Adhyaya 42

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते एकचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ४१// वसिष्ठ उवाच एवं संभ्रामितो रामो गणाधीशेन भूपते / हर्षशोकसमाविष्टो विचिन्त्यात्मपराभवम्

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ, വായുപ്രോക്ത മധ്യമഭാഗത്തിലെ തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദത്തിലെ ഭാര്ഗവചരിതത്തിൽ ഏകചത്വാരിംശത്തമ അധ്യായം. വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭൂപതേ! ഗണാധീശൻ ഇങ്ങനെ കലക്കി വിട്ട രാമൻ ഹർഷവും ശോകവും നിറഞ്ഞ് തന്റെ ആത്മപരാജയം ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങി।

Verse 2

गणेशं चाभितो वीक्ष्य निर्विकारमवस्थितम् / क्रोधाविष्टो भृशं भूत्वा प्राक्षिपत्स्वपरश्वधम्

ഗണേശനെ ചുറ്റുമെല്ലാം നോക്കിയിട്ടും അദ്ദേഹം നിർവികാരമായി നിലകൊണ്ടു; അപ്പോൾ കടുത്ത ക്രോധാവേശത്തിൽ അവൻ തന്റെ പരശ്വധം (പരശു) എറിഞ്ഞു।

Verse 3

गणेशस्त्वभिवीक्ष्याथ पित्रा दत्तं परश्वधम् / अमोघं कर्त्तुकामस्तु वामे तं दशने ऽग्रहीत्

അപ്പോൾ ഗണേശൻ നോക്കി പിതാവ് നൽകിയ പരശ്വധം എടുത്തു; അതിനെ അമോഘമാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഇടത്തുവശത്ത് തന്റെ ദന്തംകൊണ്ട് അത് പിടിച്ചു।

Verse 4

स तु दन्तः कुठारेण विच्छिन्नो भूतले ऽपतत् / भुवि शोणितसंदिग्धो वज्राहत इवाचलः

മഴുവിനാൽ ഛേദിക്കപ്പെട്ട ആ കൊമ്പ് ഭൂമിയിൽ വീണു. രക്തത്തിൽ കുളിച്ച അത് വജ്രായുധമേറ്റ പർവ്വതം പോലെ കാണപ്പെട്ടു.

Verse 5

दन्तपातेन विद्वस्ता साब्धिद्वीपधरा धरा / चकंपे पृथिवीपाल लोकास्त्रासमुपागताः

കൊമ്പ് വീണ ആഘാതത്തിൽ സമുദ്രങ്ങളും ദ്വീപുകളും അടങ്ങുന്ന ഭൂമി വിറച്ചു. ഹേ രാജാവേ, ലോകങ്ങൾ ഭയചകിതരായി.

Verse 6

हाहाकारो महानासी द्देवानां दिवि पश्यताम् / कार्त्तिकेयादयस्तत्र चुक्रुशुर्भृशमातुराः

ആകാശത്തുനിന്ന് നോക്കിനിന്ന ദേവന്മാർക്കിടയിൽ വലിയ നിലവിളി ഉയർന്നു. കാർത്തികേയനും മറ്റുള്ളവരും അതീവ ദുഃഖിതരായി അലമുറയിട്ടു.

Verse 7

अथ कोलाहलं श्रुत्वा दन्तपातध्वनिं तथा / पार्वतीशङ्करौ तत्र समाजग्मतुरीश्वरौ

അപ്പോൾ ആ ബഹളവും കൊമ്പ് വീണ ശബ്ദവും കേട്ട് പാർവ്വതിയും പരമേശ്വരനും അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു.

Verse 8

हेरम्बं पुरतो दृष्ट्वा वक्रतुण्डैकदन्तिनम् / पप्रच्छ स्कन्दं पार्वती किमेतदिति कारणम्

വളഞ്ഞ തുമ്പிக்கൈയ്യും ഒറ്റക്കൊമ്പുമായി ഹേരംബനെ (ഗണേശനെ) മുന്നിൽ കണ്ട്, പാർവ്വതി സ്കന്ദനോട് ചോദിച്ചു, 'എന്താണ് ഇതിന് കാരണം?'

Verse 9

स तु पृष्टस्तदा मात्रा सेनानीः सर्वमादितः / वृत्तान्तं कथयामास मात्रे रामस्य शृण्वतः

അമ്മ ചോദിച്ചപ്പോൾ, സേനാനിയായ കാർത്തികേയൻ പരശുരാമൻ കേൾക്കെ, നടന്ന സംഭവങ്ങളെല്ലാം ആദ്യം മുതൽ അമ്മയോട് വിവരിച്ചു.

Verse 10

सा श्रुत्वोदन्तमखिलं जगतां जननी नृप / उवाच शङ्करं रुष्टा पार्वती प्राणनायकम्

ഹേ രാജാവേ, ആ വാർത്ത മുഴുവൻ കേട്ട് ജഗജ്ജനനിയായ പാർവതി കോപിഷ്ഠയായി തന്റെ പ്രാണനാഥനായ ശങ്കരനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 11

पार्वत्युवाच अयं ते भार्गवः शंभो शिष्यः पुत्रः समो ऽभवत् / त्वत्तोलब्ध्वा परं तेजो वर्म त्रैलोक्यजिद्विभो

പാർവതി പറഞ്ഞു: ഹേ ശംഭോ, അങ്ങയുടെ ഈ ഭാർഗവശിഷ്യൻ അങ്ങേക്ക് പുത്രതുല്യനായിത്തീർന്നിരിക്കുന്നു. ഹേ വിഭോ, അങ്ങയിൽ നിന്ന് പരമമായ തേജസ്സും കവചവും നേടി ഇവൻ ത്രിലോകവിജയിയായിരിക്കുന്നു.

Verse 12

कार्त्तवीर्यार्जुनं संख्ये जितवानूर्जितं नृपम् / स्वकार्यं साधयित्वा तु प्रादात्तुभ्यं च दक्षिणाम्

ഇവൻ യുദ്ധത്തിൽ അതിശക്തനായ കാർത്തവീര്യാർജ്ജുനനെ പരാജയപ്പെടുത്തി. സ്വന്തം കാര്യം സാധിച്ചശേഷം അങ്ങേക്ക് ദക്ഷിണയും നൽകിയിരിക്കുന്നു.

Verse 13

यत्ते सुतस्य दशन कुठारेण न्यपातयत् / अनेनैव कृतार्थस्त्वं भविष्यसि न संशयः

അവൻ മഴു കൊണ്ട് അങ്ങയുടെ മകന്റെ പല്ല് അടിച്ചു തെറിപ്പിച്ചുവല്ലോ, അതുകൊണ്ട് തന്നെ അങ്ങ് കൃതാർത്ഥനാകും, സംശയമില്ല.

Verse 14

त्वमिमं भार्गवं शम्भो रक्षान्तेवासिसत्तमम् / तव कार्याणि सर्वाणि साधयिष्यति सद्गुरोः

ഹേ ശംഭോ! ഈ ഭാർഗവനായ ശ്രേഷ്ഠ ശിഷ്യനെ രക്ഷിക്കണമേ. സദ്ഗുരുവിനായി അവൻ നിന്റെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും സാധിപ്പിക്കും.

Verse 15

अह नैवात्र तिष्ठामि यत्त्वया विमता विभो / पुत्राभ्यां सहिता यास्ये पितुः स्वस्य निकेतनम्

ഹേ വിഭോ! നീ എന്നെ നിരസിച്ചതിനാൽ ഞാൻ ഇവിടെ നില്ക്കുകയില്ല. രണ്ടു പുത്രന്മാരോടുകൂടെ ഞാൻ എന്റെ പിതാവിന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോകും.

Verse 16

संतो भुजिष्यातनयं सत्कुर्वन्त्यात्मपुत्रवत् / भवता तु कृतोनैव सत्कारो वचसापि हि

സജ്ജനർ ദാസന്റെ പുത്രനെയും സ്വന്തം പുത്രനെപ്പോലെ ആദരിക്കുന്നു; എന്നാൽ നീ വാക്കുകൊണ്ടുപോലും എനിക്ക് സത്കാരം ചെയ്തില്ല.

Verse 17

आत्मनस्तनयस्यास्य ततो यास्यामि दुःखिता / वसिष्ठ उवाच एतच्छ्रुत्वा तु वचनं पार्वत्या भगवान्भवः

ഈ എന്റെ പുത്രന്റെ കാരണമായി ഞാൻ ദുഃഖിതയായി പോകും. വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—പാർവതിയുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ഭഗവാൻ ഭവൻ (ശിവൻ)…

Verse 18

नोवाच किञ्चिद्वचनं साधु वासाधु भूपते / सस्मार मनसा कृष्णं प्रणतक्लेशनाशनम्

ഹേ ഭൂപതേ! അവൻ നല്ലതോ ചീത്തയോ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല; മനസ്സിൽ പ്രണതരുടെ ക്ലേശം നശിപ്പിക്കുന്ന ശ്രീകൃഷ്ണനെ സ്മരിച്ചു.

Verse 19

गोलोकनाथं गोपीशं नानानुनयकोविदम् / स्मृतमात्रो ऽथ भगवान् केशवः प्रणतार्त्तिहा / आजगाम दयासिंधुर्भक्तवश्यो ऽखिलेश्वरः

ഗോളോകനാഥൻ, ഗോപീശൻ, നാനാവിധ അനുനയങ്ങളിൽ നിപുണൻ—അവനെ സ്മരിച്ചതുമാത്രത്തിൽ പ്രണതരുടെ ആർതി അകറ്റുന്ന ഭഗവാൻ കേശവൻ, ദയാസമുദ്രൻ, ഭക്തവശ്യൻ, അഖിലേശ്വരൻ അവിടെ എത്തി।

Verse 20

मेघश्यामो विशदवदनो रत्नकेयूरहारो विद्युद्वासा मकरसदृशे कुण्डले संदधानः / बर्हापीडं मणिगणयुतं बिभ्रदीषत्स्मितास्यो गोपीनाथो गदितसुयशाः कौस्तुभोद्भासिवक्षाः

മേഘശ്യാമൻ, തെളിഞ്ഞ മുഖം, രത്നകേയൂരവും ഹാരവും ധരിച്ച്, മിന്നലുപോലുള്ള വസ്ത്രത്തിൽ, മകരസദൃശ കുണ്ഡലങ്ങൾ അണിഞ്ഞ്; മണിഗണയുക്തമായ മയൂരപ്പീഠം ധരിച്ചു, ഇഷത്സ്മിതമുഖൻ—ഗോപീനാഥൻ, ഗീതമായ സുകീർത്തിയോടെ, കൗസ്തുഭം തെളിയുന്ന വക്ഷസ്ഥലത്തോടെ.

Verse 21

राधया सहितः श्रीमान् श्रीदाम्ना चापराजितः

ആ ശ്രീമാൻ രാധയോടുകൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു; ശ്രീദാമനോടും കൂടെ അജേയനായി വിരാജിച്ചു.

Verse 22

मुष्णंस्तेजांसि सर्वेषां स्वरुचा ज्ञानवारिधिः / अथैनमागतं दृष्ट्वा शिवः संहृष्टमानसः

സ്വകാന്തിയാൽ എല്ലാവരുടെയും തേജസ്സിനെ മങ്ങിപ്പിക്കുന്ന ജ്ഞാനസമുദ്രൻ വന്നതായി കണ്ടപ്പോൾ ശിവന്റെ മനസ് ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു.

Verse 23

प्रणिपत्य यथान्यायं पूजयामास चागतम् / प्रवेश्याभ्यन्तरे वेश्मराधया सहितं विभुम्

ശിവൻ യഥാന്യായം പ്രണാമം ചെയ്ത് വന്ന प्रभുവിനെ പൂജിച്ചു; രാധയോടുകൂടെ ആ വിഭുവിനെ ഭവനത്തിന്റെ അകത്തളത്തിലേക്ക് പ്രവേശിപ്പിച്ചു.

Verse 24

रत्नसिंहासने नम्ये सदारं स न्यवेशयत् / थ तत्र गता देवी पार्वती तनयान्विता

അവൻ രത്നസിംഹാസനത്തെ നമസ്കരിച്ചു, ഭാര്യാസഹിതനായ അവനെ അവിടെ ഇരുത്തി. തുടർന്ന് ദേവി പാർവതി പുത്രന്മാരോടുകൂടെ അവിടെ എത്തി.

Verse 25

ननाम चरणान्प्रभ्वोः पुत्राभ्यां सहिता मुदा / थ रामो ऽपि तत्रैव गत्वा नमितकन्धरः

അവൾ രണ്ടു പുത്രന്മാരോടുകൂടെ ആനന്ദത്തോടെ പ്രഭുവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു. പിന്നെ രാമനും അവിടേക്കുതന്നെ ചെന്നു കഴുത്ത് കുനിച്ച് വണങ്ങി.

Verse 26

पार्वत्याश्चरणोपान्ते पपाताकुलमानसः / सा यदा नाभ्यनन्दत्तं भार्गवं प्रणतं पुरः

അവൻ വ്യാകുലമായ മനസ്സോടെ പാർവതിയുടെ പാദസന്നിധിയിൽ വീണു. എന്നാൽ മുന്നിൽ നമസ്കരിച്ച ഭാർഗവനെ ദേവി സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിക്കാതിരുന്നപ്പോൾ,

Verse 27

तदोवाच जगन्नाथः पार्वतीं प्रीणयन्गिरा

അപ്പോൾ ജഗന്നാഥൻ മധുരവചനങ്ങളാൽ പാർവതിയെ പ്രസന്നയാക്കി പറഞ്ഞു.

Verse 28

श्रीकृष्म उवाच अयि नगनं दिनि निन्दितचन्द्रमुखि त्वमिमं जमदग्निसुतम् / नय निजहस्तसरोजसमर्पितम्स्तकमङ्कमनन्तगुणे

ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ഗിരിരാജനന്ദിനി, ചന്ദ്രമുഖത്തെയും ലജ്ജിപ്പിക്കുന്ന മുഖശ്രീയുള്ളവളേ, ഈ ജമദഗ്നിസുതനെ സ്വീകരിക്കൂ. ഹേ അനന്തഗുണവതീ, തന്റെ തല നിന്റെ കമലഹസ്തങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ചവനെ നിന്റെ മടിയിൽ ചേർക്കൂ.

Verse 29

भवभयहारिणि शंभुविहारिणि कल्मषनाशिनि कुंभिगते / तव चरणे पतितं सततं कृतकिल्बिषमप्यव देहि वरम्

ഭവഭയഹാരിണി, ശംഭുവിഹാരിണി, കല്മഷനാശിനി, കുംഭിഗതേ ദേവീ! ഞാൻ സദാ നിന്റെ ചരണങ്ങളിൽ പതിതൻ; പാപി ആയാലും എന്നെ കാത്തു വരം നല്കണമേ।

Verse 30

श्रुणु देवि महाभागे वेदोक्तं वचनं मम / यच्छ्रुत्वा हर्षिता नूनं भविष्यसि न संशयः / विनायकस्ते तनयो महात्मा महतां महान्

ഹേ മഹാഭാഗ്യവതീ ദേവീ, എന്റെ വേദോക്ത വചനം കേൾക്കുക; അത് കേട്ടാൽ നീ തീർച്ചയായും ഹർഷിതയാകും, സംശയമില്ല. വിനായകൻ നിന്റെ പുത്രൻ—മഹാത്മാവ്, മഹന്മാരിലും മഹാൻ।

Verse 31

यं कामः क्रोध उद्वेगो भयं नाविशते कदा / वेदस्मृतिपुराणेषु संहितासु च भामिनि

ഹേ ഭാമിനി, കാമം, ക്രോധം, ഉദ്വേഗം, ഭയം എന്നിവ ഒരിക്കലും പ്രവേശിക്കാത്തവൻ—വേദം, സ്മൃതി, പുരാണം, സംഹിതകൾ എന്നിവയിൽ പ്രസിദ്ധനാണ്।

Verse 32

नामान्यस्योपदिष्टानि सुपुण्यानि महात्मभिः / यानि तानि प्रवक्ष्यामि निखिलाघहराणि च

മഹാത്മാക്കൾ ഉപദേശിച്ച അത്യന്തം പുണ്യമായ അവന്റെ നാമങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവയെ ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും—അവ സർവ്വ പാപങ്ങളും ഹരിക്കുന്നവയാണ്।

Verse 33

प्रमथानां गणा ये च नानारूपा महाबलाः / तेषामीशस्त्वयं यस्माद्गणेशस्तेन कीर्त्तितः

പ്രമഥന്മാരുടെ നാനാരൂപ മഹാബല ഗണങ്ങളുടെ അധിപൻ ഇവനാകയാൽ, അവൻ ‘ഗണേശൻ’ എന്നു കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 34

भूतानि च भविष्याणि वर्त्तमानानि यानि च / ब्रह्माण्डान्यखिलान्येव यस्मिंल्लंबोदरः स तु

ഭൂതം, ഭാവി, വർത്തമാനം—എല്ലാം, കൂടാതെ അഖില ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളും—യാരിൽ അധിഷ്ഠിതമാണോ, അവൻ തന്നെയാണ് ലംബോദരൻ।

Verse 35

यः स्थिरो देवयोगेन च्छिन्नं संयोजितं पुनः / गजस्य शिरसा देवितेन प्रोक्तो गजाननः

ദേവയോഗബലത്തിൽ അചഞ്ചലനായി, ഛിന്നമായതു വീണ്ടും ചേർത്തവൻ; ദേവൻ ഗജശിരസ്സോടെയെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചവൻ തന്നെയാണ് ഗജാനനൻ।

Verse 36

चतुर्थ्यामुदितश्चन्द्रो दर्भिणा शप्त आतुरः / अनेन विधृतो भाले भालचन्द्रस्ततः स्मृतः

ചതുര്ഥിയിൽ ഉദിച്ച ചന്ദ്രൻ ദർഭിണിയുടെ ശാപത്തിൽ ആകുലനായി; അവനെ ഇദ്ദേഹം നെറ്റിയിൽ ധരിച്ചു, അതിനാൽ ‘ഭാലചന്ദ്രൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 37

शप्तः पुरा सप्तभिस्तु मुनिभिः संक्षयं गतः / जातवेदा दीपितो ऽभूद्येनासौशूर्पकर्मकः

മുമ്പ് ഏഴ് മുനിമാരുടെ ശാപത്തിൽ അവൻ ക്ഷയത്തിലേക്ക് വീണു; ആരാൽ ജാതവേദാ (അഗ്നി) ജ്വലിപ്പിക്കപ്പെട്ടു, അവൻ ‘ശൂർപകർമകൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 38

पुरा देवासुरे युद्धे पूजितो दिविषद्गणैः / विघ्नं निवारयामास विघ्ननाशस्ततः स्मृतः

മുമ്പ് ദേവാസുര യുദ്ധത്തിൽ ദേവഗണങ്ങൾ പൂജിച്ചതിനുശേഷം, അവൻ വിഘ്നങ്ങൾ നീക്കി; അതിനാൽ ‘വിഘ്നനാശൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 39

अद्यायं देवि रामेण कुठारेण निपात्य च / दशनं दैवतो भद्रे ह्येकदन्तः कृतो ऽमुना

ഹേ ദേവി, ഇന്ന് രാമൻ കുഠാരത്തോടെ അവന്റെ ഒരു ദന്തം വീഴ്ത്തി; അതിനാൽ ഭദ്രേ, ആ ദൈവം ‘ഏകദന്തൻ’ ആയി.

Verse 40

भविष्यत्यथ पर्याये ब्रह्मणो हरवल्लभे / वक्रीभविष्यत्तुण्डत्वाद्वक्रतुण्डः स्मृतो बुधैः

ഹേ ഹരവല്ലഭേ, ബ്രഹ്മന്റെ അടുത്ത പര്യായത്തിൽ അവന്റെ തുമ്പി വളഞ്ഞതാകും; അതുകൊണ്ട് പണ്ഡിതർ അവനെ ‘വക്രതുണ്ഡൻ’ എന്നു സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 41

एवं तवास्य पुत्रस्य संति नामानि पार्वति / स्मरणात्पापहारीणि त्रिकालानुगतान्यपि

ഹേ പാർവതി, ഇങ്ങനെ നിന്റെ ഈ പുത്രന് അനേകം നാമങ്ങളുണ്ട്; അവയെ സ്മരിച്ചാൽ ത്രികാലത്തിലെ പാപങ്ങളെയും ഹരിക്കുന്നു.

Verse 42

अस्मात्त्रयोदशीकल्पात्पूर्वस्मिन्दशमीभवे / मयास्मै तु वरो दत्तः सर्गदेवाग्रपूजने

ഈ ത്രയോദശീ കല്പത്തിന് മുമ്പ്, ദശമീ-ഭവത്തിൽ ഞാൻ അവനു വരം നൽകി—സൃഷ്ടിയിലെ ദേവന്മാരിൽ അവന് അഗ്രപൂജ ലഭിക്കട്ടെ എന്ന്.

Verse 43

जातकर्मादिसंस्कारे गर्भाधानादिके ऽपि च / यात्रायां च वणिज्यादौ युद्धे देवार्चने शुभे

ജാതകർമ്മാദി സംസ്കാരങ്ങളിൽ, ഗർഭാധാനാദികളിലും, യാത്രയിലും വ്യാപാരാദികളിലും, യുദ്ധത്തിലും, ശുഭമായ ദേവാർചനയിലും (അവനെ പൂജിക്കുന്നത് മംഗളകരം).

Verse 44

संकष्टे काम्यसिद्ध्यर्थं पूजयेद्यो गजाननम् / तस्य सर्वाणि कार्याणि सिद्ध्यन्त्येव न संशयः

സങ്കടത്തിൽ അഭിലഷിതസിദ്ധിക്കായി ഗജാനനനെ പൂജിക്കുന്നവന്റെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നിശ്ചയമായും സിദ്ധിക്കും; സംശയമില്ല.

Verse 45

वसिष्ठ उवाच इत्युक्तं तु समाकर्ण्य कृष्णेन सुमहात्मना / पार्वती जगतां नाथा विस्मितासीच्छुभानना

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—മഹാത്മാവായ കൃഷ്ണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞത് കേട്ടപ്പോൾ, ലോകങ്ങളുടെ നാഥയായ ശുഭമുഖിയായ പാർവതി വിസ്മയിച്ചു.

Verse 46

यदा नैवोत्तरं प्रादात्पार्वती शिवसन्निधौ / तदा राधाब्रवीद्देवीं शिवरूपा सनातनी

ശിവസന്നിധിയിൽ പാർവതി യാതൊരു മറുപടിയും നൽകാതിരുന്നപ്പോൾ, ശിവരൂപിണിയായ സനാതനീ രാധ ദേവിയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 47

श्रीराधोवाच / प्रकृतिः पुरुषश्चोभावन्योन्याश्रयविग्रहौ / द्विधा भिन्नौ प्रकाशेते प्रपञ्चे ऽस्मिन् यथा तथा

ശ്രീരാധ പറഞ്ഞു—പ്രകൃതിയും പുരുഷനും ഇരുവരും പരസ്പരാശ്രിതസ്വരൂപങ്ങളാണ്; ഈ പ്രപഞ്ചത്തിൽ അവർ അങ്ങനെ തന്നെ രണ്ടായി ഭിന്നരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.

Verse 48

त्वं चाहमावयोर्देवि भेदो नैवास्ति कश्चन / विष्णुस्त्वमहमेवास्मि शिवो द्विगुणतां गतः

ദേവീ, നീയും ഞാനും—നമ്മിൽ യാതൊരു ഭേദവും ഇല്ല. നീ വിഷ്ണുവാണ്; ഞാനും അതുതന്നെ. ശിവൻ ദ്വിഗുണരൂപമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 49

शिवस्य हृदये विष्णुर्भवत्या रूपमास्थितः / मम रूपं समास्थाय विष्णोश्च हृदये शिवः

ശിവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വിഷ്ണു ദേവിയുടെ രൂപം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു; എന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച് വിഷ്ണുവിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ശിവൻ വസിക്കുന്നു।

Verse 50

एष रामो महाभागे वैष्णवः शैवतां गतः / गणेशो ऽयं शिवः साक्षाद्वैष्णवत्वं समास्थितः

ഹേ മഹാഭാഗ്യവതീ! ഈ രാമൻ വൈഷ്ണവനായിട്ടും ശൈവഭാവം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ഈ ഗണേശൻ—സാക്ഷാൽ ശിവൻ—വൈഷ്ണവത്വം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 51

एतयोरोवयोः प्रभवोश्चापि भेदो न दृश्यते / एवामुक्त्वा तु सा राधा क्रोडे कृत्वा गजाननम्

ഈ രണ്ടു ദൈവസ്വരൂപ പ്രഭുക്കളിൽ യാതൊരു ഭേദവും കാണപ്പെടുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രാധ ഗജാനനനെ മടിയിൽ ഇരുത്തി।

Verse 52

मूर्ध्न्युपाघ्राय पस्पर्श स्वहस्तेन कपोलके / स्पृष्टमात्रे कपोले तु क्षतं पूर्त्तिमुदागतम्

അവൾ ശിരസ്സിനെ സ്നേഹത്തോടെ നുകർന്ന് സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് അവന്റെ കപോലം സ്പർശിച്ചു; കപോലം സ്പർശിച്ച മാത്രത്തിൽ തന്നെ മുറിവ് പൂർണ്ണമായി ഭേദമായി।

Verse 53

पार्वती मुप्रसन्नाभूदनुनीताथ राधया / पादयोः पतितं राममुत्थाप्य निजपाणिना

രാധയുടെ ആശ്വസിപ്പിക്കൽ കൊണ്ട് പാർവതി അത്യന്തം പ്രസന്നയായി; തന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണ രാമനെ സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് ഉയർത്തി।

Verse 54

क्रोडीचकार सुप्रीता मूर्ध्न्यु पाघ्राय पार्वती / एवं तयोस्तु सत्कारं दृष्ट्वा रामगणेशयोः

അത്യന്തം സന്തുഷ്ടയായ പാർവതി അവനെ മടിയിൽ എടുത്ത് ശിരസ്സിൽ മണം നോക്കി സ്നേഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു; രാമനും ഗണേശനും ചെയ്ത സത്കാരം കണ്ടപ്പോൾ ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചു.

Verse 55

कृष्णः स्कन्दमुपाकृष्य स्वाङ्के प्रेम्णा न्यवेशयत् / अथ शंभुरपि प्रीतः श्रीदामानम् पस्थितम्

കൃഷ്ണൻ സ്കന്ദനെ അടുത്തേക്ക് വലിച്ചുകൊണ്ട് സ്നേഹത്തോടെ തന്റെ മടിയിൽ ഇരുത്തി; തുടർന്ന് പ്രീതനായ ശംഭുവും അവിടെ എത്തിയ ശ്രീദാമനെ സത്കരിച്ചു.

Verse 56

स्वोत्संगे स्थापयामास प्रेम्णा मत्कृत्य मानदः

മാനദനായ ആ പ്രഭു സ്നേഹത്തോടെ അവനെ തന്റെ മടിയിൽ ഇരുത്തി; ഇത് എന്റെ കടമയെന്നപോലെ കരുതി.