Adhyaya 35
दिक्पालादि-शिवलोकान्तर-कथनम् (Account of the Dikpālas and Intervening Realms toward Śiva’s Worlds)
ലലിതോപാഖ്യാനത്തിലെ ഹയഗ്രീവ–അഗസ്ത്യ സംവാദത്തിൽ ഹയഗ്രീവൻ ദിവ്യസമുച്ചയത്തിലെ കക്ഷ്യാഭേദവും പുണ്യവാസ്തുവിന്യാസവും ക്രമമായി വിവരിക്കുന്നു. രത്നാലങ്കൃത മഹാശാല, ദൃഢമായ കവാടങ്ങൾ, മദ്ധ്യത്തിലെ അമൃത-വാപിക (അമൃത തടാകം) എന്നിവ പ്രധാനമാണ്. ആ അമൃതം രസായനസ്വരൂപം—പാനം, ഗന്ധം എന്നിവകൊണ്ട് സിദ്ധി, ബലം, മലിനനാശം ലഭിച്ച് യോഗികളും പക്ഷികളും അമരത്വം പ്രാപിക്കുന്നു. പ്രവേശനം സാധാരണയല്ല; നൗകകളിലൂടെയേ സാധ്യമാകൂ. നിയുക്ത ശക്തികൾ, പ്രത്യേകിച്ച് തോരണേശ്വരി താര, കൂടാതെ സേവകർ രത്നനൗകകളിൽ ഗാനം-വാദ്യം ചെയ്ത് തടാകം കടക്കുന്നു. ശുദ്ധി, ആജ്ഞ, കാവൽ, ലലിതയുടെ പരമമന്ത്രപരിവേശം—ഇവയാണ് ഉയർന്ന ലോകങ്ങളുടെ ‘സൂചനകൾ’ ആയി അവതരിപ്പിക്കുന്നത്।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्य संवादे ललितोपाख्याने दिक्पालादिशिवलोकान्तरकथनं ना चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः हयग्रीव उवाच अथ वापीत्र यादीनां कक्ष्याभेदान्प्रचक्ष्महे / एषां श्रवणमात्रेण जायते श्रीमहोदयः
ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡമഹാപുരാണത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തിൽ, ഹയഗ്രീവ–അഗസ്ത്യ സംവാദത്തിലെ ലലിതോപാഖ്യാനത്തിൽ ‘ദിക്പാലാദി ശിവലോകാന്തരകഥനം’ എന്ന നാല്പത്തിനാലല്ല, മുപ്പത്തിനാലാം അധ്യായം. ഹയഗ്രീവൻ പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ വാപി മുതലായവയുടെ കക്ഷ്യാഭേദങ്ങൾ വിവരിക്കുന്നു; ഇവ കേൾക്കുന്നതുമാത്രം മഹാശ്രീ-ഉദയം ജനിക്കുന്നു।
Verse 2
सहस्रस्तम्भशालस्यातरमारुतयोजने / मनो नाम महाशालः सर्वरत्नविचित्रितः
സഹസ്രസ്തംഭശാലയ്ക്ക് അപ്പുറം, ഒരു വായു-യോജന ദൂരത്ത് ‘മനഃ’ എന്ന മഹാശാലയുണ്ട്; അത് സർവരത്നങ്ങളാൽ വിചിത്രമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।
Verse 3
पूर्ववद्गोपुरद्वारकपाटार्गलसंयुतः / तन्मध्यकक्ष्याभागस्तु सर्वाप्यमृतवापिका
അത് മുൻപുപോലെ ഗോപുരദ്വാരത്തിലെ കപാടവും അർഗളയും സഹിതമാണ്; അതിന്റെ മദ്ധ്യ കക്ഷ്യാഭാഗം മുഴുവനും അമൃതമയമായ വാപിക തന്നെയാണ്।
Verse 4
यत्पीत्वा योगिनः सिद्धा वज्रकाया महाबलाः / भवन्ति पुरुषाः प्राज्ञास्तदेव हि रसायनम्
അത് പാനം ചെയ്താൽ യോഗിസിദ്ധർ വജ്രകായരായി മഹാബലവാന്മാരാകുന്നു; മനുഷ്യർ പ്രാജ്ഞരാകുന്നു—അതേ തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ രസായനം।
Verse 5
वाप्याममृतमय्यां तु वर्तते तोयतां गतम् / तद्गन्धाघ्राणमात्रेण सिद्धिकान्तापतिर्भवेत्
അമൃതമയമായ വാപിയിൽ അത് ജലരൂപമായി നിലകൊള്ളുന്നു; അതിന്റെ സുഗന്ധം മാത്രം ഘ്രാണിച്ചാൽ സിദ്ധിയും കാന്തിയും ഉള്ളവനായി മാറുന്നു।
Verse 6
अस्पृशन्नपि विन्धयारे पुरुषः क्षीणकल्मषः / उभयोः शालयोः पार्श्वे सुधावापीतटद्वये
വിംധ്യഗുഹയിൽ അവൻ സ്പർശിക്കാതെയിരുന്നിട്ടും, ക്ഷീണകല്മഷനായ പുരുഷൻ നിലകൊണ്ടു. ഇരുശാലവൃക്ഷങ്ങളുടെ സമീപം, സുദ്ധാവാപിയുടെ ഇരുകരകളിലും।
Verse 7
अधक्रोशसमायामा अन्यास्सर्वाश्च वापिकाः / चतुर्योजनदूरं तु तलं तस्या जलान्तरे
മറ്റെല്ലാ വാപികളും അർധക്രോശവ്യാപ്തിയുള്ളവയായിരുന്നു; എന്നാൽ ആ (സുദ്ധാവാപി)യുടെ ജലാന്തരത്തിൽ തലം നാലു യോജന ദൂരത്തിലായിരുന്നു।
Verse 8
सोपानावलयस्तस्या नानारत्नविचित्रिताः / स्वर्णवर्णा रत्नवर्णास्तस्यां हंसाश्च सारसाः
അതിന്റേ സോപാനവലയങ്ങൾ നാനാരത്നങ്ങളാൽ വിചിത്രമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. അതിൽ സ്വർണവർണ്ണവും രത്നവർണ്ണവും ഉള്ള ഹംസകളും സാരസങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു।
Verse 9
आस्फोट्यते तटद्वन्द्वतरङ्गैर्मन्दचञ्चलैः / पक्षिणस्तज्जलं पीत्वा रसायनमयं नवम्
ഇരുകരകളിലെ മന്ദചഞ്ചല തരംഗങ്ങൾ ജലത്തെ തട്ടി മുഴങ്ങുമാറാക്കി. പക്ഷികൾ ആ ജലം കുടിച്ച് പുതുമയുള്ള രസായനസമമായ ശക്തി നേടി।
Verse 10
अजरामरतां प्राप्तास्तत्र विन्ध्यनिषूदन / सदाकूजितलक्षेण तत्र कारण्डवद्विजाः
ഹേ വിംധ്യനിഷൂദന! അവിടെ അവർ അജരാമരത്വം പ്രാപിച്ചു. നിത്യകൂജനത്തിന്റെ ലക്ഷണത്തോടെ അവിടെ കാരണ്ഡവ ദ്വിജപക്ഷികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു।
Verse 11
जपन्ति ललितादेव्या मन्त्रमेव महत्तरम् / परितो वापिकाचक्रपरिवेषणभूयसा
അവർ ലലിതാദേവിയുടെ പരമ മഹത്തായ മന്ത്രം തന്നെയെ ജപിച്ചു, വാപികാ-ചക്രത്തിന്റെ ചുറ്റും വലയമായി എല്ലാടവും പരിവേഷണംപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു।
Verse 12
न तत्र गन्तु मार्गो ऽस्ति नौकावाहनमन्तरा / आज्ञया केवलं तत्र मन्त्रिणी दण्डनाथयोः / तारा नाम महाशक्तिर्वर्तते तोरणेश्वरी
അവിടെ പോകാൻ മാർഗമില്ല; നൗകാവാഹനം കൂടാതെ ഗമനം സാധ്യമല്ല. അവിടെ മന്ത്രിണിയും ദണ്ഡനാഥനും നൽകിയ ആജ്ഞയാൽ മാത്രം ‘താരാ’ എന്ന മഹാശക്തി തോരണേശ്വരിയായി വിരാജിക്കുന്നു।
Verse 13
बह्व्यस्तत्रोत्पलश्यामास्तारायाः परिचारिकाः / रत्ननौकासहस्रेण खेलन्त्यो सरसीजले
അവിടെ താരയുടെ അനേകം ഉത്പലശ്യാമ വർണ്ണമുള്ള പരിചാരികമാർ ഉണ്ട്; അവർ ആയിരക്കണക്കിന് രത്നനൗകകളോടെ സരോവരജലത്തിൽ ക്രീഡിക്കുന്നു।
Verse 14
अपरं पारमायान्ति पुनर्यान्ति परं तटम् / वीणावेणुमृदङ्गादि वादयन्त्यो मुहुर्मुहुः
അവർ ഒരിക്കൽ ഈ കരയിലേക്കും പിന്നെ ആ കരയിലേക്കും പോകുന്നു; വീണ്ടും വീണ്ടും വീണ, വേണു, മൃദംഗം മുതലായ വാദ്യങ്ങൾ മുഴക്കുന്നു।
Verse 15
कोटिशस्तत्र ताराया नाविक्यो नवयौवनाः / मुहुर्गायन्ति नृत्यन्ति देव्याः पुण्यतमं यशः
അവിടെ താരയുടെ കോടികളായ നവയൗവന നാവികമാർ ഉണ്ട്; അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും ദേവിയുടെ അതിപുണ്യമായ യശസ്സിനെ പാടി നൃത്തം ചെയ്യുന്നു।
Verse 16
अरित्रपाणयः काश्चित्काश्चिच्छूगाम्बुपाणयः / पिबन्त्यस्तत्सुधातोयं संचरन्त्यस्तरीशतैः
ചില സ്ത്രീകൾ കൈയിൽ തുഴ പിടിച്ചിരുന്നു; ചിലർ ജലപാത്രം ധരിച്ചു. അവർ അമൃതസമമായ ജലം പാനം ചെയ്തു നൂറുകണക്കിന് നൗകകളിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
Verse 17
तासां नौकावाहिकानां शक्तीनां श्यामलत्विषाम् / प्रधानभूता तारांबा जलौघशमनक्षमा
ആ ശ്യാമളകാന്തിയുള്ള നൗകാവാഹിനി ശക്തികളിൽ താരാംബയാണ് പ്രധാന; ജലപ്രവാഹത്തിന്റെ പ്രചണ്ഡതയും ശമിപ്പാൻ അവൾക്ക് കഴിയും.
Verse 18
आज्ञां विना तयोस्तारा मन्त्रिणीदण्डधारयोः / त्रिनेत्रस्यापि नो दत्ते वापिकांभसि सन्तरम्
മന്ത്രിണിയും ദണ്ഡധാരിയും—അവരുടെ ആജ്ഞയില്ലാതെ താര, ത്രിനേത്രനായ ശിവനെയും കുളജലത്തിൽ കടക്കാൻ അനുവദിക്കുകയില്ല.
Verse 19
गायन्तीनां चलन्तीनां नौकाभिर्मणिचारुभिः / महाराज्ञी महौदार्यं पतन्तीनां पदेपदे
മണികളാൽ മനോഹരമായ നൗകകളിൽ പാടിക്കൊണ്ട് സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന അവരിൽ മഹാരാണിയുടെ മഹൗദാര്യം പടിപടിയായി ചൊരിഞ്ഞു.
Verse 20
पिबन्तीनां मधु भृशं माणिक्यचषकोदरैः / प्रतिनौकं मणिगृहे वसन्तीनां मनोहरे
അവർ മാണിക്യകപ്പുകളിൽ നിറച്ച മധു ധാരാളമായി പാനം ചെയ്തു; ഓരോ നൗകയിലും മനോഹരമായ മണിഗൃഹങ്ങളിൽ വസിച്ചു.
Verse 21
तारातरणिशक्तीनां समवायो ऽतिसुन्दरः / काश्चिन्नौकाः सुवर्णाढ्याः काश्चिद्रत्नकृता मुने
ഹേ മുനേ! താരയും തരണിയും എന്ന ശക്തികളുടെ സംഗമം അത്യന്തം മനോഹരമായിരുന്നു. ചില നൗകകൾ സ്വർണ്ണസമൃദ്ധമായിരുന്നു; ചിലത് രത്നനിർമ്മിതമായിരുന്നു.
Verse 22
मकराकारमापन्नाः काश्चिन्नौका मृगाननाः / काश्चित्सिंहासना नावः काश्चिद्दन्तावलाननाः
ചില നൗകകൾ മകരാകൃതിയിലായിരുന്നു; ചിലത് മൃഗമുഖമായിരുന്നു. ചില നൗകകൾ സിംഹാസനരൂപവും, ചിലത് ദന്താവല—ആനമുഖസദൃശവുമായിരുന്നു.
Verse 23
इत्थं विचित्ररूपाभिर्नौङ्काभिः परिवेष्टिता / तारांबामहतीं नौकामधिगम्य विराजते
ഇങ്ങനെ വിചിത്രരൂപ നൗകകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട താര, മഹത്തായ ‘താരാംബാ’ നൗകയെ പ്രാപിച്ച് കൂടുതൽ ദീപ്തിയായി വിരാജിക്കുന്നു.
Verse 24
अनुलोमविलोमाभ्यां सञ्चारं वापिकाजले / तन्वाना सततं तारा कक्ष्यामेनां हि रक्षति
വാപികാജലത്തിൽ അനുലോമ-വിലോമ ഗതിയോടെ നിരന്തരം സഞ്ചരിക്കുന്ന താര, ഈ കക്ഷ്യയെ തുടർച്ചയായി വ്യാപിപ്പിച്ച് അതിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നു.
Verse 25
मनशालस्यान्तराले सप्तयोजनदूरतः / बुद्धिशाल इति ख्यातश्चतुर्योजनमुच्छ्रितः
മനശാലയുടെ ഇടവേളയിൽ ഏഴ് യോജന ദൂരത്ത് ‘ബുദ്ധിശാല’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായൊരു സ്ഥലം ഉണ്ട്; അത് നാല് യോജന ഉയരമുള്ളതാണ്.
Verse 26
तन्मध्यकक्ष्याभागे ऽस्ति सर्वाप्यानन्दवापिका / तत्र दिव्यं महामद्यं बकुलामोदमेदुरम् / प्रतप्तकनकच्छायं तज्जलत्वेन वर्त्तते
അതിന്റേ മധ്യകക്ഷ്യഭാഗത്ത് സർവ്വാനന്ദപ്രദമായ ‘ആനന്ദവാപിക’ നിലകൊള്ളുന്നു. അവിടെ ദിവ്യമായ മഹാമദ്യം ബകുലപുഷ്പസൗരഭ്യം നിറഞ്ഞതും തപ്തകനകസദൃശമായ കാന്തിയോടെ ജലരൂപത്തിൽ പ്രവഹിക്കുന്നതുമാണ്.
Verse 27
आनन्दवापिकागाधाः पूर्ववत्परिकीर्त्तिताः / सोपानादिक्रमश्चैव पक्षिणास्तत्र पूर्ववत्
ആനന്ദവാപികയുടെ ആഴങ്ങൾ മുൻപുപോലെ തന്നെ വർണ്ണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സോപാനാദി ക്രമവും അതുപോലെ; അവിടെ പക്ഷികളും മുൻപുപോലെ തന്നെയുണ്ട്.
Verse 28
तत्रत्यं सलिलं मद्यं पायम्पायं तटस्थिताः / विहरन्ति मदोन्मत्ताः शक्तयो मदपाटलाः
അവിടത്തെ ജലം തന്നെയാണ് മദ്യം; തീരത്ത് നിൽക്കുന്ന ശക്തികൾ അതിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും പാനം ചെയ്യുന്നു. മദോന്മത്തരായ അവർ മദപാടല വർണ്ണത്തിൽ രഞ്ജിതരായി വിഹരിക്കുന്നു.
Verse 29
साक्षाच्च वारुणी देवी तत्र नौकाधिनायिका / यां सुधामालिनीमाहुर्यामा हुरमृतेश्वरीम्
അവിടെ സാക്ഷാൽ വാരുണീ ദേവി നൗകയുടെ അധിനായികയാണ്. അവളെ ‘സുധാമാലിനി’ എന്നും ‘അമൃതേശ്വരി’ എന്നും വിളിക്കുന്നു.
Verse 30
सा तत्र मणिनौकास्थशक्तिसेनासमावृता / ईषदालोकमात्रेण त्रैलोक्यमददायिनी
അവൾ അവിടെ മണിനൗകയിൽ അധിഷ്ഠിതയായി, ശക്തിസേനയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അല്പദർശനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ അവൾ ത്രൈലോക്യത്തിന് മദം നൽകുന്നവളാണ്.
Verse 31
तरुणादित्य सङ्काश मदारक्तकपोलभूः / पारिजातप्रसूनस्रक्परिवीतकचाचिता
അവൾ ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തിമതിയായിരുന്നു; മദം മൂലം അവളുടെ കവിളുകൾ രക്തിമമായി. പാരിജാതപുഷ്പമാലകൊണ്ട് അവളുടെ കേശം ചുറ്റിപ്പൊതിഞ്ഞ് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
Verse 32
वहन्ती मदिरापूर्णं चषकं लोलदुत्पलम् / पक्वं पिशितखण्डं च मणिपात्रे तथान्यके
അവൾ മദിര നിറഞ്ഞ ചഷകവും, ഇളകുന്ന നീലോത്പലവും വഹിച്ചു; മാണിക്യപാത്രത്തിലും മറ്റു പാത്രങ്ങളിലുമായി പാകം ചെയ്ത മാംസഖണ്ഡങ്ങളും കൊണ്ടുവന്നു.
Verse 33
वारुणीतरणिश्रेणीनायिका तत्र राजते / साप्याज्ञयैव सर्वेषां मन्त्रिणीदण्डनाथयोः / ददाति वापीतरणं त्रिनेत्रस्यापि नान्यथा
അവിടെ വാരുണീ-തരണി-ശ്രേണിയുടെ നായിക മഹിമയോടെ വിരാജിച്ചു. അവൾ മന്ത്രിണിയെയും ദണ്ഡനാഥനെയും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവർക്കും ആജ്ഞ നൽകി മാത്രമേ—ത്രിനേത്രനായ ശിവനെയും—പാനം ചെയ്യിക്കുകയുള്ളൂ; അല്ലാതെ അല്ല.
Verse 34
अथ बुद्धिमहाशालान्तरे मारुतयोजने / अहङ्कारमहाशालः पूर्ववद्गोपुरान्वितः
പിന്നീട് ബുദ്ധി-മഹാശാലയുടെ അകത്ത്, ഒരു മാരുത-യോജന ദൂരത്ത്, മുൻപുപോലെ ഗോപുരങ്ങളോടുകൂടിയ അഹങ്കാര-മഹാശാല ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 35
तयोस्तु शालयोर्मध्ये कक्ष्याभूरखिला मुने / विमर्शवापिका नाम सौषुम्णामृतरूपिणी
ഹേ മുനേ! ആ രണ്ടു ശാലകളുടെ മദ്ധ്യേ ഒരു സമഗ്ര കക്ഷ്യ ഉണ്ടായിരുന്നു; അതിന് ‘വിമർശ-വാപികാ’ എന്നു പേർ, സുഷുമ്നാ-സ്വരൂപമായ അമൃതംപോലെ.
Verse 36
तन्महायोगिनामन्तर्मनो मारुतपूरितम् / सुषुम्णदण्डविवरे जागर्ति परमामृतम्
മഹായോഗികളുടെ അന്തർമനം പ്രാണവായുവാൽ നിറഞ്ഞ് സുഷുമ്നാ-ദണ്ഡത്തിന്റെ വിവറിൽ പരമ അമൃതത്തെ ജാഗ്രതപ്പെടുത്തുന്നു।
Verse 37
तदेव तस्याः सलिलं वापिकायास्तपोधन / पूर्ववत्तटसोपानपक्षिनौका हि ताः स्मृताः
ഹേ തപോധന! അതുതന്നെയാണ് ആ വാപികയുടെ ജലം; മുൻപുപോലെ അതിന്റെ തീരം, പടികൾ, പക്ഷികൾ, നൗകകൾ എന്നിവയും സ്മൃതമാണ്।
Verse 38
तत्र नौकेश्वरी देवी क्लरुकुल्लेतिविश्रुता / तमालश्यामलाकारा श्यामकञ्चुकधारिणी
അവിടെ നൗകേശ്വരി ദേവി ‘ക്ലരുകുല്ലേ’ എന്നു പ്രസിദ്ധ; തമാലവൃക്ഷംപോലെ ശ്യാമളാകാരിണി, ശ്യാമ കഞ്ചുകം ധരിച്ചവൾ।
Verse 39
नौकेश्वरीभिरन्याभिस्स्वसमानाभिरावृता / रत्नारित्रकरा नित्यमुल्लसन्मदमांसला
അവൾ തുല്യരൂപമായ മറ്റു നൗകേശ്വരിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; രത്നമയമായ ആരിത്രം കൈകളിൽ, നിത്യം ഉല്ലാസത്തോടെ മദഭരിത മാംസളതേജസ്സോടെ ദീപ്തയാണ്।
Verse 40
परितो भ्राम्यति मुने मणिनौकाधिरोहिणी / वापिका पयसागाधा पूर्ववत्परिकीर्तिता
ഹേ മുനേ! മണിമയ നൗകയിൽ അധിരൂഢയായ അവൾ ചുറ്റും ഭ്രമിക്കുന്നു; ആ വാപിക ജലത്തിൽ അതിഗാഢമാണ്—എന്ന് മുൻപുപോലെ പരികീർത്തിതം।
Verse 41
अहङ्कारस्य शालस्यान्तरे मारुतयोजने / सूर्यबिंबमहाशालश्चतुर्योजन मुच्छ्रितः
അഹങ്കാരശാലയുടെ ഉള്ളിൽ, ഒരു വായു-യോജന അകലത്തിൽ, സൂര്യബിംബസദൃശമായ മഹാസ്തംഭം നാല് യോജന ഉയർന്ന് നിലകൊള്ളുന്നു।
Verse 42
सूर्यस्यापि महानासीद्यदभूदरुणोदयः / तन्मध्यकक्ष्या वसुधा खचिता कुरविन्दकैः
സൂര്യനിലും മഹത്തായ അരുണോദയം ഉണ്ടായി; അതിന്റെ മധ്യകക്ഷ്യയിൽ വസുധ കുരുവിന്ദക രത്നങ്ങളാൽ ഖചിതമായിരുന്നു।
Verse 43
तत्र बालातपोद्गारे ललिता परमेश्वरी / अतितीव्रतपस्तप्त्वा सूर्यो ऽलभत तां द्युतिम्
അവിടെ ബാലാതപത്തിന്റെ ഉദ്ഗാരസ്ഥാനത്ത് പരമേശ്വരി ലലിത അതിതീവ്ര തപസ്സു ചെയ്തു; അപ്പോൾ സൂര്യൻ ആ ദ്യുതി പ്രാപിച്ചു।
Verse 44
ग्रहराशिगणाः सर्वे नक्षत्राण्यपि तारकाः / ते ऽत्रेव हि तपस्तप्त्वा लोकभासकतां गताः
എല്ലാ ഗ്രഹങ്ങളും, രാശിഗണങ്ങളും, നക്ഷത്രങ്ങളും, താരകളും—ഇവിടെ തന്നേ തപസ്സു ചെയ്ത് ലോകങ്ങളെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന നിലയിലേക്കു എത്തി।
Verse 46
मार्तण्डभैरवस्तत्र भिन्नो द्वादशधा मुने / शक्तिभिस्तैजसीभिश्च कोटिसंख्याभिरन्वितः ३५।४५ / महाप्रकाशरूपश्च मदारुणविलोचनः / कङ्कोलितरुखण्डेषु नित्यं क्रीडारसोत्सुकः / वर्तते विन्ध्यदर्पारे पारे यस्तन्मयस्थितः
മുനേ! അവിടെ മാർത്തണ്ഡഭൈരവൻ ദ്വാദശവിധമായി വിഭജിതനായി, കോടിസംഖ്യ തേജോമയ ശക്തികളാൽ അന്വിതനാണ്. മഹാപ്രകാശസ്വരൂപനും മദാരുണനയനനും ആയ അവൻ, കങ്കോളി വൃക്ഷഖണ്ഡങ്ങളിൽ നിത്യം ക്രീഡാരസത്തിൽ ഉത്സുകനായി, വിന്ധ്യത്തിന്റെ അപ്പുറത്തെ ദർപ്പതീരത്തിൽ തന്മയസ്ഥിതിയായി വർത്തിക്കുന്നു।
Verse 47
महाप्रकाशनाम्रास्ति तस्य शक्तिर्महीयसी / चक्षुष्मत्यपराशक्तिश्छाया देवी परा स्मृता
അവനു ‘മഹാപ്രകാശ’ എന്ന മഹാശക്തിയുണ്ട്. ‘ചക്ഷുഷ്മതി’ എന്ന മറ്റൊരു ശക്തിയും, ‘ഛായാ’ ദേവിയെ പരാശക്തിയായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 48
इत्थं तिसृभि रिष्टाभिः शक्तिभिः परिवारितः / ललिताया महेशान्याः सदा विद्या हृदा जपन्
ഇങ്ങനെ മൂന്നു ശുഭശക്തികളാൽ പരിവൃതനായി, ലലിതാ മഹേശാനിയുടെ വിദ്യയെ സദാ ഹൃദയത്തിൽ ജപിക്കുന്നു.
Verse 49
तद्भक्तानामिन्द्रियाणि भास्वराणि प्रकाशयन् / बहिरन्तस्तमोजालं समूलमवमर्दयन्
അവൻ തന്റെ ഭക്തരുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ദീപ്തമാക്കി പ്രകാശിപ്പിക്കുകയും, പുറത്തും അകത്തും ഉള്ള തമോജാലത്തെ വേരോടെ അമർത്തി നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
Verse 50
तत्र बालातपोद्गारे भाति मार्तण्डभैरवः / सूर्यबिम्बमहाशालान्तरे मारुतयोजने
അവിടെ ബാലാതപത്തിന്റെ ഉദ്ഗാരത്തിൽ മാർതണ്ഡഭൈരവൻ ദീപ്തനായി ഭാസിക്കുന്നു; സൂര്യബിംബമയമായ മഹാശാലയുടെ അന്തരത്തിൽ, ഒരു ‘മാരുത-യോജന’ വ്യാപ്തിയിൽ.
Verse 51
चन्द्रबिम्बमयः शालश्चतुर्योजनमुच्छ्रितः / पूर्ववद्गोपुरद्वारकपाटार्गलसंयुतः
ചന്ദ്രബിംബമയമായ ആ ശാല നാലു യോജന ഉയരമുള്ളതാണ്; മുൻപുപോലെ ഗോപുരദ്വാരത്തിന്റെ കപാടങ്ങളും അർഗള (കുറ്റി)യും ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
Verse 52
तन्मध्यभूः समस्तापि चन्द्रिकाद्वारमुच्यते
അതിന്റെ സമസ്ത മദ്ധ്യഭാഗം ‘ചന്ദ്രികാദ്വാരം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായി പറയപ്പെടുന്നു।
Verse 53
तत्रैव चन्द्रिकाद्वारे तपस्तप्त्वा सुदारुणम् / अत्रिनेत्रसमुत्पन्नश्चन्द्रमाः कान्तिमाययौ
അവിടെ തന്നെയുള്ള ചന്ദ്രികാദ്വാരത്തിൽ അത്യന്തം കഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്തു, അത്രിയുടെ നേത്രത്തിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച ചന്ദ്രൻ തന്റെ കാന്തി പ്രാപിച്ചു।
Verse 54
अत्र श्रीसोमनाथाख्यो वर्तते निर्मलाकृतिः / देवस्त्रलोक्यतिमिरध्वंसी संसारवर्तकः
ഇവിടെ നിർമലാകൃതിയുള്ള ‘ശ്രീ സോമനാഥ’ ദേവൻ വിരാജിക്കുന്നു; അദ്ദേഹം ത്രിലോകത്തിലെ തമസ്സിനെ നശിപ്പിക്കുകയും സംസാരം പ്രവർത്തിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।
Verse 55
पिबञ्च षकसम्पूर्णं निर्मलं चन्द्रिकामृतम् / सप्तविंशतिनक्षत्रशक्तिभिः परिवारितः
അദ്ദേഹം നിർമലമായ ‘ചന്ദ്രികാ-അമൃതം’ പൂർണ്ണമായി പാനം ചെയ്യുകയും, ഇരുപത്തേഴു നക്ഷത്രശക്തികളാൽ പരിവൃതനായി നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്യുന്നു।
Verse 56
सदा पूर्णनिजाकारो निष्कलङ्को निजाकृतिः / तत्रैव चन्द्रिकाद्वारे वर्तते भगवाञ्छशी
അദ്ദേഹം സദാ സ്വപൂർണ്ണസ്വരൂപനായും, നിഷ്കളങ്കനായും നിലകൊള്ളുന്നു; അതേ ചന്ദ്രികാദ്വാരത്തിൽ ഭഗവാൻ ശശി വിരാജിക്കുന്നു।
Verse 57
ललिताया जपैध्यानैः स्तोत्रैः पूजाशतैरपि / अश्विन्यादियुतस्तत्र कालं नयति चन्द्रमाः
അവിടെ അശ്വിനി മുതലായ നക്ഷത്രങ്ങളോടു ചേർന്ന ചന്ദ്രൻ, ലളിതാദേവിയുടെ ജപ‑ധ്യാനം, സ്തോത്രങ്ങൾ, ശതപൂജകൾ എന്നിവയാൽ കാലത്തെ നയിക്കുന്നു।
Verse 58
अन्याश्च शक्तयस्तारानामधेयाः सहस्रशः / सन्ति तस्यैव निकटे सा कक्षा तत्प्र पूरिता
കൂടാതെ നക്ഷത്രനാമങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് ശക്തികൾ അവന്റെ അടുത്തുതന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു; ആ കക്ഷ്യം അവരുടെ പ്രഭയാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു।
Verse 59
अथ चन्द्रस्य शालस्यान्तरे मारुतयोजने / शृङ्गारो नाम शालो ऽस्ति चतुर्योजनमुच्छ्रितः
അതിനുശേഷം ചന്ദ്രന്റെ ശാലത്തിനുള്ളിൽ, ഒരു മാരുത‑യോജന അകലത്തിൽ, ‘ശൃംഗാര’ എന്നൊരു ശാലയുണ്ട്; അത് നാല് യോജന ഉയരമുള്ളതാണ്।
Verse 60
शृङ्गारागाररूपैस्तु कौस्तुभैरिव निर्मितः / महाशृङ्गारपरिखा तन्मध्ये वसुधाखिला
അത് ശൃംഗാരഗൃഹരൂപങ്ങളാൽ, കൗസ്തുഭമണികളാൽ നിർമ്മിച്ചതുപോലെ ദീപ്തമാണ്; അതിന്റെ മദ്ധ്യേ മഹാശൃംഗാരപരിഖയുണ്ട്, അതിനുള്ളിൽ സമസ്ത വസുധയും നിലകൊള്ളുന്നു।
Verse 61
परिखावलये तत्र शृङ्गाररसपूरिते / शृङ्गारशक्तयः सन्ति नानाभूषणभासुराः
ശൃംഗാരരസത്തോടെ നിറഞ്ഞ ആ പരിഖാവലയത്തിൽ, നാനാഭൂഷണങ്ങളാൽ ദീപ്തമായ ‘ശൃംഗാരശക്തികൾ’ നിലകൊള്ളുന്നു।
Verse 62
तत्र नौकासहस्रेण संचरन्त्यो मदोद्धताः / उपासते सदा सत्तं नौकास्थं कुसुमायुधम्
അവിടെ മദോന്മത്തയായ സ്ത്രീകൾ ആയിരം നൗകകളിൽ സഞ്ചരിച്ച്, നൗകയിൽ സ്ഥിതനായ കുസുമായുധൻ (കാമദേവൻ) ആ സത്സ്വരൂപ ദേവനെ നിത്യം ഉപാസിക്കുന്നു।
Verse 63
स तु संमोहयत्येव विश्वं सम्मोहनादिभिः / विशिखैरखिलांल्लोकांल्ललिताज्ञावशंवदः
അവൻ ലലിതാദേവിയുടെ ആജ്ഞയ്ക്ക് അധീനനായി, സമ്മോഹനാദി ബാണങ്ങളാൽ ലോകമൊട്ടാകെ മോഹിപ്പിച്ച്, സകല ലോകങ്ങളെയും വശീകരിക്കുന്നു।
Verse 64
तत्प्रभावेण संमूढा महापद्माटवीस्थलम् / वनितुं शुद्धवेषाश्च ललिताभक्तिनिर्भराः / सावधानेन मनसा यान्ति पद्माटदीस्थलम्
അവന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ മോഹിതരായി, ശുദ്ധവേഷം ധരിച്ച്, ലലിതാഭക്തിയിൽ നിറഞ്ഞ സ്ത്രീകൾ മഹാപദ്മ അരണ്യഭൂമിയിലേക്കു പോകുവാൻ ജാഗ്രതയുള്ള മനസ്സോടെ പദ്മാടദീസ്ഥലത്തേക്ക് പോകുന്നു।
Verse 65
न गन्तुं पारयत्येव सुरसिद्धनराः सुराः / ब्रह्मविष्णुमहेशास्तु शुद्धचित्ताः स्वभावतः / तदाज्ञया परं यान्ति महापद्माटवीस्थलम्
ദേവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും മനുഷ്യരും അവിടേക്ക് പോകാൻ കഴിയില്ല; എന്നാൽ സ്വഭാവതഃ ശുദ്ധചിത്തരായ ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, മഹേശ്വരൻ എന്നിവർ അവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം മഹാപദ്മ അരണ്യസ്ഥലത്തിലേക്ക് മുന്നേറുന്നു।
Verse 66
संसारिणश्च रागान्धाबहुसंकल्पकल्पनाः / महाकुलाश्च पुरुषा विकल्पज्ञानधूसराः
സംസാരികൾ രാഗത്താൽ അന്ധരായി, അനവധി സംकल्प-കൽപ്പനകളിൽ മുങ്ങുന്നു; മഹാകുലപുരുഷന്മാരും വികൽപജ്ഞാനത്താൽ മങ്ങിപ്പോകുന്നു।
Verse 67
प्रभूतरागगहनाः प्रौढव्यामोहदायिनीम् / महाशृङ्गारपरिखान्तरितुं न विचक्षणाः
അത്യധിക രാഗത്തിൽ മുങ്ങിയവർ, പ്രൗഢ മോഹം നൽകുന്ന ആ മഹാശൃംഗാര-പരിഖ കടക്കാൻ വിവേകികളല്ല.
Verse 68
यस्मादजेयसैन्दर्यस्त्रैलोक्यजनमोहनः / महाशृङ्गारपरिखाधिकारी वर्तते स्मरः
കാരണം അജേയ സൗന്ദര്യമുള്ള, ത്രിലോകജനങ്ങളെ മോഹിപ്പിക്കുന്ന സ്മരൻ തന്നെയാണ് മഹാശൃംഗാര-പരിഖയുടെ അധികാരി.
Verse 69
तस्य सर्वमतिक्रम्य महतामपि मोहनम् / महापद्माटवीं गन्तुं न को ऽपि भवति क्षमः
അവന്റെ സമസ്ത മോഹവും—മഹാത്മാക്കളെയും മോഹിപ്പിക്കുന്നതും—അതിക്രമിച്ച് മഹാപദ്മാടവിയിലേക്കു പോകാൻ ആരും ശേഷിയുള്ളവരല്ല.
Verse 70
अथ शृङ्गारशालस्यान्तराले सप्तयोजने / चिन्तामणिगृहं नाम चक्रराजमहालयः
അതിനുശേഷം ശൃംഗാരശാലയുടെ അന്തരത്തിൽ ഏഴ് യോജന ദൂരത്ത് ‘ചിന്താമണി-ഗൃഹം’ എന്ന ചക്രരാജന്റെ മഹാലയം നിലകൊള്ളുന്നു.
Verse 71
तन्मध्यभूः समस्तापि परितो रत्नभूषिता / महापद्माटवी नाम सर्वसौभाग्यदायिनी
അതിന്റെയൊട്ടുമുഴുവൻ മധ്യഭൂമി ചുറ്റും രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അത് ‘മഹാപദ്മാടവി’ എന്നു പേരുള്ള, സർവ്വസൗഭാഗ്യദായിനിയാണ്.
Verse 72
शृङ्गाराख्यामहाकालपर्यन्तं गोपुरं मुने / चतुर्दिक्ष्वप्येवमेव गोपुराणां व्यवस्थितिः
ഹേ മുനേ! ശൃംഗാരനാമ ഗോപുരത്തിൽ നിന്ന് മഹാകാലപര്യന്തം ഗോപുരം നിലകൊള്ളുന്നു; നാലുദിക്കുകളിലും ഇതേവിധം ഗോപുരങ്ങളുടെ ക്രമീകരണം ഉണ്ട്.
Verse 73
सर्वदिक्षु तदुक्तानि गोपुराणिशत मुने / शालास्तु विंशतिः प्रोक्ताः पञ्चसंख्याधिकाः शुभाः
ഹേ മുനേ! എല്ലാ ദിക്കുകളിലും പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഗോപുരങ്ങൾ നൂറാണ്; ശുഭമായ ശാലകൾ ഇരുപത് എന്നു പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അതിൽ അഞ്ചു അധികമുണ്ട്.
Verse 74
सर्वेषामपि शालानां मूलं योजनसंमितम् / पद्माटवीस्थलं वक्ष्ये सावधानो मुने शृणु
എല്ലാ ശാലകളുടെയും അടിസ്ഥാനം ഒരു യോജന അളവിലാണ്. ഇനി പദ്മാടവിയുടെ സ്ഥലം ഞാൻ പറയും; ഹേ മുനേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക.
Verse 75
समस्तरत्नखचिते तत्र षड्योजनान्तरे / परितस्थलपद्मानि महाकाण्डानि संति वै
സകല രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ആ സ്ഥലത്ത്, ആറു യോജന അകലത്തിൽ, ചുറ്റും നിലപ്പദ്മങ്ങളും അവയുടെ മഹാകാണ്ഡങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്നു.
Verse 76
काण्डास्तु योजनायामा मृदुभिः कण्टकैर्वृताः / पत्राणि तालदशकमात्रायामानि संति वै
ആ കാണ്ഡങ്ങൾ ഒരു യോജന നീളമുള്ളവയും മൃദുവായ മുള്ളുകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവയും ആകുന്നു; അവയുടെ ഇലകൾ പത്തു താള അളവിൽ നീളമുള്ളവയാണ്.
Verse 77
केसराश्च सरोजानां पञ्चतालसमायताः / दशतालसमुन्नम्रः कर्णिकाः परिकीर्तिताः
സരോജങ്ങളുടെ കേസരങ്ങൾ അഞ്ചു താളോളം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അവയുടെ കർണികകൾ പത്തു താളോളം ഉയർന്നവയെന്നു പരികീർത്തിതം।
Verse 78
अत्यन्तकोमलान्यत्र सदा विकसितानि च / नवसौरभहृद्यानि विशङ्कटदलानि च / बहुशः संति पद्मानि कोडीनामपि कोडिशः
അവിടെ പദ്മങ്ങൾ അത്യന്തം কোমലവും സദാ വികസിതവുമാണ്; നവസൗരഭം ഹൃദ്യം, വിശാലദളങ്ങളുമുള്ളത്; കോടികളിൽ കോടിയായി അനവധി പദ്മങ്ങൾ ഉണ്ട്।
Verse 79
महापद्माडवीकक्ष्यापूर्वभागे घटोद्भव / क्रोशोन्नतो वह्निरूपो वर्तुलाकारसंस्थितः
ഘടോദ്ഭവാ! മഹാപദ്മ-അടവിയുടെ കക്ഷ്യയുടെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ഒരു ക്രോശം ഉയരമുള്ള, അഗ്നിരൂപമായ, വൃത്താകാരമായി സ്ഥിതമായ (തേജസ്) ഉണ്ട്।
Verse 80
अर्द्धयोजनविस्तारः कलाभिर्दशभिर्युतः / अर्घ्यपात्रमहाधारो वर्तते कुम्भसम्भव
കുംഭസംഭവാ! അത് അർദ്ധയോജന വ്യാപ്തിയുള്ളത്, പത്തു കലകളാൽ യുക്തം, അർഘ്യപാത്രത്തിന്റെ മഹാധാരമായി നിലകൊള്ളുന്നു।
Verse 81
तदाधारस्य परितः शक्तयोदीप्तविग्रहाः / धूम्रार्चिःप्रमुखा भान्ति कला दश विभावसोः
ആ ആധാരത്തിന്റെ ചുറ്റും ദീപ്തവിഗ്രഹങ്ങളായ ശക്തികൾ—ധൂമ്രാർചി മുതലായവ—വിഭാവസുവിന്റെ പത്തു കലകളായി പ്രകാശിക്കുന്നു।
Verse 82
दीप्ततारुण्यलक्ष्मीका नानालङ्कारभूषिताः / आधाररूपं श्रीमन्तं भगवन्तं हविर्भुजम् / परिष्वज्यैव परितो वर्तन्ते मन्मथालसाः
ദീപ്തമായ യൗവനലക്ഷ്മിയാൽ പ്രകാശിക്കുന്ന, നാനാവിധ അലങ്കാരങ്ങളാൽ ഭൂഷിതയായ ആ ദേവിമാർ ആധാരരൂപനായ ശ്രീമാൻ ഭഗവാൻ ഹവിർഭുജൻ (അഗ്നി)നെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, മന്മഥഭാവത്തിൽ മന്ദമായി ചുറ്റും സഞ്ചരിക്കുന്നു।
Verse 83
धूम्रार्चिरुष्णा ज्वलिनी ज्वालिनी विस्फुलिङ्गिनी / सुश्रीःसुरूपा कपिला हव्यकव्यवहेतिच / एता दशकलाः प्रोक्ता वह्नेराधाररूपिणः
ധൂമ്രാർചി, ഉഷ്ണാ, ജ്വലിനീ, ജ്വാലിനീ, വിസ്ഫുലിംഗിനീ, സുശ്രീ, സുരൂപാ, കപിലാ, ഹവ്യവഹാ, കവ്യവഹാ—ഇവയാണ് ആധാരരൂപനായ അഗ്നിയുടെ പത്ത് കലകൾ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു।
Verse 84
तत्राधारे स्थितो देवः पात्ररूपं समाश्रितः / सूर्यस्त्रिलोकीतिमिरप्रध्वंसप्रथितोदयः
ആ ആധാരത്തിൽ ദേവൻ നിലകൊണ്ട് പാത്രരൂപം ആശ്രയിക്കുന്നു; അവൻ തന്നെയാണ് സൂര്യൻ, ത്രിലോകത്തിലെ അന്ധകാരം നശിപ്പിക്കുന്നതായി പ്രസിദ്ധമായ ഉദയം ഉള്ളവൻ।
Verse 85
सूर्यात्मकं तु तत्पात्रं सार्द्धयोजनमुन्नतम् / योजनायामविस्तारं महाज्योतिः प्रकाशितम्
ആ പാത്രം സൂര്യസ്വഭാവമുള്ളത്; അതിന്റെ ഉയരം സാർദ്ധയോജനവും വിസ്താരം ഒരു യോജനയും; മഹാജ്യോതിസ്സാൽ അത് പ്രകാശിതമാണ്।
Verse 86
तत्पात्रात्परितः सक्तवपुषः पुत्रिका इव / वर्तन्ते द्वादश कला अतिभास्वररोचिषः
ആ പാത്രത്തെ ചുറ്റി അതോടു ചേർന്ന ദേഹമുള്ള, പുത്രിമാരെപ്പോലെ, അത്യന്തം ഭാസ്വരമായ കാന്തിയുള്ള പന്ത്രണ്ട് കലകൾ നിലകൊള്ളുന്നു।
Verse 87
तपिनी तापिनी धूम्रा मरीचिर्ज्वलिनी रुचिः / सुषुम्णा भोगदा विश्वा बोधिनी धारिणी क्षमा
അവൾ തപിനീ, താപിനീ, ധൂമ്രാ, മരീചി, ജ്വലിനീ, രുചിഃ; അവൾ തന്നേ സുഷുമ്നാ, ഭോഗദായിനി, വിശ്വരൂപിണി, ബോധിനി, ധാരിണി, ക്ഷമാസ്വരൂപിണി.
Verse 88
तस्मिन्पात्रे परानन्दकारणं परमामृतम् / सर्वौंषधि रसाढ्यं च हृद्यसौरभसंयुतम्
ആ പാത്രത്തിൽ പരമാനന്ദത്തിന് കാരണമായ പരമ അമൃതം ഉണ്ടായിരുന്നു; അത് സർവ്വ ഔഷധരസങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവും ഹൃദയഹാരിയായ സൗരഭ്യത്തോടെ യുക്തവുമായിരുന്നു.
Verse 89
नीलोत्पलैश्च कह्लारैरम्लानैरतिसौरभैः / वास्यमानं सदा हृद्यं शीतलं लघु निर्मलम्
നീലോത്പലങ്ങളും കഹ്ലാരപുഷ്പങ്ങളും—വാടാത്തതും അത്യന്തം സൗരഭ്യമുള്ളതും—കൊണ്ട് അത് നിത്യം സുഗന്ധിതമായി; ഹൃദയഹാരിയും ശീതളവും ലഘുവും നിർമ്മലവും ആയിരുന്നു.
Verse 90
चलद्वीचिशतोदारं ललिताब्यर्चनोचितम् / सदा शब्दायमानं च भासतेर्ऽचनकारणम्
നൂറുകണക്കിന് ചലിക്കുന്ന തരംഗങ്ങളാൽ അത് വിശാലമായ ശോഭയിൽ വിരിഞ്ഞു, ലലിതാദേവിയുടെ അർച്ചനയ്ക്ക് യോജ്യം; നിത്യം നാദിച്ചു, ദിവ്യപ്രഭയുടെ അർച്ചനയ്ക്ക് കാരണമായി ഭാസിച്ചു.
Verse 91
तदर्घ्यममृतं प्रोक्तं निशाकरकलामयम् / तस्मिंस्तनीयसीर्नौङ्का मणिकॢप्ताः समास्थिताः / निशाकरकला हृद्याः क्रीडन्ति नवयौवनाः
ആ അർഘ്യം അമൃതമെന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു; അത് നിശാകരന്റെ (ചന്ദ്രന്റെ) കലകളാൽ നിർമ്മിതം. അതിൽ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച അതിസൂക്ഷ്മ നൗകകൾ നിലകൊണ്ടിരുന്നു; ചന്ദ്രകലപോലെ ഹൃദയഹാരികളായ നവയൗവനികൾ അവിടെ ക്രീഡിച്ചു.
Verse 92
अमृता मानदा पूष्णा तुष्टिः पुष्टी रतिर्धृतिः / शशिनी चन्द्रिका कान्तिर्ज्योत्स्ना श्रीः प्रीतिरङ्गदा
അമൃതാ, മാനദാ, പൂഷ്ണാ, തുഷ്ടി, പുഷ്ടി, രതി, ധൃതി; കൂടാതെ ശശിനി, ചന്ദ്രിക, കാന്തി, ജ്യോത്സ്ന, ശ്രീ, പ്രീതി, അങ്കദാ—ഇവ ദിവ്യകലകളായി കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 93
पूर्णा पूर्णामृता चेति कलाः पीयूष रोचिषः / नवयौवनसंपूर्णाः सदा प्रहसिताननाः
‘പൂർണാ’, ‘പൂർണാമൃതാ’ എന്ന അമൃതപ്രഭയുള്ള കലകൾ; നവയൗവനസമ്പൂർണവും, സദാ പ്രഹസിതമുഖവുമാണ്।
Verse 94
पुष्टिरृद्धिः स्थितिर्मेधा कान्तिर्लक्ष्मीर्द्युतिर्धृतिः / जरा सिद्धिरिति प्रोक्ताः क्रीडन्ति ब्रह्मणः कलाः
പുഷ്ടി, ഋദ്ധി, സ്ഥിതി, മേധ, കാന്തി, ലക്ഷ്മി, ദ്യുതി, ധൃതി, ജര, സിദ്ധി—എന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു; ഇവ ബ്രഹ്മന്റെ കലകൾ ക്രീഡിക്കുന്നു।
Verse 95
स्थितिश्च पालिनी शान्तिश्चेश्वरी ततिकामिके / वरदाह्लादिनी प्रीतिर्दीर्घा चेति हरेः कलाः
സ്ഥിതി, പാലിനി, ശാന്തി, ഈശ്വരി, തതികാമിക, വരദാ, ആഹ്ലാദിനി, പ്രീതി, ദീർഘാ—ഇവ ഹരിയുടെ കലകളെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു।
Verse 96
तीक्ष्णा रौद्री भया निद्रा तन्द्रा क्षुत्क्रोधिनी त्रपा / उत्कारी मृत्युरप्येता रोद्ध्र्यस्तत्र स्थिताः कालाः
തീക്ഷ്ണാ, രൗദ്രീ, ഭയാ, നിദ്രാ, തന്ദ്രാ, ക്ഷുത്, ക്രോധിനി, ത്രപാ, ഉത്കാരി, മൃത്യു—ഇവയും അവിടെ നിലകൊള്ളുന്ന, തടയുന്ന കാലശക്തികളായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു।
Verse 97
ईश्वरस्य कलाः पीताः श्वेताश्चैवारुणाः सिताः / चतस्रेव प्रोक्तास्तु शङ्करस्य कला अथ
ഈശ്വരന്റെ കലകൾ പീത, ശ്വേത, അരുണ, ശുഭ്ര—ഇവ നാലും ശങ്കരന്റെ കലകളായി പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
Verse 98
निवृत्तिश्च प्रतिष्ठा च त्रिद्या शान्तिस्तथैव च / इन्दिरा दीपिका चैव रेचिका चैव मोचिका
നിവൃത്തിയും പ്രതിഷ്ഠയും ത്രിദ്യയും ശാന്തിയും; കൂടാതെ ഇന്ദിരാ, ദീപികാ, രേചികാ, മോചികാ എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.
Verse 99
परा सूक्ष्मा च विन्ध्यारे तथा सूक्ष्मामृता कला / ज्ञानामृता व्याधिनी च व्यापिनी व्योमरूपिका / एतां षोडश संप्रोक्तास्तत्र क्रीडन्ति शक्तयः
പരാ, സൂക്ഷ്മാ, വിന്ധ്യാരാ, കൂടാതെ സൂക്ഷ്മാമൃത കല; ജ്ഞാനാമൃതാ, വ്യാധിനീ, വ്യാപിനീ, വ്യോമരൂപികാ—ഇങ്ങനെ പതിനാറെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചു; അവിടെ ശക്തികൾ ക്രീഡിക്കുന്നു.
Verse 100
रुद्रनौकासमारूढास्ततश्चेतश्च चञ्चलाः / शक्तिरुपेण खेलन्ति तत्र विद्याः सहस्रशः
രുദ്രനൗകയിൽ ആരൂഢരായതോടെ ചിത്തം ചഞ്ചലമാകുന്നു; അവിടെ സഹസ്രങ്ങളായ വിദ്യകൾ ശക്തിരൂപത്തിൽ ക്രീഡിക്കുന്നു.
Verse 101
अर्घ्यसंशोधनार्थाय कल्पिताः परमेष्ठिना / तदर्घ्यममृतं पीत्वा सदा माद्यन्ति शक्तयः
അർഘ്യശോധനാർത്ഥം പരമേഷ്ഠി അവരെ കല്പിച്ചു; ആ അർഘ്യരൂപ അമൃതം പാനം ചെയ്ത് ശക്തികൾ സദാ ആനന്ദമദത്തിൽ മദിക്കുന്നു.
Verse 102
महापद्माटवीवासा महाचक्रस्थिता अपि / मुहुर्मुहुर्नवनवं मुहुस्चाबद्धसौरभम्
അവൾ മഹാപദ്മ അരണ്യത്തിൽ വസിച്ചിട്ടും മഹാചക്രത്തിൽ സ്ഥിതയായി, വീണ്ടും വീണ്ടും പുതുപുതിയ സൗരഭം നിരന്തരം പരത്തുന്നു।
Verse 103
रत्नकुम्भसहस्रैश्च सुवर्णघटकोटिभिः / आपूर्यापूर्य सततं तदर्घ्यममृतं महत्
ആയിരം രത്നകുംഭങ്ങളും കോടിക്കണക്കിന് സ്വർണ്ണഘടങ്ങളും കൊണ്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും നിറച്ച്, ആ മഹത്തായ അമൃതമയ അർഘ്യം നിരന്തരം അർപ്പിക്കുന്നു।
Verse 104
चिन्तामणिगृहस्थानां परिचारकशक्तयः / अणिमादिकशक्तीनामर्घ्ययन्ति मदोद्धताः
ചിന്താമണി ഗൃഹത്തിൽ വസിക്കുന്ന പരിചാരകശക്തികൾ, അണിമാദി സിദ്ധിശക്തികളാൽ യുക്തരായി, ഉന്മേഷോദ്ധതരായി അർഘ്യം അർപ്പിക്കുന്നു।
Verse 105
महापद्माटवीकक्ष्यापूर्वभागेर्ऽघ्यकल्पनम् / इत्थ समीरितं पश्चात्तत्रान्यदपि कथ्यते
മഹാപദ്മ അരണ്യത്തിന്റെ പരിസരത്തിലെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് അർഘ്യക്രമം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു; തുടർന്ന് അവിടെ മറ്റൊരു കാര്യവും വിവരിക്കുന്നു।
Frequently Asked Questions
No royal or sage vaṃśa is cataloged in the sampled scope of Adhyāya 35. The chapter is primarily a cosmographic and initiatory-topological description (kakṣyā-bheda, halls, lakes, guardianship) within Lalitopākhyāna, serving as spatial metadata rather than dynastic enumeration.
The sample gives architectural and spatial measures rather than planetary distances: e.g., other vāpikās described as roughly a krośa in extent, and the lake-bed depth indicated as four yojanas. These numbers function as sacral scale-markers for divine space rather than empirical astronomy.
The chapter foregrounds mantra-governed access and Śakti-mediated thresholds rather than a named yantra. Lalitā’s “mahattara mantra” is portrayed as the ambient power around the amṛta-vāpikā, while Tārā’s role as toraṇeśvarī encodes the Śākta principle that higher realms are entered through authorization, mantra, and guardianship—symbolizing inner ascent (siddhi, purification, and immortality as rasāyana).