Adhyaya 26

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने भार्गवचरिते पञ्चविंशतितमो ऽध्यायः // २५// वशिष्ठ उवाच इति पृष्टस्तदा ताभ्यां रामो राजन्कृताञ्जलिः / तयोरकथयत्सर्वमात्मना यदनुष्ठितम्

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിലെ വായുപ്രോക്ത മധ്യഭാഗത്തിലെ തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദത്തിൽ, അർജുനോപാഖ്യാനത്തിലെ ഭാർഗവചരിതത്തിൽ ഇരുപത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം. വശിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, അപ്പോൾ അവർ രണ്ടുപേരും ചോദിച്ചതിനാൽ രാമൻ കൃതാഞ്ജലിയായി നിന്നു, താൻ അനുഷ്ഠിച്ചതെല്ലാം അവർക്കു വിശദമായി പറഞ്ഞു।

Verse 2

निदेशाद्वै कुलगुरोस्तपश्चरणमात्मनः / शंभोर्निदेशात्तीर्थानामटनं च यथाक्रमम्

കുലഗുരുവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവൻ തന്റെ തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു; ശംഭു (ശിവൻ)യുടെ നിർദേശപ്രകാരം ക്രമമായി തീർത്ഥങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചും നടന്നു।

Verse 3

तदाज्ञयैव दैत्यनां वधं चामरकारणात् / हरप्रसादादत्रापि ह्यकृतव्रणदर्शनम्

അതേ ആജ്ഞപ്രകാരം ദേവന്മാരുടെ കാരണാർത്ഥം അവൻ ദൈത്യന്മാരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു; ഹരൻ (ശിവൻ)യുടെ പ്രസാദത്താൽ ഇവിടെപ്പോലും അവനിൽ മുറിവിന്റെ അടയാളം ഒന്നും കാണപ്പെട്ടില്ല।

Verse 4

एतत्सर्वमशेषेण यदन्यच्चात्मना कृतम् / कथयामास तद्रामः पित्रोः संप्रीयमाणयोः

ഇതെല്ലാം, കൂടാതെ താൻ തന്നെ ചെയ്ത മറ്റെല്ലാം, രാമൻ ഒന്നും ശേഷിപ്പിക്കാതെ പറഞ്ഞു; അത് കേട്ട് മാതാപിതാക്കൾ ഇരുവരും അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു।

Verse 5

तौ च तेनोदितं सर्वं श्रुत्वा तत्कर्म विस्तरम् / हृष्टौ हर्षान्तरं भूयो राजन्नाप्नुवतावुभौ

രാജാവേ, അവൻ പറഞ്ഞ കര്‍മ്മങ്ങളുടെ വിശദവിവരം കേട്ട് അവർ ഇരുവരും ഹർഷിതരായി; പിന്നെയും കൂടുതൽ ഉള്ളിലെ ആനന്ദം പ്രാപിച്ചു।

Verse 6

एवं पित्रोर्महाराज शुश्रूषां भृगुपुङ्गवः / प्रकुर्वंस्तद्विधेयात्मा भ्रातॄणां चाविशेषतः

മഹാരാജാവേ, ഭൃഗുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠൻ ഇങ്ങനെ പിതാമാതാക്കൾക്ക് ശുശ്രൂഷ ചെയ്തു; വിധേയഹൃദയനായി സഹോദരന്മാരോടും വ്യത്യാസമില്ലാതെ സമഭാവം പുലർത്തി।

Verse 7

एतस्मिन्नेव काले तु कदाचिद्धैहयेश्वरः / इत्येष मृगयां गान्तुं चतुरङ्गबलान्वितः

അതേ സമയത്ത് ഒരിക്കൽ ഹൈഹയാധിപൻ ചതുരംഗസേനയോടുകൂടി വേട്ടയ്ക്കു പോകാൻ ഒരുങ്ങി।

Verse 8

संरज्यमाने गगने बन्धूककुसुमारुणैः / ताराजालद्युतिहरैः समन्तादरुणांशुभिः

ആകാശം എല്ലാടവും ബന്ധൂകപുഷ്പസദൃശമായ അരുണകിരണങ്ങളാൽ രഞ്ജിതമായി; നക്ഷത്രജാലത്തിന്റെ ദ്യുതി കവർന്നെടുക്കുന്ന ചുവന്ന പ്രഭകൾ പരന്നു।

Verse 9

मन्दं वीजति प्रोद्धूतकेतकीवनराजिभिः / प्राभातिके गन्धवहे कुमुदाकरसंस्पृशि

പ്രഭാതത്തിലെ സുഗന്ധവാഹിനിയായ കാറ്റ് മന്ദമായി വീശി; ചിതറിപ്പറന്ന കേതകീവനനിരകളുടെ പരിമളം വഹിച്ച്, അത് കുമുദാകരങ്ങളെ സ്പർശിച്ചു।

Verse 10

वयांसि नर्मदातीरतरुनीडाश्रयेषु च / व्याहरन्स्वाकुला वाचो मनःश्रोत्रसुखावहाः

നർമദാതീരത്തിലെ വൃക്ഷങ്ങളിലെ കൂടുകളിൽ ആശ്രയിച്ച പക്ഷികൾ കൂജിച്ചു; അവരുടെ ഉത്സുകമായ മധുരധ്വനി മനസ്സിനും ചെവിക്കും ആനന്ദം പകർന്നു।

Verse 11

नर्मदातीरतीर्थं तदवतीर्याघहारिणि / तत्तोये मुनिवृन्देषु गृणात्सुब्रह्म शाश्वतम्

പാപഹാരിണിയായ നർമദാതീരത്തിലെ ആ തീർത്ഥത്തിൽ ഇറങ്ങി, അതിന്റെ ജലത്തിൽ മുനിവൃന്ദങ്ങളുടെ മദ്ധ്യേ സുബ്രഹ്മന്റെ ശാശ്വതസ്തുതി പാടി.

Verse 12

विधिवत्कृतमैत्रेषु सन्निवृत्य सरित्तटात् / आशमं प्रति गच्छत्सु मुनिमुख्येषु कर्मिषु

വിധിപൂർവ്വം മൈത്രികർമ്മം നിർവഹിച്ചു, നദീതീരത്തിൽ നിന്ന് മടങ്ങി, കർമനിഷ്ഠരായ പ്രധാന മുനികൾ ആശ്രമത്തേക്കു പോയി.

Verse 13

प्रत्येकं वीरपत्नीषु व्यग्रासु गृहकर्मसु / होमार्थं मुनिकल्पाभिर्दुह्यमानासु धेनुषु

ഓരോ വീരന്റെയും ഭാര്യമാർ ഗൃഹകാര്യങ്ങളിൽ തിരക്കിലായിരുന്നു; ഹോമത്തിനായി മുനിസദൃശയായ സ്ത്രീകൾ പശുക്കളെ പാൽ കറന്നുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 14

स्थाने मुनिकुमारेषु तं दोहं हि नयत्सु च / अग्निहोत्राकुले जाते सर्वभूतसुखावहे

മുനികുമാരന്മാർ തത്തത്ത സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു ആ ദോഹനം കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, അഗ്നിഹോത്രത്തിന്റെ പ്രാകാരം തിരക്കോടെ നിറഞ്ഞു; അത് സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും സുഖാവഹമായിരുന്നു.

Verse 15

विकसत्सु सरोजेषु गायत्सु भ्रमरेषु च / वाशत्सु नीडान्निष्पत्य पतत्रिषु समन्ततः

താമരകൾ വിരിയുകയും, ഭ്രമരങ്ങൾ ഗാനം പാടുകയും ചെയ്തു; ചുറ്റുമെങ്ങും കൂടുകളിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട പക്ഷികൾ കൂകിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 16

अनति व्यग्रमत्तेभतुरङ्गरथगामिनाम् / गात्राल्हादविवर्द्धन्यां वेलायां मन्दवायुना

മന്ദവായുവോടെ ശരീരസുഖം വർധിപ്പിക്കുന്ന ആ വേള വന്നു; വ്യഗ്രമായി പായുന്ന മദഗജങ്ങളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും പോലും മന്ദമായി.

Verse 17

गच्छत्सु चाश्रमोपान्तं प्रसूनजलहारिषु / स्वाध्या यदक्षैर्बहुभिरजिनांबरधारिभिः

പുഷ്പവും ജലവും കൊണ്ടുവരുന്നവർ ആശ്രമസമീപത്തേക്ക് പോകുമ്പോൾ, അനേകം അജിനവസ്ത്രധാരികൾ സ്വാധ്യായത്തിൽ ലീനരായി ജപമാല മണികൾ തിരിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 18

सम्यक् प्रयोज्यमानेषु मन्त्रेषूच्चावचेषु च / प्रैषेषूच्चार्यमाणेषु हूयमानेषु वह्निषु

ഉച്ചവും താഴ്വുമുള്ള സ്വരങ്ങളോടെയുള്ള മന്ത്രങ്ങൾ ശരിയായി പ്രയോഗിക്കപ്പെട്ടു; പ്രൈഷങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ടു; അഗ്നികളിൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 19

यथा वन्मन्त्रतन्त्रोक्तक्रियासु विततासु च / ज्वलदग्निशिखाकारे तमस्तपनतेजसि

വനത്തിൽ മന്ത്ര-തന്ത്രോക്ത കർമങ്ങൾ വിപുലമായി നടന്നു കൊണ്ടിരുന്നതുപോലെ, ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിശിഖാരൂപമായ തേജസ് അന്ധകാരത്തെ ചുട്ടു നീക്കി.

Verse 20

प्रतिहत्य दिशः सर्वा विवृण्वाने च मेदिनीम् / सवितर्युदयं याति नैशे तमसि नश्यति

അത് എല്ലാ ദിക്കുകളിലെയും അന്ധകാരം തള്ളിനീക്കി, ഭൂമിയെ വെളിപ്പെടുത്തി, സൂര്യോദയത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു; രാത്രിയുടെ തമസ് നശിക്കുന്നു.

Verse 21

तारकासु विलीनासु काष्ठासु विमलासु च / कृतमैत्रादिको राजा मृगयां हैहयेश्वरः

നക്ഷത്രങ്ങൾ ലയിക്കുകയും കാഷ്ഠങ്ങൾ നിർമലമാകുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, മൈത്രി മുതലായ ധർമ്മങ്ങൾ ആചരിച്ച് ഹൈഹയേശ്വര രാജാവ് മൃഗയയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 22

निर्ययौ नगरात्तस्मात्पुरोहितसमन्वितः / बलैः सर्वैः समुदितैः सवाजिरथकुञ्जरैः

അവൻ പുരോഹിതനോടുകൂടി ആ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു; കുതിര, രഥ, കുഞ്ചരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ സൈന്യങ്ങളും ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു।

Verse 23

सचिवः सहितः श्रीमान् सवयोभिश्च राजभिः / महता बलभारेण नमयन्वसुधातलम्

ശ്രീമാൻ രാജാവ് മന്ത്രിയോടും സമവയസ്കരായ രാജാക്കന്മാരോടും കൂടെ; മഹത്തായ സൈന്യഭാരത്താൽ ഭൂതലം തന്നെ നമിയുന്നതുപോലെ നടന്നു।

Verse 24

नादयन्रथघोषेण ककुभः सर्वतो नृपः / स्वबलौघपदक्षेपप्रक्षुण्णावनिरेणुभिः

നൃപൻ രഥഘോഷത്താൽ എല്ലാദിക്കുകളും മുഴക്കിച്ചു; തന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ പാദചലനത്തിൽ ഉയർന്ന പൊടി ഭൂമിയെ മൂടി.

Verse 25

ययौ संच्छादयन्व्योम विमानशतसंकुलम् / संप्रवश्य वनं घोरं विन्ध्योद्रेर्बलसंचयैः

അവൻ മുന്നേറി, നൂറുകണക്കിന് വിമാനങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുപോലെ ആകാശം മൂടുന്നവനായി; പിന്നെ വിന്ധ്യപർവതത്തിന്റെ ചരിവുകളിൽ സൈന്യസമൂഹങ്ങളോടുകൂടെ ഭയങ്കര വനത്തിലേക്ക് കടന്നു।

Verse 26

भृशं विलोलया मास समन्ताद्राजसत्तमः / परिवार्य वनं तत्तु स राजा निजसैनिकैः

ആ രാജശ്രേഷ്ഠൻ തന്റെ സൈനികരെക്കൊണ്ട് ആ വനത്തെ വളയുകയും എല്ലാ വശങ്ങളിൽ നിന്നും അതിനെ ശക്തമായി ഇളക്കിമറിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 27

मृगान्नानाविधान्हिंस्रान्निजघान शितैः शरैः / आकर्णकृष्टकोदण्डयोधमुक्तैः शितेषुभिः

ചെവിയോളം വില്ലുലച്ചു പോരാളികൾ എയ്ത മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ അവൻ പലവിധത്തിലുള്ള ഹിംസ്രജന്തുക്കളെ കൊന്നു.

Verse 28

निकृत्तगात्राः शार्दूला न्यपतन्भुवि केचन / उदग्रवेगपादातखड्गखण्डितविग्रहाः

അതിവേഗത്തിൽ ചലിക്കുന്ന കാലാൾപ്പടയാളികളുടെ വാളുകളാൽ ശരീരം മുറിഞ്ഞ് ചില കടുവകൾ അവയവങ്ങൾ അറ്റുപോയി നിലത്തു വീണു.

Verse 29

वराहयूथपाः केचिद्रुधिरार्द्रा धरामगुः / प्रचण्डशाक्तिकोन्मुक्तशक्तिनिर्भिन्नमस्तकाः

പന്നിക്കൂട്ടങ്ങളുടെ ചില തലവന്മാർ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് നിലത്തു വീണു; ഉഗ്രരായ വേൽക്കാരാൽ എയത വേലുകൾ കൊണ്ട് അവരുടെ തലകൾ പിളർന്നിരുന്നു.

Verse 30

मृगौघाः प्रत्यपद्यन्त पर्वता इव मेदिनीम् / नाराचा विद्धसर्वाङ्गाः सिंहर्क्षशरभादयः

സിംഹങ്ങൾ, കരടികൾ, ശരഭങ്ങൾ തുടങ്ങിയ മൃഗങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ, ഇരുമ്പമ്പുകളാൽ ശരീരം മുഴുവൻ ദ്വാരങ്ങൾ വീണ് പർവ്വതങ്ങൾ പോലെ ഭൂമിയിൽ പതിച്ചു.

Verse 31

वसुधामन्वकीर्यन्त शोणितार्द्राः समन्ततः / एवं सवागुरैः कैश्चित्पतद्भिः पतितैरपि

ഭൂമി എല്ലായിടത്തും രക്തത്തിൽ കുതിർന്ന ശരീരങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു; ചിലർ വലകളുമായി വീഴുന്നു, മറ്റുചിലർ വീണുകിടക്കുന്നു.

Verse 32

श्वभिश्चानुद्रुतैः कैश्चिद्धावमानैस्तथा मृगैः / आत्तैर्विक्रोशमानैश्च भीतैः प्राणभयातुरैः

നായ്ക്കൾ പിന്തുടരുമ്പോൾ മാനുകൾ ഓടുകയായിരുന്നു; ചിലത് പിടിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ നിലവിളിച്ചു, ഭയന്നവിറച്ച് ജീവഭയത്താൽ ഉലഞ്ഞു.

Verse 33

युगापाये यथात्यर्थं वनमाकुलमाबभौ / वराहसिंहशार्दूलश्वाविच्छशकुलानि च

യുഗാന്ത്യത്തിലെന്നപോലെ ആ വനം അങ്ങേയറ്റം പ്രക്ഷുബ്ധമായി കാണപ്പെട്ടു; പന്നികൾ, സിംഹങ്ങൾ, കടുവകൾ, മുള്ളൻപന്നികൾ, മുയലുകൾ എന്നിവയുടെ കൂട്ടങ്ങൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 34

चमरीरुरुगोमायुगवयर्क्षवृकान्बहून् / कृष्णसारान्द्वीपिमृगान्रक्तखड्गमृगानवि

ചമരിമാനുകൾ, രുരുമാനുകൾ, കുറുക്കന്മാർ, കാട്ടുപോത്തുകൾ, കരടികൾ, ചെന്നായ്ക്കൾ, കൃഷ്ണമൃഗങ്ങൾ, പുള്ളിപ്പുലികൾ, കാണ്ടാമൃഗങ്ങൾ എന്നിവയും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 35

विचित्राङ्गान्मृगानन्यान्न्यङ्कूनपि च सर्वशः / बालान्स्तनन्धयान्यूनः स्थविरान्मिथुनान्गणान्

വിചിത്രമായ അവയവങ്ങളുള്ള മറ്റ് മൃഗങ്ങൾ, എല്ലായിടത്തും ന്യങ്കു മാനുകൾ, കുഞ്ഞുങ്ങൾ, മുലകുടിക്കുന്ന ശിശുക്കൾ, വൃദ്ധർ, ജോഡികൾ, കൂട്ടങ്ങൾ എന്നിവ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 36

निजघ्नुर्निशितैः शस्त्रैः शस्त्रवध्यान्हि सैनिकाः / एवं हत्वा मृगान् घोरान्हिंस्रप्रायानशेषतः

പടയാളികൾ മൂർച്ചയുള്ള ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് വധിക്കപ്പെടേണ്ട മൃഗങ്ങളെ കൊന്നു. അങ്ങനെ, അവർ ഭയങ്കരവും അക്രമാസക്തവുമായ ആ മൃഗങ്ങളെ പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിച്ചു.

Verse 37

श्रमेण महता युक्ता बभूवुर्नृपसैनिकाः / मध्ये दिनकरे प्राप्ते ससैन्यः स तदा नृपः

രാജാവിന്റെ പടയാളികൾ കടുത്ത ക്ഷീണത്താൽ വലഞ്ഞു. സൂര്യൻ മധ്യഭാഗത്ത് എത്തിയപ്പോൾ, സൈന്യത്തോടുകൂടിയ ആ രാജാവ്...

Verse 38

नर्मदां धर्मसंतप्तः पिपासुरगमच्छनैः / अवतीय ततस्तस्यास्तोये सबलवाहनः

...ചൂടால் വലഞ്ഞും ദാഹിച്ചും മെല്ലെ നർമ്മദാ നദിയിലേക്ക് പോയി. പിന്നീട് സൈന്യത്തോടും വാഹനങ്ങളോടും കൂടി ആ നദിയിലെ വെള്ളത്തിലിറങ്ങി...

Verse 39

विजागाह शुभे राजा क्षुत्तृष्णापरिपीडितः / स्नात्वा पीत्वा च सलिलं स तस्याः सुखशीतलम्

...വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് വലഞ്ഞ രാജാവ് ആ പുണ്യജലത്തിൽ മുങ്ങി. കുളിക്കുകയും ആ നദിയിലെ സുഖകരമായ തണുത്ത വെള്ളം കുടിക്കുകയും ചെയ്ത ശേഷം...

Verse 40

बिसांकुराणि शुभ्राणि स्वादूनि प्रजघास च / विक्रीड्य तोये सुचिरमुत्तीर्य सबलो नृपः

...അദ്ദേഹം വെളുത്തതും രുചികരവുമായ താമരവളയങ്ങൾ ഭക്ഷിച്ചു. വെള്ളത്തിൽ ദീർഘനേരം വിഹരിച്ച ശേഷം രാജാവ് സൈന്യത്തോടൊപ്പം കരകയറി.

Verse 41

विशश्राम च तत्तीरे तरुखण्डोपमण्डिते / आलंबपाने तिग्मांशौ ससैन्यः सानुगो नृपः

ആ രാജാവ് സൈന്യവും അനുചരന്മാരും സഹിതം, വൃക്ഷഖണ്ഡങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ആ തീരത്ത്, സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുമ്പോൾ വിശ്രമിച്ചു।

Verse 42

निश्चक्राम पुरं गन्तुं विन्ध्याद्रिवनगह्वरात् / स गच्छन्नेव ददृशे नर्मदा तीरमाश्रितम्

അവൻ വിന്ധ്യപർവതത്തിലെ വനഗഹ്വരത്തിൽ നിന്ന് നഗരത്തിലേക്ക് പോകാൻ പുറപ്പെട്ടു; പോകുന്നതിനിടയിൽ തന്നെ നർമദാ തീരം ആശ്രയിച്ച സ്ഥലത്തെ കണ്ടു।

Verse 43

आश्रमं पुण्यशीलस्य जमदग्नेर्महात्मनः / ततो निवृत्य सैन्यानि दूरे ऽवस्थाप्य पार्थिवः

പുണ്യശീലനായ മഹാത്മാവ് ജമദഗ്നിയുടെ ആശ്രമം കണ്ട ശേഷം, രാജാവ് മടങ്ങി സൈന്യത്തെ ദൂരെയാക്കി നിർത്തി।

Verse 44

परिचारैः कतिपथैः सहितो ऽयात्तदाशमम् / गत्वा तदाश्रमं रम्यं पुरोहितसमन्वितः

അവൻ പുരോഹിതനോടൊപ്പം കുറെ സേവകരെയും കൂട്ടി ആ ആശ്രമത്തിലേക്ക് വന്നു; മനോഹരമായ ആ ആശ്രമത്തിൽ ചെന്നു പ്രവേശിച്ചു।

Verse 45

उपेत्य मुनिशार्दूलं ननाम शिरसा नृपः / अभिनं द्याशषा तं वै जमदग्निर्नृपोत्तमम्

രാജാവ് മുനിശാർദൂലനെ സമീപിച്ച് ശിരസ്സ് കുനിച്ച് നമസ്കരിച്ചു; ജമദഗ്നി ആ ശ്രേഷ്ഠ രാജാവിനെ സാദരമായി സ്വാഗതം ചെയ്തു।

Verse 46

पूजयामास विधिवदर्घपाद्यासनादिभिः / संभावयित्वा तां पूजां विहितां मुनिना तदा

അപ്പോൾ അവൻ വിധിപൂർവ്വം അർഘ്യം, പാദ്യം, ആസനം മുതലായവകൊണ്ട് പൂജ നടത്തി; മുനി നിർദ്ദേശിച്ച ആ പൂജയെ ഭക്തിയോടെ ആദരിച്ചു।

Verse 47

निषसादासने शुभ्र पुरस्तस्य महामुनेः / तमासीनं नृपवरं कुशासनगतो मुनिः

അവൻ മഹാമുനിയുടെ മുമ്പിൽ ശുഭ്രമായ ആസനത്തിൽ ഇരുന്നു; കുശാസനത്തിൽ ഇരുന്ന മുനി ആ ശ്രേഷ്ഠരാജാവിനെ ആസീനനായി കണ്ടു।

Verse 48

पप्रच्छ कुशलप्रश्नं पुत्रमित्रादिबन्धुषु / सह संकथयंस्तेन राज्ञा मुनिवरोत्तमः

അവൻ പുത്രൻ, മിത്രൻ മുതലായ ബന്ധുക്കളുടെ ക്ഷേമം ചോദിച്ചു; പിന്നെ മുനിവരോത്തമൻ രാജാവിനോടൊപ്പം സംവദിച്ചു.

Verse 49

स्थित्वा नातिचिरं कालमातिथ्यार्थं न्यमन्त्रयत् / ततः स राजा सुप्रीतो जमदग्नि मभाषत

അൽപസമയം നിന്ന ശേഷം അതിഥിസത്കാരത്തിനായി ക്ഷണിച്ചു; തുടർന്ന് അത്യന്തം സന്തുഷ്ടനായ രാജാവ് ജമദഗ്നിയോട് പറഞ്ഞു।

Verse 50

महर्षे देहि मे ऽनुज्ञां गमिष्यामि स्वकं पुरम् / समग्रवाहनबलो ह्यहं तस्मान्महामुने

മഹർഷേ, എനിക്ക് അനുവാദം തരണമേ—ഞാൻ എന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; മഹാമുനേ, ഞാൻ സമഗ്ര വാഹനവും സൈന്യബലവും സഹിതനാണ്।

Verse 51

कर्तु न शक्यमा तिथ्यं त्वया वन्याशिना वने / अथवा त्वं तपःशक्त्या कर्तुमातिथ्यमद्य मे

വനത്തിൽ വന്യാഹാരം കഴിക്കുന്ന നിനക്കു ഇവിടെ അതിഥിസത്കാരം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല; അല്ലെങ്കിൽ നിന്റെ തപശ്ശക്തിയാൽ ഇന്ന് എനിക്കു ആതിഥ്യം ചെയ്യുക.

Verse 52

शक्नोष्यपि पुरीं गन्तुं मामनुज्ञातुर्हसि / अन्यथा चेत्खलैः सैन्यैरत्यर्थं मुनिसत्तम

നഗരത്തിലേക്കു പോകാൻ നിനക്കാകുമെങ്കിലും എന്റെ അനുവാദം വാങ്ങുക യുക്തം; അല്ലെങ്കിൽ ദുഷ്ടസൈന്യങ്ങൾ മൂലം അത്യന്തം പീഡ ഉണ്ടാകും, മുനിശ്രേഷ്ഠാ.

Verse 53

तपस्विनां भवेत्पीडा नियमक्षयकारिका / वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तः स मुनिस्तं प्राहस्थीयतां क्षणम्

തപസ്വികൾക്കുണ്ടാകുന്ന പീഡ അവരുടെ നിയമങ്ങളെ ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നതാണ്. വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ മുനി അവനോട്, ‘ഒരു ക്ഷണം നില്ക്കുക’ എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 54

सर्वं संपादयिथ्ये ऽहमातिथ्यं सानुगस्य ते / इत्युक्त्वाहूय तां दोग्ध्रीमुवाचायं ममातिथिः

നിനക്കും നിന്റെ അനുചരർക്കുമുള്ള മുഴുവൻ അതിഥിസത്കാരവും ഞാൻ ഒരുക്കാം. എന്നു പറഞ്ഞ് പാൽ കറക്കുന്നവളെ വിളിച്ചു: “ഇവൻ എന്റെ അതിഥിയാണ്” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 55

उपाग तस्त्वया तस्मात्क्रियतामद्य सत्कृतिः / इत्युक्ता मुनिना दोग्ध्री सातिथेयमशेषतः / दुदोह नृपतेराशु यद्योग्यं मुनिगौरवात्

നിന്റെ അടുക്കൽ അതിഥി വന്നിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഇന്ന് അവനെ സത്കരിക്കണം. മുനിയുടെ വാക്കുപ്രകാരം പാൽ കറക്കുന്നവൾ അതിഥിസേവയ്ക്കായി, മുനിഗൗരവത്തിന് യോജിച്ചതെല്ലാം രാജാവിനായി വേഗത്തിൽ കറന്നു നൽകി.

Verse 56

अथाश्रमं तत्सुरराजसद्मनिकाशमासीद्भृगुपुङ्गवस्य / विभूतिभेदैरविचिन्त्यरुपमनन्यसाध्यं सुरभिप्रभावात्

അപ്പോൾ ഭൃഗുപുങ്ഗവന്റെ ആ ആശ്രമം ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രന്റെ സദനത്തെപ്പോലെ ആയിരുന്നു. വിവിധ വിഭൂതിഭേദങ്ങളാൽ അതിന്റെ രൂപം അചിന്ത്യം; ദിവ്യ സുരഭി-പ്രഭാവം മൂലം അത് അനന്യം, മറ്റൊന്നാൽ സാധ്യമല്ലാത്തത്.

Verse 57

अनेकरत्नोज्ज्वलचित्रहेमप्रकाशमालापरिवीतमुच्चैः / पूर्णेन्दुशुभ्राभ्रविषक्तशृङ्गैः प्रासादसंघैः परिवीतमन्तः

ആ ഉയർന്ന ആശ്രമം അനേകം രത്നങ്ങളാൽ ദീപ്തമായി, വിചിത്ര സ്വർണപ്രകാശമാലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു. അകത്ത് പ്രാസാദസമൂഹങ്ങൾ അതിനെ വളഞ്ഞിരുന്നു; അവയുടെ ശിഖരങ്ങൾ പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെ ശുഭ്രമായി മേഘങ്ങളിൽ പതിഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 58

कांस्यारकूटारसताम्रहेमदुर्वर्णसौधो पलदारुमृद्भिः / पृथग्विमिश्रैर्भवनैरनेकैः सद्भासितं नेत्रमनोभिरामैः

കാംസ്യം, അരകൂടം, രസം, താമ്രം, ഹേമം എന്നീ ലോഹങ്ങളാലും വിവിധ വർണങ്ങളാലും ഉള്ള സൗധങ്ങൾ; പളാശമരം, മണ്ണ് എന്നിവകൊണ്ട് പണിതവ—ഇങ്ങനെ വേർതിരിച്ചും കലർത്തിയും നിലകൊള്ളുന്ന അനേകം ഭവനങ്ങൾ കൊണ്ട് ആ സ്ഥലം ശോഭിച്ചു; കണ്ണിനും മനസ്സിനും അത്യന്തം രമണീയമായി തോന്നി.

Verse 59

महार्हरत्नोज्ज्वलहेमवेदिकानिष्कूटसोपानकुटीविटङ्ककैः / तुलाकपाटर्गलकुड्यदेहलीनिशान्तशालाजिरशोभितैर्भृशम्

ആ സ്ഥലം മഹാർഘ രത്നങ്ങളാൽ ദീപ്തമായ ഹേമവേദികകൾ, നിഷ്കൂടങ്ങൾ, സോപാനങ്ങൾ, കുടിലുകൾ, വിറ്റങ്കങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അത്യന്തം ശോഭിച്ചു; കൂടാതെ തുലാസമമായ കപാടങ്ങൾ, അർഗളങ്ങൾ, മതിലുകൾ, ദേഹലികൾ, നിശ്ശാന്ത ശാലകൾ, അജിരങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടും വിശേഷമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 60

वलभ्यलिन्दाङ्गपाचारुतोरणैरदभ्रपर्यन्तचतुष्किकादिभिः / स्तंभेषु कुड्येषु च दिव्यरत्नविचित्रचित्रैः परिशोभमानैः

വലഭ്യങ്ങൾ, ലിന്ദങ്ങൾ, അങ്കണങ്ങൾ, മനോഹര തോരണങ്ങൾ, കൂടാതെ വിശാല പരിധിയുള്ള ചതുഷ്കികാദികൾ എന്നിവകൊണ്ട് ആ ആശ്രമം ശോഭിച്ചു. തൂണുകളിലും മതിലുകളിലും ദിവ്യ രത്നങ്ങളാൽ തീർത്ത വിചിത്ര ചിത്രങ്ങൾ മിനുങ്ങി, അതിനെ കൂടുതൽ പ്രകാശിപ്പിച്ചു.

Verse 61

उच्चावचै रत्नवरैर्विचित्रसुवर्णसिंहासनपीठिकाद्यैः / स भक्ष्यभोज्यादिभि रन्नपानैरुपेतभाण्डोपगतैकदेशैः

അവിടെ ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ ശ്രേഷ്ഠ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച വിചിത്ര സ്വർണ്ണസിംഹാസനങ്ങൾ, പീഠികകൾ മുതലായവയും, ഭക്ഷ്യ-ഭോജ്യങ്ങളും നാനാവിധ അന്നപാനീയങ്ങളും പാത്രങ്ങളോടുകൂടി വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒരുക്കിയിരുന്നു।

Verse 62

गृहैरमर्त्योचितसर्वसंपत्समन्वितैर्नेत्रमनो ऽभिरामैः / तस्याश्रमं सन्नगरोपमानं बभौ वधूभिश्चमनोहराभिः

അമർത്ത്യർക്കു യോജ്യമായ സർവ്വസമ്പത്തുകളാൽ സമൃദ്ധവും കണ്ണിനും മനസ്സിനും ഹർഷകരവുമായ ഗൃഹങ്ങളാലും മനോഹരമായ വധുക്കളാലും അവന്റെ ആശ്രമം ഒരു നഗരത്തെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു।