Adhyaya 4

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे स्वयंभूत्रैगुण्यस्वरूपवर्णनं नाम तृतीयो ऽध्यायः सूत उवाच ब्रह्मणा वै मुखात्सृष्टा जया देवाः प्रजेप्सया / सर्वे मन्त्रशरीरास्ते स्मृता मन्वन्तरेष्विह

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിലെ വായുപ്രോക്ത മധ്യഭാഗത്തിലെ തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദത്തിൽ ‘സ്വയംഭൂവിന്റെ ത്രിഗുണസ്വരൂപവർണ്ണനം’ എന്ന മൂന്നാം അധ്യായം. സൂതൻ പറഞ്ഞു— പ്രജയെ ആഗ്രഹിച്ച് ബ്രഹ്മാവിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്ന് ‘ജയാ’ എന്ന ദേവന്മാർ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. അവർ എല്ലാവരും മന്ത്രശരീരധാരികളായി സ്മൃതികളിൽ, ഇവിടെ മന്വന്തരങ്ങളിൽ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടവരാണ്.

Verse 2

दर्शश्च पौर्णमासश्च बृहत्साम रथन्तरम् / चितिश्च सुचितिश्चैव ह्याकूतिः कूतिरेव च

ദർശവും പൗർണമാസവും, ബൃഹത്സാമവും രഥന്തരവും; ചിതിയും സുചിതിയും, കൂടാതെ ആകൂതിയും കൂതിയും.

Verse 3

विज्ञातश्चैव विज्ञाता मना यज्ञश्च द्वादशः / दाराग्निहोत्रसंबन्धं वितत्य यजतेति च

വിജ്ഞാതനും വിജ്ഞാതാവും, മനാ, കൂടാതെ പന്ത്രണ്ടാമനായ ‘യജ്ഞ’യും; ദാരാ (ഭാര്യ)യും അഗ്നിഹോത്രവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വിപുലപ്പെടുത്തി അവൻ യജന ചെയ്യുന്നു എന്നും പറയുന്നു.

Verse 4

एवमुक्त्वा तु तान्ब्रह्मा तत्रैवान्तरधात्प्रभुः / ततस्ते नाभ्यनन्दन्त तद्वाक्यं परमेष्ठिनः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം പ്രഭുവായ ബ്രഹ്മാവ് അവിടെയേ അപ്രത്യക്ഷനായി. തുടർന്ന് അവർ പരമേഷ്ഠിയുടെ ആ വാക്കിനെ സന്തോഷത്തോടെ അംഗീകരിച്ചില്ല.

Verse 5

संन्यस्येह च कर्माणि वासनाः कर्मजाश्च वै / यमेष्वंवावन्तिष्ठन्ते दोषं दृष्ट्वा तु कर्मसु

ഇവിടെ കര്‍മ്മങ്ങളെ സംന്യാസം ചെയ്ത്, കര്‍മ്മജന്യ വാസനകളും ഉപേക്ഷിച്ചു; കര്‍മ്മത്തിലെ ദോഷം കണ്ടു യമ-നിയമങ്ങളില്‍ സ്ഥിരരായി.

Verse 6

क्षयाति शययुक्तं च ते दृष्ट्वा कर्मणां फलम् / जुगुप्संतः प्रसूतिं च निःसत्त्वा निर्ममाभवन्

കര്‍മ്മഫലം ക്ഷയവും അതിശയവും ചേര്‍ന്നതെന്ന് കണ്ടു, ജനനപ്രവാഹത്തെ വെറുത്ത് അവർ നിരാസക്തരും നിര്‍മമരുമായി.

Verse 7

अजन्म काङ्क्षमाणास्ते निर्मुक्ता दोषदर्शिनः / अर्थं धर्मं च कामं च हित्वा ते वै व्यवस्थिताः

അജന്മം ആഗ്രഹിച്ച്, ദോഷം കാണുന്നവരും വിമുക്തരുമായ അവർ; അര്‍ത്ഥം, ധര്‍മ്മം, കാമം എന്നിവയും ഉപേക്ഷിച്ച് സ്ഥിരരായി.

Verse 8

परमं ज्ञानमास्थाय तत्संक्षिप्य सुसंस्थिताः / तेषां तु तमभिप्रायं ज्ञात्वा ब्रह्मा तु कोपितः

പരമജ്ഞാനം ആശ്രയിച്ച്, അതിനെ സംക്ഷിപ്തമായി ധരിച്ചു അവർ സുസ്ഥിരരായി; അവരുടെ ആ അഭിപ്രായം അറിഞ്ഞ് ബ്രഹ്മാവ് കോപിച്ചു.

Verse 9

तानब्रवीत्ततो ब्रह्मा निरुत्साहान्सुरानथ / प्रजार्थमिह यूयं वै मया सृष्टाः स्थ नान्यथा

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് ആ ഉത്സാഹരഹിത ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു—‘പ്രജാവൃദ്ധിക്കായിട്ടാണ് നിങ്ങളെ ഞാൻ സൃഷ്ടിച്ചത്; മറ്റെന്തിനുമല്ല.’

Verse 10

प्रसूयध्वं यजध्वं चेत्युक्तवानस्मि वः पुरा / यस्माद्वाक्यमनादृत्य मम वैराग्यमास्थिताः

ഞാൻ മുമ്പ് നിങ്ങളോട് ‘സന്താനം പ്രസവിക്കൂ, യജ്ഞം നടത്തൂ’ എന്നു പറഞ്ഞു. എന്നാൽ എന്റെ വാക്ക് അവഗണിച്ച് നിങ്ങൾ വൈരാഗ്യം സ്വീകരിച്ചു.

Verse 11

जुगुप्समानाः स्वं जन्म संततिं नाभ्यनन्दत / कर्मणां न कृतो ऽभ्यासो ह्यमृतत्वाभिकाङ्क्षया

സ്വന്തം ജന്മത്തെയും സന്തതിയെയും വെറുത്ത് അവർ അതിൽ സന്തോഷിച്ചില്ല. അമൃതത്വം ആഗ്രഹിച്ചിട്ടും കർമ്മങ്ങളുടെ അഭ്യാസം അവർ ചെയ്തില്ല.

Verse 12

तस्माद्यूयमिहावृत्तिं सप्तकृत्वो ह्यवाप्स्यथ / ते शप्ता ब्रह्मणा देवा जयास्तं वै प्रसादयन्

അതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ ഇവിടെ ഏഴുതവണ ആവർത്തി, അഥവാ പുനർജന്മം, പ്രാപിക്കും. ബ്രഹ്മന്റെ ശാപം ലഭിച്ച ‘ജയ’ ദേവന്മാർ അവനെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.

Verse 13

क्षमास्माकं महादेव यदज्ञानात्मकं प्रभो / प्रणतान्वै सानुनयं ब्रह्मा तानब्रवीत्पुनः

മഹാദേവാ, പ്രഭോ! അജ്ഞാനവശാൽ ഞങ്ങൾ ചെയ്തതു ക്ഷമിക്കണമേ. നമസ്കരിച്ചു വിനയത്തോടെ നിന്ന അവരോടു ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും പറഞ്ഞു.

Verse 14

लोके ऽप्यथानुभुञ्जीत कः स्वातन्त्र्यमिहार्हति / मयागतं तु सर्वं हि कथमच्छन्दतो मम

ലോകത്തിലും അനുഭവം അങ്ങനെ തന്നെയാകുന്നു; ഇവിടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ആരാണ് അർഹൻ? എല്ലാം എന്റെ നിന്നാണ് വന്നത്; എങ്കിൽ എന്റെ ഇച്ഛയില്ലാതെ അത് എങ്ങനെ നടക്കും?

Verse 15

प्रतिपत्स्यन्ति भूतानि शुभं वा यदि वोत्तरम् / लोके यदपि किञ्चिद्वैशं वा शं वा व्यवस्थितम्

ജീവികൾക്ക് ശുഭമോ അശുഭമോ—എന്ത് ഫലമായാലും അതേ ലഭിക്കും; ലോകത്തിൽ മംഗളമോ അമംഗളമോ ആയി നിശ്ചിതമായത് തന്നെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത്।

Verse 16

बुद्ध्यात्मना मया व्याप्तं को मां लोके ऽतिवर्त्तयेत् / भूताना मीहितं यच्च यच्चाप्येषां विचिन्तितम्

ഞാൻ ബുദ്ധിരൂപമായ ആത്മാവായി സർവ്വത്ര വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ലോകത്തിൽ എന്നെ ആര് അതിക്രമിക്കും? ജീവികളുടെ ആഗ്രഹവും അവർ മനസ്സിൽ ചിന്തിക്കുന്നതും എല്ലാം।

Verse 17

तथोपचरितं यच्च तत्सर्वं विदितं मम / मया बद्धमिदं सर्वं चजगत्स्थावरजङ्गमम्

അങ്ങനെ ആചരിക്കപ്പെടുന്നതെല്ലാം എനിക്ക് അറിയാം; സ്ഥാവരവും ജംഗമവും ഉൾപ്പെട്ട ഈ സർവ്വജഗത്ത് എന്റെ ബന്ധനത്തിൽ തന്നെയാണ്।

Verse 18

आशामयेन बन्धेन कस्तं छेत्तुमिहोत्सहेत् / यस्माद्वहति दृप्तो वै सर्वार्थमिह नान्यथा

ആശാമയമായ ബന്ധനം ഇവിടെ ആര് മുറിക്കാൻ ധൈര്യപ്പെടും? കാരണം അതുതന്നെ അഹങ്കാരത്തോടെ ഇവിടെ എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളെയും വഹിക്കുന്നു—മറ്റെങ്ങനെല്ല.

Verse 19

इति कर्माण्यनारभ्य कामं छन्दाद्विमोक्षते / एवं संभाष्य तान्देवान् जयानध्यात्मचेतसः

‘ഇങ്ങനെ കർമ്മങ്ങൾ ആരംഭിക്കാതെ, അവൻ സ്വേച്ഛയായി കാമത്തെ വിട്ടുമാറുന്നു.’ എന്നു പറഞ്ഞ്, അധ്യാത്മചേതനയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ജയൻ ആ ദേവന്മാരോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 20

अथ वीक्ष्य पुनश्चाह ध्रुवं दड्यान्प्रजापतिः / यस्मान्मानभिसंधाय सन्यासादिः कृतः सुराः

അപ്പോൾ നോക്കി പ്രജാപതി ധ്രുവനോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു—മാനാഭിമാനം ലക്ഷ്യമാക്കി ദേവന്മാർ സന്ന്യാസാദി ആചാരം ചെയ്തിരിക്കുന്നു।

Verse 21

तस्मात्स विपुलायत्तो व्यापारस्त्वथ मत्कृतः / भविता च सुखोदर्के दिव्यभावेन जायताम्

അതുകൊണ്ട് ആ വിപുലമായ പ്രവർത്തി ഞാൻ തന്നെ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിന്റെ ഫലം സുഖകരമാകും—ദിവ്യഭാവത്തോടെ ജനിക്കുവിൻ।

Verse 22

आत्मच्छन्देन वो जन्म भविष्यति सुरोत्तमाः / मन्वन्तरेषु संसिद्धाः सप्तस्वाविर्भविष्यथ

ഹേ ശ്രേഷ്ഠ ദേവന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ ജനനം നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം ഇച്ഛപ്രകാരം തന്നെയാകും; മന്വന്തരങ്ങളിൽ സിദ്ധരായി നിങ്ങൾ ഏഴുതവണ പ്രത്യക്ഷപ്പെടും।

Verse 23

वैवस्वतान्तेषु सुरास्तथा स्वायंभुवादिषु / एवं च ब्रह्मणा तत्र श्लोको गीतः पुरातनः

വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിന്റെ അവസാനംപോലെയും സ്വായംഭുവാദി മന്വന്തരങ്ങളിലും ദേവന്മാർ അങ്ങനെ തന്നെയായിരിക്കും; അവിടെ ബ്രഹ്മാവ് ഈ പുരാതന ശ്ലോകം പാടിയതു.

Verse 24

त्रयी विद्या ब्रह्ममयप्रसूतिः श्राद्धं तपो यज्ञमनुप्रदानम् / एतानि नित्यैः महसा रजोभिर्भूत्वा विभुर्वसते ऽन्यत्प्रशस्तम्

ത്രയീവിദ്യ ബ്രഹ്മമയ പ്രസൂതിയാണ്; ശ്രാദ്ധം, തപസ്, യജ്ഞം, ദാനം—ഈ നിത്യ തേജസ്സുള്ള ഗുണങ്ങളായി മാറി വിഭു വസിക്കുന്നു; ഇതിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ മറ്റൊന്നാണ് ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 25

एवं श्लोकार्थमुक्त्वा तु जयान्देवानथाब्रवीत् / वैवस्वतेंऽतरेतीते मत्समीपमिहैष्यथ

ഇങ്ങനെ ശ്ലോകാർത്ഥം പറഞ്ഞ ശേഷം അവൻ ‘ജയാ’ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു— വൈവസ്വത മന്വന്തരമൊഴിഞ്ഞാൽ നിങ്ങൾ ഇവിടെ എന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു വരിക.

Verse 26

ततो देवस्तिरोभूत ईश्वरो ङ्यकुतोभयः / प्रपन्नाधारणामाद्यां युक्त्वा योगबलान्विताम्

അപ്പോൾ ആ ദേവൻ— ഈശ്വരൻ, നിർഭയൻ— അദൃശ്യമാവുകയും, യോഗബലസഹിതനായി ശരണാഗതർക്കു ആധാരമായ ആദി ധാരണ (സമാധി) സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു।

Verse 27

ततस्तेन रुषा शप्तास्ते ऽभवन्द्वादशाजिताः / जया इति समाख्याताः कृता एवं विसन्निभाः

പിന്നീട് അവന്റെ ക്രോധശാപം മൂലം അവർ പന്ത്രണ്ടു ‘അജിത’രായി; ‘ജയാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധരായി, ഇങ്ങനെ അവരുടെ അവസ്ഥ നിശ്ചയപ്പെട്ടു।

Verse 28

ततः स्वायंभुवे तस्मिन्सर्गे ऽतीते तु वै सुराः / पुनस्ते तुषिता देवा जाताः स्वारोचिषेंऽतरे

പിന്നീട് സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിലെ ആ സൃഷ്ടിക്രമം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ആ സുരന്മാർ വീണ്ടും ‘തുഷിത’ ദേവന്മാരായി സ്വാരോചിഷ മന്വന്തരത്തിൽ ജനിച്ചു।

Verse 29

उत्तमस्य मनोः पुत्राः सत्यायां जज्ञिरे तदा / ततः सत्याः स्मृता देवा औत्तमे चान्तरे मनोः

അപ്പോൾ ഉത്തമ മനുവിന്റെ പുത്രന്മാർ സത്യായിൽ ജനിച്ചു; അതുകൊണ്ട് ഉത്തമ മന്വന്തരത്തിൽ ആ ദേവന്മാർ ‘സത്യ’ എന്ന നാമത്തിൽ സ്മരിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 30

हरिण्यां नाम तुषिता जज्ञिरे द्वादशेव तु / हरयोनाम ते देवा यज्ञभाजस्तदाभवन्

‘ഹരിണ്യാ’ എന്ന (മന്വന്തരത്തിൽ) തുഷിത ദേവന്മാർ പന്ത്രണ്ടുപേരായി ജനിച്ചു. അപ്പോൾ അവർ ‘ഹരയഃ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു യജ്ഞഭാഗത്തിന് അർഹരായി.

Verse 31

ततस्ते हरयो देवाः प्राप्ते चारिष्ठवेन्तरे?// विकुण्ठायां पुनस्ते वै वरिष्ठा जज्ञिरे सुराः

പിന്നീട് ‘ചാരിഷ്ട’ മന്വന്തരമെത്തിയപ്പോൾ, ആ ‘ഹരയ’ ദേവന്മാർ ‘വികുണ്ഠാ’യിൽ വീണ്ടും ശ്രേഷ്ഠ സുരന്മാരായി ജനിച്ചു.

Verse 32

वैकुण्ठा नाम ते देवाः पञ्चमस्यान्तरे मानोः / ततस्ते वै पुनर्देवा वैकुण्ठाः प्राप्य चाक्षुषम्

അഞ്ചാമത്തെ മനുവിന്റെ മന്വന്തരത്തിൽ അവർ ‘വൈകുണ്ഠ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധരായി. പിന്നെ ആ വൈകുണ്ഠ ദേവന്മാർ ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരത്തെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 33

ततस्ते वै पुनः साध्याः संक्षीणे चाक्षुषेन्तरे / उपस्थिते पुनः सर्गे मनोर्वैवस्वतस्य ह

പിന്നീട് ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരമവസാനിക്കുമ്പോൾ അവർ വീണ്ടും ‘സാധ്യ’രെന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു; വൈവസ്വത മനുവിന്റെ പുനഃസർഗം ഉദിച്ചപ്പോൾ അവർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 34

अंशेन साध्यास्ते ऽदित्यां मारीचात्कश्यपात्पुनः / जज्ञिरे द्वादशादित्या वर्त्तमानेन्तरं सुराः

ആ സാധ്യ ദേവന്മാർ അംശരൂപത്തിൽ, മരീചിവംശജനായ കശ്യപനാൽ അദിതിയുടെ ഗർഭത്തിൽ വീണ്ടും ജനിച്ചു. നിലവിലെ മന്വന്തരത്തിൽ അവർ പന്ത്രണ്ടു ആദിത്യ ദേവന്മാരായി.

Verse 35

यदा चैते समुत्पन्नाश्चाक्षुषस्यान्तरे मनोः / शप्ताः स्वयंभुवा साध्या जज्ञिरे द्वादशामराः

ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരത്തിൽ മനുവിന്റെ കാലത്ത് ഇവർ ഉദ്ഭവിച്ചപ്പോൾ, സ്വയംഭുവിന്റെ ശാപത്താൽ സാധ്യർ പന്ത്രണ്ടു അമരദേവന്മാരായി ജനിച്ചു.

Verse 36

एवं शृणोति यो मर्त्योजयस्तस्य भवेत्सदा / जयानां श्रद्धया युक्तः प्रत्यध्यायं तु गच्छति

ഇങ്ങനെ ശ്രവിക്കുന്ന മനുഷ്യന് എപ്പോഴും ജയം ലഭിക്കും; ജയവചനങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധയോടെ അവൻ ഓരോ അധ്യായത്തെയും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 37

इत्येता वृत्तयः सप्त देवानां जन्मलक्षणाः / परिक्रान्ता मया वो ऽद्या किं भूयः श्रोतुमिच्छथ

ഇങ്ങനെ ദേവന്മാരുടെ ജന്മലക്ഷണങ്ങളായ ഏഴ് വൃത്താന്തങ്ങൾ ഞാൻ ഇന്ന് നിങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; ഇനി നിങ്ങൾ എന്ത് കൂടി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?