमस्तुभ्यं सनातन सनन्दन

കങ്കനായി, കങ്ക-രൂപം ധരിക്കുന്നവനായി, സർപ്പങ്ങളെ കങ്കണ-ഭൂഷണമായി ധരിക്കുന്നവനായ നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ സനാതന, ഹേ സനന്ദന—സനക-സ്വരൂപത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായ നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 19

सनत्कुमारसारङ्गम् आरणाय महात्मने लोकाक्षिणे त्रिधामाय नमो विरजसे सदा

സനത്കുമാരനും ഋഷിമാരും സ്തുതിക്കുന്ന, അരണ്യ-ധാമത്തിൽ അധിവസിക്കുന്ന, മഹാത്മാവ്, ലോകങ്ങളുടെ കണ്ണ്, ത്രിധാമ-സ്വരൂപൻ, സദാ വിരജൻ (നിർമലൻ) ആയ പ്രഭുവിന് നിത്യ നമസ്കാരം.

Verse 20

शङ्खपालाय शङ्खाय रजसे तमसे नमः सारस्वताय मेघाय मेघवाहन ते नमः

ശംഖപാല-സ്വരൂപനേ, ശംഖ-സ്വരൂപനേ, രജസും തമസും ആയ സ്വരൂപനേ നിനക്കു നമഃ। സാരസ്വത-തത്ത്വത്തിന്റെ അധിപതേ, മേഘ-സ്വരൂപനേ, മേഘവാഹന പ്രഭോ—നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 21

सुवाहाय विवाहाय विवादवरदाय च नमः शिवाय रुद्राय प्रधानाय नमोनमः

സുവാഹം (ശുഭ-വാഹനം)യും വിവാഹം (ശുഭ-നേതൃത്വം)യും നൽകുന്നവനേ, വിവാദത്തിലും വരം നൽകുന്നവനേ നിനക്കു നമഃ। ശിവനേ, രുദ്രനേ, പ്രധാനം-സ്വരൂപ പരമേശ്വരനേ—പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം.

Verse 22

त्रिगुणाय नमस्तुभ्यं चतुर्व्यूहात्मने नमः संसाराय नमस्तुभ्यं नमः संसारहेतवे

ത്രിഗുണങ്ങളുടെ അധിഷ്ഠാതാവേ നിനക്കു നമസ്കാരം, ചതുര്‍വ്യൂഹ-സ്വരൂപനേ നിനക്കു നമഃ। സംസാരം തന്നെയായ നിനക്കു നമസ്കാരം, സംസാരത്തിന്റെ ഹേതുവായ നിനക്കു നമഃ।

Verse 23

मोक्षाय मोक्षरूपाय मोक्षकर्त्रे नमोनमः आत्मने ऋषये तुभ्यं स्वामिने विष्णवे नमः

മോക്ഷമായും മോക്ഷസ്വരൂപനായും മോക്ഷദാതാവായും ഉള്ള പ്രഭുവേ, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം. ആത്മസ്വരൂപാ, അന്തഃഋഷി, സ്വാമി—വിഷ്ണുരൂപാ, നിനക്ക് പ്രണാമം.

Verse 24

नमो भगवते तुभ्यं नागानां पतये नमः ओङ्काराय नमस्तुभ्यं सर्वज्ञाय नमो नमः

ഹേ ഭഗവൻ, നിനക്ക് നമസ്കാരം; നാഗങ്ങളുടെ പതിയേ, നമസ്കാരം. ഓങ്കാരസ്വരൂപാ, നിനക്ക് നമസ്കാരം; സർവ്വജ്ഞനായ പ്രഭുവേ, വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രണാമം.

Verse 25

सर्वाय च नमस्तुभ्यं नमो नारायणाय च नमो हिरण्यगर्भाय आदिदेवाय ते नमः

സർവ്വസ്വരൂപാ, നിനക്ക് നമസ്കാരം; നാരായണനുമേ നമസ്കാരം. ഹിരണ്യഗർഭനുമേ നമസ്കാരം; ഹേ ആദിദേവാ, നിനക്ക് പ്രണാമം.

Verse 26

नमो ऽस्त्वजाय पतये प्रजानां व्यूहहेतवे महादेवाय देवानाम् ईश्वराय नमो नमः

അജൻ, പ്രജകളുടെ പതി, വ്യൂഹ-പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ കാരണഭൂതൻ—നിനക്ക് നമസ്കാരം. ദേവന്മാരുടെ ഈശ്വരനായ മഹാദേവനേ, വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രണാമം.

Verse 27

शर्वाय च नमस्तुभ्यं सत्याय शमनाय च ब्रह्मणे चैव भूतानां सर्वज्ञाय नमो नमः

ശർവ്വരൂപാ, നിനക്ക് നമസ്കാരം; സത്യരൂപാ, ശമനരൂപാ (ശാന്തിദാതാ) നിനക്ക് നമസ്കാരം. ഭൂതങ്ങളുടെ ബ്രഹ്മം, സർവ്വജ്ഞനായ പ്രഭുവേ, വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രണാമം.

Verse 28

महात्मने नमस्तुभ्यं प्रज्ञारूपाय वै नमः चितये चितिरूपाय स्मृतिरूपाय वै नमः

മഹാത്മാവായ പ്രഭുവേ, നമസ്കാരം; പ്രജ്ഞാ-സ്വരൂപനായ നിനക്കു നമഃ. ചിതി-സ്വരൂപമായ ചൈതന്യത്തിനു നമഃ, സ്മൃതി-സ്വരൂപനായ നിനക്കു നമഃ.

Verse 29

ज्ञानाय ज्ञानगम्याय नमस्ते संविदे सदा शिखराय नमस्तुभ्यं नीलकण्ठाय वै नमः

ജ്ഞാന-സ്വരൂപനായ നിനക്കു നമഃ; സത്യജ്ഞാനത്തിലൂടെയേ ഗമ്യനായ സദാ-സ്ഥിത സംവിദിന് നമഃ. പരമ ശിഖരമേ, നമസ്കാരം; നീലകണ്ഠ മഹാദേവനു നിശ്ചയം നമഃ.

Verse 30

अर्धनारीशरीराय अव्यक्ताय नमोनमः एकादशविभेदाय स्थाणवे ते नमः सदा

അർധനാരീശ്വരനേ—അർധ-നാരി ശരീരനായ അവ്യക്തനേ—നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമഃ. ഹേ സ്ഥാണു, ഏകാദശ ഭേദങ്ങളായി പ്രകാശിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു സദാ നമസ്കാരം.

Verse 31

नमः सोमाय सूर्याय भवाय भवहारिणे यशस्कराय देवाय शङ्करायेश्वराय च

സോമ-സൂര്യ സ്വരൂപനു നമഃ; ഭവനു, ഭവഹാരിണു നമഃ. യശസ്സ് നൽകുന്ന ദേവനു നമഃ; ശങ്കരനും ഈശ്വരനും നമഃ.

Verse 32

नमो ऽंबिकाधिपतये उमायाः पतये नमः हिरण्यबाहवे तुभ्यं नमस्ते हेमरेतसे

അംബികാധിപതിയേ, നമഃ; ഉമാപതിയേ, നമഃ. ഹിരണ്യബാഹുവേ, നമസ്കാരം; ഹേമരേതസേ, നമഃ.

Verse 33

नीलकेशाय वित्ताय शितिकण्ठाय वै नमः कपर्दिने नमस्तुभ्यं नागाङ्गाभरणाय च

നീലകേശനായ പ്രഭുവിന് നമസ്കാരം, സത്യധനസ്വരൂപനു നമഃ; ശിതികണ്ഠനു നമഃ। ഹേ കപർദിൻ, നിനക്കു നമസ്കാരം; അങ്ങങ്ങളുടെ അവയവങ്ങൾ നാഗാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനായവനു നമഃ।

Verse 34

वृषारूढाय सर्वस्य हर्त्रे कर्त्रे नमोनमः वीररामातिरामाय रामनाथाय ते विभो

വൃഷഭാരൂഢനായി, സർവ്വത്തിന്റെയും കർത്താവും സംഹർത്താവുമായ പ്രഭുവിന് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം. ഹേ വിഭോ, വീരരാമാ, അതിരാമാ (അത്യന്തം രമണീയൻ), രാമനാഥാ—നിനക്കു നമഃ।

Verse 35

नमो राजाधिराजाय राज्ञामधिगताय ते नमः पालाधिपतये पालाशाकृन्तते नमः

രാജാധിരാജാ, എല്ലാ രാജാക്കളും പ്രാപിച്ചു അംഗീകരിക്കുന്ന നിനക്കു നമഃ. പാലകരുടെ അധിപതിക്കു നമഃ; പാലാശശാഖ ഛേദിക്കുന്ന, വിഘ്നനിവാരകനായ പ്രഭുവിനു നമഃ।

Verse 36

नमः केयूरभूषाय गोपते ते नमोनमः नमः श्रीकण्ठनाथाय नमो लिकुचपाणये

കേയൂരഭൂഷിതനായ പ്രഭുവിനു നമഃ; ഹേ ഗോപതേ, നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം. ശ്രീകണ്ഠനാഥനു നമഃ; ലികുചഫലം കൈയിൽ ധരിച്ചവനു നമഃ।

Verse 37

भुवनेशाय देवाय वेदशास्त्र नमो ऽस्तु ते सारङ्गाय नमस्तुभ्यं राजहंसाय ते नमः

ഭുവനേശനായ ദീപ്തദേവാ, നിനക്കു നമഃ; വേദശാസ്ത്രസ്വരൂപനായ പ്രഭുവേ, നിനക്കു പ്രണാമം. ഹേ സാരംഗ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ രാജഹംസ, നിനക്കു നമഃ।

Verse 38

कनकाङ्गदहाराय नमः सर्पोपवीतिने सर्पकुण्डलमालाय कटिसूत्रीकृताहिने

കനക അങ്കദവും ഹാരവും ധരിക്കുന്നവനു നമസ്കാരം; സർപ്പത്തെ യജ്ഞോപവീതമായി ധരിക്കുന്ന പ്രഭുവിനു നമസ്കാരം. സർപ്പമേ കുണ്ഡലവും മാലയും ആയവനു, സർപ്പത്തെ കട്ടിസൂത്രമാക്കി ധരിച്ച ശിവനു നമഃ।

Verse 39

वेदगर्भाय गर्भाय विश्वगर्भाय ते शिव ब्रह्मोवाच विररामेति संस्तुत्वा ब्रह्मणा सहितो हरिः

ഹേ ശിവാ! നീ വേദഗർഭൻ, സകലപ്രകടനത്തിന്റെ ഗർഭം, വിശ്വഗർഭൻ—നിനക്കു നമസ്കാരം. ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച് ഹരി ബ്രഹ്മാവിനോടൊപ്പം മൗനമായി; അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാ പറഞ്ഞു—“ഇനി വിരമിക്കട്ടെ.”

Verse 40

एतत्स्तोत्रवरं पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम् यः पठेच्छ्रावयेद्वापि ब्राह्मणान् वेदपारगान्

ഈ ശ്രേഷ്ഠ സ്തോത്രം പുണ്യമയവും സർവ്വപാപനാശകവുമാണ്. ആരെങ്കിലും ഇത് പാരായണം ചെയ്യുകയോ, വേദപാരംഗത ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ശ്രവണം ചെയ്യിക്കുകയോ ചെയ്താൽ—ആ പാഠ-ശ്രവണത്തിലൂടെ പശു ശുദ്ധനായി, പാശം ഛേദിക്കുന്ന പതി-ശിവന്റെ അനുഗ്രഹത്തിന് യോഗ്യനാകും।

Verse 41

स याति ब्रह्मणो लोके पापकर्मरतो ऽपि वै तस्माज्जपेत्पठेन्नित्यं श्रावयेद्ब्राह्मणाञ्छुभान्

പാപകർമ്മത്തിൽ രതനായാലും അവൻ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. അതിനാൽ നിത്യം ജപവും പാരായണവും ചെയ്യണം; ശുഭ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ശ്രവണം ചെയ്യിക്കണം—കാരണം ഈ ശ്രവണം പശുവിനെ ശുദ്ധമാക്കി, പതി-ശിവന്റെ കൃപയാൽ പാശം ശിഥിലമാക്കുന്നു।

Verse 42

सर्वपापविशुद्ध्यर्थं विष्णुना परिभाषितम्

സർവ്വപാപവിശുദ്ധിക്കായി ഇതു വിഷ്ണു വ്യക്തമായി പ്രസ്താവിച്ചതാണ്—പശു ശിവന്റെ അനുഗ്രഹത്തിന് യോഗ്യനാകേണ്ടതിനാൽ।