
Nimivaṃśānukīrtana (Genealogical Recitation of the Nimi Line) — with Atri–Soma Origin Motif
ഇവിടെ സൂതൻ വക്താവായി, ഋഷി അത്രിയാണ് സോമന്റെ പിതാവ് എന്നു പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു. അത്രി ഊർധ്വബാഹുവായി, ശുചിയായി, തപസ്വിയായി, കായ‑മന‑വാക്കുകളിൽ സംയമനത്തോടെ ആയിരക്കണക്കിന് ദിവ്യവർഷങ്ങൾ ‘സുദുശ്ചര’ എന്ന കഠിനതപസ് അനുഷ്ഠിക്കുന്നു. ആ തപസ്സിൽ നിന്ന് സോമത്വം പ്രകാശിക്കുന്നു—സോമൻ പല ദിക്കുകളിലേക്കും കാന്തി പരത്തി ലോകത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന തത്ത്വമായി വര്ണിക്കപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് ഗർഭ‑പ്രസംഗം: പത്ത് ദേവിമാർ സോമഗർഭം ധരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും നിലനിർത്താൻ കഴിയാതെ, ദീപ്തമായ ഗർഭം ഭൂമിയിലേക്കു വീഴുന്നു. ലോകപിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാ ലോകഹിതാർത്ഥം സോമനെ സഹസ്ര അശ്വയുക്ത രഥത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, അവന്റെ നിയന്ത്രിത ആകാശഗതിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ, ബ്രഹ്മയുടെ മാനസപുത്രന്മാർ, കൂടാതെ ഋഗ്‑യജുസ്‑അഥർവ‑ആംഗിരസ പരമ്പരകൾ സോമനെ സ്തുതിക്കുന്നു; അവന്റെ വർധിക്കുന്ന തേജസ് ത്രിലോകത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. സമുദ്രപര്യന്ത ഭൂമിയെ ആവർത്തിച്ച് പരിക്രമിക്കുന്നത് ഭൂമിയുടെ ഉർവർതയും, പ്രത്യേകിച്ച് ഔഷധികളുടെ ഉദ്ഭവവും ഉണ്ടാക്കുന്നു. നിമിവംശാനുകീർത്തനത്തിന് മുൻകഥയായി ഈ സോമകഥ വംശത്തിന്റെ ദൈവിക സാധുതയും യജ്ഞാധികാരവും സ്ഥാപിക്കുന്നു।
Verse 1
एति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीये उपोद्धातपादे निमिवंशानुकीर्तनं नाम चतुःषष्टितमो ऽध्यायः // ६४// सूत उवाच पिता सोमस्य वै विप्रा जज्ञे ऽत्रिर्भगवानृषिः / तत्रात्रिः सर्वलोकानां तस्थौ स्वेनौजसा वृतः
ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിലെ വായുപ്രോക്ത മധ്യമഭാഗത്തിന്റെ തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദത്തിൽ ‘നിമിവംശാനുകീർത്തനം’ എന്ന ചതുഷ്ഷഷ്ടിതമ അധ്യായം. സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ഇവിടെ ഭഗവാൻ ഋഷി അത്രി, സോമന്റെ പിതാവായി ജനിച്ചു; സ്വതേജസ്സാൽ ആവൃതനായി സർവ്വലോകങ്ങളുടെ മദ്ധ്യേ നിലകൊണ്ടു.
Verse 2
कर्मणा मनसा वाचा शुभान्येव समाचरन् / काष्ठकुड्यशिलाभूत ऊर्द्ध्वबाहुर्महाद्युतिः
അവൻ കർമ്മത്താലും മനസ്സാലും വാക്കാലും ശുഭമായതേ ആചരിച്ചു; മരം, മതിൽ, ശിലപോലെ അചലനായി, കൈകൾ ഉയർത്തി മഹാതേജസ്സോടെ നിലകൊണ്ടു.
Verse 3
सुदुश्चरं नाम तपो येन तप्तं महात्पुरा / त्रीणि वर्षसहस्राणि दिव्यानीति हि नः श्रुतम्
ആ മഹാത്മാവ് പണ്ടുകാലത്ത് ‘സുദുശ്ചര’ എന്ന അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ് ചെയ്തു; അത് മൂവായിരം ദിവ്യവർഷങ്ങൾ നീണ്ടുവെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിരിക്കുന്നു.
Verse 4
तस्योर्द्ध्वरेतसस्तत्र स्थितस्यानिमिषस्य ह / सोमत्वं तनुरापेदे महाबुद्धिः स वै द्विजः
അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ആ ഊർദ്ധ്വരേതസ്, അനിമിഷ തപസ്വിയായ ദ്വിജന്റെ ദേഹം സോമത്വം പ്രാപിച്ചു; അവൻ മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനായിരുന്നു.
Verse 5
ऊर्द्ध्वमाचक्रमे तस्य सोमत्वं भावितात्मनः / नेत्राभ्या मस्रवत्सोमो दशधा द्योतयन् दिशः
ഭാവിതാത്മാവായ അവന്റെ സോമത്വം മേലോട്ടുയർന്നു; അവന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് സോമം പത്ത് ധാരകളായി സ്രവിച്ച് ദിക്കുകളെ പ്രകാശിപ്പിച്ചു.
Verse 6
तं गर्भं विधिना हृष्टा दश देव्यो दधुस्तदा / समेत्य धारयामासुर्न च ताः समशक्नुवन्
അപ്പോൾ വിധിപ്രകാരം ഹർഷിതയായ പത്ത് ദേവിമാർ ആ ഗർഭം ധരിച്ചു; ഒരുമിച്ച് താങ്ങാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അവർക്ക് അത് ധരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല।
Verse 7
स ताभ्यः सहसैवाथ दिग्भ्यो गर्भः प्रसाधितः / पपात भासयंल्लोकाञ्छीतांशुः सर्वभावनः
അപ്പോൾ ആ ഗർഭം പെട്ടെന്ന് അവരിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് ദിക്കുകളിലേക്ക് വ്യാപിച്ചു വീണു; ശീതാംശു (ചന്ദ്രൻ) സർവ്വലോകങ്ങളെയും പ്രകാശിപ്പിച്ച്, സർവ്വപോഷകനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।
Verse 8
यदा न धारणे शक्तास्तस्य गर्भस्य ताः स्त्रियः / ततः सहाभिः शीतांशुर्निपपात वसुंधराम्
ആ സ്ത്രീകൾക്ക് ആ ഗർഭം ധരിക്കാൻ ശക്തിയില്ലാതായപ്പോൾ, ശീതാംശു (ചന്ദ്രൻ) അവരോടൊപ്പം വസുന്ധരയിൽ (ഭൂമിയിൽ) വീണു।
Verse 9
पतन्तं सोममालोक्य ब्रह्मा लोकपितामहः / रथमारोपयामास लोकानां हितकाम्यया
വീഴുന്ന സോമനെ (ചന്ദ്രനെ) കണ്ട ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ്, ലോകങ്ങളുടെ ഹിതം ആഗ്രഹിച്ച് അവനെ രഥത്തിൽ കയറ്റി ഇരുത്തി।
Verse 10
स हि वेदमयो विप्रा धर्मात्मा सत्यसंगरः / युक्ते वाजिसहस्रेण रथे ऽध्यास्तेति नःश्रुतम्
ഹേ വിപ്രന്മാരേ! അവൻ വേദമയൻ, ധർമ്മാത്മാവ്, സത്യത്തിൽ അചഞ്ചലൻ; ആയിരം കുതിരകൾ ചേർത്ത രഥത്തിൽ അവൻ അധിഷ്ഠിതനായി ഇരിക്കുന്നതായി ഞങ്ങൾ കേട്ടിരിക്കുന്നു।
Verse 11
तस्मिन्निपतिते देवाः पुत्रे ऽत्रेः परमात्मनः / तुष्टुवुर्ब्रह्मणः पुत्रा मानसाः सप्त विश्रुताः
അവിടെ പരമാത്മാവായ അത്രിയുടെ പുത്രൻ പതിച്ചപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനസപുത്രന്മാരായ പ്രസിദ്ധ ഏഴ് ദേവന്മാർ അവനെ സ്തുതിച്ചു।
Verse 12
तत्रैवाङ्गिरसास्तस्य भृगोश्चैवात्मजास्तथा / ऋग्भिर्यजुर्भिर्बहुभिरथर्वाङ्गिरसैरपि
അവിടെയേ തന്നെ അവന്റെ ആംഗിരസ വംശജരും ഭൃഗുവിന്റെ പുത്രന്മാരും, അനവധി ഋക്, യജുർ, അതർവാംഗിരസ മന്ത്രങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു।
Verse 13
ततः संस्तूयमानस्य तेजः सोमस्य भास्वतः / आप्यायमानं लोकांस्त्रीन्भावयामास सर्वशः
അപ്പോൾ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ദീപ്തനായ സോമന്റെ തേജസ് വർധിച്ച്, മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും എല്ലാടവും പ്രകാശിപ്പിച്ച് പോഷിപ്പിച്ചു।
Verse 14
स तेन रथमुख्येन सागरान्तां वसुंधराम् / त्रिःसप्तकृत्वो ऽतियशाश्चकाराभिप्रदक्षिणम्
അത്യന്തം യശസ്സുള്ള അവൻ ആ ശ്രേഷ്ഠ രഥത്തിൽ കയറി, സമുദ്രാന്തമായ ഭൂമിയെ ഇരുപത്തൊന്ന് പ്രാവശ്യം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു।
Verse 15
तस्य यद्वर्द्धितं तेजः पृथिवीमन्वपद्यत / ओषध्यस्ताः समुद्भूतास्तेजसा खं ज्वलत्युत
അവന്റെ വർധിച്ച തേജസ് ഭൂമിയിലുടനീളം വ്യാപിച്ചു; ആ തേജസ്സാൽ ഔഷധികൾ ഉദ്ഭവിച്ചു, ആകാശവും ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെ ആയി।
Verse 16
ताभिः पुण्यात्ययं लोकान्प्रजाश्चापि चतुर्विधाः / पोष्टा हि भगवान्सोमो जगतो हि द्विजोत्तमाः
ആ പുണ്യദായിനി ശക്തികളാൽ ലോകങ്ങളും ചതുര്വിധ പ്രജകളും പോഷിക്കപ്പെടുന്നു; ഹേ ദ്വിജോത്തമരേ, ഭഗവാൻ സോമൻ തന്നെയാണ് ജഗത്തിന്റെ പോഷകൻ।
Verse 17
स लब्धतेजास्तपसा संस्तवैस्तैः स्वकर्मभिः / तवस्तेपे महाभागः समानां नवतीर्दश
തപസ്സിലൂടെ അവൻ തേജസ് നേടി; ആ സ്തുതികളും സ്വകർമ്മങ്ങളും കൊണ്ടു; മഹാഭാഗൻ അവൻ തൊണ്ണൂറും പത്തും—ആകെ നൂറു വർഷം തപസ്സു ചെയ്തു।
Verse 18
इरण्यवर्णा या देव्यो धारयन्त्यात्मना जगत् / विभुस्तासां मुदा सोमः प्रख्यातःस्वेन कर्मणा
സ്വർണ്ണവർണ്ണയായ ദേവിമാർ ആത്മശക്തിയാൽ ജഗത്തെ ധരിക്കുന്നു; അവരുടെ ഇടയിൽ വിഭുവായ സോമൻ തന്റെ കര്മ്മത്താൽ ആനന്ദത്തോടെ പ്രസിദ്ധനായി।
Verse 19
ततस्तस्मै ददौ राज्यं ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः / बीजौषधीनां विप्राणामपां च द्विजसत्तमाः
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ബ്രഹ്മാവ് അവനു വിത്തുകൾ, ഔഷധികൾ, ബ്രാഹ്മണർ, ജലം എന്നിവയുടെ മേൽ രാജ്യം നൽകി; ഹേ ദ്വിജസത്തമരേ।
Verse 20
सो ऽभिषिक्तो महातेजा महाराज्येन राजराट् / लोकान्वै भावयामास तेजस्वी तपतां वरः
മഹാതേജസ്സുള്ള ആ രാജരാട് മഹാരാജ്യത്തോടെ അഭിഷിക്തനായി, തപസ്സികളുടെ ഇടയിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ തേജസ്വിയായി, ലോകങ്ങളെ സമൃദ്ധിപ്പെടുത്തി പോഷിപ്പിച്ചു।
Verse 21
सप्तविंशतिरिन्दोस्तु दाक्षायण्यो महाव्रताः / ददौ प्राचेतसो दक्षो नक्षत्राणीति या विदुः
ചന്ദ്രനുവേണ്ടി പ്രാചേതസനായ ദക്ഷൻ മഹാവ്രതധാരിണികളായ ദാക്ഷായണീ ഇരുപത്തേഴു പുത്രിമാരെ ദാനം ചെയ്തു; അവരെയാണ് ‘നക്ഷത്രങ്ങൾ’ എന്നു അറിയുന്നത്।
Verse 22
स तत्प्राप्य महाद्राज्यं सोमः सोमवतां प्रभुः / समारेभे राजसूयं सहस्रशतदक्षिणम्
ആ മഹാരാജ്യം പ്രാപിച്ച ശേഷം, സോമൻ—സോമവതരുടെ പ്രഭു—സഹസ്രശത ദക്ഷിണയുള്ള രാജസൂയ യാഗം ആരംഭിച്ചു।
Verse 23
हिरण्यगर्भश्चोद्गाता ब्रह्मा ब्रह्मत्वमीयिवान् / सदस्यस्तत्र भगवान्हरिर्नारायणः प्रभुः
അവിടെ ഉദ്ഗാതാവായി ഹിരണ്യഗർഭൻ, ബ്രഹ്മത്വം പ്രാപിച്ച ബ്രഹ്മാവും; സഭാസദസ്സായി ഭഗവാൻ ഹരി നാരായണപ്രഭുവും ഉണ്ടായിരുന്നു।
Verse 24
सनत्कुमारप्रमुखैराद्यैर्ब्रह्मर्षिभिर्वृतः
അവൻ സനത്കുമാരൻ മുതലായ ആദി ബ്രഹ്മർഷിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു।
Verse 25
दक्षिणामददात्सोमस्त्रींल्लोकानिति नः श्रुतम् / तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सदस्येभ्यश्च वै द्विजाः
ഞങ്ങൾ കേട്ടതുപോലെ, സോമൻ ദക്ഷിണയായി മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ദാനം ചെയ്തു; അത് ബ്രഹ്മർഷിമുഖ്യരായ സദസ്സ്യർക്കും ദ്വിജർക്കും അർപ്പിതമായി।
Verse 26
तं सिनी च कुहूश्चैव वपुः पुष्टिः प्रभा वसुः / कीर्त्तिर्धृतिश्च लक्ष्मीश्च नव देव्यः सिषेविरे
സിനീ, കുഹൂ, വപു, പുഷ്ടി, പ്രഭ, വസു, കീർത്തി, ധൃതി, ലക്ഷ്മി—ഈ ഒൻപത് ദേവിമാർ അവനെ സേവിച്ചു.
Verse 27
प्राप्यावभृथमव्यग्रः सर्वदेवर्षिपूजितः / अतिरेजे हि राजेन्द्रो दशधा भासयन्दिशः
അവഭൃഥസ്നാനം പ്രാപിച്ച് അവൻ നിർവ്യഗ്രനായി; സർവ്വ ദേവന്മാരും ദേവർഷിമാരും പൂജിച്ച ആ രാജേന്ദ്രൻ പത്തു ദിക്കുകളെയും പത്തിരട്ടിയായി പ്രകാശിപ്പിച്ച് അതിവിശേഷം ദീപ്തനായി.
Verse 28
तस्य तत्प्राप्य दुष्प्रापमैश्वर्यमृषिसंस्तुतम् / विबभ्राम मतिर्विप्रा विनयादनयावृता
അവന് ആ ദുഷ്പ്രാപ്യവും ഋഷിമാർ സ്തുതിച്ചതുമായ ഐശ്വര്യം ലഭിച്ചിട്ടും, വിനയം ഇല്ലാതെ അനയത്താൽ മൂടപ്പെട്ട അവന്റെ ബുദ്ധി വഴിതെറ്റി ഭ്രമിച്ചു.
Verse 29
बृहस्पतेः सवै भार्यां तारां नाम यशस्विनीम् / जहार सहसा सर्वानवमत्याङ्गिरःसुतान्
ആംഗിരസസുതന്മാരെ (ബൃഹസ്പതിയുടെ പുത്രന്മാരെ) എല്ലാം അവഗണിച്ച്, അവൻ ബൃഹസ്പതിയുടെ യശസ്വിനിയായ ഭാര്യ ‘താര’യെ പെട്ടെന്ന് അപഹരിച്ചു.
Verse 30
स याच्यमानो देवैश्च तथा देवर्षिभिश्च ह / नैव व्यसर्जयत्तारां तस्मा अङ्गिरसे तदा
ദേവന്മാരും ദേവർഷിമാരും അപേക്ഷിച്ചിട്ടും, അന്ന് അവൻ ആംഗിരസനായ (ബൃഹസ്പതിയായ) അദ്ദേഹത്തിന് താരയെ വിട്ടുകൊടുത്തില്ല.
Verse 31
उशनास्तस्य जग्राह पार्ष्णिमङ्गिरसो भवः / स हि शिष्यो महातेजाः पितुः पूर्वं बृहस्पतेः
ഉശനാസ് അവന്റെ കുതികാൽ പിടിച്ചു; അങ്ഗിരസവംശജനായ ഭവനും പിടിച്ചു. അവൻ മഹാതേജസ്വി; മുമ്പേ തന്നെ പിതാവായ ബൃഹസ്പതിയുടെ ശിഷ്യനായിരുന്നു.
Verse 32
तेन स्नेहेन भगवान्रुद्रस्तस्य बृहस्पतेः / पार्ष्मिग्राहो ऽभवद्देवः प्रगृह्याजगवं धनुः
ആ സ്നേഹത്താൽ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ ബൃഹസ്പതിക്കായി കുതികാൽ പിടിക്കുന്നവനായി; ദേവൻ ‘ആജഗവ’ ധനുസ്സ് ഉയർത്തി പിടിച്ചു.
Verse 33
तेन ब्रह्मशिरो नाम परमास्त्रं महात्मना / उद्दिश्य देवानुत्सृष्टं येनैषां नाशितं यशः
ആ മഹാത്മാവ് ‘ബ്രഹ്മശിര’ എന്ന പരമാസ്ത്രം ദേവന്മാരെ ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രയോഗിച്ചു; അതിനാൽ അവരുടെ യശസ് നശിച്ചു.
Verse 34
तत्र तद्युद्धमभवत्प्रख्यातं तारकामयम् / देवानां दानवानां च लोकक्षयकरं महत्
അവിടെ ‘താരകാമയം’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ മഹായുദ്ധം ഉണ്ടായി—ദേവന്മാരുടെയും ദാനവന്മാരുടെയും—ലോകക്ഷയം വരുത്തുന്നതായ മഹത്തായ യുദ്ധം.
Verse 35
तत्र शिष्टास्तु ये देवास्तुषिताश्चैव ते स्मृताः / ब्रह्माणं शरणं जग्मुरादिदेवं पितामहम्
അവിടെ ശിഷ്ടദേവന്മാരെന്നും ‘തുഷിതർ’ എന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നവർ ആദിദേവനായ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
Verse 36
ततो निवार्योशनसं रुद्रं ज्येष्ठं च शङ्करम् / ददावाङ्गिरसे तारां स्वयमेत्य पितामहः
അതിനുശേഷം പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് ഉശനസ്സിനെയും (ശുക്രൻ) ജ്യേഷ്ഠനായ രുദ്രശങ്കരനെയും തടഞ്ഞുനിർത്തി, സ്വയം വന്ന് താരയെ ബൃഹസ്പതിക്ക് നൽകി.
Verse 37
अन्तर्वत्नीं च तां दृष्ट्वा तारां ताराधिपाननाम् / गर्भमुत्सृज सद्यस्त्वं विप्रः प्राह बृहस्पतिः
ചന്ദ്രനെപ്പോലെ മുഖമുള്ള താര ഗർഭിണിയാണെന്ന് കണ്ട്, ബ്രാഹ്മണനായ ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു: 'നീ ഉടനെ ഗർഭം ഉപേക്ഷിക്കുക.'
Verse 38
मदीयायां न ते योनौ गर्भो धार्यः कथञ्चन / अथो तारासृजद्गर्भं ज्वलन्तमिव पावकम्
'എന്റെ പത്നിയിൽ നിനക്ക് ഗർഭം ധരിക്കാൻ കഴിയില്ല.' അപ്പോൾ താര ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെയുള്ള ആ ഗർഭത്തെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
Verse 39
जातमात्रो ऽथ भगवान्देवानामाक्षिपद्वपुः / ततः संशयमापन्नस्तारामकथयन्सुराः
ജനിച്ച ഉടനെ തന്നെ ആ ദിവ്യബാലൻ ദേവന്മാരുടെ തേജസ്സിനെ അതിശയിച്ചു. അപ്പോൾ സംശയത്തിലായ ദേവന്മാർ താരയോട് ചോദിച്ചു.
Verse 40
सत्यं ब्रूहि सुतः कस्य सोमस्याथ बृहस्पतेः / ह्रीयमाणा यदा देवान्नाह सा साध्वसाधु वा
'സത്യം പറയൂ, ഇവൻ ആരുടെ മകനാണ്? സോമന്റെയോ അതോ ബൃഹസ്പതിയുടെയോ?' ലജ്ജിച്ച അവൾ ദേവന്മാരോട് നല്ലതോ ചീത്തയോ ആയ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.
Verse 41
तदा तां शप्तुमारब्धः कुमारो दस्युहन्तमः / तं निवार्य तदाब्रह्मा तारां पप्रच्छ संशयम्
അപ്പോൾ ദസ്യുഹന്തമനായ കുമാരൻ അവളെ ശപിക്കുവാൻ തുടങ്ങി. അവനെ തടഞ്ഞ് ബ്രഹ്മാവ് താരയോട് സംശയത്തോടെ ചോദിച്ചു.
Verse 42
यदत्र तथ्यं तद्ब्रूहि तारे कस्य सुतस्त्वयम् / सा प्राञ्जलिरुवाचेदं ब्रह्माणं वरदं प्रभुम्
താരേ, ഇവിടെ സത്യം എന്തോ അതു പറയുക—ഇവൻ ആരുടെ പുത്രൻ? അപ്പോൾ താര കൈകൂപ്പി വരദാതാവായ പ്രഭു ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു.
Verse 43
सोमस्यति महात्मानं कुमारं दस्युहन्तमम् / ततः सुतमुपाघ्राय सोमो राजा प्रजापतिः
ഈ മഹാത്മാവായ ദസ്യുഹന്തമ കുമാരൻ സോമന്റെ പുത്രനാണ്. തുടർന്ന് പ്രജാപതിയായ രാജാവ് സോമൻ പുത്രനെ സ്നേഹത്തോടെ മണംകണ്ട് സ്വീകരിച്ചു.
Verse 44
बुध इत्यकरोन्नाम तस्य पुत्रस्य धीमतः / प्रतिघस्रं च गगने समभ्युत्तिष्ठते बुधः
ആ ബുദ്ധിമാനായ പുത്രന് ‘ബുധൻ’ എന്നു പേരിട്ടു. ബുധൻ പ്രതിദിനം ആകാശത്തിൽ ഉദിക്കുന്നു.
Verse 45
उत्पादयामास तदा पुत्रं वे राजपुत्रिका / तस्य पुत्रो महातेजा बभूवैलः पुरूरवाः
അപ്പോൾ രാജകുമാരി ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു. അവന്റെ പുത്രനായി മഹാതേജസ്സുള്ള ഐലൻ പുരൂരവൻ ജനിച്ചു.
Verse 46
उर्वश्यां जज्ञिरे तस्य पत्राः षट् सुमहौजसः / प्रसह्य धर्षितस्तत्र विवशो राजयक्ष्मणा
ഉർവശിയിൽ അവന് ആറു മഹാതേജസ്സുള്ള പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. അവിടെ രാജയക്ഷ്മയാൽ ബലമായി പീഡിതനായി അവൻ വിവശനായി.
Verse 47
ततो यक्ष्माभिभूतस्तु सोमः प्रक्षिणमण्डलः / जगाम शरणायाथ पितरं सो ऽत्रिमेव तु
പിന്നീട് യക്ഷ്മയാൽ ബാധിതനായി പ്രകാശമണ്ഡലം ക്ഷീണിച്ച സോമൻ ശരണത്തിനായി തന്റെ പിതാവായ അത്രിയിലേക്കു ചെന്നു.
Verse 48
तस्य तत्पापशमनं चकारात्रिर्महायशाः / स राजयक्ष्मणा मुक्तः श्रीया जजवाल सर्वशः
മഹായശസ്സുള്ള അത്രി അവന്റെ പാപശമനം ചെയ്തു. അവൻ രാജയക്ഷ്മയിൽ നിന്ന് മോചിതനായി സർവ്വത്ര ശ്രീയാൽ ദീപ്തനായി.
Verse 49
एतत्सोमस्य वै जन्म कीर्त्तितं द्विजसत्तमाः / वंशं तस्य द्विजश्रेष्ठा कीर्त्यमानं निबोधत
ഹേ ദ്വിജസത്തമന്മാരേ! ഇങ്ങനെ സോമന്റെ ജനനം പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു. ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ഇനി അവന്റെ വംശകഥ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുക.
Verse 50
धन्यमारोग्यमायुष्यं पुण्यं कल्मषशोधनम् / सौम्यस्य चन्म श्रुत्वैवं सर्वपापैः प्रमुच्यते
ഇത് മംഗളകരം, ആരോഗ്യദായകം, ആയുസ്സ് വർധിപ്പിക്കുന്നതും പുണ്യവും മലിനത ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതുമാണ്. സോമന്റെ ഈ ജന്മകഥ കേട്ടാൽ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കും.
The chapter is titled for Nimivaṃśānukīrtana (the Nimi dynasty recitation). The sampled passage functions as a legitimizing preface: it grounds later genealogical narration in the authoritative ṛṣi-origin motif of Atri and the cosmically significant birth/manifestation of Soma.
Soma is set on a chariot yoked with a thousand horses (a classic astral-regulation image), praised by Vedic traditions, and described as illuminating the directions and nourishing the three worlds; his repeated circumambulation of the ocean-bounded earth is linked to terrestrial vitality.
No. The provided verses concern Atri’s tapas and Soma’s manifestation and are not from the Lalitopākhyāna section; accordingly, no Lalitā-vidyā or yantra material appears in the sampled text.