Shloka 51
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
कर्तु न शक्यमा तिथ्यं त्वया वन्याशिना वने / अथवा त्वं तपःशक्त्या कर्तुमातिथ्यमद्य मे
Transliteration
kartu na śakyamā tithyaṃ tvayā vanyāśinā vane / athavā tvaṃ tapaḥśaktyā kartumātithyamadya me
Translation
വനത്തിൽ വന്യാഹാരം കഴിക്കുന്ന നിനക്കു ഇവിടെ അതിഥിസത്കാരം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല; അല്ലെങ്കിൽ നിന്റെ തപശ്ശക്തിയാൽ ഇന്ന് എനിക്കു ആതിഥ്യം ചെയ്യുക.
Word by Word
कर्तुम्to do
कर्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त अव्यय-रूप (infinitive), ‘to do/make’
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negative particle)
शक्यम्possible
शक्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशक्य (कृदन्त; शक् धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; क्तव्यत्-भाव (possible/doable)
आतिथ्यम्hospitality
आतिथ्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआतिथ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म) एकवचन
त्वयाby you
त्वया:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण) एकवचन
वन्याशिना(you) who eat forest fare
वन्याशिना:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवन्य-आशिन् (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन; ‘वन्यं अश्नाति’ इति षष्ठी/कर्मधारय-प्राय तत्पुरुषः (one who eats forest-food)
वनेin the forest
वने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण) एकवचन
अथवाor else
अथवा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता) एकवचन
तपःशक्त्याby the power of austerity
तपःशक्त्या:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतपस्-शक्ति (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘तपसः शक्ति’ (power of austerity)
कर्तुम्to do
कर्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त अव्यय (infinitive)
आतिथ्यम्hospitality
आतिथ्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआतिथ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
अद्यtoday
अद्य:
Adhikarana (अधिकरण/काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
मेfor me / my
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध) एकवचन